Organometallic compounds Questions in Gujarati

(C) દરેક સંયોજનમાં આયર્ન $(Fe)$ નો ઓક્સિડેશન આંક નક્કી કરવા માટે:
$1$. $FeSO_4 \cdot (NH_4)_2SO_4 \cdot 6H_2O$ (મોહર ક્ષાર) માં,$Fe$ નો ઓક્સિડેશન આંક $+2$ છે.
$2$. $K_4[Fe(CN)_6]$ માં,$Fe$ નો ઓક્સિડેશન આંક $+2$ છે.
$3$. $Fe(CO)_5$ માં,$CO$ એ તટસ્થ લિગેન્ડ છે,તેથી $Fe$ નો ઓક્સિડેશન આંક $0$ છે.
$4$. $Fe_2O$ માં,$Fe$ નો ઓક્સિડેશન આંક $+1$ છે.
આ મૂલ્યોની સરખામણી કરતા,$Fe(CO)_5$ માં $Fe$ નો ઓક્સિડેશન આંક સૌથી ઓછો $(0)$ છે.

(C) Tetraethyl lead $(Pb(C_2H_5)_4)$ નો ઉપયોગ આંતરિક દહન એન્જિનમાં નોકિંગ અટકાવવા માટે પેટ્રોલિયમ એડિટિવ તરીકે થાય છે.

(A) નોકિંગ એ આંતરિક દહન એન્જિનમાં થતું અસામાન્ય દહન છે જે ધાતુ જેવો અવાજ ઉત્પન્ન કરે છે.
નોકિંગ એન્જિનને નુકસાન પહોંચાડે છે,કાર્યક્ષમતા ઘટાડે છે અને કાર્બન જમા થવાનું કારણ બને છે.
આને રોકવા માટે,બળતણમાં એન્ટિ-નોકિંગ એજન્ટો ઉમેરવામાં આવે છે.
ટેટ્રા-ઇથિલ લેડ $(TEL)$,જેનું રાસાયણિક સૂત્ર $({C_2H_5})_4Pb$ છે,તે ગેસોલિનમાં એન્ટિ-નોક એજન્ટ તરીકે ઐતિહાસિક રીતે વપરાતું જાણીતું ઓર્ગેનોમેટાલિક સંયોજન છે.

(D) સાચો જવાબ $(d)$ છે.
ટેટ્રા ઈથાઈલ લેડ $(TEL)$ એ એન્ટિ-નોક સંયોજન છે.
જ્યારે તેને પેટ્રોલ સાથે મિશ્ર કરવામાં આવે છે,ત્યારે તે ઈંધણનો ઓક્ટેન નંબર વધારે છે.
આ પ્રક્રિયા આંતરિક દહન એન્જિનના સિલિન્ડરમાં નોકિંગ ઘટાડે છે.

(C) એમલગમ એ એક પ્રકારની મિશ્રધાતુ છે જે પારો $(Hg)$ અને અન્ય ધાતુઓ વચ્ચેની પ્રતિક્રિયાથી બને છે.
તેથી,એમલગમ એ એવી મિશ્રધાતુઓ છે જેમાં પારો એક ઘટક તરીકે હોય છે.

(A) . ઝીણું દળેલું લોખંડ ઊંચા દબાણે કાર્બન મોનોક્સાઈડ $(CO)$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને આયર્ન પેન્ટાકાર્બોનિલ બનાવે છે.
$Fe + 5CO \to [Fe(CO)_5]$ (આયર્ન પેન્ટાકાર્બોનિલ).

(A) આયર્ન અને કાર્બન મોનોક્સાઈડ વચ્ચેની પ્રક્રિયાથી આયર્ન પેન્ટાકાર્બોનિલ,$Fe(CO)_5$ બને છે,જે એક બાષ્પશીલ સંકીર્ણ છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.

(C) પોલીન્યુક્લિયર મેટલ કાર્બોનિલ એવા છે જેમાં ધાતુ-ધાતુ બંધ દ્વારા એકબીજા સાથે જોડાયેલા એક કરતા વધુ ધાતુના અણુઓ હોય છે.
$Mn$ એ $Mn_2(CO)_{10}$,$Co$ એ $Co_2(CO)_8$,અને $Fe$ એ $Fe_2(CO)_9$ અને $Fe_3(CO)_{12}$ બનાવે છે.
$Cr$ એ મોનોન્યુક્લિયર કાર્બોનિલ,$Cr(CO)_6$ બનાવે છે,પરંતુ સામાન્ય પરિસ્થિતિમાં સ્થાયી પોલીન્યુક્લિયર કાર્બોનિલ બનાવતું નથી.
તેથી,સાચો જવાબ $Cr$ છે.

(C) વિલ્કિન્સનનો ઉદ્દીપક એ $[Rh(PPh_3)_3Cl]$ સૂત્ર ધરાવતો સંકીર્ણ સંયોજન છે.
તેમાં મધ્યસ્થ ધાતુ પરમાણુ તરીકે રોડિયમ $(Rh)$ હોય છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.

(A) ઝીણા વિભાજિત લોખંડ અને કાર્બન મોનોક્સાઈડ $(CO)$ વચ્ચેની પ્રક્રિયા એ મેટલ કાર્બોનાઈલ તૈયાર કરવા માટેની સીધી સંશ્લેષણ પદ્ધતિ છે.
$Fe + 5CO \xrightarrow{\text{Heat, Pressure}} [Fe(CO)_5]$
બનતી નીપજ આયર્ન પેન્ટાકાર્બોનાઈલ છે,જે $Fe(CO)_5$ છે.

(A) ઓર્ગેનોમેટાલિક સંયોજન એટલે એવું સંયોજન જેમાં ઓછામાં ઓછો એક સીધો ધાતુ-કાર્બન $(M-C)$ બંધ હોય.
$A$. સીસ-પ્લેટિન એ $[Pt(NH_3)_2Cl_2]$ છે. તેમાં $Pt-N$ અને $Pt-Cl$ બંધો છે,પરંતુ કોઈ સીધો $Pt-C$ બંધ નથી. તેથી,તે ઓર્ગેનોમેટાલિક સંયોજન નથી.
$B$. ફેરોસીન $Fe(\eta^5-C_5H_5)_2$ છે. તેમાં સીધા $Fe-C$ બંધો હોય છે.
$C$. ઝીસ ક્ષાર $K[PtCl_3(\eta^2-C_2H_4)]$ છે. તેમાં સીધો $Pt-C$ બંધ ($Pt$ અને ઇથિલીન લિગાન્ડ વચ્ચે) હોય છે.
$D$. ગ્રીગનાર્ડ પ્રક્રિયક $R-Mg-X$ છે. તેમાં સીધો $Mg-C$ બંધ હોય છે.

(D) સાચો જવાબ છે.
$CH_3Li$ (મિથાઇલ લિથિયમ) એ ઓર્ગેનોમેટાલિક સંયોજન છે કારણ કે તેમાં સીધો ધાતુ-કાર્બન બંધ $(Li-C)$ જોવા મળે છે.
જ્યારે લિથિયમ મેથોક્સાઇડ $(CH_3OLi)$,લિથિયમ ડાયમિથાઇલ એમાઇડ $((CH_3)_2NLi)$ અને લિથિયમ એસીટેટ $(CH_3COOLi)$ માં $Li-O$ અથવા $Li-N$ બંધ હોય છે,$Li-C$ બંધ હોતો નથી.

(C) ઓર્ગેનોમેટાલિક સંયોજન એટલે એવું સંયોજન જેમાં ઓછામાં ઓછો એક કાર્બન-ધાતુ બંધ હોય. $CH_3MgI$ (મિથાઈલ મેગ્નેશિયમ આયોડાઈડ) માં,મિથાઈલ સમૂહનો કાર્બન પરમાણુ સીધો મેગ્નેશિયમ પરમાણુ સાથે જોડાયેલો છે. તેથી,$C - Mg$ બંધની હાજરી તેને ઓર્ગેનોમેટાલિક સંયોજન બનાવે છે.

(A) Zeise's salt એ એક જાણીતું ઓર્ગેનોમેટાલિક સંકીર્ણ છે જેનું રાસાયણિક સૂત્ર $K[PtCl_3(\eta^2-C_2H_4)] \cdot H_2O$ છે.
આ સંકીર્ણમાં,પ્લેટિનમ પરમાણુ ત્રણ ક્લોરાઇડ આયનો અને એક ઇથિલીન અણુ $(C_2H_4)$ સાથે $\eta^2$-લિગેન્ડ તરીકે જોડાયેલ છે.
એનાયનનું સાચું બંધારણીય નિરૂપણ $[PtCl_3(\eta^2-C_2H_4)]^-$ છે,તેથી આખું ક્ષાર $K^+ [PtCl_3(\eta^2-C_2H_4)]^-$ બને છે.
આમ,વિકલ્પ $A$ એ સાચું બંધારણીય સૂત્ર છે.

(C) ધાતુ કાર્બોનિલમાં,ધાતુ-કાર્બન બંધ $\sigma$ અને $\pi$ બંને લાક્ષણિકતા ધરાવે છે.
$\sigma$ બંધ કાર્બોનિલ કાર્બનમાંથી ધાતુની ખાલી કક્ષકમાં ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મના દાન દ્વારા રચાય છે.
$\pi$ બંધ ધાતુની ભરાયેલી $d$-કક્ષકોમાંથી $CO$ લિગાન્ડની ખાલી એન્ટિ-બોન્ડિંગ $\pi^*$ કક્ષકોમાં ઇલેક્ટ્રોનના બેક-ડોનેશન દ્વારા રચાય છે.
આને $d\pi - p\pi$ બેક-બોન્ડિંગ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
તેથી,ધાતુ કાર્બોનિલ સિંગલ બોન્ડેડ સ્પીસીઝ છે તે વિધાન ખોટું છે કારણ કે તેમાં મલ્ટિપલ બોન્ડ લાક્ષણિકતા હોય છે.

(D) ઓર્ગેનોમેટાલિક સંયોજનોમાં,બેક બોન્ડિંગ એ મેટલ કાર્બોનિલ અને મેટાલોસીનનું લાક્ષણિક લક્ષણ છે,જ્યાં ધાતુનો પરમાણુ તેના ભરાયેલા $d$-ઓર્બિટલ્સમાંથી લિગાન્ડના ખાલી એન્ટિબોન્ડિંગ $\pi^*$-ઓર્બિટલ્સમાં ઇલેક્ટ્રોન ઘનતાનું દાન કરે છે.
ફેરોસીન,$[(C_5H_5)_2Fe]$ ના કિસ્સામાં,$Fe$ પરમાણુ સાયક્લોપેન્ટાડાઈનિલ રિંગ્સની $\pi$-ઇલેક્ટ્રોન સિસ્ટમ સાથે આંતરક્રિયા કરે છે. આ બંધનમાં લિગાન્ડમાંથી ધાતુમાં ઇલેક્ટ્રોનનું દાન અને ધાતુના $d$-ઓર્બિટલ્સમાંથી લિગાન્ડના $\pi^*$-ઓર્બિટલ્સમાં બેક-ડોનેશનનો સમાવેશ થાય છે,જે સંકિર્ણને સ્થિર કરે છે.
તેથી,$[(C_5H_5)_2Fe]$ માં બેક બોન્ડિંગ સામેલ છે.

(B) જે સંકીર્ણોમાં ધાતુ અને લિગેન્ડ વચ્ચેનો બંધ લિગેન્ડના $\pi$-ઈલેક્ટ્રોનનો ઉપયોગ કરીને બને છે,તેને $\pi$-સંકીર્ણ કહેવામાં આવે છે.
ઉદાહરણ તરીકે,ફેરોસીન $Fe(\eta^{5}-C_{5}H_{5})_{2}$ અને ઝાઈસ ક્ષાર $K[PtCl_{3}(\eta^{2}-C_{2}H_{4})]$ એ $\pi$-સંકીર્ણ છે.

(D) ઝિગલર-નાટા ઉદ્દીપક એ સમૂહ $13$ ના તત્વના ઓર્ગેનોમેટાલિક સંયોજન (સામાન્ય રીતે ટ્રાયઇથાઇલ એલ્યુમિનિયમ,$(C_2H_5)_3Al$) અને સમૂહ $4$ ના સંક્રાંતિ ધાતુના સંયોજન (સામાન્ય રીતે ટાઇટેનિયમ ટેટ્રાક્લોરાઇડ,$TiCl_4$) નું મિશ્રણ છે.
તેથી,તેમાં સામેલ સંક્રાંતિ ધાતુ $Titanium$ છે.

(C) $n$-બ્યુટાઇલ લિથિયમ $(C_4H_9Li)$ અને ટીન$(II)$ ક્લોરાઇડ $(SnCl_2)$ વચ્ચેની પ્રક્રિયામાં મેટલ સેન્ટરનું આલ્કાઇલેશન થાય છે.
સંતુલિત રાસાયણિક સમીકરણ: $4C_4H_9Li + 2SnCl_2 \to ({C_4H_9})_4Sn + Sn + 4LiCl$.
આમ,બનતી નીપજ ટેટ્રાબ્યુટાઇલટીન છે,જે $({C_4H_9})_4Sn$ તરીકે દર્શાવવામાં આવે છે.

(B) ઓર્ગેનોમેટાલિક સંયોજન એટલે એવું સંયોજન જેમાં ઓછામાં ઓછો એક સીધો ધાતુ-કાર્બન બંધ હોય.
$C_2H_5ONa$ (સોડિયમ ઇથોક્સાઇડ) માં,સોડિયમ પરમાણુ ઓક્સિજન પરમાણુ સાથે જોડાયેલ છે,કાર્બન સાથે નહીં.
તેથી,$C_2H_5ONa$ એ ઓર્ગેનોમેટાલિક સંયોજન નથી.

(B) ઓલિફિનિક ઓર્ગેનોમેટાલિક સંયોજનમાં મેટલ-આલ્કીન બંધ ($\pi$-કોમ્પ્લેક્સ) હોય છે.
$K[C_2H_4PtCl_3] \cdot 3H_2O$ એ ઝીઝે ક્ષાર છે,જેમાં $Pt$ સાથે જોડાયેલ ઇથિલીન લિગાન્ડ હોય છે.
$C_4H_4Fe(CO)_3$ એ સાયક્લોબ્યુટાડાયન આયર્ન ટ્રાયકાર્બોનિલ છે,જેમાં મેટલ-આલ્કીન $\pi$-કોમ્પ્લેક્સ હોય છે.
$Be(CH_3)_2$ એ $Be-C$ $\sigma$-બંધ ધરાવતું સાદું ઓર્ગેનોમેટાલિક સંયોજન છે,પરંતુ તેમાં ઓલિફિન (આલ્કીન) લિગાન્ડ હોતો નથી.
તેથી,$Be(CH_3)_2$ એ ઓલિફિનિક ઓર્ગેનોમેટાલિક સંયોજન નથી.

(A) $(CH_3)_4Sn$ (ટેટ્રામિથાઈલટીન) માં ધાતુ અને આલ્કાઈલ સમૂહના કાર્બન પરમાણુઓ વચ્ચે માત્ર $\sigma$-બંધ હોય છે.
$K[PtCl_3(\eta^2 - C_2H_4)]$ (ઝીસ ક્ષાર) માં $\pi$-બંધિત ઇથિલિન લિગાન્ડ હોય છે.
$Fe(\eta^5 - C_5H_5)_2$ (ફેરોસીન) એ $\pi$-બંધિત સાયક્લોપેન્ટાડાયનાઈલ રિંગ્સ ધરાવતું સેન્ડવિચ સંયોજન છે.
$Cr(\eta^6 - C_6H_6)_2$ (ડાયબેન્ઝીન ક્રોમિયમ) એ $\pi$-બંધિત બેન્ઝીન રિંગ્સ ધરાવતું સેન્ડવિચ સંયોજન છે.
તેથી,આપેલા વિકલ્પોમાંથી $(CH_3)_4Sn$ એ એકમાત્ર $\sigma$-બંધિત ઓર્ગેનોમેટાલિક સંયોજન છે.

(B) ઓર્ગેનોમેટાલિક સંયોજન એટલે એવું સંયોજન જેમાં ઓછામાં ઓછો એક સીધો ધાતુ-કાર્બન બંધ હોય.
$C_2H_5Li$ (ઇથાઇલ લિથિયમ) માં $Li$ પરમાણુ અને ઇથાઇલ ગ્રુપના કાર્બન પરમાણુ વચ્ચે સીધો બંધ હોય છે.
તેથી,તે એક ઓર્ગેનોમેટાલિક સંયોજન છે.

(A) કાર્બન-ધાતુ સંયોજન એટલે એવું સંયોજન જેમાં ઓછામાં ઓછો એક સીધો ધાતુ-કાર્બન બંધ હોય.
$Ti(C_2H_5)_4$ માં,ટાઇટેનિયમ પરમાણુ ઇથાઇલ જૂથના કાર્બન પરમાણુઓ સાથે સીધો જોડાયેલ છે.
અન્ય વિકલ્પોમાં ($Ti(OC_2H_5)_4$,$Ti(OCOCH_3)_4$,અને $Ti(OC_6H_5)_4$),ધાતુ ઓક્સિજન પરમાણુઓ સાથે જોડાયેલ છે,કાર્બન સાથે નહીં.
તેથી,$Ti(C_2H_5)_4$ એ કાર્બન-ધાતુ સંયોજન છે.

(C) કાર્બન-ધાતુ સંયોજનો એવા સંયોજનો છે જેમાં કાર્બન પરમાણુ સીધો ધાતુ સાથે જોડાયેલો હોય છે.
સોડિયમ ઇથોક્સાઇડમાં,ઓક્સિજન સોડિયમ ધાતુ સાથે જોડાયેલ હોવાથી,તે કાર્બન-ધાતુ સંયોજન નથી.

(A) ઓર્ગેનોમેટાલિક સંયોજન એટલે એવું સંયોજન જેમાં ઓછામાં ઓછો એક સીધો ધાતુ-કાર્બન બંધ હોય.
$1$. ફેરોસીન $[Fe(\eta^5-C_5H_5)_2]$ માં $Fe-C$ બંધ હોય છે.
$2$. ટેટ્રા-ઈથાઈલ લેડ $[Pb(C_2H_5)_4]$ માં $Pb-C$ બંધ હોય છે.
$3$. $CaC_2$ (કેલ્શિયમ કાર્બાઈડ) એ આયનિક કાર્બાઈડ છે અને તેને સામાન્ય રીતે ઓર્ગેનોમેટાલિક સંયોજન ગણવામાં આવતું નથી.

(C) ઓર્ગેનોમેટાલિક સંયોજનો એવા સંયોજનો છે જેમાં ઓછામાં ઓછો એક મેટલ-કાર્બન બંધ હોય છે.
$K[Pt(C_2H_4)Cl_3]$ એ ઝીસ ક્ષાર છે,જેમાં $Pt-C$ બંધ હોય છે.
$Ni(CO)_4$ એ મેટલ કાર્બોનિલ છે,જેમાં $Ni-C$ બંધ હોય છે.
$C_2H_5MgBr$ એ ગ્રીગનાર્ડ પ્રક્રિયક છે,જેમાં $Mg-C$ બંધ હોય છે.
$Al(OC_2H_5)_3$ એ એલ્યુમિનિયમ ઇથોક્સાઇડ છે,જેમાં એલ્યુમિનિયમ પરમાણુ ઓક્સિજન પરમાણુઓ $(Al-O-C)$ સાથે જોડાયેલ છે,સીધો કાર્બન સાથે નહીં.
તેથી,તેમાં મેટલ-કાર્બન બંધ હોતો નથી.

(A) ઝીસ ક્ષાર એ $\pi$-બંધિત ઓર્ગેનોમેટાલિક સંયોજન છે જેનું સૂત્ર $K[PtCl_3(\eta^2-C_2H_4)]$ છે.
તેમાં ઈથીન $(C_2H_4)$ અણુ પ્લેટિનમ $(Pt)$ ધાતુના કેન્દ્ર સાથે તેના $\pi$-ઈલેક્ટ્રોન દ્વારા જોડાયેલ હોય છે.
ફેરોસીનમાં સાયક્લોપેન્ટાડાયનાઈલ વલયો હોય છે,ડાયબેન્ઝીન ક્રોમિયમમાં બેન્ઝીન વલયો હોય છે,અને ટેટ્રા ઈથાઈલ ટીન એ $\sigma$-બંધિત ઓર્ગેનોમેટાલિક સંયોજન છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.

(B) કાર્બન મોનોક્સાઇડ $(CO)$ ના સંક્રાંતિ ધાતુઓ સાથેના સંકલનથી બનતા સંકીર્ણ સંયોજનોને મેટલ કાર્બોનિલ્સ કહેવામાં આવે છે.
ઉદાહરણ તરીકે $Fe(CO)_5$ અને $Ni(CO)_4$.

(B) ઓર્ગેનોમેટાલિક સંયોજન $[Fe(\eta^5 - C_5H_5)_2]$,જેને ફેરોસીન તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે $\sigma$ અને $\pi$ બંને પ્રકારના બંધ ધરાવે છે.
ફેરોસીનમાં,સાયક્લોપેન્ટાડાયનાઇલ રિંગ્સ આયર્ન પરમાણુ સાથે $\pi$-ઇલેક્ટ્રોન ક્લાઉડ ($\pi$-બોન્ડિંગ) દ્વારા જોડાયેલી હોય છે અને મેટલ-કાર્બન આંતરક્રિયામાં $\sigma$-બોન્ડિંગ લાક્ષણિકતા જોવા મળે છે.

(C) મેટલ કાર્બોનિલમાં ધાતુ તત્વનો ઓક્સિડેશન આંક હંમેશા શૂન્ય હોય છે.
સંકીર્ણ $[Ni(CO)_4]$ માં,$CO$ એ તટસ્થ લિગેન્ડ છે.
ધારો કે $Ni$ નો ઓક્સિડેશન આંક $x$ છે.
$x + 4(0) = 0$
$x = 0$.

(D) ઓર્ગેનોમેટાલિક સંયોજન એટલે એવું રાસાયણિક સંયોજન જેમાં કાર્બનિક અણુના કાર્બન પરમાણુ અને ધાતુ વચ્ચે ઓછામાં ઓછો એક રાસાયણિક બંધ હોય.
$CH_3MgI$ (મિથાઈલ મેગ્નેશિયમ આયોડાઈડ) ના કિસ્સામાં,મિથાઈલ સમૂહનો કાર્બન પરમાણુ સીધો મેગ્નેશિયમ ધાતુના પરમાણુ સાથે જોડાયેલો હોય છે.
તેથી,$C - Mg$ બંધની હાજરી તેને ઓર્ગેનોમેટાલિક સંયોજન બનાવે છે.

(B) લિગેન્ડ તરીકે કાર્બન મોનોક્સાઈડ $(CO)$ દ્વારા બનતા સંકીર્ણને મેટલ કાર્બોનિલ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. ઉદાહરણ તરીકે $Fe(CO)_5$ અને $Ni(CO)_4$.

(A) ઓર્ગનો મેટાલિક સંયોજન એટલે એવું સંયોજન જેમાં ઓછામાં ઓછો એક સીધો ધાતુ-કાર્બન $(M-C)$ બંધ હોય।
$1$. $Cis-platin$ એ $[Pt(NH_3)_2Cl_2]$ છે. તેમાં કોઈ પણ ધાતુ-કાર્બન બંધ હોતો નથી,તેથી તે ઓર્ગનો મેટાલિક સંયોજન નથી।
$2$. $Ferrocene$ એ $[Fe(\eta^5-C_5H_5)_2]$ છે,જેમાં $Fe-C$ બંધ હોય છે।
$3$. $Zeise's$ $salt$ એ $K[PtCl_3(\eta^2-C_2H_4)]$ છે,જેમાં $Pt-C$ બંધ હોય છે।
$4$. $Grignard$ $reagent$ એ $R-Mg-X$ છે,જેમાં $Mg-C$ બંધ હોય છે।
તેથી,$Cis-platin$ સાચો જવાબ છે।

(B) $TiCl_4$ (ટાઇટેનિયમ ટેટ્રાક્લોરાઈડ) અને ટ્રાયઆલ્કાઈલ એલ્યુમિનિયમ (દા.ત.,$Al(C_2H_5)_3$) નું મિશ્રણ એ પોલીઈથિલિન અને પોલીપ્રોપિલિનના ઔદ્યોગિક ઉત્પાદનમાં વપરાતી જાણીતી ઓર્ગેનોમેટાલિક ઉદ્દીપક પ્રણાલી છે. આ વિશિષ્ટ ઉદ્દીપકને $Ziegler-Natta$ ઉદ્દીપક તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

(D) આર્ગોનોમેટાલિક સંયોજનો એવા છે જેમાં ઓછામાં ઓછો એક સીધો ધાતુ-કાર્બન બંધ હોય છે.
$(I)$ ગ્રીગ્નાર્ડ પ્રક્રિયક $(R-Mg-X)$ માં $C-Mg$ બંધ હોય છે,તેથી તે આર્ગોનોમેટાલિક સંયોજન છે.
$(II)$ ટ્રાયમિથાઇલ બોરોન $((CH_3)_3B)$ માં $C-B$ બંધ હોય છે. બોરોન અર્ધધાતુ હોવાથી,તેના કાર્બનિક વ્યુત્પન્નોને સામાન્ય રીતે આર્ગોનોમેટાલિક સંયોજનો તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે,તેથી તે આર્ગોનોમેટાલિક સંયોજન છે.
$(III)$ સોડિયમ મિથોક્સાઈડ $(CH_3ONa)$ માં $C-O-Na$ બંધ હોય છે. તેમાં કોઈ સીધો $C-Na$ બંધ નથી,તેથી તે આર્ગોનોમેટાલિક સંયોજન નથી.
$(IV)$ $TEL$ (ટેટ્રા-ઈથાઈલ લેડ,$(C_2H_5)_4Pb$) માં $C-Pb$ બંધ હોય છે,તેથી તે આર્ગોનોમેટાલિક સંયોજન છે.
તેથી,$(I), (II)$ અને $(IV)$ આર્ગોનોમેટાલિક સંયોજનો છે.

(A) ફેરોસીન એ $Fe(\eta^5 - C_5H_5)_2$ સૂત્ર ધરાવતું એક ઓર્ગેનોમેટાલિક સંયોજન છે.
તેમાં આયર્ન પરમાણુ બે સાયક્લોપેન્ટાડાયનાઈલ રિંગ્સની વચ્ચે ગોઠવાયેલ હોય છે,જ્યાં દરેક રિંગ પાંચેય કાર્બન પરમાણુઓ દ્વારા આયર્ન સાથે જોડાયેલી હોય છે (હેપ્ટિસિટી $\eta^5$).

(A) કાર્બન-ધાત્વીય સંયોજન એટલે એવું સંયોજન જેમાં ઓછામાં ઓછો એક સીધો કાર્બન-ધાતુ બંધ હોય.
$CH_3MgBr$ (ગ્રીગનાર્ડ પ્રક્રિયક) માં મિથાઈલ સમૂહના કાર્બન પરમાણુ અને મેગ્નેશિયમ પરમાણુ વચ્ચે સીધો સહસંયોજક બંધ હોય છે.
તેથી,$C-Mg$ બંધની હાજરી તેને કાર્બન-ધાત્વીય સંયોજન બનાવે છે.

(A) $Fe(CO)_5$ જેવા ધાતુ કાર્બોનિલમાં સિનર્જિક બંધન અસર જોવા મળે છે.
ધાતુ પરમાણુ તેની ભરાયેલી $d$-કક્ષકોમાંથી ઇલેક્ટ્રોન ઘનતા $CO$ લિગેન્ડની ખાલી એન્ટિ-બોન્ડિંગ $\pi^*$ કક્ષકોમાં આપે છે.
આ બેક-બોન્ડિંગને કારણે $CO$ ની એન્ટિ-બોન્ડિંગ કક્ષકમાં ઇલેક્ટ્રોન ઘનતા વધે છે,જેનાથી $C-O$ બંધક્રમાંક ઘટે છે.
જેમ બંધક્રમાંક ઘટે છે,તેમ મુક્ત $CO$ $(1.128 \ \mathring{A})$ ની સરખામણીમાં $C-O$ બંધલંબાઈ વધે છે.
$Fe(CO)_5$ માં,અવલોકિત $C-O$ બંધલંબાઈ આશરે $1.16 \ \mathring{A}$ છે.

(C) વિલકિન્સન ઉદ્દીપક $Rh(PPh_3)_3Cl$ છે.
તે $Rh(I)$ નો સમતલીય ચોરસ સંકીર્ણ છે.
તેથી,તે $Rhodium$ $(Rh)$ ધાતુ ધરાવે છે.

(C) ઓર્ગેનોમેટાલિક સંયોજન એટલે એવું સંયોજન જેમાં ઓછામાં ઓછો એક સીધો ધાતુ-કાર્બન બંધ હોય.
$CH_3Li$ (મિથાઈલ લિથિયમ) માં,મિથાઈલ ગ્રુપના કાર્બન પરમાણુ અને લિથિયમ ધાતુના પરમાણુ વચ્ચે સીધો સહસંયોજક બંધ હોય છે.
તેથી,$CH_3Li$ એ ઓર્ગેનોમેટાલિક સંયોજન છે.
લિથિયમ મિથોક્સાઈડ $(CH_3OLi)$,લિથિયમ એસીટેટ $(CH_3COOLi)$,અને લિથિયમ કાર્બોનેટ $(Li_2CO_3)$ માં ધાતુ-ઓક્સિજન બંધ હોય છે,ધાતુ-કાર્બન બંધ નથી.

(D) $Fe(CO)_5$ ધાતુ કાર્બોનિલ સંકીર્ણમાં,$Fe-C$ બંધ બે પ્રક્રિયાઓ દ્વારા બને છે:
$1$. $CO$ લિગાન્ડ કાર્બન પરમાણુમાંથી ઇલેક્ટ્રોનની અબંધકારક ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મનું દાન $Fe$ ધાતુની ખાલી કક્ષકમાં કરે છે,જે $\sigma$-બંધ બનાવે છે.
$2$. $Fe$ ધાતુ તેની ભરાયેલી $d$-કક્ષકમાંથી ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મનું દાન $CO$ લિગાન્ડની ખાલી એન્ટિ-બોન્ડિંગ $\pi^*$ કક્ષકમાં કરે છે,જે $\pi$-બંધ (બેક-બોન્ડિંગ) બનાવે છે.
તેથી,$Fe-C$ બંધ $\sigma$- અને $\pi$-બંધ બંને ગુણધર્મ ધરાવે છે.

(C) $[Fe(\eta^5-C_5H_5)_2]$ (ફેરોસીન) એ ઓર્ગેનોમેટાલિક સંયોજન છે જે $\sigma$ અને $\pi$ બંને બંધ ધરાવે છે.
ફેરોસીનમાં,ધાતુનો પરમાણુ સાયક્લોપેન્ટાડાઈનાઈલ રિંગ સાથે $\pi$-ઈલેક્ટ્રોન વાદળ દ્વારા જોડાયેલ હોય છે અને તે $\sigma$-બંધન પણ દર્શાવે છે.

(B) કાર્બધાત્વીય સંયોજન એટલે એવું સંયોજન જેમાં ઓછામાં ઓછો એક ધાતુ-કાર્બન બંધ હોય.
$(1)$ $Al_4C_3$ (એલ્યુમિનિયમ કાર્બાઈડ) એ આયનીય કાર્બાઈડ છે,કાર્બધાત્વીય સંયોજન નથી,કારણ કે તેમાં સીધો ધાતુ-કાર્બન સહસંયોજક બંધ હોતો નથી.
$(2)$ ધાતુ કાર્બોનાઈલ (દા.ત.,$Ni(CO)_4$) એ કાર્બધાત્વીય સંયોજનો છે કારણ કે તેમાં ધાતુ-કાર્બન બંધ હોય છે.
$(3)$ $TEL$ (ટેટ્રા-ઈથાઈલ લેડ,$Pb(C_2H_5)_4$) એ $\sigma$-બંધિત કાર્બધાત્વીય સંયોજન છે,$\pi$-બંધિત નથી.
$(4)$ ફેન્કલેન્ડ પ્રક્રિયક $(R_2Zn)$ એ $\sigma$-બંધિત કાર્બધાત્વીય સંયોજન છે.
તેથી,વિધાન $(1)$ અને $(3)$ ખોટા છે.

(D) બહુકેન્દ્રીય કાર્બાનિલ એવા ધાતુ કાર્બાનિલ છે જેમાં અણુ દીઠ એક કરતા વધુ ધાતુ પરમાણુઓ હોય છે,જે ઘણીવાર ધાતુ-ધાતુ બંધ અથવા બ્રિજિંગ કાર્બાનિલ સમૂહો દ્વારા જોડાયેલા હોય છે.
$Mn_2(CO)_{10}$ એ જાણીતું બહુકેન્દ્રીય કાર્બાનિલ છે.
$Co_2(CO)_8$ એ જાણીતું બહુકેન્દ્રીય કાર્બાનિલ છે.
$Fe_2(CO)_9$ અને $Fe_3(CO)_{12}$ એ જાણીતા બહુકેન્દ્રીય કાર્બાનિલ છે.
$Cr(CO)_6$ એ એકકેન્દ્રીય (mononuclear) કાર્બાનિલ છે,જેનો અર્થ છે કે તેમાં અણુ દીઠ માત્ર એક જ ધાતુ પરમાણુ હોય છે. તેથી,$Cr$ બહુકેન્દ્રીય કાર્બાનિલ બનાવતું નથી.

(D) ઓર્ગેનોમેટાલિક સંયોજન એટલે એવું સંયોજન જેમાં ઓછામાં ઓછો એક સીધો કાર્બન-ધાતુ બંધ હોય.
ગ્રીગનાર્ડ પ્રક્રિયક $CH_3-Mg-Br$ માં,મિથાઈલ સમૂહના કાર્બન પરમાણુ અને મેગ્નેશિયમ ધાતુના પરમાણુ વચ્ચે સીધો સહસંયોજક $\sigma$-બંધ હોય છે.
તેથી,તેને ઓર્ગેનોમેટાલિક સંયોજન તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.

(B) $Fe(CO)_5$ જેવા ધાતુ કાર્બોનિલ સંયોજનોમાં,$Fe-C$ બંધ $\sigma$ અને $\pi$ બંને લાક્ષણિકતા ધરાવે છે.
$\sigma$ બંધ $CO$ લિગેન્ડ દ્વારા ધાતુની ખાલી $d$-કક્ષકમાં ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મના દાન દ્વારા બને છે.
$\pi$ બંધ ધાતુની ભરાયેલી $d$-કક્ષકોમાંથી $CO$ લિગેન્ડની ખાલી એન્ટિ-બોન્ડિંગ $\pi^*$ કક્ષકોમાં ઇલેક્ટ્રોનના બેક-ડોનેશન દ્વારા બને છે.

(B) કાર્બ-ધાત્વીય સંયોજન એ એવું સંયોજન છે જેમાં કાર્બનિક અણુના કાર્બન પરમાણુ અને ધાતુ વચ્ચે ઓછામાં ઓછો એક રાસાયણિક બંધ હોય છે.
$(1)$ ગ્રીગ્નાર્ડ પ્રક્રિયક $(R-Mg-X)$ માં $C-Mg$ બંધ હોય છે,તેથી તે કાર્બ-ધાત્વીય સંયોજન છે.
$(2)$ સોડિયમ મિથોક્સાઈડ $(CH_3ONa)$ માં $O-Na$ બંધ હોય છે,$C-Na$ બંધ નથી,તેથી તે કાર્બ-ધાત્વીય સંયોજન નથી.
$(3)$ ટ્રાયમિથાઈલ બોરોન $(B(CH_3)_3)$ માં $C-B$ બંધ હોય છે. બોરોનને ઘણીવાર અર્ધધાતુ ગણવામાં આવે છે,અને કાર્બનિક સમૂહો સાથેના તેના સંયોજનોને કાર્બ-ધાત્વીય તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.
$(4)$ $Al_2(CH_3)_6$ (ટ્રાયમિથાઈલ એલ્યુમિનિયમ ડાયમર) માં $C-Al$ બંધ હોય છે,તેથી તે કાર્બ-ધાત્વીય સંયોજન છે.
તેથી,$(1), (3)$ અને $(4)$ કાર્બ-ધાત્વીય સંયોજનો છે.

(C) ઓર્ગેનોમેટાલિક સંયોજન એટલે એવું સંયોજન જેમાં ઓછામાં ઓછો એક સીધો ધાતુ-કાર્બન $(M-C)$ બંધ હોય.
$Ti(OCOCH_3)_4$ માં,ધાતુ ઓક્સિજન સાથે જોડાયેલ છે ($Ti-O$ બંધ).
$Ti(OC_6H_5)_4$ માં,ધાતુ ઓક્સિજન સાથે જોડાયેલ છે ($Ti-O$ બંધ).
$Ti(OC_2H_5)_3(C_2H_5)$ માં,ટાઇટેનિયમ પરમાણુ સીધો ઇથાઇલ ગ્રુપ $(C_2H_5)$ સાથે $Ti-C$ બંધ દ્વારા જોડાયેલ છે,તેથી તે ઓર્ગેનોમેટાલિક સંયોજન છે.
$[Fe(CN)_6]^{4-}$ માં,જોકે તેમાં કાર્બન છે,પરંતુ તે એક કોઓર્ડિનેશન સંકિર્ણ છે.
તેથી,$Ti(OC_2H_5)_3(C_2H_5)$ એ સાચો જવાબ છે.