Microbes in Production of Biogas Questions in Gujarati

(D) બાયોગેસ ઉત્પાદનની પ્રક્રિયામાં અજારક બેક્ટેરિયાના વિવિધ જૂથો દ્વારા કરવામાં આવતા ત્રણ મુખ્ય તબક્કાઓનો સમાવેશ થાય છે:
$1$. દ્રાવ્યીકરણ: જટિલ કાર્બનિક પોલીમર્સ (જેમ કે સેલ્યુલોઝ,પ્રોટીન અને ચરબી) હાઇડ્રોલિટીક બેક્ટેરિયા દ્વારા સરળ મોનોમર્સ (જેમ કે શર્કરા,એમિનો એસિડ અને ફેટી એસિડ) માં વિઘટિત થાય છે.
$2$. એસિડોજેનેસિસ: ત્યારબાદ આ મોનોમર્સ એસિડોજેનિક બેક્ટેરિયા દ્વારા કાર્બનિક એસિડ (જેમ કે એસિટિક એસિડ) માં રૂપાંતરિત થાય છે.
$3$. મિથેનોજેનેસિસ: અંતે,મિથેનોજેનિક બેક્ટેરિયા આ કાર્બનિક એસિડને મિથેન $(CH_4)$ અને કાર્બન ડાયોક્સાઇડ $(CO_2)$ માં રૂપાંતરિત કરે છે.
તેથી,સાચો ક્રમ છે: પોલીમર્સ $\rightarrow$ મોનોમર્સ $\rightarrow$ કાર્બનિક એસિડ $\rightarrow$ મિથેન.

(D) બાયોગેસ ઉત્પાદનમાં ત્રણ મુખ્ય તબક્કાઓનો સમાવેશ થાય છે: જળવિભાજન (hydrolysis),એસિડોજેનેસિસ (acidogenesis) અને મિથેનોજેનેસિસ (methanogenesis).
અંતિમ તબક્કામાં,જેને મિથેનોજેનેસિસ કહેવામાં આવે છે,મિથેનોજેનિક બેક્ટેરિયા (મિથેનોજેન્સ) અગાઉના તબક્કાના ઉત્પાદનો,જેમ કે એસિટિક એસિડ $(CH_3COOH)$ પર કાર્ય કરીને મિથેન $(CH_4)$ અને કાર્બન ડાયોક્સાઇડ $(CO_2)$ ઉત્પન્ન કરે છે.
$Methanobacillus$ એ એક પ્રકારનું મિથેનોજેન છે જે આ રૂપાંતરણને સરળ બનાવે છે.
તેથી,સાચો જવાબ $Methanobacillus$ છે.

(D) સાચો જવાબ $D$ છે. મિથેનોજેન્સ,જેમ કે $Methanobacterium$,અજારક બેક્ટેરિયા છે જે સેલ્યુલોઝયુક્ત પદાર્થો પર અજારક પરિસ્થિતિમાં વૃદ્ધિ પામે છે. તેઓ $CO_2$ અને $H_2$ ની સાથે મોટા પ્રમાણમાં મિથેન ઉત્પન્ન કરે છે,જેને સામૂહિક રીતે બાયોગેસ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

(D) સાચો જવાબ $(D)$ $(a)$ અને $(b)$ બંને છે.
ભારતમાં,બાયોગેસ ઉત્પાદનની ટેકનોલોજી મુખ્યત્વે ઇન્ડિયન એગ્રીકલ્ચરલ રિસર્ચ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ $(IARI)$ અને ખાદી એન્ડ વિલેજ ઇન્ડસ્ટ્રીઝ કમિશન $(KVIC)$ ના પ્રયાસોને કારણે વિકસાવવામાં આવી હતી.
$IARI$ એ બાયોગેસ ઉત્પાદનમાં સામેલ સૂક્ષ્મજીવી પ્રક્રિયાઓ પર નોંધપાત્ર સંશોધન કર્યું હતું.
$KVIC$ એ $1960$ ના દાયકામાં ગ્રામીણ વિસ્તારો માટે યોગ્ય બાયોગેસ પ્લાન્ટના વ્યવહારુ મોડેલો વિકસાવીને અને તેને પ્રોત્સાહન આપીને મહત્વની ભૂમિકા ભજવી હતી.

(A) સાચો જવાબ $A$ છે.
મનુષ્યો સેલ્યુલોઝનું પાચન કરી શકતા નથી કારણ કે તેમના પાચનતંત્રમાં મિથેનોજેન્સ તરીકે ઓળખાતા વિશિષ્ટ બેક્ટેરિયાનો અભાવ હોય છે.
આ મિથેનોજેન્સ સેલ્યુલેઝ ઉત્સેચક ઉત્પન્ન કરે છે,જે સેલ્યુલોઝના આથવણ અને વિઘટન માટે આવશ્યક છે.
મિથેનોજેન્સ એ અજારક બેક્ટેરિયા છે જે પાચન પ્રક્રિયા દરમિયાન $CO_2$ અને $H_2$ ની સાથે મોટી માત્રામાં મિથેન ઉત્પન્ન કરે છે.
આ બેક્ટેરિયા વાગોળતા પ્રાણીઓ (જેમ કે પશુઓ) ના આમાશય (rumen) માં કુદરતી રીતે હાજર હોય છે,જ્યાં તેઓ સેલ્યુલોઝના વિઘટનમાં મદદ કરે છે અને આ પ્રાણીઓના પોષણમાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે.

(C) સાચો જવાબ $C$ છે.
બાયોગેસ એ એક પુનઃપ્રાપ્ય બળતણ છે જે ત્યારે ઉત્પન્ન થાય છે જ્યારે ખોરાક અથવા પ્રાણીઓના કચરા જેવા કાર્બનિક પદાર્થોનું અજારક પરિસ્થિતિમાં સૂક્ષ્મજીવો દ્વારા વિઘટન થાય છે.
બાયોગેસ મુખ્યત્વે મિથેન $(50-70\%)$,કાર્બન ડાયોક્સાઇડ $(30-40\%)$ અને નાઇટ્રોજન,હાઇડ્રોજન સલ્ફાઇડ અને હાઇડ્રોજનના અલ્પ પ્રમાણનો બનેલો હોય છે.