Biodiversity Conservation Questions in Gujarati

(B) $IUCN$ ($International$ $Union$ $for$ $Conservation$ $of$ $Nature$) એ સંસ્થા છે જે $Red$ $Data$ $Book$ અથવા $Red$ $List$ જાળવવા માટે જવાબદાર છે.
આ યાદી જૈવિક પ્રજાતિઓની વૈશ્વિક સંરક્ષણ સ્થિતિની વ્યાપક યાદી પૂરી પાડે છે,જે ખાસ કરીને જોખમમાં હોય અથવા લુપ્તપ્રાય હોય તેવી પ્રજાતિઓ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરે છે.
$CSIR$ એટલે $Council$ of $Scientific$ and $Industrial$ $Research$,$NEERI$ એટલે $National$ $Environmental$ $Engineering$ $Research$ $Institute$,અને $WLS$ એટલે $Wildlife$ $Sanctuary$.

(C) વિશ્વ ટકાઉ વિકાસ પરિષદ $(2002)$ જોહાનિસબર્ગ,દક્ષિણ આફ્રિકા ખાતે યોજાઈ હતી. આ પરિષદમાં $190$ દેશોએ $2010$ સુધીમાં વૈશ્વિક,પ્રાદેશિક અને સ્થાનિક સ્તરે જૈવવિવિધતાના નુકસાનના વર્તમાન દરમાં નોંધપાત્ર ઘટાડો કરવા માટે તેમની પ્રતિબદ્ધતા વ્યક્ત કરી હતી.

(A) ક્રાયોપ્રિઝર્વેશન એ વનસ્પતિ જનીનિક સંસાધનોના લાંબા ગાળાના સંરક્ષણ માટે વપરાતી એક તકનીક છે. આ પ્રક્રિયામાં,બીજ અથવા અન્ય વનસ્પતિ સામગ્રીને $-196^{\circ} C$ તાપમાને પ્રવાહી નાઈટ્રોજનમાં સંગ્રહિત કરવામાં આવે છે. આ અત્યંત નીચા તાપમાને,બીજની તમામ ચયાપચયની પ્રવૃત્તિઓ અટકી જાય છે,જેના કારણે તેઓ તેમની જીવંતતા ગુમાવ્યા વિના અનિશ્ચિત સમય માટે સંગ્રહિત કરી શકાય છે.

(A) વિધાન $I$ સાચું છે. પવિત્ર ઉપવનો એ જંગલના એવા ભાગો છે જે સ્થાનિક સમુદાયો દ્વારા સાંસ્કૃતિક રીતે સુરક્ષિત છે,જ્યાં તમામ વૃક્ષો અને વન્યજીવોને સંપૂર્ણ સુરક્ષા આપવામાં આવે છે.
વિધાન $II$ પણ સાચું છે. ભારતમાં,ઇકોલોજીકલ રીતે અનન્ય અને જૈવવિવિધતાથી સમૃદ્ધ પ્રદેશોને બાયોસ્ફિયર રિઝર્વ,નેશનલ પાર્ક અને અભયારણ્યો તરીકે કાયદેસર રીતે સુરક્ષિત કરવામાં આવે છે. જો કે,મેઘાલયમાં,પવિત્ર ઉપવનો મોટી સંખ્યામાં દુર્લભ અને ભયંકર વનસ્પતિઓ અને પ્રાણીઓ માટે છેલ્લા આશ્રયસ્થાન છે. તેથી,બંને વિધાનો સાચા હોવાથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.

(D) ઇન-સિટુ (સ્વસ્થાન) સંરક્ષણમાં વનસ્પતિઓ અને પ્રાણીઓનું તેમના કુદરતી નિવાસસ્થાનમાં રક્ષણ કરવામાં આવે છે.
$A$,$B$,અને $C$ (રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાનો,બાયોસ્ફિયર રિઝર્વ અને વન્યજીવ અભયારણ્યો) એ ઇન-સિટુ સંરક્ષણના ઉદાહરણો છે.
$D$ (પ્રાણી સંગ્રહાલયો) એ એક્સ-સિટુ (બાહ્યસ્થાન) સંરક્ષણનું ઉદાહરણ છે,જ્યાં સજીવોને તેમની સંભાળ અને સંવર્ધન માટે તેમના કુદરતી નિવાસસ્થાનની બહાર સુરક્ષિત વાતાવરણમાં રાખવામાં આવે છે.
તેથી,સાચો જવાબ $D$ છે.

(C) સાચો જવાબ છે.
અદ્યતન $ex \, situ$ સંરક્ષણમાં જાતિઓના જનીનિક સંસાધનોનું તેમના કુદરતી નિવાસસ્થાન અથવા મૂળ વિસ્તારથી દૂર જાળવણી કરવાનો સમાવેશ થાય છે.
આ વ્યૂહરચનાનો ઉદ્દેશ્ય ઓછી જગ્યામાં વધુ જનીનિક દ્રવ્યનું સંરક્ષણ કરવાનો છે.
$Ex \, situ$ સંરક્ષણ પ્રાપ્ત કરવાની વિવિધ રીતોમાં પેશી સંવર્ધન, ક્રાયોપ્રિઝર્વેશન, જનીન બેંક અને ઓફ-સાઇટ સંગ્રહનો સમાવેશ થાય છે.
તેથી, તમામ વિધાનો $(I, II, III, IV)$ સાચા છે.

(A) સાચો જવાબ $A$ છે.
જૈવવિવિધતાના સંરક્ષણ સાથે સંબંધિત ઐતિહાસિક સંમેલનને પૃથ્વી સંમેલન $(Earth Summit)$ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે।
જૈવવિવિધતા પરનું સંમેલન $(CBD)$ $1992$ માં રિયો ડી જાનેરો ખાતે યોજાયું હતું।
તેના ત્રણ મુખ્ય લક્ષ્યો છે:
$1$. જૈવવિવિધતાનું સંરક્ષણ।
$2$. તેના ઘટકોનો ટકાઉ ઉપયોગ।
$3$. આનુવંશિક સંસાધનોમાંથી ઉદ્ભવતા લાભોની ન્યાયી અને સમાન વહેંચણી।

(D) સાચો વિકલ્પ $D$ છે।
જૈવવિવિધતાના હોટસ્પોટ્સ એવા જૈવભૌગોલિક પ્રદેશો છે જે ઉચ્ચ સ્તરની જૈવવિવિધતા અને નિવાસસ્થાનના વિનાશના નોંધપાત્ર જોખમ દ્વારા વર્ગીકૃત થયેલ છે।
આ ખ્યાલ $Dr. Norman Myers$ દ્વારા $1988$ માં રજૂ કરવામાં આવ્યો હતો।
જૈવવિવિધતા હોટસ્પોટ તરીકે લાયક ઠરવા માટે, કોઈ વિસ્તાર બે કડક માપદંડોને પૂર્ણ કરે તે જરૂરી છે:
$1$. તેમાં ઓછામાં ઓછી $1,500$ સ્થાનિક (endemic) વનસ્પતિ પ્રજાતિઓ હોવી જોઈએ (એટલે કે, એવી પ્રજાતિઓ જે પૃથ્વી પર અન્ય ક્યાંય જોવા મળતી નથી)।
$2$. તેણે તેની પ્રાથમિક મૂળ વનસ્પતિનો ઓછામાં ઓછો $70\%$ ભાગ ગુમાવ્યો હોવો જોઈએ।
તેથી, વિદેશી (બિન-સ્થાનિક) પ્રજાતિઓની મોટી સંખ્યા એ જૈવવિવિધતા હોટસ્પોટની વ્યાખ્યાયિત લાક્ષણિકતા નથી; તેના બદલે, ધ્યાન સ્થાનિક પ્રજાતિઓની ઉચ્ચ ઘનતા અને નિવાસસ્થાનના નુકસાનને કારણે સંરક્ષણની તાત્કાલિક જરૂરિયાત પર છે।

(C) સાચો જવાબ $C$ છે.
$Ex$ $situ$ (સ્થાન-બાહ્ય) સંરક્ષણ એટલે પસંદ કરેલી દુર્લભ વનસ્પતિઓ અથવા પ્રાણીઓનું તેમના કુદરતી નિવાસસ્થાનની બહારના સ્થળોએ સંરક્ષણ કરવું.
$Ex$ $situ$ સંરક્ષણ પદ્ધતિઓમાં વનસ્પતિ ઉદ્યાનો, પ્રાણી સંગ્રહાલયો, બીજ બેંકો, પેશી સંવર્ધન અને ક્રાયોપ્રિઝર્વેશન જેવી ઓફસાઇટ કલેક્શનનો સમાવેશ થાય છે.
બાયોસ્ફિયર રિઝર્વ એ $in$ $situ$ (સ્થાન-અંતર્ગત) સંરક્ષણનું ઉદાહરણ છે, જેમાં સમગ્ર ઇકોસિસ્ટમનું તેના કુદરતી વાતાવરણમાં જ રક્ષણ કરવામાં આવે છે.

(A) $Project Dodo$ એ કોઈ વાસ્તવિક વન્યજીવ સંરક્ષણ પહેલ નથી.
ડોડો એક લુપ્ત થયેલી પ્રજાતિ છે અને તેના માટે હાલમાં કોઈ સંરક્ષણ પ્રોજેક્ટ અસ્તિત્વમાં નથી.
$Project Indian Bustard$,$Project Tiger$,અને $Project Hangul$ એ ભારતમાં લુપ્તપ્રાય પ્રજાતિઓ જેવી કે ગ્રેટ ઇન્ડિયન બસ્ટર્ડ,વાઘ અને હંગુલ હરણના રક્ષણ માટેના વાસ્તવિક સંરક્ષણ પ્રયાસો છે.

(B) કાઝીરંગા નેશનલ પાર્ક.
ભારતના આસામમાં આવેલું કાઝીરંગા નેશનલ પાર્ક વિશ્વભરમાં એકશિંગી ગેંડા (જેને ભારતીય ગેંડા અથવા $Rhinoceros \text{ } unicornis$ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) ની વસ્તી માટે પ્રખ્યાત છે, જે વિશ્વના કુલ એકશિંગી ગેંડાની વસ્તીના બે-તૃતીયાંશ ભાગનું ઘર છે.

(C) વનસ્પતિ ઉદ્યાન (બોટનિકલ ગાર્ડન).
ઇન-સિટુ (સ્વસ્થાન) સંરક્ષણ એટલે જાતિઓનું તેમના કુદરતી નિવાસસ્થાનમાં જ સંરક્ષણ કરવું.
રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાનો,અભયારણ્યો અને જૈવવિવિધતા આરક્ષિત વિસ્તારો એ ઇન-સિટુ સંરક્ષણના ઉદાહરણો છે.
વનસ્પતિ ઉદ્યાનો એ એક્સ-સિટુ (બાહ્યસ્થાન) સંરક્ષણના ઉદાહરણો છે,જ્યાં વનસ્પતિઓને તેમના કુદરતી નિવાસસ્થાનની બહાર સંરક્ષિત કરવામાં આવે છે.

(B) જૈવવિવિધતા સંરક્ષણને માનવી પ્રકૃતિમાંથી કેવી રીતે લાભ મેળવે છે તેના આધારે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે. આ શ્રેણીઓમાં નીચે મુજબનો સમાવેશ થાય છે:
$(1)$ સાંકડી ઉપયોગિતાવાદી: ખોરાક,બળતણ,રેસા,અત્તર,ઔદ્યોગિક ઉત્પાદનો અને દવાઓ જેવા સીધા આર્થિક લાભો.
$(2)$ વ્યાપક ઉપયોગિતાવાદી: ઓક્સિજનનું ઉત્પાદન,પરાગનયન અને સૌંદર્યલક્ષી આનંદ જેવી ઇકોસિસ્ટમ સેવાઓ.
$(3)$ નૈતિક: આ માન્યતા પર આધારિત છે કે દરેક પ્રજાતિનું આંતરિક મૂલ્ય છે અને તેમની સુખાકારીની કાળજી લેવી એ આપણી નૈતિક ફરજ છે.
ઓક્સિજનનું ઉત્પાદન એ ઇકોસિસ્ટમ સેવા હોવાથી,તે વ્યાપક ઉપયોગિતાવાદી શ્રેણીમાં આવે છે.

(B) ઇન-સિટુ (in situ) સંરક્ષણ એટલે સજીવોને તેમના કુદરતી નિવાસસ્થાનમાં જ સુરક્ષિત રાખવા.
તેના ઉદાહરણોમાં રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાનો,અભયારણ્યો,જૈવવિવિધતા આરક્ષિત વિસ્તારો અને પવિત્ર ઉપવનોનો સમાવેશ થાય છે.
એક્સ-સિટુ (ex situ) સંરક્ષણ એટલે સજીવોને તેમના કુદરતી નિવાસસ્થાનની બહાર સુરક્ષિત રાખવા,જેમ કે સીડ બેંક્સ,વનસ્પતિ ઉદ્યાનો અને વાઇલ્ડલાઇફ સફારી પાર્ક્સ.
તેથી,પવિત્ર ઉપવનો એ ઇન-સિટુ સંરક્ષણની પદ્ધતિ છે.
આમ,વિકલ્પ $(2)$ સાચો છે.