Alkali metals Questions in Gujarati

(C) જ્યારે $Na$ પ્રવાહી એમોનિયા $(NH_{3(l)})$ માં ઓગળે છે,ત્યારે એમોનિયેટેડ ઇલેક્ટ્રોન $(e^-(NH_3)_x)$ ની હાજરીને કારણે તે ઘેરા વાદળી રંગનું દ્રાવણ બનાવે છે.
પ્રક્રિયા છે: $Na + (x+y)NH_3 \longrightarrow [Na(NH_3)_x]^+ + [e(NH_3)_y]^-$.
સ્થિર રાખતા,આ દ્રાવણ સોડિયમ એમાઇડ $(NaNH_2)$ અને હાઇડ્રોજન વાયુ $(H_2)$ બનાવવા માટે પ્રક્રિયા કરે છે:
$Na + NH_3 \longrightarrow NaNH_2 + \frac{1}{2} H_2$.
આમ,દ્રાવણ વાદળી છે,$X$ એ $NaNH_2$ છે,અને $Y$ એ $\frac{1}{2} H_2$ છે.

(D) $I$. $Li^+$ અને $F^-$ બંને આયનોના નાના કદને કારણે $LiF$ ની લેટીસ એન્થાલ્પી ખૂબ વધારે હોય છે,જે તેને પાણીમાં અલ્પ દ્રાવ્ય બનાવે છે. આ વિધાન સાચું છે.
$II$. $LiBr$ તેના સહસંયોજક સ્વભાવ (ફેજન્સના નિયમ) ને કારણે એસીટોનમાં દ્રાવ્ય છે,તેથી આ વિધાન ખોટું છે.
$III$. $LiCl$ તેના સહસંયોજક સ્વભાવને કારણે પિરિડિનમાં દ્રાવ્ય છે,તેથી આ વિધાન સાચું છે.
$IV$. આલ્કલી ધાતુ હેલાઈડ્સનું ગલનબિંદુ $MF > MCl > MBr > MI$ ક્રમ અનુસરે છે કારણ કે હેલાઈડ આયનનું કદ વધતા લેટીસ ઉર્જા ઘટે છે. આ વિધાન સાચું છે.
તેથી,વિધાનો $I$,$III$ અને $IV$ સાચા છે.

(A) આયનોની જલીયકરણ એન્થાલ્પી તેમના આયનીય કદ પર આધાર રાખે છે. નાના આયનોમાં ઉચ્ચ ચાર્જ ઘનતા હોય છે અને તેથી તેમની જલીયકરણ એન્થાલ્પી વધુ હોય છે. આલ્કલી ધાતુ આયનોનું આયનીય કદ સમૂહમાં નીચે તરફ જતાં વધે છે,જે $Li^{+} < Na^{+} < K^{+} < Rb^{+} < Cs^{+}$ છે. તેથી,જેમ કદ વધે છે તેમ જલીયકરણ એન્થાલ્પી ઘટે છે. જલીયકરણ એન્થાલ્પીનો સાચો વધતો ક્રમ $Cs^{+} < Rb^{+} < K^{+} < Na^{+} < Li^{+}$ છે.

(A) જ્યોત કસોટીમાં,વિવિધ આલ્કલી ધાતુઓ ઇલેક્ટ્રોનના ઉચ્ચ ઉર્જા સ્તરોમાં ઉત્તેજનાને કારણે જ્યોતને લાક્ષણિક રંગ આપે છે.
$Li$ ઘેરો લાલ રંગ આપે છે.
$Na$ સોનેરી પીળો રંગ આપે છે.
$K$ આછો જાંબલી (lilac) રંગ આપે છે.
$Cs$ (સીઝિયમ) જ્યોતને વાદળી રંગ આપે છે.
તેથી,સાચો જવાબ $Cs$ છે.

(D) જ્યારે આલ્કલી ધાતુઓ ઓક્સિજનની હાજરીમાં સળગે છે,ત્યારે તેઓ તેમના કદ અને ધ્રુવીયતાના આધારે અલગ-અલગ ઓક્સાઇડ બનાવે છે:
$I$. લિથિયમ,સૌથી નાનું હોવાથી,મોનોક્સાઇડ $(Li_2O)$ બનાવે છે.
$II$. સોડિયમ,તેના કદને કારણે,પેરોક્સાઇડ $(Na_2O_2)$ બનાવે છે.
$III$. પોટેશિયમ,રુબિડિયમ અને સીઝિયમ જેવી મોટી આલ્કલી ધાતુઓ સુપરઓક્સાઇડ ($MO_2$,જ્યાં $M = K, Rb, Cs$) બનાવે છે.
તેથી,ત્રણેય વિધાનો સાચા છે.

(A) ફ્લેમ ટેસ્ટમાં,ઉત્સર્જિત વિકિરણની ઊર્જા ઇલેક્ટ્રોનના ગ્રાઉન્ડ સ્ટેટમાંથી ઉચ્ચ ઊર્જા સ્તરોમાં ઉત્તેજનાને અનુરૂપ છે. સમૂહમાં નીચે તરફ જતાં આલ્કલી ધાતુના પરમાણુનું કદ વધતું હોવાથી આ સ્તરો વચ્ચેનો ઊર્જા તફાવત $(\Delta E)$ ઘટે છે $(Li < Na < K < Rb < Cs)$. ઊર્જા એ આવૃત્તિના સીધા પ્રમાણમાં હોવાથી $(\Delta E = h\nu)$,ઉત્સર્જિત વિકિરણની આવૃત્તિનો ક્રમ ઊર્જા તફાવત જેવો જ રહે છે. તેથી,આવૃત્તિનો ક્રમ $Li > Na > K > Cs$ છે.

(B) આલ્કલી ધાતુઓ તેમના કદ અને આયનીકરણ ઉર્જાના આધારે ઓક્સિજન સાથે પ્રક્રિયા કરીને વિવિધ પ્રકારના ઓક્સાઇડ બનાવે છે.
$Li$ માત્ર મોનોક્સાઇડ $(Li_2O)$ બનાવે છે.
$Na$ પેરોક્સાઇડ $(Na_2O_2)$ બનાવે છે.
$K$,$Rb$,અને $Cs$ જ્યારે હવામાં વધુ પ્રમાણમાં દહન કરવામાં આવે ત્યારે સુપરઓક્સાઇડ $(MO_2)$ બનાવે છે.
તેથી,સુપરઓક્સાઇડ બનાવતા તત્વોની જોડી $K$ અને $Rb$ છે.

(C) વિધાન $(A)$ સાચું છે: આલ્કલી ધાતુઓ $K$,$Rb$ અને $Cs$ વધારાના ઓક્સિજન સાથે પ્રક્રિયા કરીને $MO_2$ પ્રકારના સુપરઓક્સાઇડ બનાવે છે.
કારણ $(R)$ ખોટું છે: સુપરઓક્સાઇડની સ્થિરતા $K$ થી $Cs$ તરફ વધે છે કારણ કે આલ્કલી ધાતુના કેટાયનનું મોટું કદ લેટીસ ઉર્જામાં ઘટાડો કરીને મોટા સુપરઓક્સાઇડ આયન $(O_2^-)$ ને સ્થિર કરે છે,પરંતુ આપેલ કારણમાં સ્થિરતા વધવાનું કારણ લેટીસ ઉર્જામાં ઘટાડો હોવાનું જણાવ્યું છે જે વૈજ્ઞાનિક રીતે અસ્પષ્ટ છે.
તેથી,$(A)$ સાચું છે પરંતુ $(R)$ ખોટું છે.

(B) $(i)$ સુપરઓક્સાઈડમાં $O_2^-$ આયન હોય છે,જેમાં એક અયુગ્મિત ઈલેક્ટ્રોન હોય છે,જે તેમને પેરામેગ્નેટિક બનાવે છે. આ વિધાન સાચું છે.
(ii) જેમ આપણે સમૂહમાં નીચે જઈએ છીએ,તેમ ધાતુ આયનનું કદ વધે છે,જે લેટીસ ઉર્જા ઘટાડે છે અને હાઈડ્રોક્સાઈડની દ્રાવ્યતા/વિયોજન વધારે છે,આમ બેઝિક પ્રબળતા વધે છે. આ વિધાન સાચું છે.
(iii) જલીય દ્રાવણમાં વાહકતા આયનિક ગતિશીલતા પર આધાર રાખે છે. સમૂહમાં નીચે જતાં,જલીય આયનનું કદ ઘટે છે (ઓછા જલીયકરણને કારણે),જે ઉચ્ચ આયનિક ગતિશીલતા અને ઉચ્ચ વાહકતા તરફ દોરી જાય છે. આમ,વાહકતા સમૂહમાં નીચે તરફ જતાં વધે છે. આ વિધાન ખોટું છે.
(iv) કાર્બોનેટની બેઝિક પ્રકૃતિ એનાયોનિક જળવિભાજન ($CO_3^{2-}$ આયનનું જળવિભાજન) ને કારણે છે,કેશનિક જળવિભાજનને કારણે નહીં. આ વિધાન ખોટું છે.
તેથી,માત્ર વિધાનો $(i)$ અને $(ii)$ સાચા છે.

(B) જ્યારે સોડિયમને $300^{\circ} C$ તાપમાને હવામાં ગરમ કરવામાં આવે છે,ત્યારે સોડિયમ પેરોક્સાઇડ $(X = Na_2O_2)$ બને છે.
$2Na + O_2 \xrightarrow{300^{\circ} C} Na_2O_2$
સોડિયમ પેરોક્સાઇડ $CO_2$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને સોડિયમ કાર્બોનેટ અને ઓક્સિજન વાયુ $(Y = O_2)$ બનાવે છે.
$2Na_2O_2 + 2CO_2 \rightarrow 2Na_2CO_3 + O_2$
તેથી,$Y$ એ $O_2$ છે.

(D) સોડિયમ કાર્બોનેટ $(Na_2CO_3)$ ઔદ્યોગિક રીતે $Solvay$ પ્રક્રિયા દ્વારા તૈયાર કરવામાં આવે છે.
આ પ્રક્રિયામાં,$CO_2$ અને $NH_3$ ને સોડિયમ ક્લોરાઇડ (બ્રાઇન) ના સાંદ્ર દ્રાવણમાંથી પસાર કરવામાં આવે છે.
આ પ્રક્રિયામાં સોડિયમ બાયકાર્બોનેટ $(NaHCO_3)$ નું નિર્માણ થાય છે,જેને ત્યારબાદ ગરમ કરીને સોડિયમ કાર્બોનેટ મેળવવામાં આવે છે.

(B) દરેક સંયોજનની $HCl$ સાથેની પ્રક્રિયાનું વિશ્લેષણ કરીએ:
$1$. $Na_2CO_3 + 2HCl \rightarrow 2NaCl + H_2O + CO_2$ ($1$ ઓક્સાઇડ આપે છે: $CO_2$)
$2$. $NaNO_2 + HCl \rightarrow NaCl + HNO_2$ (જે આગળ જતાં $H_2O + NO + NO_2$ માં વિઘટન પામે છે. $2$ ઓક્સાઇડ આપે છે: $NO$ અને $NO_2$)
$3$. $Na_2SO_3 + 2HCl \rightarrow 2NaCl + H_2O + SO_2$ ($1$ ઓક્સાઇડ આપે છે: $SO_2$)
$4$. $NaHCO_3 + HCl \rightarrow NaCl + H_2O + CO_2$ ($1$ ઓક્સાઇડ આપે છે: $CO_2$)
પરિણામોની સરખામણી કરતા,$NaNO_2$ એ $2$ ઓક્સાઇડ ($NO$ અને $NO_2$) આપે છે,જે અન્ય કરતા વધારે છે.

(C) આલ્કલી ધાતુઓ તેમના કદના આધારે ઓક્સિજન સાથે પ્રક્રિયા કરીને વિવિધ પ્રકારના ઓક્સાઈડ બનાવે છે.
$Li$ માત્ર મોનોક્સાઈડ $(Li_2O)$ બનાવે છે.
$Na$ પેરોક્સાઈડ $(Na_2O_2)$ બનાવે છે.
$K, Rb,$ અને $Cs$ માં મોટા આલ્કલી ધાતુના કેટાયન્સ દ્વારા મોટા સુપરઓક્સાઈડ એનાયન $(O_2^-)$ ના સ્થિરીકરણને કારણે સુપરઓક્સાઈડ $(MO_2)$ બનાવવાની પ્રબળ વૃત્તિ હોય છે.

(C) પોટેશિયમ સુપરઓક્સાઈડ $(KO_{2})$ પાણી સાથે પ્રક્રિયા કરીને પોટેશિયમ હાઈડ્રોક્સાઈડ,હાઈડ્રોજન પેરોક્સાઈડ અને ઓક્સિજન વાયુ આપે છે.
જળવિભાજન માટેનું સંતુલિત રાસાયણિક સમીકરણ નીચે મુજબ છે:
$2KO_{2} + 2H_{2}O \rightarrow 2K^{+} + 2OH^{-} + H_{2}O_{2} + O_{2}$

(D) જ્યારે સોડિયમ ધાતુ $(Na)$ ઓરડાના તાપમાને પાણી $(H_2O)$ સાથે પ્રક્રિયા કરે છે,ત્યારે તે ખૂબ જ ઉષ્માક્ષેપક પ્રક્રિયા કરે છે.
આ પ્રક્રિયાનું રાસાયણિક સમીકરણ છે: $2Na(s) + 2H_2O(l) \rightarrow 2NaOH(aq) + H_2(g)$.
સમીકરણમાં દર્શાવ્યા મુજબ,હાઇડ્રોજન વાયુ $(H_2)$ મુક્ત થાય છે.
પ્રક્રિયાની અત્યંત ઉષ્માક્ષેપક પ્રકૃતિને કારણે,થોડું પાણી પણ બાષ્પીભવન પામે છે,જેના પરિણામે પાણીની વરાળ સાથે હાઇડ્રોજન વાયુ મુક્ત થાય છે.

(D) જ્યારે સોડિયમ $(Na)$ ધાતુને પ્રવાહી એમોનિયા $(NH_3)$ માં ઓગાળવામાં આવે છે,ત્યારે તે આયનીકરણ પામીને એમોનિયેટેડ કેટાયન અને એમોનિયેટેડ ઇલેક્ટ્રોન બનાવે છે:
$Na + (x+y)NH_3 \rightarrow [Na(NH_3)_x]^+ + [e(NH_3)_y]^-$
દ્રાવણનો વાદળી રંગ એમોનિયેટેડ ઇલેક્ટ્રોન $[e(NH_3)_y]^-$ ના ઉચ્ચ ઉર્જા સ્તરોમાં ઉત્તેજનાને કારણે હોય છે,જે દૃશ્યમાન પ્રકાશનું શોષણ કરે છે.

(C) $NaOH$ નું $Na$ માં રિડક્શન એ ખૂબ જ ઉષ્માશોષક અને મુશ્કેલ પ્રક્રિયા છે કારણ કે $Na$ એ ખૂબ જ પ્રબળ રિડક્શનકર્તા છે. આપેલા વિકલ્પોમાંથી,$C$ (કાર્બન) ઊંચા તાપમાને $NaOH$ નું $Na$ માં રિડક્શન કરવા માટે સક્ષમ છે. પ્રક્રિયા આ મુજબ છે: $2NaOH + 2C \rightarrow 2Na + 2CO + H_2$.

(B) દરેક પ્રક્રિયાનું વિશ્લેષણ કરીએ:
$1$. પીગળેલા $NaOH$ ની $C$ સાથેની પ્રક્રિયા: $2NaOH + C \rightarrow Na_2CO_3 + H_2$. હાઇડ્રોજન મુક્ત થાય છે.
$2$. $NaOH$ ની સલ્ફર સાથેની પ્રક્રિયા: $6NaOH + 3S \rightarrow 2Na_2S + Na_2SO_3 + 3H_2O$. હાઇડ્રોજન વાયુ મુક્ત થતો નથી.
$3$. સાંદ્ર $NaOH$ ને $Si$ સાથે ગરમ કરવું: $Si + 2NaOH + H_2O \rightarrow Na_2SiO_3 + 2H_2$. હાઇડ્રોજન મુક્ત થાય છે.
$4$. ઝિંકની $NaOH$ સાથેની પ્રક્રિયા: $Zn + 2NaOH \rightarrow Na_2ZnO_2 + H_2$. હાઇડ્રોજન મુક્ત થાય છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(C) સોલ્વે પ્રક્રિયાનો ઉપયોગ સોડિયમ કાર્બોનેટ $(Na_2CO_3)$,જેને સામાન્ય રીતે સોડા એશ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે,તેના મોટા પાયે ઉત્પાદન માટે થાય છે.

(A) $1$. વિકલ્પ $A$ માં,પ્રક્રિયા $AlCl_3 + 3NaOH \longrightarrow Al(OH)_3(s) + 3NaCl(aq)$ છે. આ પ્રક્રિયામાં એલ્યુમિનિયમ હાઇડ્રોક્સાઇડના અવક્ષેપ અને જલીય સોડિયમ ક્લોરાઇડ મળે છે; કોઈ વાયુ મુક્ત થતો નથી.
$2$. વિકલ્પ $B$ માં,સફેદ ફોસ્ફરસ $NaOH$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને ફોસ્ફિન વાયુ $(PH_3)$ ઉત્પન્ન કરે છે.
$3$. વિકલ્પ $C$ માં,એલ્યુમિનિયમ $NaOH$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને સોડિયમ એલ્યુમિનેટ અને હાઇડ્રોજન વાયુ $(H_2)$ ઉત્પન્ન કરે છે.
$4$. વિકલ્પ $D$ માં,ઝિંક $NaOH$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને સોડિયમ ઝિંકેટ અને હાઇડ્રોજન વાયુ $(H_2)$ ઉત્પન્ન કરે છે.
તેથી,જે પ્રક્રિયામાં વાયુરૂપ નીપજ મુક્ત થતી નથી તે $A$ છે.

(D) ડાઉન્સ પ્રક્રિયા દ્વારા સોડિયમના નિષ્કર્ષણમાં,વિદ્યુતવિભાજન કોષમાં આયર્નનો કેથોડ અને ગ્રેફાઇટનો એનોડ હોય છે. પીગળેલા $NaCl$ નું વિદ્યુતવિભાજન કરવાથી કેથોડ પર સોડિયમ ધાતુ અને એનોડ પર ક્લોરિન વાયુ મળે છે.

(C) $1$. આલ્કલાઇન અર્થ ધાતુઓના કાર્બોનેટ $(MgCO_3, CaCO_3, SrCO_3, BaCO_3)$ સામાન્ય રીતે પાણીમાં અદ્રાવ્ય હોય છે.
$2$. $Beryllium$ હેલાઇડ્સ (જેમ કે $BeCl_2$) તેમના નાના કદ અને $Be^{2+}$ આયનની ઉચ્ચ ધ્રુવીભવન શક્તિને કારણે સહસંયોજક હોય છે.
$3$. આલ્કલી ધાતુઓના સુપરઓક્સાઇડ (જેમ કે $KO_2, RbO_2, CsO_2$) પેરામેગ્નેટિક અને રંગીન (સામાન્ય રીતે પીળા અથવા નારંગી) હોય છે,જે $\pi^* 2p$ મોલેક્યુલર ઓર્બિટલમાં અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોનની હાજરીને કારણે હોય છે.
$4$. આલ્કલી ધાતુના હેલાઇડ્સની લેટીસ ઉર્જા ઊંચી હોવાથી તેમની સર્જન એન્થાલ્પી ખૂબ જ ઋણ હોય છે.
તેથી,આલ્કલી ધાતુઓના સુપરઓક્સાઇડ રંગહીન હોય છે તે વિધાન ખોટું છે.

(B) જ્યારે કેલ્શિયમને $N_2$ ના વાતાવરણમાં ગરમ કરવામાં આવે છે,ત્યારે તે કેલ્શિયમ નાઈટ્રાઈડ,$Ca_3N_2$ બનાવે છે,જે આયનીય સંયોજન $A$ છે.
$3Ca + N_2 \xrightarrow{\Delta} Ca_3N_2 (A)$
કેલ્શિયમ નાઈટ્રાઈડ પાણી સાથે પ્રક્રિયા કરીને કેલ્શિયમ હાઈડ્રોક્સાઈડ અને એમોનિયા વાયુ,$B$ આપે છે.
$Ca_3N_2 + 6H_2O \rightarrow 3Ca(OH)_2 + 2NH_3 (B)$
તેથી,$A$ એ $Ca_3N_2$ છે અને $B$ એ $NH_3$ છે.

(B) પ્રક્રિયાઓ નીચે મુજબ છે:
$1$. $2Mg + CO_2 \longrightarrow 2MgO + C$ ($MgO$ બને છે).
$2$. $Mg + 2HNO_3 \text{ (dil.)} \longrightarrow Mg(NO_3)_2 + H_2$ ($MgO$ બનતું નથી; $Mg(NO_3)_2$ બને છે).
$3$. $2Mg + 2NO \xrightarrow{\Delta} 2MgO + N_2$ ($MgO$ બને છે).
$4$. $3Mg + B_2O_3 \longrightarrow 3MgO + 2B$ ($MgO$ બને છે).
તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(C) કાર્બોનેટ અને બાયકાર્બોનેટની ઉષ્મીય સ્થિરતા નક્કી કરે છે કે ગરમ કરવા પર તેઓ કેટલી સરળતાથી $CO_2$ મુક્ત કરે છે.
$NaHCO_3$ (સોડિયમ બાયકાર્બોનેટ) અન્યની તુલનામાં ખૂબ જ નીચા તાપમાને વિઘટન પામે છે: $2NaHCO_3 \rightarrow Na_2CO_3 + H_2O + CO_2$.
$CaCO_3$ અને $Li_2CO_3$ ને વિઘટન માટે નોંધપાત્ર રીતે ઊંચા તાપમાનની જરૂર પડે છે,જ્યારે $Na_2CO_3$ ઉષ્મીય રીતે ખૂબ જ સ્થિર છે અને સરળતાથી વિઘટન પામતું નથી.

(D) આલ્કલી ધાતુઓ $(Group \ 1)$ પાસે પ્રતિ પરમાણુ માત્ર એક સંયોજકતા ઇલેક્ટ્રોન હોય છે,જે આલ્કલાઇન અર્થ ધાતુઓ $(Group \ 2)$ ની તુલનામાં નબળા ધાત્વીય બંધ તરફ દોરી જાય છે,કારણ કે તેમની પાસે બે સંયોજકતા ઇલેક્ટ્રોન હોય છે.
પરિણામે,આલ્કલી ધાતુઓ તેમની સંબંધિત આલ્કલાઇન અર્થ ધાતુઓ કરતા નરમ હોય છે,તેમના ઉત્કલન બિંદુ નીચા હોય છે અને પરમાણ્વીય/આયનીય ત્રિજ્યા મોટી હોય છે.
વધુમાં,તેમના મોટા પરમાણ્વીય કદ અને નીચા અસરકારક કેન્દ્રીય વીજભારને કારણે,આલ્કલી ધાતુઓ આલ્કલાઇન અર્થ ધાતુઓની તુલનામાં ઓછી આયનીકરણ એન્થાલ્પી ધરાવે છે.

(C) સાચા વિધાનનું વિશ્લેષણ નીચે મુજબ છે:
$1$. કેલ્ગોનનું આણ્વીય સૂત્ર $Na_2[Na_4(PO_3)_6]$ છે,જે સાચું છે.
$2$. $Be^{2+}$ આયનોના નાના કદ અને ઉચ્ચ ધ્રુવીભવન શક્તિને કારણે બેરિલિયમ હેલાઈડ્સ સહસંયોજક સ્વભાવના હોય છે,જે તેમને કાર્બનિક દ્રાવકોમાં દ્રાવ્ય બનાવે છે,જે સાચું છે.
$3$. આલ્કલી ધાતુઓમાં,લિથિયમ $(Li)$ તેની ઉચ્ચ જલીયકરણ ઉર્જાને કારણે જલીય દ્રાવણમાં સૌથી વધુ રિડક્શન ગુણધર્મ ધરાવે છે. સોડિયમ $(Na)$ સૌથી ઓછો રિડક્શન ગુણધર્મ ધરાવતું નથી; ક્રમ $Li > K > Rb > Cs > Na$ છે. તેથી,આ વિધાન ખોટું છે.
$4$. વ્હાઇટ મેટલ (જેને બેબિટ મેટલ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) એ સામાન્ય રીતે ટીન,કોપર અને એન્ટિમનીની મિશ્રધાતુ છે,લિથિયમની નહીં. આ વિધાન પણ ખોટું છે.

(D) જ્યારે $Mg$ ને હવામાં ગરમ કરવામાં આવે છે,ત્યારે તે $MgO$ અને $Mg_3N_2$ (જે $B$ છે) બનાવવા માટે $O_2$ અને $N_2$ બંને સાથે પ્રતિક્રિયા આપે છે.
$2Mg + O_2 \xrightarrow{\Delta} 2MgO$
$3Mg + N_2 \xrightarrow{\Delta} Mg_3N_2 (B)$
હવે,$Mg_3N_2$ નું જળવિભાજન નીચે મુજબ થાય છે:
$Mg_3N_2 + 6H_2O \rightarrow 3Mg(OH)_2 + 2NH_3$
અહીં,$Mg(OH)_2$ $(X)$ પાણીમાં અલ્પ દ્રાવ્ય છે,અને $NH_3$ $(Y)$ તીવ્ર ગંધ ધરાવતો વાયુ છે.
તેથી,$X = Mg(OH)_2$ અને $Y = NH_3$.

(A) $Zn$ અને $Al$ જેવી ઉભયગુણી ધાતુઓ પ્રબળ બેઝ (આલ્કલાઇન માધ્યમ) સાથે પ્રક્રિયા કરીને હાઇડ્રોજન વાયુ ઉત્પન્ન કરે છે.
ઉદાહરણ તરીકે,$Zn + 2NaOH \rightarrow Na_2ZnO_2 + H_2$ અને $2Al + 2NaOH + 2H_2O \rightarrow 2NaAlO_2 + 3H_2$.
આમ,$Zn$ અને $Al$ ની જોડી આલ્કલાઇન માધ્યમમાં હાઇડ્રોજન ઉત્પન્ન કરવા માટે સક્ષમ છે.

(A) Electron એ મેગ્નેશિયમ આધારિત મિશ્રધાતુ છે.
તે સામાન્ય રીતે $Mg (95 \%)$,$Zn (4.5 \%)$ અને $Cu (0.5 \%)$ ની બનેલી હોય છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.

(D) કાર્નાલાઇટ એ હાઇડ્રેટેડ પોટેશિયમ મેગ્નેશિયમ ક્લોરાઇડ ખનિજ છે જેનું રાસાયણિક સૂત્ર $KCl \cdot MgCl_2 \cdot 6H_2O$ છે.
તે પોટેશિયમ અને મેગ્નેશિયમનો એક મહત્વપૂર્ણ સ્ત્રોત છે.

(A) માત્ર $KNO_{3}$ ને ગરમ કરવાથી $NO_{2}$ ઉત્પન્ન થતો નથી. ઉષ્મીય વિઘટનની પ્રક્રિયાઓ નીચે મુજબ છે:
$(a)$ $2 KNO_{3} \xrightarrow{\Delta} 2 KNO_{2} + O_{2}$
$(b)$ $2 Pb(NO_{3})_{2} \xrightarrow{\Delta} 2 PbO + 4 NO_{2} + O_{2}$
$(c)$ $2 Cu(NO_{3})_{2} \xrightarrow{\Delta} 2 CuO + 4 NO_{2} + O_{2}$
$(d)$ $2 AgNO_{3} \xrightarrow{\Delta} 2 Ag + 2 NO_{2} + O_{2}$
આલ્કલી ધાતુના નાઈટ્રેટ્સ (જેમ કે $KNO_{3}$) વિઘટન પામીને નાઈટ્રાઈટ અને ઓક્સિજન આપે છે,જ્યારે ભારે ધાતુના નાઈટ્રેટ્સ વિઘટન પામીને ધાતુના ઓક્સાઈડ (અથવા ધાતુ),નાઈટ્રોજન ડાયોક્સાઈડ અને ઓક્સિજન આપે છે.

(B) ધાતુના નાઈટ્રેટ્સનું ઉષ્મીય વિઘટન ધાતુની સક્રિયતાના આધારે ચોક્કસ પેટર્ન અનુસરે છે.
$1$. આલ્કલી ધાતુના નાઈટ્રેટ્સ જેવા કે $KNO_3$ વિઘટન પામીને મેટલ નાઈટ્રાઈટ અને ઓક્સિજન વાયુ બનાવે છે: $2KNO_3 \xrightarrow{\Delta} 2KNO_2 + O_2$.
$2$. ભારે ધાતુના નાઈટ્રેટ્સ જેવા કે $AgNO_3$,$Cu(NO_3)_2$,અને $Pb(NO_3)_2$ વિઘટન પામીને ધાતુના ઓક્સાઈડ,નાઈટ્રોજન ડાયોક્સાઈડ $(NO_2)$ અને ઓક્સિજન વાયુ બનાવે છે.
ઉદાહરણ તરીકે: $2Cu(NO_3)_2 \xrightarrow{\Delta} 2CuO + 4NO_2 + O_2$.
તેથી,$KNO_3$ ને ગરમ કરવાથી $NO_2$ ઉત્પન્ન થતું નથી.

(C) સોલ્વે પ્રક્રિયામાં,$NaHCO_3$ અવક્ષેપિત થાય છે કારણ કે તે પાણીમાં અલ્પ દ્રાવ્ય છે અને તેને ગાળણ દ્વારા સરળતાથી અલગ કરી શકાય છે.
જો કે,પોટેશિયમના કિસ્સામાં,પ્રક્રિયા આ મુજબ છે: $(NH_4)HCO_3 + KCl \longrightarrow KHCO_3(aq) + NH_4Cl(aq)$.
$KHCO_3$ પાણીમાં નોંધપાત્ર રીતે દ્રાવ્ય હોવાથી,તે દ્રાવણમાંથી અવક્ષેપિત થતું નથી.
તેથી,તેને પ્રતિક્રિયા માધ્યમમાંથી અલગ કરી શકાતું નથી જેથી તેને ગરમ કરીને $K_2CO_3$ માં રૂપાંતરિત કરી શકાય.

(D) વર્ણવેલ પ્રક્રિયા સોડિયમ કાર્બોનેટના ઉત્પાદન માટેની સોલ્વે પ્રક્રિયા છે.
એમોનિયાયુક્ત બ્રાઈન દ્રાવણ $(NaCl + NH_{3} + H_{2}O)$ માંથી $CO_{2}$ $(X)$ પસાર કરતા સોડિયમ બાયકાર્બોનેટ $(Y)$ સફેદ અવક્ષેપ તરીકે મળે છે.
$NH_{3} + CO_{2} + H_{2}O \longrightarrow NH_{4}HCO_{3}$
$NH_{4}HCO_{3} + NaCl \longrightarrow NaHCO_{3} \downarrow (Y) + NH_{4}Cl$
ગરમ કરવા પર,$NaHCO_{3}$ નું વિઘટન થાય છે: $2NaHCO_{3} \xrightarrow{\Delta} Na_{2}CO_{3} (Z) + CO_{2} + H_{2}O$.
$2NaHCO_{3} (168 \ g)$ માંથી $Na_{2}CO_{3} (106 \ g)$ બનતા વજનમાં થતો ઘટાડો $\frac{168 - 106}{168} \times 100 \approx 36.9 \% \approx 37 \%$ છે.
આમ,$(X) = CO_{2}$,$(Y) = NaHCO_{3}$,અને $(Z) = Na_{2}CO_{3}$ છે.