Alkali metals Questions in Gujarati

(C) વિધાન $I$ સાચું છે: લિથિયમ $(Li)$ અને મેગ્નેશિયમ $(Mg)$ ઊંચી વીજભાર ઘનતા અને નાના કદ ધરાવે છે,તેથી તેઓ સુપરઓક્સાઈડને બદલે સામાન્ય ઓક્સાઈડ ($Li_2O$ અને $MgO$) બનાવે છે.
વિધાન $II$ સાચું છે: $Li^{+}$ ની આયનીય ત્રિજ્યા $76 \ pm$ $(0.76 \ \mathring{A})$ છે અને $Mg^{2+}$ ની આયનીય ત્રિજ્યા $72 \ pm$ $(0.72 \ \mathring{A})$ છે. આમ,$Li^{+}$ ની ત્રિજ્યા $Mg^{2+}$ કરતા મોટી છે.
તેથી,બંને વિધાનો સાચા છે.

(D) વિધાન $A$ સાચું છે કારણ કે દરિયાના પાણીમાં પોટેશિયમની સરખામણીમાં સોડિયમનું પ્રમાણ નોંધપાત્ર રીતે વધારે હોય છે.
કારણ $R$ પણ સાચું છે કારણ કે વધારાની કક્ષાને કારણે પોટેશિયમ $(K^+)$ ની આયનીય ત્રિજ્યા સોડિયમ $(Na^+)$ કરતા મોટી હોય છે.
જો કે,મહાસાગરમાં સોડિયમની વધુ વિપુલતાનું કારણ માત્ર પોટેશિયમ આયનનું કદ નથી,પરંતુ આ તત્વોનું ભૂ-રાસાયણિક વર્તન છે. પોટેશિયમ તેના કદ અને વીજભારને કારણે સિલિકેટ ખનિજો (જેમ કે ફેલ્ડસ્પાર) અને માટીના ખનિજોમાં વધુ સરળતાથી સમાવિષ્ટ થઈ જાય છે,જેના કારણે તે સોડિયમની તુલનામાં દરિયાના પાણીમાં દ્રાવ્ય સ્વરૂપે રહેવાની શક્યતા ઓછી ધરાવે છે. તેથી,$R$ એ $A$ ની સાચી સમજૂતી નથી.

(A) સોડિયમ જ્યારે ઓક્સિજનના વધુ પ્રમાણમાં ગરમ કરવામાં આવે ત્યારે સ્થાયી સુપરઓક્સાઇડ $NaO_2$ બનાવે છે.
$(NH_4)_2BeF_4$ એક જાણીતું સંકીર્ણ સંયોજન છે.
$BeH_2$ એક પોલીમેરિક હાઇડ્રાઇડ છે.
$PbEt_4$ (ટેટ્રા-ઇથાઇલ લેડ) એક જાણીતું ઓર્ગેનોમેટાલિક સંયોજન છે.
આપેલા તમામ સંયોજનો અસ્તિત્વ ધરાવે છે.

(D) વોશિંગ સોડા એ સોડિયમ કાર્બોનેટનું ડેકાહાઇડ્રેટ સ્વરૂપ છે,જે $Na_2CO_3 \cdot 10H_2O$ તરીકે દર્શાવવામાં આવે છે,જેમાં સ્ફટિકીકરણના $10$ પાણીના અણુઓ હોય છે.
સોડા એશ એ સોડિયમ કાર્બોનેટનું નિર્જળ સ્વરૂપ છે,જે $Na_2CO_3$ તરીકે દર્શાવવામાં આવે છે,જેમાં સ્ફટિકીકરણના $0$ પાણીના અણુઓ હોય છે.
તેથી,વોશિંગ સોડા અને સોડા એશમાં પાણીના અણુઓની સંખ્યા અનુક્રમે $10$ અને $0$ છે.

(A) . $K$ જૈવિક પ્રણાલીઓમાં $Na^{+}/K^{+}$ પંપ (સોડિયમ-પોટેશિયમ પંપ) માં સામેલ છે. $(A-III)$
$B$. $KCl$ નો ઉપયોગ ખેતીમાં ખાતર તરીકે થાય છે. $(B-II)$
$C$. $KOH$ એક પ્રબળ બેઇઝ છે અને તેનો ઉપયોગ $CO_2$ વાયુના શોષક તરીકે થાય છે. $(C-IV)$
$D$. $Li$ નો ઉપયોગ થર્મોન્યુક્લિયર પ્રતિક્રિયાઓમાં થાય છે. $(D-I)$
તેથી,સાચી જોડી $A-III, B-II, C-IV, D-I$ છે.

(D) આલ્કલી ધાતુઓના સમૂહ $(Group \ 1)$ માં ઉપરથી નીચે તરફ જતાં,પરમાણ્વીય કદ વધવાને કારણે ધાત્વીય બંધની મજબૂતી ઘટે છે,પરિણામે ગલનબિંદુ ઘટે છે.
ગલનબિંદુનો ક્રમ $Li > Na > K > Rb > Cs$ છે.
તેથી,$Cs$ (સીઝિયમ) નું ગલનબિંદુ સૌથી ઓછું છે.

(B) સામાન્ય રીતે,સમૂહમાં નીચે તરફ જતાં,કદ (કદ) ની તુલનામાં દળ વધુ પ્રમાણમાં વધે છે,તેથી સમૂહ $I$ ની ધાતુઓ માટે ઘનતા વધે છે.
$K$ માં ખાલી $3d$ સબશેલને કારણે,દળની તુલનામાં કદમાં વધારો વધુ નોંધપાત્ર છે.
આલ્કલી ધાતુઓ માટે ઘનતાનો સાચો ક્રમ $Li < K < Na < Rb < Cs$ છે.

(B) સોડિયમ હેલાઈડ્સ જેવા આયનીય સંયોજનો માટે પ્રમાણિત સર્જન એન્થાલ્પી $(\Delta_{f}H^0)$ મુખ્યત્વે લેટીસ ઉર્જા દ્વારા નક્કી થાય છે.
જેમ હેલાઈડ આયનનું કદ $F^-$ થી $I^-$ તરફ વધે છે,તેમ લેટીસ ઉર્જા ઘટે છે (ઓછી ઋણ બને છે).
પરિણામે,સર્જન એન્થાલ્પીનું મૂલ્ય $NaF < NaCl < NaBr < NaI$ ના ક્રમમાં વધે છે (ઓછું ઋણ બને છે).
તેથી,$\Delta_{f}H^0$ નો સાચો ક્રમ $NaF < NaCl < NaBr < NaI$ છે.

(B) $1$. ફોસ્ફેટ ટ્રાન્સફરમાં $ATP$ નો ઉપયોગ કરતા તમામ ઉત્સેચકોને કોફેક્ટર તરીકે $Mg$ ની જરૂર હોય છે.
$2$. માનવ શરીરમાં હાડકાં એ નિષ્ક્રિય અને અપરિવર્તનીય પદાર્થ નથી; તે સતત ઓગળતા અને ફરીથી જમા થતા રહે છે.
$3$. $Ca$ ન્યુરોમસ્ક્યુલર કાર્ય,આંતર-ચેતા પ્રસારણ,કોષ પટલની અખંડિતતા અને રક્ત ગંઠાઈ જવાની પ્રક્રિયામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે.
$4$. માનવ શરીરમાં $Mg$ અને $Ca$ ની દૈનિક જરૂરિયાત $200-300 \ mg$ $(0.2-0.3 \ g)$ હોવાનો અંદાજ છે.
તેથી,વિધાન $B$ સાચું છે.

(D) જ્યારે સોડિયમ જેવી આલ્કલી ધાતુ પ્રવાહી એમોનિયામાં ઓગળે છે,ત્યારે એમોનિયેટેડ ઇલેક્ટ્રોન $[e(NH_3)_y]^-$ ની હાજરીને કારણે ઘેરા વાદળી રંગનું દ્રાવણ બને છે.
આ એમોનિયેટેડ ઇલેક્ટ્રોન દ્રશ્ય પ્રકાશના વિસ્તારમાં ઊર્જાનું શોષણ કરે છે,જે વાદળી રંગ આપે છે.
અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોનની હાજરીને કારણે,દ્રાવણ પેરામેગ્નેટિક હોય છે.
રાસાયણિક પ્રક્રિયા છે: $M + (x+y) NH_3 \rightarrow [M(NH_3)_x]^+ + [e(NH_3)_y]^-$.
તેથી,વિધાન $A$ સાચું છે,પરંતુ કારણ $R$ ખોટું છે કારણ કે વાદળી રંગ એમાઈડના નિર્માણને કારણે નથી.

(C) વિધાન $I$ સાચું છે કારણ કે $4f$ (લેન્થેનોઇડ્સ) અને $5f$ (એક્ટિનોઇડ્સ) શ્રેણીને અલગ રાખવાથી આવર્ત કોષ્ટક બિનજરૂરી રીતે પહોળું થતું નથી અને ઇલેક્ટ્રોનિક કોન્ફિગરેશન પર આધારિત વર્ગીકરણ જળવાઈ રહે છે.
વિધાન $II$ ખોટું છે કારણ કે $S$-બ્લોક તત્વો (આલ્કલી અને આલ્કલાઇન અર્થ ધાતુઓ) તેમની ઓછી આયનીકરણ એન્થાલ્પીને કારણે ખૂબ જ સક્રિય હોય છે અને તેથી તે પ્રકૃતિમાં માત્ર સંયુક્ત સ્વરૂપમાં (અયસ્ક,ક્ષાર વગેરે તરીકે) જોવા મળે છે,શુદ્ધ તત્વ સ્વરૂપમાં નહીં.

(D) જ્યોત કસોટીનો ઉપયોગ નમૂનામાં રહેલા ચોક્કસ ધાતુ આયનોને તેમના દ્વારા જ્યોતને આપવામાં આવતા લાક્ષણિક રંગના આધારે ઓળખવા માટે થાય છે.
આપેલા આયનોમાંથી,$Sr^{2+}$ (ક્રિમસન લાલ),$Ba^{2+}$ (સફરજન જેવો લીલો),$Ca^{2+}$ (ઈંટ જેવો લાલ),અને $Cu^{2+}$ (વાદળી-લીલો) જ્યોત કસોટી આપે છે.
$Zn^{2+}$,$Co^{2+}$,અને $Fe^{2+}$ લાક્ષણિક જ્યોત કસોટી આપતા નથી.
તેથી,જ્યોત કસોટી આપતા ધાતુ આયનોની કુલ સંખ્યા $4$ છે.

(B) આલ્કલી ધાતુઓ માટે લાક્ષણિક જ્યોત ઉત્સર્જન તરંગલંબાઇ નીચે મુજબ છે:
$Li$: $670.8 \ nm$ $(A-III)$
$Na$: $589.2 \ nm$ $(B-I)$
$Rb$: $780.0 \ nm$ $(C-IV)$
$Cs$: $455.5 \ nm$ $(D-II)$
તેથી,સાચી જોડ $A-III, B-I, C-IV, D-II$ છે.

(B) આલ્કલી ધાતુઓ પ્રવાહી એમોનિયામાં ઓગળીને ઘેરા વાદળી રંગનું દ્રાવણ બનાવે છે.
આ વાદળી રંગ મુખ્યત્વે એમોનિયેટેડ (સોલ્વેટેડ) ઇલેક્ટ્રોનને કારણે હોય છે,જે દ્રશ્યમાન પ્રકાશના વર્ણપટમાં ઉર્જાનું શોષણ કરે છે.
$STATEMENT-1$ સાચું છે.
$STATEMENT-2$ પણ સાચું છે કારણ કે આલ્કલી ધાતુઓ સોલ્વેટેડ કેટાયન $[M(NH_3)_n]^{+}$ અને સોલ્વેટેડ ઇલેક્ટ્રોન $[e(NH_3)_x]^{-}$ બનાવે છે.
જોકે,વાદળી રંગ ખાસ કરીને સોલ્વેટેડ ઇલેક્ટ્રોનને આભારી છે,સોલ્વેટેડ ધાતુના કેટાયનને નહીં.
તેથી,$Statement-2$ એ $Statement-1$ ની સાચી સમજૂતી નથી.

(A) જ્યારે સોડિયમ ધાતુને વધારાની હવામાં ગરમ કરવામાં આવે છે,ત્યારે તે મુખ્યત્વે સોડિયમ પેરોક્સાઇડ $(Na_2O_2)$ બનાવે છે.
રાસાયણિક પ્રક્રિયા: $2Na + O_2 (\text{excess}) \rightarrow Na_2O_2$.
સોડિયમ ઓક્સાઇડ $(Na_2O)$ ત્યારે બને છે જ્યારે સોડિયમને મર્યાદિત હવામાં બાળવામાં આવે છે.
તેથી,વધારાની હવામાં બનતું સાચું સંયોજન $Na_2O_2$ છે.

(C) $Zn$ ધાતુ અને જલીય $NaOH$ વચ્ચેની પ્રક્રિયા સોડિયમ ઝિંકેટ અને હાઇડ્રોજન વાયુ ઉત્પન્ન કરે છે:
$Zn + 2NaOH_{(aq)} \longrightarrow Na_2ZnO_2 + H_2 \uparrow$
અન્ય વિકલ્પોમાં,$HNO_3$ ના ઓક્સિડેશનકર્તા સ્વભાવને કારણે $Fe$ અને $Cu$ સાંદ્ર $HNO_3$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને નાઇટ્રોજન ઓક્સાઇડ ($NO_2$ અથવા $NO$) આપે છે,અને $Au$ એ $NaCN$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને સંકીર્ણ બનાવે છે,$H_2$ વાયુ નહીં.

(B) જ્યોત કસોટીનો ઉપયોગ તત્વોને તેમની જ્યોતને આપેલા લાક્ષણિક રંગના આધારે ઓળખવા માટે થાય છે:
$1$. પોટેશિયમ $(K)$ જ્યોતને જાંબલી રંગ આપે છે.
$2$. કેલ્શિયમ $(Ca)$ જ્યોતને ઈંટ જેવો લાલ રંગ આપે છે.
$3$. સ્ટ્રોન્શિયમ $(Sr)$ જ્યોતને ઘેરો લાલ (ક્રિમસન) રંગ આપે છે.
$4$. બેરિયમ $(Ba)$ જ્યોતને સફરજન જેવો લીલો રંગ આપે છે.
આમ,સાચી જોડ: $A-ii, B-i, C-iii, D-iv$.

(C) સોડિયમ એમાઇડ $(NaNH_{2})$ એ $300-400 \ ^{\circ}C$ તાપમાને પીગળેલા સોડિયમ પર સૂકો એમોનિયા વાયુ પસાર કરીને તૈયાર કરવામાં આવે છે.
જોકે,તે સામાન્ય રીતે ઉદ્દીપકની હાજરીમાં પ્રવાહી એમોનિયા સાથે સોડિયમની પ્રક્રિયા દ્વારા તૈયાર કરવામાં આવે છે.
$Fe(NO_{3})_{3}$ (આયર્ન$(III)$ નાઈટ્રેટ) આ પ્રક્રિયા માટે ઉદ્દીપક તરીકે કાર્ય કરે છે.
પ્રક્રિયા નીચે મુજબ છે: $2Na + 2NH_{3} \xrightarrow{Fe(NO_{3})_{3}} 2NaNH_{2} + H_{2}$.

(A) આલ્કલી ધાતુઓ પ્રવાહી એમોનિયા સાથે પ્રક્રિયા કરીને એમાઇડ $(MNH_2)$ અને હાઇડ્રોજન વાયુ બનાવે છે,પરંતુ લિથિયમ અપવાદ છે.
લિથિયમ એમોનિયા સાથે પ્રક્રિયા કરીને ટેટ્રાએમાઇનલિથિયમ,$[Li(NH_3)_4]$ નામનું સંકીર્ણ સંયોજન બનાવે છે.
આ પ્રક્રિયા માટેનું રાસાયણિક સમીકરણ નીચે મુજબ છે:
$Li + 4NH_3 \rightarrow [Li(NH_3)_4]$
તેથી,$Li$ આ પરિસ્થિતિમાં એમાઇડ બનાવતું નથી.

(C) સોફ્ટ સોપ $KOH$ (પોટેશિયમ હાઇડ્રોક્સાઇડ) નો ઉપયોગ કરીને બનાવવામાં આવે છે,જેને કોસ્ટિક પોટાશ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે.
સોડિયમ સાબુની તુલનામાં પોટેશિયમ સાબુ પાણીમાં વધુ દ્રાવ્ય હોય છે.
તેમના સાંદ્ર સ્વરૂપમાં,આ પોટેશિયમ-આધારિત સાબુને સોફ્ટ સોપ કહેવામાં આવે છે.
તેથી,આ હેતુ માટે $KOH$ આલ્કલીનો ઉપયોગ થાય છે.

(C) સમૂહ $1$ ના તત્વો (આલ્કલી ધાતુઓ) ની સંયોજકતા કક્ષામાં $1$ ઇલેક્ટ્રોન હોય છે.
આપેલા વિકલ્પોમાંથી,$Rb$ (રૂબિડિયમ) સમૂહ $1$ માં આવે છે,જ્યારે $Ca$,$Ra$,અને $Ba$ સમૂહ $2$ (આલ્કલાઇન અર્થ ધાતુઓ) માં આવે છે.

(B) સાચો જવાબ છે.
આલ્કલી ધાતુઓ આવર્ત કોષ્ટકના સમૂહ $1$ ના તત્વો છે.
તેમાં લિથિયમ $(Li)$,સોડિયમ $(Na)$,પોટેશિયમ $(K)$,રૂબિડિયમ $(Rb)$,સીઝિયમ $(Cs)$ અને ફ્રાન્સિયમ $(Fr)$ નો સમાવેશ થાય છે.
આપેલા વિકલ્પોમાંથી,રૂબિડિયમ $(Rb)$ એક આલ્કલી ધાતુ છે.

(B) આલ્કલી ધાતુઓ એ આવર્ત કોષ્ટકના સમૂહ $1$ ના તત્વો છે.
તેમાં લિથિયમ $(Li)$,સોડિયમ $(Na)$,પોટેશિયમ $(K)$,રૂબિડિયમ $(Rb)$,સીઝિયમ $(Cs)$ અને ફ્રાન્સિયમ $(Fr)$ નો સમાવેશ થાય છે.
આપેલા વિકલ્પોમાંથી,$Cs$ (સીઝિયમ) એ આલ્કલી ધાતુ છે,જ્યારે $Ba$,$Ca$ અને $Sr$ એ સમૂહ $2$ ની આલ્કલાઇન અર્થ ધાતુઓ છે.

(C) ફોટોઈલેક્ટ્રિક કોષોમાં સીઝિયમ $(Cs)$ તત્વનો ઉપયોગ થાય છે.
સમજૂતી: સીઝિયમ એ ફોટોઈલેક્ટ્રિક કોષો માટે પસંદગીની ધાતુ છે કારણ કે તે સૂર્યપ્રકાશને સરળતાથી વીજળીમાં રૂપાંતરિત કરી શકે છે.
તેની આયનીકરણ ઉર્જા ખૂબ ઓછી છે અને તે સૌથી વધુ ઇલેક્ટ્રોપોઝિટિવ તત્વ છે.
સીઝિયમની સપાટી પરથી ઇલેક્ટ્રોન બહાર કાઢવા માટે જરૂરી ઉર્જા પ્રમાણમાં ઓછી છે,જે માત્ર $206.5 \ kJ/mol$ છે.

(D) $SO_3$ એ એસિડિક ઓક્સાઈડ છે.
$NO$ એ તટસ્થ ઓક્સાઈડ છે.
$Al_2O_3$ એ ઉભયગુણી (amphoteric) ઓક્સાઈડ છે.
$CaO$ એ બેઝિક ઓક્સાઈડ છે.
સામાન્ય રીતે,સમૂહ $1$ અને સમૂહ $2$ ની ધાતુઓના ઓક્સાઈડ બેઝિક હોય છે,જ્યારે અધાતુઓના ઓક્સાઈડ એસિડિક હોય છે.

(B) ઉભયગુણી ઓક્સાઇડ એ છે જે એસિડ અને બેઇઝ બંને સાથે પ્રક્રિયા કરીને ક્ષાર અને પાણી બનાવે છે.
$ZnO$ એ ઉભયગુણી ઓક્સાઇડનું ઉત્તમ ઉદાહરણ છે.
એસિડ સાથેની પ્રક્રિયા: $ZnO + 2 HCl \rightarrow ZnCl_2 + H_2O$
બેઇઝ સાથેની પ્રક્રિયા: $ZnO + 2 NaOH \rightarrow Na_2ZnO_2 + H_2O$

(C) સારું રિડક્શનકર્તા એ પદાર્થ છે જે સરળતાથી ઇલેક્ટ્રોન ગુમાવે છે અને જેનો પ્રમાણિત રિડક્શન પોટેન્શિયલ ઓછો હોય છે. આપેલા વિકલ્પોમાંથી,$Li$ (લિથિયમ) નો પ્રમાણિત રિડક્શન પોટેન્શિયલ સૌથી વધુ ઋણ $(E^\circ = -3.04 \ V)$ છે,જે તેને જલીય દ્રાવણમાં સૌથી શક્તિશાળી રિડક્શનકર્તા બનાવે છે.

(B) પ્રમાણિત રિડક્શન પોટેન્શિયલ $(E^\circ)$ એ સ્પીસીઝની ઇલેક્ટ્રોન મેળવવાની વૃત્તિનું માપ છે.
આલ્કલી ધાતુઓમાં લિથિયમ $(Li)$ નો પ્રમાણિત રિડક્શન પોટેન્શિયલ સૌથી વધુ ઋણ છે,જે આશરે $-3.04 \ V$ છે.
આનું કારણ નાના $Li^+$ આયનની ખૂબ જ ઊંચી જલીયકરણ ઉર્જા (hydration energy) છે,જે તેની ઉચ્ચ ઉર્ધ્વપાતન અને આયનીકરણ ઉર્જાને સરભર કરે છે,જેનાથી તે જલીય દ્રાવણમાં સૌથી પ્રબળ રિડક્શનકર્તા બને છે.

(C) મેગ્નેસાઈટ એ $MgCO_3$ રાસાયણિક સૂત્ર ધરાવતું ખનિજ છે.
તે મેગ્નેશિયમનો મુખ્ય સ્ત્રોત છે.
લિમોનાઈટ એ લોખંડની કાચી ધાતુ છે,ક્રાયોલાઈટ એ એલ્યુમિનિયમની કાચી ધાતુ છે અને મેગ્નેટાઈટ એ લોખંડની કાચી ધાતુ છે.

(C) સમૂહ $1$ ના તત્વો અત્યંત સક્રિય હોય છે. હવામાં રહેલા ઓક્સિજન અને ભેજ સાથે પ્રક્રિયા કરીને ઓક્સાઈડ,પેરોક્સાઈડ અથવા સુપરઓક્સાઈડનું પડ બનવાને કારણે તેઓ હવામાં ઝડપથી તેમની ધાત્વિક ચમક ગુમાવે છે. આપેલા વિકલ્પોમાંથી,$K$ (પોટેશિયમ) એ સમૂહ $1$ ની આલ્કલી ધાતુ છે,જ્યારે $Ba$,$Be$ અને $Mg$ એ આલ્કલાઇન અર્થ ધાતુઓ (સમૂહ $2$) છે,જે પ્રમાણમાં ઓછી સક્રિય હોય છે.

(A) લિથિયમ કાર્બોનેટ $(Li_2CO_3)$ અન્ય આલ્કલી ધાતુના કાર્બોનેટની સરખામણીમાં ઉષ્મીય રીતે અસ્થિર છે. ગરમ કરવા પર,તેનું વિઘટન થઈને લિથિયમ ઓક્સાઈડ $(Li_2O)$ અને કાર્બન ડાયોક્સાઈડ $(CO_2)$ મળે છે.
સંતુલિત રાસાયણિક સમીકરણ નીચે મુજબ છે:
$Li_2CO_3 \xrightarrow{\Delta} Li_2O + CO_2$

(C) આલ્કલી ધાતુઓ તેમના કદ અને આયનીકરણ ઉર્જાના આધારે ઓક્સિજન સાથે પ્રક્રિયા કરીને વિવિધ પ્રકારના ઓક્સાઈડ બનાવે છે.
$Li$ માત્ર મોનોક્સાઈડ $(Li_2O)$ બનાવે છે.
$Na$ પેરોક્સાઈડ $(Na_2O_2)$ બનાવે છે.
$K$,$Rb$,અને $Cs$ જ્યારે વધારાની હવા અથવા ઓક્સિજન સાથે પ્રક્રિયા કરે છે ત્યારે સુપરઓક્સાઈડ $(MO_2)$ બનાવે છે.
તેથી,$K$ સાચો જવાબ છે.

(C) આલ્કલી ધાતુઓ એ આવર્ત કોષ્ટકના સમૂહ $1$ ના તત્વો છે,જેમાં લિથિયમ $(Li)$,સોડિયમ $(Na)$,પોટેશિયમ $(K)$,રૂબિડિયમ $(Rb)$,સીઝિયમ $(Cs)$ અને ફ્રાન્સિયમ $(Fr)$ નો સમાવેશ થાય છે.
બેરિલિયમ $(Be)$ આવર્ત કોષ્ટકના સમૂહ $2$ માં આવે છે,જેને આલ્કલાઇન અર્થ ધાતુઓ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
તેથી,બેરિલિયમ એ આલ્કલી ધાતુ નથી.

(C) આપેલા વિકલ્પોમાંથી,$Na$ (સોડિયમ) એ આલ્કલી ધાતુ છે. આલ્કલી ધાતુઓ તેમના કદના આધારે ઓક્સિજન સાથે પ્રક્રિયા કરીને ઓક્સાઇડ,પેરોક્સાઇડ અથવા સુપરઓક્સાઇડ બનાવે છે. $Na$ વધારાના ઓક્સિજન સાથે પ્રક્રિયા કરીને સોડિયમ પેરોક્સાઇડ $(Na_2O_2)$ બનાવે છે.

(C) આલ્કલી ધાતુઓ પ્રવાહી એમોનિયામાં ઓગળીને ઘેરો વાદળી રંગનું દ્રાવણ બનાવે છે.
આ રંગ એમોનિયેટેડ ઇલેક્ટ્રોનની હાજરીને કારણે હોય છે,જે દ્રશ્યમાન પ્રકાશના વિસ્તારમાં ઊર્જાનું શોષણ કરે છે.

(D) આલ્કલી ધાતુઓ (સમૂહ-$1$ ના તત્વો) ના ગલનબિંદુ અને ઉત્કલનબિંદુ સમૂહમાં નીચે તરફ જતાં ઘટે છે કારણ કે પરમાણુ કદ વધવાને કારણે ધાત્વિક બંધની મજબૂતી ઘટે છે. તેથી,ગલનબિંદુ સમૂહમાં નીચે તરફ જતાં વધે છે તે વિધાન ખોટું છે.

(B) સોડિયમ ક્લસ્ટર $(Na_n)$ નું ગલનબિંદુ ક્લસ્ટરમાં પરમાણુઓની સંખ્યા વધવાની સાથે વધે છે.
$10^3$ પરમાણુઓનો સોડિયમ ક્લસ્ટર $288 \ K$ પર પીગળે છે.
$10^4$ પરમાણુઓનો સોડિયમ ક્લસ્ટર $303 \ K$ પર પીગળે છે.
બલ્ક સોડિયમનું ગલનબિંદુ $371 \ K$ છે.
તેથી,ગલનબિંદુનો ઘટતો ક્રમ આ મુજબ છે: $\text{બલ્ક સોડિયમ} > 10^4 \text{ પરમાણુઓનો ક્લસ્ટર} > 10^3 \text{ પરમાણુઓનો ક્લસ્ટર}$.

(B) સમૂહ-$1$ ના તત્વો (આલ્કલી ધાતુઓ) ની સામાન્ય ઇલેક્ટ્રોન રચના $ns^1$ છે.
એક ઇલેક્ટ્રોન ગુમાવ્યા પછી,તેઓ સ્થિર નિષ્ક્રિય વાયુ જેવી ઇલેક્ટ્રોન રચના $(ns^2np^6)$ ધરાવતા યુનિપોઝિટિવ આયનો $(M^+)$ બનાવે છે,જે ડાયામેગ્નેટિક હોય છે કારણ કે બધા ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મિત હોય છે.
તેથી,યુનિપોઝિટિવ આયનોના સંયોજનો પેરામેગ્નેટિક છે તે વિધાન ખોટું છે.
તેઓ $+1$ અવસ્થામાં રંગહીન સંયોજનો બનાવે છે કારણ કે તેમની પાસે અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોન હોતા નથી.
તેઓ પ્રબળ રિડક્શનકર્તા છે અને પ્રમાણિત રિડક્શન પોટેન્શિયલના ઉચ્ચ ઋણ મૂલ્યો ધરાવે છે.

(D) આલ્કલી ધાતુઓ તેમની ઓછી આયનીકરણ એન્થાલ્પીને કારણે આવર્ત કોષ્ટકમાં સૌથી વધુ ઇલેક્ટ્રોપોઝિટિવ તત્વો છે.
તેમની ઘનતા ઓછી હોય છે અને તેઓ તેમના એકમાત્ર સંયોજકતા ઇલેક્ટ્રોનને ગુમાવીને યુનિપોઝિટિવ આયનો $(M^+)$ બનાવે છે.
તેઓ તેમનો એકમાત્ર સંયોજકતા ઇલેક્ટ્રોન ગુમાવે છે,તેથી પરિણામી આયનો નિષ્ક્રિય વાયુ જેવી ઇલેક્ટ્રોન રચના ધરાવે છે જેમાં કોઈ અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોન હોતા નથી,જે તેમના સંયોજનોને ડાયમેગ્નેટિક બનાવે છે.

(D) સામાન્ય ઇલેક્ટ્રોનિક કોન્ફિગરેશન $ns^1$ એ સમૂહ $1$ ના તત્વો માટે છે.
આપેલા તત્વોમાં,ફ્રાન્સિયમ $(Fr)$ સમૂહ $1$ માં આવે છે.

(B) સીઝિયમ $(Cs)$ ની આયનીકરણ એન્થાલ્પી આલ્કલી ધાતુઓમાં સૌથી ઓછી હોય છે.
આ કારણે,જ્યારે તેના પર પ્રકાશ પડે છે ત્યારે તે સરળતાથી ઈલેક્ટ્રોન મુક્ત કરે છે.
તેથી,તેનો ઉપયોગ ફોટોઈલેક્ટ્રિક સેલ બનાવવા માટે થાય છે.

(D) સ્ફટિકમય લિથિયમ ક્લોરાઈડનું રાસાયણિક સૂત્ર $LiCl \cdot 2H_2O$ છે.
તેથી,તેની સ્ફટિકમય રચનામાં $2$ પાણીના અણુઓ હાજર હોય છે.

(A) આલ્કલી ધાતુઓની સામાન્ય ઇલેક્ટ્રોનિક રચના $ns^1$ છે. જ્યારે તેઓ યુનિપોઝિટિવ આયનો $(M^+)$ બનાવે છે,ત્યારે તેઓ તેમનો એકમાત્ર સંયોજકતા ઇલેક્ટ્રોન ગુમાવે છે,જેના પરિણામે કોઈ અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોન વગરની સ્થિર ઉમદા વાયુ જેવી રચના પ્રાપ્ત થાય છે. તેથી,તેમના સંયોજનો ડાયામેગ્નેટિક હોય છે,પેરામેગ્નેટિક નહીં.
આલ્કલી ધાતુઓ નરમ હોય છે અને તેને છરી વડે કાપી શકાય છે.
તેમની ઘનતા ઓછી હોય છે; ઉદાહરણ તરીકે,$Li$,$Na$ અને $K$ પાણી પર તરે છે.
તેમની ઓછી આયનીકરણ ઉર્જાને કારણે,તેઓ સરળતાથી તેમનો સંયોજકતા ઇલેક્ટ્રોન ગુમાવે છે,જે તેમને સૌથી વધુ ઇલેક્ટ્રોપોઝિટિવ તત્વો બનાવે છે.

(A) પોટેશિયમ સુપરઓક્સાઇડ $(KO_{2})$ નો ઉપયોગ સબમરીનમાં કટોકટીના શ્વસન ઉપકરણોમાં ઓક્સિજનના સ્ત્રોત તરીકે થાય છે કારણ કે તેમાં કાર્બન ડાયોક્સાઇડને શોષવાની અને તે જ સમયે ઓક્સિજન મુક્ત કરવાની ક્ષમતા છે.
$4KO_{2} + 2CO_{2} \longrightarrow 2K_{2}CO_{3} + 3O_{2} \uparrow$

(C) $Li_{2}NH$ એ લિથિયમ ઇમાઇડનું રાસાયણિક સૂત્ર છે.
તે એક અકાર્બનિક સંયોજન છે જે લિથિયમ એમાઇડ અને લિથિયમ હાઇડ્રાઇડ વચ્ચેની પ્રતિક્રિયા દ્વારા બનાવી શકાય છે:
$LiNH_{2} + LiH \longrightarrow Li_{2}NH + H_{2}$
લિથિયમ ઇમાઇડ પ્રકાશ પ્રત્યે સંવેદનશીલ પદાર્થ છે અને તે લિથિયમ નાઇટ્રાઇડ બનાવવા માટે વિષમપ્રમાણ (disproportionation) પામી શકે છે.

(A) જ્યારે અગ્નિશામક યંત્રના નોબને દબાવીને ચાલુ કરવામાં આવે છે,ત્યારે સલ્ફ્યુરિક એસિડ સોડિયમ બાયકાર્બોનેટ $(NaHCO_3)$ ના દ્રાવણ સાથે પ્રક્રિયા કરે છે.
આ પ્રક્રિયાથી પુષ્કળ પ્રમાણમાં કાર્બન ડાયોક્સાઇડ $(CO_2)$ વાયુ ઉત્પન્ન થાય છે.
કાર્બન ડાયોક્સાઇડ વાયુ પોતે દહનશીલ નથી અને દહનમાં મદદ કરતો નથી,તેથી તે આગને ઓલવવામાં મદદ કરે છે.
આથી,$NaHCO_3$ નો ઉપયોગ અગ્નિશામક તરીકે થાય છે.

(C) સોલ્વે પ્રક્રિયામાં,એમોનિયાની પુનઃપ્રાપ્તિ એમોનિયમ ક્લોરાઇડ $(NH_4Cl)$ ના દ્રાવણને ફોડેલા ચૂના $(Ca(OH)_2)$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને કરવામાં આવે છે.
રાસાયણિક પ્રક્રિયા નીચે મુજબ છે:
$2NH_4Cl + Ca(OH)_2 \rightarrow CaCl_2 + 2H_2O + 2NH_3$
પ્રક્રિયામાં દર્શાવ્યા મુજબ,કેલ્શિયમ ક્લોરાઇડ $(CaCl_2)$ આડપેદાશ તરીકે મેળવવામાં આવે છે.

(B) પોટેશિયમ સુપરઓક્સાઈડ $(KO_2)$ નો ઉપયોગ પર્વતારોહકો અને સબમરીનમાં શ્વસન સાધનોમાં થાય છે કારણ કે તે ઓક્સિજન ઉત્પન્ન કરે છે અને કાર્બન ડાયોક્સાઈડનું શોષણ કરે છે.
રાસાયણિક પ્રક્રિયા:
$4KO_2 + 2CO_2 \rightarrow 2K_2CO_3 + 3O_2$

(A) સોલ્વે પ્રક્રિયામાં,સોડિયમ કાર્બોનેટ $(Na_2CO_3)$ ની બનાવટમાં સોડિયમ ક્લોરાઇડ $(NaCl)$ અને એમોનિયા $(NH_3)$ ના સાંદ્ર દ્રાવણમાંથી,જેને એમોનિયેટેડ બ્રાઈન કહેવાય છે,તેમાંથી $CO_{2(g)}$ પસાર કરવામાં આવે છે.
પ્રક્રિયા આ મુજબ છે: $NaCl + NH_3 + H_2O + CO_2 \rightarrow NaHCO_3 + NH_4Cl$.
ત્યારબાદ બનેલા સોડિયમ બાયકાર્બોનેટ $(NaHCO_3)$ ને ગરમ કરીને સોડિયમ કાર્બોનેટ મેળવવામાં આવે છે.

(B) લિથિયમ ઇમાઇડ એ $Li_{2}NH$ રાસાયણિક સૂત્ર ધરાવતું અકાર્બનિક સંયોજન છે.
આ સફેદ ઘન પદાર્થ લિથિયમ એમાઇડ અને લિથિયમ હાઇડ્રાઇડ વચ્ચેની પ્રતિક્રિયા દ્વારા બનાવી શકાય છે.
$LiNH_{2} + LiH \rightarrow Li_{2}NH + H_{2}$.
આ નીપજ પ્રકાશ-સંવેદનશીલ છે અને લિથિયમ નાઇટ્રાઇડ બનાવવા માટે વિષમીકરણ (disproportionation) પામી શકે છે,જે લાક્ષણિક રીતે લાલ રંગનું હોય છે.