Alkali metals Questions in Gujarati

(C) સાચી જોડ નીચે મુજબ છે:
$1$. લિથિયમ સ્પોડ્યુમિન $(LiAlSi_2O_6)$ અયસ્કમાં જોવા મળે છે.
$2$. સોડિયમ કાર્નાલાઇટ $(KCl \cdot MgCl_2 \cdot 6H_2O)$ અયસ્કમાં જોવા મળે છે.
$3$. બેરિલિયમ બેરિલ $(Be_3Al_2Si_6O_{18})$ અયસ્કમાં જોવા મળે છે.
$4$. કેલ્શિયમ જિપ્સમ $(CaSO_4 \cdot 2H_2O)$ અયસ્કમાં જોવા મળે છે.
તેથી, સાચો ક્રમ $1-b, 2-d, 3-a, 4-c$ છે.

(N/A) પાણીમાં રહેલો ઓક્સિજન એલ્યુમિનિયમ સાથે પ્રક્રિયા કરીને એલ્યુમિનિયમ ઓક્સાઈડ $(Al_2O_3)$ નું પાતળું પડ બનાવે છે.
આ પડ રક્ષણાત્મક કવચ તરીકે કામ કરે છે,પરંતુ જ્યારે પાણીને લાંબા સમય સુધી એલ્યુમિનિયમના વાસણમાં રાખવામાં આવે છે,ત્યારે થોડી માત્રામાં એલ્યુમિનિયમ ઓક્સાઈડ પાણીમાં ઓગળી શકે છે.
એલ્યુમિનિયમ આયનો ઝેરી અને સ્વાસ્થ્ય માટે હાનિકારક હોવાથી,પાણીને એલ્યુમિનિયમના વાસણોમાં આખી રાત સંગ્રહિત કરવું જોઈએ નહીં.
પ્રક્રિયા: $2Al(s) + 3H_2O(l) \rightarrow Al_2O_3(s) + 3H_2(g)$.

(N/A) $Ag$,$Cu$ અને $Al$ વિદ્યુતના શ્રેષ્ઠ વાહકોમાંના એક છે. $Ag$ એક મોંઘી ધાતુ છે અને તેના વાયર ખૂબ ખર્ચાળ હોય છે. $Cu$ પણ મોંઘું છે અને તે ખૂબ ભારે પણ છે. $Al$ એક ખૂબ જ તન્ય (ductile) ધાતુ છે અને વજનમાં હલકી છે. તેથી,વિદ્યુત પ્રસારણ માટેના વાયર બનાવવા માટે $Al$ નો ઉપયોગ થાય છે.

(A) ચિલી સોલ્ટપીટર એ ચિલીના અટાકામા રણમાં મળી આવતું કુદરતી ખનિજ છે. તેનું રાસાયણિક નામ સોડિયમ નાઈટ્રેટ છે અને તેનું અણુસૂત્ર $NaNO_3$ છે.

(A) ઇન્ડિયન સોલ્ટપીટર એ પોટેશિયમ નાઈટ્રેટનું સામાન્ય નામ છે,જેનું અણુસૂત્ર $KNO_3$ છે.
ચિલી સોલ્ટપીટર એ સોડિયમ નાઈટ્રેટનું સામાન્ય નામ છે,જેનું અણુસૂત્ર $NaNO_3$ છે.

(A) સીઝિયમ $(Cs)$ નો ઉપયોગ ફોટોઈલેક્ટ્રિક કોષોમાં વ્યાપકપણે થાય છે કારણ કે તેની આયનીકરણ ઉર્જા આલ્કલી ધાતુઓમાં સૌથી ઓછી છે,જે તેને દ્રશ્ય પ્રકાશ માટે અત્યંત પ્રકાશ સંવેદનશીલ બનાવે છે.

(N/A) નીચા આયનીકરણ પોટેન્શિયલ ધરાવતી આલ્કલી ધાતુઓનો ઉપયોગ ફોટોઇલેક્ટ્રિક કોષમાં થાય છે. ઉદાહરણ તરીકે,$Cs$ (સીઝિયમ).

(N/A) જલીય ઝીઓલાઇટ્સનો ઉપયોગ "કઠિન" પાણીને નરમ બનાવવા માટે આયન એક્સચેન્જર તરીકે થાય છે. તેઓ તેમના સોડિયમ આયનો $(Na^+)$ ને કઠિન પાણીમાં હાજર કેલ્શિયમ $(Ca^{2+})$ અને મેગ્નેશિયમ $(Mg^{2+})$ આયનો સાથે બદલે છે,જેનાથી પાણીની કઠિનતા દૂર થાય છે.

(A) સાચી જોડ નીચે મુજબ છે:
$1$. બેરિયમ વિધેરાઈટ $(BaCO_3)$ અયસ્કમાં જોવા મળે છે.
$2$. મેગ્નેશિયમ કાર્નાલાઈટ $(KCl \cdot MgCl_2 \cdot 6H_2O)$ અયસ્કમાં જોવા મળે છે.
$3$. પોટેશિયમ સિલ્વાઈન $(KCl)$ અયસ્કમાં જોવા મળે છે.
$4$. સ્ટ્રોન્શિયમ સેલેસ્ટાઈન $(SrSO_4)$ અયસ્કમાં જોવા મળે છે.
તેથી,સાચો ક્રમ $1-d, 2-a, 3-b, 4-c$ છે.

(B) આલ્કલી ધાતુઓ માટે જ્યોતનો રંગ નીચે મુજબ છે:
$1$. $Li$ (લિથિયમ) જ્યોતને ક્રિમસન લાલ રંગ આપે છે.
$2$. $K$ (પોટેશિયમ) જ્યોતને જાંબલી રંગ આપે છે.
$3$. $Rb$ (રુબિડિયમ) જ્યોતને લાલ-જાંબલી રંગ આપે છે.
$4$. $Cs$ (સીઝિયમ) જ્યોતને વાદળી રંગ આપે છે.
તેથી,સાચી જોડી છે: $1-a, 2-b, 3-c, 4-d$.

(C) સાચી જોડીઓ નીચે મુજબ છે:
$1$. $CaCO_3$ નો ઉપયોગ એન્ટાસિડ તરીકે થાય છે $(c)$.
$2$. $NaOH$ નો ઉપયોગ તેલ અને ચરબીમાંથી સાબુ બનાવવામાં થાય છે $(a)$.
$3$. $Ca(OH)_2$ નો ઉપયોગ બ્લીચિંગ પાવડર બનાવવા માટે થાય છે $(d)$.
$4$. $NaHCO_3$ નો ઉપયોગ ત્વચાના ચેપમાં હળવા એન્ટિસેપ્ટિક તરીકે અને એન્ટાસિડ તરીકે થાય છે $(b)$.
તેથી,સાચો ક્રમ $1-c, 2-a, 3-d, 4-b$ છે.

(C) સાચી જોડીઓ નીચે મુજબ છે:
$1$. સોડિયમ $(Na)$ ચિલી સોલ્ટપીટર $(NaNO_3)$ માં જોવા મળે છે.
$2$. પોટેશિયમ $(K)$ કાર્નાલાઈટ $(KCl \cdot MgCl_2 \cdot 6H_2O)$ માં જોવા મળે છે.
$3$. બેરિયમ $(Ba)$ બેરાઈટ $(BaSO_4)$ માં જોવા મળે છે.
$4$. બેરિલિયમ $(Be)$ બેરિલ $(Be_3Al_2Si_6O_{18})$ માં જોવા મળે છે.
તેથી, સાચો ક્રમ $1-d, 2-b, 3-a, 4-c$ છે.

(B) આલ્કલી ધાતુઓની જ્યોતના રંગો નીચે મુજબ છે:
$1$. $Li$ (લિથિયમ) જ્યોતને ઘેરો લાલ (Crimson red) રંગ આપે છે.
$2$. $Na$ (સોડિયમ) જ્યોતને પીળો રંગ આપે છે.
$3$. $Rb$ (રૂબિડિયમ) જ્યોતને લાલ-જાંબલી રંગ આપે છે.
$4$. $Cs$ (સીઝિયમ) જ્યોતને વાદળી રંગ આપે છે.
તેથી,સાચી જોડ છે: $1-d, 2-a, 3-b, 4-c$.
સાચો વિકલ્પ $(B)$ છે.

(B) લિથિયમ અને લેડની મિશ્રધાતુ,જેને સફેદ ધાતુ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તેનો ઉપયોગ મુખ્યત્વે એન્જિનની બેરિંગ બનાવવા માટે થાય છે.

(N/A) $1$. $KOH$ નો ઉપયોગ નરમ સાબુ બનાવવા માટે થાય છે.
$2$. તેનો ઉપયોગ $CO_2$ વાયુના ઉત્તમ શોષક તરીકે થાય છે.

(C) લિથિયમની અસામાન્ય વર્તણૂક નીચેના કારણોસર છે:
$(i)$ તેના પરમાણુ અને આયનનું અસાધારણ રીતે નાનું કદ.
$(ii)$ ઉચ્ચ ધ્રુવીભવન શક્તિ (એટલે કે,$charge/radius$ ગુણોત્તર).
$(iii)$ ઉચ્ચ આયનીકરણ એન્થાલ્પી અને તેની સંયોજકતા કક્ષામાં $d$-ઓર્બિટલ્સનો અભાવ.

(N/A) $Sodium$ ના ઔદ્યોગિક રીતે મહત્વના સંયોજનો નીચે મુજબ છે:
$1$. $Sodium \ carbonate$ $(Na_2CO_3)$
$2$. $Sodium \ hydroxide$ $(NaOH)$
$3$. $Sodium \ chloride$ $(NaCl)$
$4$. $Sodium \ bicarbonate$ $(NaHCO_3)$

(A) સોલ્વે પ્રક્રિયાનો ઉપયોગ સોડિયમ કાર્બોનેટ $(Na_2CO_3)$ ના ઉત્પાદન માટે થાય છે.
તેનો ઉપયોગ પોટેશિયમ કાર્બોનેટ $(K_2CO_3)$ ના ઉત્પાદન માટે થઈ શકતો નથી કારણ કે પોટેશિયમ હાઇડ્રોજન કાર્બોનેટ $(KHCO_3)$ પાણીમાં ખૂબ જ દ્રાવ્ય છે.
સોલ્વે પ્રક્રિયામાં,સોડિયમ હાઇડ્રોજન કાર્બોનેટ $(NaHCO_3)$ અવક્ષેપિત થાય છે કારણ કે તે ઓછું દ્રાવ્ય છે,પરંતુ $KHCO_3$ દ્રાવણમાં જ રહે છે,જે આ પદ્ધતિ દ્વારા તેને અલગ કરવાનું અશક્ય બનાવે છે.

(C) ગરમ કરવા પર,ડેકાહાઇડ્રેટ $(Na_2CO_3 \cdot 10H_2O)$ તેના સ્ફટિકીકરણના પાણીને ગુમાવીને મોનોહાઇડ્રેટ $(Na_2CO_3 \cdot H_2O)$ બનાવે છે.
$373 \ K$ થી ઉપર,મોનોહાઇડ્રેટ સંપૂર્ણપણે નિર્જળ $(Na_2CO_3)$ બની જાય છે અને સફેદ પાવડરમાં ફેરવાય છે જેને સોડા એશ કહેવામાં આવે છે.

(N/A) $(i)$ કઠિન પાણીને નરમ બનાવવા માટે.
$(ii)$ કાગળ,સાબુ,કાચ અને કાપડ ઉદ્યોગોમાં.

(C) બ્રાઈન દ્રાવણના સ્ફટિકીકરણ દ્વારા મેળવેલા અશુદ્ધ સોડિયમ ક્લોરાઈડ $(NaCl)$ માં સોડિયમ સલ્ફેટ $(Na_2SO_4)$,કેલ્શિયમ સલ્ફેટ $(CaSO_4)$,કેલ્શિયમ ક્લોરાઈડ $(CaCl_2)$ અને મેગ્નેશિયમ ક્લોરાઈડ $(MgCl_2)$ જેવી અશુદ્ધિઓ જોવા મળે છે.

(N/A) $(i)$ તેનો ઉપયોગ ઘરગથ્થુ હેતુઓ માટે સામાન્ય મીઠા અથવા ટેબલ સોલ્ટ તરીકે થાય છે.
$(ii)$ તેનો ઉપયોગ $Na_2O_2$,$NaOH$ અને $Na_2CO_3$ ની બનાવટ માટે કાચા માલ તરીકે થાય છે.

(A) સોડિયમ હાઇડ્રોક્સાઇડ $(NaOH)$ નું ઔદ્યોગિક ઉત્પાદન કાસ્ટનર-કેલનર કોષમાં બ્રાઇન ($NaCl$ નું જલીય દ્રાવણ) ના વિદ્યુતવિભાજન દ્વારા કરવામાં આવે છે.
આ પ્રક્રિયામાં,$Na^+$ આયનો મર્ક્યુરી કેથોડ પર જમા થઈને સોડિયમ એમાલગમ બનાવે છે,જે ત્યારબાદ પાણી સાથે પ્રક્રિયા કરીને $NaOH$ આપે છે.

(N/A) સોડિયમ એમાલગમ એ સોડિયમ ધાતુ અને પારો (મર્ક્યુરી) નું મિશ્રણ છે,જેને $Na-Hg$ તરીકે દર્શાવવામાં આવે છે.
સોડિયમ એમાલગમ કેવી રીતે મેળવવું:
તે મર્ક્યુરી કેથોડ અને કાર્બન એનોડનો ઉપયોગ કરીને બ્રાઈન દ્રાવણ ($NaCl$ નું દ્રાવણ) ના વિદ્યુતવિભાજન દ્વારા મેળવવામાં આવે છે.
આ પ્રક્રિયા દરમિયાન,સોડિયમ આયનો $(Na^+)$ મર્ક્યુરી કેથોડ પર રિડક્શન પામીને સોડિયમ ધાતુ બનાવે છે,જે ત્યારબાદ મર્ક્યુરીમાં ઓગળીને સોડિયમ એમાલગમ $(Na-Hg)$ બનાવે છે.

(N/A) $(i)$ બોક્સાઈટના શુદ્ધિકરણમાં.
(ii) સુતરાઉ કાપડના મર્સરાઈઝિંગ માટે કાપડ ઉદ્યોગોમાં.

(D) $i$. તે ત્વચાના ચેપ માટે હળવા એન્ટિસેપ્ટિક તરીકે વપરાય છે.
$ii$. તે અગ્નિશામક યંત્રોમાં વપરાય છે.
$iii$. તે પેટમાં વધારાના એસિડને તટસ્થ કરવા માટે એન્ટાસિડ તરીકે વપરાય છે.

(N/A) $Na^+$ આયનો મુખ્યત્વે કોષોની બહાર જોવા મળે છે,જે રુધિર પ્લાઝ્મા અને કોષોની આસપાસના આંતરકોષીય પ્રવાહીમાં હોય છે. આ આયનો ચેતા સંકેતોના પ્રસારણમાં,કોષ પટલની આરપાર પાણીના પ્રવાહના નિયમનમાં અને કોષોમાં શર્કરા તથા એમિનો એસિડના વહનમાં ભાગ લે છે.

(N/A) $(1)$ ફ્રાન્સિયમ
$(2)$ $21 \ \text{મિનિટ}$
$(3)$ $Li^{+}$
$(4)$ જ્યોત

(A) આ તત્વ $Sodium$ $(Na)$ છે.
$Na^{+}$ આયનો ચેતા સંકેતોના પ્રસારણ અને કોષોમાં શર્કરા અને એમિનો એસિડના પરિવહનમાં ભાગ લે છે.
તેના પેરોક્સાઇડનું નિર્માણ નીચે મુજબ છે:
$2Na + O_{2} \xrightarrow{\Delta} Na_{2}O_{2}$
જ્યોતના રંગનું કારણ:
$Sodium$ ની આયનીકરણ એન્થાલ્પી ઓછી છે. જ્યારે $Sodium$ ધાતુ અથવા તેના ક્ષારને બુનસેન જ્યોતમાં ગરમ કરવામાં આવે છે,ત્યારે જ્યોતની ઉર્જા બાહ્યતમ ઇલેક્ટ્રોનને ઉચ્ચ ઉર્જા સ્તરમાં ઉત્તેજિત કરે છે. જ્યારે આ ઇલેક્ટ્રોન તેની મૂળભૂત સ્થિતિમાં પાછો ફરે છે,ત્યારે તે શોષાયેલી ઉર્જાને દ્રશ્ય પ્રકાશ તરીકે મુક્ત કરે છે. ઉત્સર્જિત વિકિરણ વર્ણપટના પીળા વિસ્તારને અનુરૂપ હોય છે,તેથી જ $Sodium$ જ્યોતને પીળો રંગ આપે છે.

(N/A) $(1)$ $Li_3N$
$(2)$ જાંબલી (Violet)
$(3)$ સીઝિયમ,પોટેશિયમ
$(4)$ એમોનિયેટેડ ઇલેક્ટ્રોન

(N/A) $(1)$ આર્મર પ્લેટ્સ (બખ્તરની પ્લેટો).
$(2)$ પીળો અથવા નારંગી.
$(3)$ લિથિયમ મોનોક્સાઇડ $(Li_{2}O)$ અને લિથિયમ નાઇટ્રાઇડ $(Li_{3}N)$.
$(4)$ લિથિયમ ઓક્સાઇડ $(Li_{2}O)$.

(N/A) $(1)$ સોડિયમ કાર્બોનેટ બનાવવા માટે સોલ્વે (Solvay) પદ્ધતિનો ઉપયોગ થાય છે.
$(2)$ સોડિયમ કાર્બોનેટ ડેકાહાઇડ્રેટ $(Na_2CO_3 \cdot 10H_2O)$ સ્વરૂપે અસ્તિત્વ ધરાવે છે,જે સામાન્ય રીતે વોશિંગ સોડા તરીકે ઓળખાય છે.
$(3)$ સોડિયમ ક્લોરાઈડ સામાન્ય રીતે સામાન્ય મીઠું (common salt) તરીકે ઓળખાય છે.
$(4)$ સોડિયમ ક્લોરાઈડ $1081 \ K$ તાપમાને પીગળે છે.

(A) $(1)$ કોસ્ટિક સોડા
$(2)$ સોડિયમ હાઇડ્રોક્સાઇડ,ડાયહાઇડ્રોજન $(H_2)$ વાયુ
$(3)$ સોડિયમ કાર્બોનેટ $(Na_2CO_3)$
$(4)$ બેકિંગ સોડા

(A) $(1)$ ખોટું વિધાન: $^{223}Fr$ નો અર્ધ-આયુષ્ય સમય $21 \ min$ છે.
$(2)$ સાચું વિધાન: $Li^{+}$ નું કદ નાનું અને વીજભાર ઘનતા ઊંચી હોવાથી તેની જલીયકરણ એન્થાલ્પી વધુ હોય છે,જે તેના ક્ષારોને જલીય બનાવે છે.
$(3)$ ખોટું વિધાન: માત્ર $Li$ જ હવામાં રહેલા નાઈટ્રોજન સાથે સીધી પ્રક્રિયા કરીને $Li_3N$ નાઈટ્રાઈડ બનાવે છે.
$(4)$ ખોટું વિધાન: $LiF$ તેની ઊંચી લેટીસ એન્થાલ્પીને કારણે પાણીમાં અદ્રાવ્ય છે,જ્યારે $Li$ ના અન્ય હેલાઈડ પાણી અને ઇથેનોલ,એસિટોન અને પિરિડિન જેવા કાર્બનિક દ્રાવકોમાં દ્રાવ્ય છે.

(N/A) આલ્કલી ધાતુઓ $O_{2}$ સાથે પ્રતિક્રિયા આપે છે અને સમૂહમાં નીચે તરફ જતાં તેમની પ્રતિક્રિયાત્મકતા વધે છે. આ તત્વો ત્રણ પ્રકારના ઓક્સાઇડ બનાવે છે - સામાન્ય ઓક્સાઇડ,પેરોક્સાઇડ અને સુપરઓક્સાઇડ.
$1. \ Li$ મુખ્યત્વે સામાન્ય ઓક્સાઇડ બનાવે છે: $4 Li + O_{2} \xrightarrow{\Delta} 2 Li_{2}O$
$2. \ Na$ મુખ્યત્વે પેરોક્સાઇડ બનાવે છે: $2 Na + O_{2} \xrightarrow{\Delta} Na_{2}O_{2}$
$3. \ K$ મુખ્યત્વે સુપરઓક્સાઇડ બનાવે છે: $K + O_{2} \xrightarrow{\Delta} KO_{2}$
સુપરઓક્સાઇડ $(O_{2}^{-})$ ફક્ત $K^{+}$,$Rb^{+}$ અને $Cs^{+}$ જેવા મોટા કદના કેટાયન સાથે સ્થિર હોય છે.

(N/A) $Li$ અને $Mg$ વચ્ચેની સામ્યતા આવર્ત કોષ્ટકમાં વિકર્ણીય સંબંધને કારણે છે, જે તેમની સમાન આયનીય ત્રિજ્યા અને વીજભાર-કદના ગુણોત્તર (આયનીય પોટેન્શિયલ) ને કારણે ઉદ્ભવે છે。
$1$. $Li$ અને $Mg$ બંને પાણી સાથે ધીમેથી પ્રતિક્રિયા આપે છે. તેમના ઓક્સાઇડ અને હાઇડ્રોક્સાઇડ અન્ય આલ્કલી અને આલ્કલાઇન અર્થ ધાતુઓની તુલનામાં પાણીમાં ઓછા દ્રાવ્ય હોય છે અને તેમના હાઇડ્રોક્સાઇડ ગરમ કરવાથી વિઘટન પામે છે。
$2$. બંને તત્વો નાઇટ્રોજન સાથે સીધા સંયોજન દ્વારા નાઇટ્રાઇડ બનાવે છે, એટલે કે $Li_3N$ અને $Mg_3N_2$。
કારણ: આ સામ્યતા મુખ્યત્વે તેમની સમાન આયનીય ત્રિજ્યા ($Li^+ = 76 \text{ pm}$ અને $Mg^{2+} = 72 \text{ pm}$) અને સમાન વિદ્યુતઋણતાના મૂલ્યોને કારણે છે, જે સમાન ધ્રુવીભવન શક્તિ તરફ દોરી જાય છે。

(N/A) $Li^+$ આયન આલ્કલી ધાતુના આયનોમાં સૌથી નાનું કદ ધરાવે છે અને ઉચ્ચ ધ્રુવીભવન શક્તિ (polarizing power) ધરાવે છે,જે ફેજન્સના નિયમ મુજબ તેના સંયોજનોને નોંધપાત્ર સહસંયોજક ગુણધર્મ આપે છે. આ સહસંયોજક સ્વભાવને કારણે,લિથિયમના સંયોજનો કાર્બનિક દ્રાવકોમાં વધુ દ્રાવ્ય હોય છે. તેનાથી વિપરીત,અન્ય આલ્કલી ધાતુના સંયોજનો મુખ્યત્વે આયનીય હોય છે અને તેથી તે પાણીમાં વધુ દ્રાવ્ય હોય છે.

(N/A) $(NH_4)_2CO_3$ અને $NaCl$ વચ્ચેની પ્રક્રિયા સૈદ્ધાંતિક રીતે $Na_2CO_3$ અને $NH_4Cl$ ઉત્પન્ન કરે છે.
જોકે,$Na_2CO_3$ અને $NH_4Cl$ બંને પાણીમાં ખૂબ જ દ્રાવ્ય છે.
કારણ કે નીપજો દ્રાવણમાં આયનીય સ્વરૂપમાં રહે છે,સંતુલન $Na_2CO_3$ ના અવક્ષેપન માટે આગળની દિશામાં ખસતું નથી.
તેથી,આ પદ્ધતિ દ્વારા $Na_2CO_3$ સીધું તૈયાર કરી શકાતું નથી.

(A-6, B-4, C-2, D-3, E-5, F-1) સાચી જોડ છે: $A-6, B-4, C-2, D-3, E-5, F-1$.
આનું કારણ એ છે કે જ્યોતની ગરમી બાહ્યતમ કક્ષાના ઇલેક્ટ્રોનને ઉચ્ચ ઉર્જા સ્તરે ઉત્તેજિત કરે છે.
જ્યારે ઉત્તેજિત ઇલેક્ટ્રોન પાછો ભૂમિ અવસ્થામાં આવે છે,ત્યારે દ્રશ્યમાન વિભાગમાં વિકિરણોનું ઉત્સર્જન થાય છે અને તે બુનસેન જ્યોતને લાક્ષણિક રંગ આપે છે.

(A) આલ્કલી ધાતુઓના પરમાણુઓનું કદ મોટું હોય છે અને આ કારણે તેઓ સરળતાથી કેટાયન બનાવે છે,તેથી તેમના સંયોજનો આયનીય પ્રકૃતિના હોય છે. આલ્કલી ધાતુઓ $+1$ ઓક્સિડેશન અવસ્થા દર્શાવે છે અને આયનીય સંયોજનો બનાવે છે.
આલ્કલી ધાતુઓ ત્રણ પ્રકારના ઓક્સાઇડ બનાવે છે - સામાન્ય ઓક્સાઇડ $(M_{2}O)$,પેરોક્સાઇડ $(M_{2}O_{2})$ અને સુપર ઓક્સાઇડ $(MO_{2})$.
સામાન્ય ઓક્સાઇડનો બેઝિક ગુણધર્મ તેમના આયનીય ગુણધર્મમાં વધારાને કારણે $Li_{2}O$ થી $Cs_{2}O$ સુધી વધે છે.
આલ્કલી ધાતુઓના હેલાઇડ $(MX)$ પણ આયનીય હોય છે,સિવાય કે $LiX$,જે $Li^{+}$ ના નાના કદ અને ઉચ્ચ ધ્રુવીભવન શક્તિને કારણે સહસંયોજક હોય છે.
ઓક્સોક્ષાર: બધી આલ્કલી ધાતુઓ $M_{2}CO_{3}$ સામાન્ય સૂત્ર ધરાવતા ઘન કાર્બોનેટ બનાવે છે. $Li_{2}CO_{3}$ સિવાયના કાર્બોનેટ સ્થિર હોય છે,કારણ કે $Li^{+}$ ની ઉચ્ચ ધ્રુવીભવન ક્ષમતાને લીધે તે અસ્થિર છે અને વિઘટન પામે છે. બધી આલ્કલી ધાતુઓ ($Li$ સિવાય) ઘન બાયકાર્બોનેટ $(MHCO_{3})$ બનાવે છે. બધી આલ્કલી ધાતુઓ $MNO_{3}$ સૂત્ર ધરાવતા નાઇટ્રેટ બનાવે છે. તેઓ રંગહીન,પાણીમાં દ્રાવ્ય અને વિદ્યુતસંયોજક સંયોજનો છે.

(N/A) આલ્કલી ધાતુઓ પ્રવાહી એમોનિયામાં ઓગળીને એમોનિયેટેડ ઇલેક્ટ્રોનને કારણે વાદળી દ્રાવણ આપે છે. આ ઇલેક્ટ્રોન દ્રશ્ય પ્રકાશના વિસ્તારમાં ઊર્જાનું શોષણ કરે છે અને દ્રાવણને વાદળી રંગ આપે છે.
$M + (x+y) NH_{3} \rightarrow [M(NH_{3})_{x}]^{+} + [e(NH_{3})_{y}]^{-}$
$(b)$ સાંદ્ર દ્રાવણમાં,ધાતુ આયન ક્લસ્ટરો બનવાને કારણે વાદળી રંગ કાંસા જેવા રંગમાં બદલાય છે. લાંબો સમય રાખી મૂકતા,વાદળી દ્રાવણ $H_{2}$ વાયુ મુક્ત કરે છે અને ધાતુ એમાઇડ બનાવે છે.
$M^{+} + e^{-} + NH_{3} \rightarrow MNH_{2} + \frac{1}{2} H_{2}$
બનતી નીપજ ધાતુ એમાઇડ છે.

(N/A) સમૂહમાં નીચે તરફ જતાં આલ્કલી ધાતુના કેટાયનનું કદ વધવાથી પેરોક્સાઇડ અને સુપરઓક્સાઇડની સ્થિરતા વધે છે.
આનું કારણ એ છે કે મોટા કેટાયન લેટિસ એનર્જીની અસરો દ્વારા મોટા અને વધુ પોલરાઇઝેબલ પેરોક્સાઇડ $(O_{2}^{2-})$ અને સુપરઓક્સાઇડ $(O_{2}^{-})$ એનાયનને સ્થિર કરવામાં વધુ અસરકારક હોય છે.
જેમ જેમ ધાતુના કેટાયનનું કદ $Li^{+}$ થી $Cs^{+}$ સુધી વધે છે,તેમ તેમ બનતા આયોનિક સંયોજનોની લેટિસ એનર્જી આ મોટા એનાયન માટે વધુ અનુકૂળ બને છે.
ઉદાહરણ તરીકે,સુપરઓક્સાઇડ માટે સ્થિરતાનો ક્રમ $KO_{2} < RbO_{2} < CsO_{2}$ છે.

(N/A) તત્વની રિડક્શનકર્તા ક્ષમતા તેના પ્રમાણિત ઇલેક્ટ્રોડ પોટેન્શિયલ $(E^{\circ})$ દ્વારા નક્કી થાય છે,જે ત્રણ પરિબળો પર આધાર રાખે છે: ઉર્ધ્વપાતન એન્થાલ્પી,આયનીકરણ એન્થાલ્પી અને જલીયકરણ એન્થાલ્પી.
$Li(s) \rightarrow Li(g)$ (ઉર્ધ્વપાતન એન્થાલ્પી)
$Li(g) \rightarrow Li^{+}(g) + e^{-}$ (આયનીકરણ એન્થાલ્પી)
$Li^{+}(g) + H_2O \rightarrow Li^{+}(aq)$ (જલીયકરણ એન્થાલ્પી)
જોકે $Li$ ની આયનીકરણ એન્થાલ્પી આલ્કલી ધાતુઓમાં સૌથી વધુ છે,પરંતુ તેનું કદ સૌથી નાનું હોવાથી તેની જલીયકરણ એન્થાલ્પી સૌથી વધુ હોય છે. આ મોટી ઋણ જલીયકરણ એન્થાલ્પી ઊંચી આયનીકરણ એન્થાલ્પીની ભરપાઈ કરે છે,જેનાથી સમગ્ર પ્રક્રિયા ખૂબ જ અનુકૂળ બને છે. પરિણામે,$Li$ નો પ્રમાણિત ઇલેક્ટ્રોડ પોટેન્શિયલ સૌથી વધુ ઋણ $(E^{\circ} = -3.04 \ V)$ હોય છે,જે તેને જલીય દ્રાવણમાં સૌથી પ્રબળ રિડક્શનકર્તા બનાવે છે.

(N/A) બધી જ આલ્કલી ધાતુઓ $ns^1$ જેવું સમાન બાહ્યતમ ઇલેક્ટ્રોનીય બંધારણ ધરાવે છે,જ્યાં $n$ એ મુખ્ય ક્વોન્ટમ આંક દર્શાવે છે. આ સમાન ઇલેક્ટ્રોનીય બંધારણ તેમના સમાન રાસાયણિક ગુણધર્મો અને આવર્તકોષ્ટકના સમૂહ $1$ માં તેમના સ્થાનનું મુખ્ય કારણ છે. ઇલેક્ટ્રોનીય બંધારણ નીચે મુજબ છે:

તત્વ	ઇલેક્ટ્રોનીય બંધારણ
$Li$ $(Z=3)$	$[He] 2s^1$
$Na$ $(Z=11)$	$[Ne] 3s^1$
$K$ $(Z=19)$	$[Ar] 4s^1$
$Rb$ $(Z=37)$	$[Kr] 5s^1$
$Cs$ $(Z=55)$	$[Xe] 6s^1$
$Fr$ $(Z=87)$	$[Rn] 7s^1$

(D) આપેલા તત્ત્વો $(Li, Na, K, Rb)$ સમૂહ $1$ (આલ્કલી ધાતુઓ) નાં છે.
સમૂહમાં ઉપરથી નીચે તરફ જતાં આયનીકરણ એન્થાલ્પી ઘટે છે અને પરમાણ્વીય કદ વધે છે,તેથી ધાત્વીય ગુણધર્મ વધે છે.
આથી,આપેલા તત્ત્વોમાં $Rb$ સૌથી વધુ ધાત્વીય ગુણધર્મ ધરાવે છે.

(B) પારો $(Hg)$ એ એકમાત્ર એવી ધાતુ છે જે સામાન્ય તાપમાને પ્રવાહી અવસ્થામાં હોય છે.

(N/A) આલ્કલી ધાતુઓ ખૂબ જ પ્રતિક્રિયાશીલ છે કારણ કે તેમના સંબંધિત આવર્તમાં તેમની આયનીકરણ એન્થાલ્પીના મૂલ્યો સૌથી ઓછા હોય છે,જેનાથી તેઓ સરળતાથી તેમનો સંયોજકતા ઇલેક્ટ્રોન ગુમાવીને $M^+$ આયનો બનાવે છે.

(N/A) આલ્કલી ધાતુનો હાઇડ્રાઇડ જે નોંધપાત્ર સહસંયોજક લાક્ષણિકતા ધરાવે છે અને ઓક્સિજન તથા ક્લોરિન પ્રત્યે પ્રમાણમાં નિષ્ક્રિય છે તે લિથિયમ હાઇડ્રાઇડ,$LiH$ છે.
તેનો ઉપયોગ $LiAlH_4$ જેવા અન્ય ઉપયોગી હાઇડ્રાઇડ્સના સંશ્લેષણમાં થાય છે.
$LiH$ ની $Al_2Cl_6$ સાથેની પ્રક્રિયા નીચે મુજબ છે:
$8LiH + Al_2Cl_6 \rightarrow 2LiAlH_4 + 6LiCl$.

(B) $Li$ અને $Mg$ બંને વિકર્ણીય સંબંધ ધરાવે છે અને સમાન રાસાયણિક ગુણધર્મો દર્શાવે છે.
$Li$ અને $Mg$ ઘન હાઇડ્રોજનકાર્બોનેટ બનાવતા નથી ($LiHCO_3$ અને $Mg(HCO_3)_2$ ઘન અવસ્થામાં અસ્થાયી છે).
$Li$ અને $Mg$ બંને નાઇટ્રોજન સાથે સીધી પ્રક્રિયા કરીને તેમના અનુક્રમે નાઇટ્રાઇડ $Li_3N$ અને $Mg_3N_2$ બનાવે છે.

(D) $Cs$ (સીઝિયમ) નો ઉપયોગ ફોટોઈલેક્ટ્રિક સેલમાં થાય છે કારણ કે તેની આયનીકરણ ઉર્જા સૌથી ઓછી છે,જેના કારણે તે પ્રકાશના સંપર્કમાં આવતા જ સરળતાથી ઈલેક્ટ્રોન ઉત્સર્જિત કરી શકે છે.