અ Gujarati
Oxidizing and Reducing agent Questions in Gujarati
Class 11 Chemistry · Redox Reactions · Oxidizing and Reducing agent
143+
Questions
Gujarati
Language
100%
With Solutions
Showing 49 of 143 questions in Gujarati
51
MediumMCQ
નીચેની પ્રક્રિયામાં કયો પદાર્થ રિડક્શનકર્તા તરીકે વર્તે છે?
$14H^+ + Cr_2O_7^{2-} + 3Ni \to 2Cr^{3+} + 7H_2O + 3Ni^{2+}$
$14H^+ + Cr_2O_7^{2-} + 3Ni \to 2Cr^{3+} + 7H_2O + 3Ni^{2+}$
A
$H_2O$
B
$Ni$
C
$H^+$
D
$Cr_2O_7^{2-}$
Solution
(B) આપેલ પ્રક્રિયા: $14H^+ + Cr_2O_7^{2-} + 3Ni \to 2Cr^{3+} + 7H_2O + 3Ni^{2+}$
આ પ્રક્રિયામાં,$Ni$ નો ઓક્સિડેશન આંક $0$ થી વધીને $+2$ થાય છે $(3Ni \to 3Ni^{2+} + 6e^-)$.
તેથી,$Ni$ નું ઓક્સિડેશન થાય છે,માટે તે રિડક્શનકર્તા તરીકે વર્તે છે.
આ પ્રક્રિયામાં,$Ni$ નો ઓક્સિડેશન આંક $0$ થી વધીને $+2$ થાય છે $(3Ni \to 3Ni^{2+} + 6e^-)$.
તેથી,$Ni$ નું ઓક્સિડેશન થાય છે,માટે તે રિડક્શનકર્તા તરીકે વર્તે છે.
0 likes
View Solution52
MediumMCQ
નીચેનામાંથી કયો પદાર્થ ઓક્સિડેશનકર્તા અને રિડક્શનકર્તા બંને તરીકે વર્તે છે?
A
$H_3PO_4$
B
$HNO_3$
C
$HNO_2$
D
$SO_3$
Solution
(C) $HNO_2$ માં નાઇટ્રોજનનો ઓક્સિડેશન આંક $+3$ છે.
નાઇટ્રોજનનો ઓક્સિડેશન આંક $+3$ થી વધી શકે છે અને ઘટી પણ શકે છે,તેથી તે ઓક્સિડેશનકર્તા અને રિડક્શનકર્તા બંને તરીકે વર્તી શકે છે.
નાઇટ્રોજનનો ઓક્સિડેશન આંક $+3$ થી વધી શકે છે અને ઘટી પણ શકે છે,તેથી તે ઓક્સિડેશનકર્તા અને રિડક્શનકર્તા બંને તરીકે વર્તી શકે છે.
0 likes
View Solution53
MediumMCQ
$PCl_3 + Cl_2 \to PCl_5$ પ્રક્રિયામાં,
A
$PCl_3$ રિડક્શનકર્તા તરીકે વર્તે છે.
B
$Cl_2$ રિડક્શનકર્તા તરીકે વર્તે છે.
C
$PCl_3$ અને $Cl_2$ બંને રિડક્શનકર્તા તરીકે વર્તે છે.
D
$PCl_3$ અને $Cl_2$ બંને ઓક્સિડેશનકર્તા તરીકે વર્તે છે.
Solution
(A) પ્રક્રિયા: $\mathop{P}\limits^{+3}\mathop{Cl}\limits^{-1}_3 + \mathop{Cl}\limits^{0}_2 \to \mathop{P}\limits^{+5}\mathop{Cl}\limits^{-1}_5$.
આ પ્રક્રિયામાં ફોસ્ફરસનો ઓક્સિડેશન આંક $+3$ થી વધીને $+5$ થાય છે,જેનો અર્થ છે કે $PCl_3$ નું ઓક્સિડેશન થાય છે.
તેથી,$PCl_3$ રિડક્શનકર્તા તરીકે વર્તે છે.
આ પ્રક્રિયામાં ફોસ્ફરસનો ઓક્સિડેશન આંક $+3$ થી વધીને $+5$ થાય છે,જેનો અર્થ છે કે $PCl_3$ નું ઓક્સિડેશન થાય છે.
તેથી,$PCl_3$ રિડક્શનકર્તા તરીકે વર્તે છે.
0 likes
View Solution54
MediumMCQ
નીચેનામાંથી કયો પદાર્થ રિડક્શનકર્તા નથી?
A
$SO_2$
B
$H_2O_2$
C
$CO_2$
D
$NO_2$
Solution
(C) $CO_2$ માં કાર્બન તેની મહત્તમ ઓક્સિડેશન અવસ્થા $+4$ માં છે.
તેનું વધુ ઓક્સિડેશન શક્ય ન હોવાથી,તે રિડક્શનકર્તા તરીકે વર્તી શકતું નથી.
જ્યારે $SO_2$ ($S$ નો ઓક્સિડેશન આંક $+4$),$H_2O_2$ ($O$ નો ઓક્સિડેશન આંક $-1$) અને $NO_2$ ($N$ નો ઓક્સિડેશન આંક $+4$) નું ઉચ્ચ ઓક્સિડેશન અવસ્થામાં ઓક્સિડેશન થઈ શકે છે.
તેનું વધુ ઓક્સિડેશન શક્ય ન હોવાથી,તે રિડક્શનકર્તા તરીકે વર્તી શકતું નથી.
જ્યારે $SO_2$ ($S$ નો ઓક્સિડેશન આંક $+4$),$H_2O_2$ ($O$ નો ઓક્સિડેશન આંક $-1$) અને $NO_2$ ($N$ નો ઓક્સિડેશન આંક $+4$) નું ઉચ્ચ ઓક્સિડેશન અવસ્થામાં ઓક્સિડેશન થઈ શકે છે.
0 likes
View Solution55
DifficultMCQ
$Cr_2O_7^{2-} + X \xrightarrow{H^+} Cr^{3+} + H_2O + X \text{ ની ઓક્સિડેશન નિપજ}$ પ્રક્રિયામાં,$X$ નીચેનામાંથી શું ના હોઈ શકે?
A
$C_2O_4^{2-}$
B
$SO_4^{2-}$
C
$S^{2-}$
D
$Fe^{2+}$
Solution
(B) આ પ્રક્રિયામાં ડાયક્રોમેટ $(Cr_2O_7^{2-})$ નું $Cr^{3+}$ માં રિડક્શન થાય છે,જેનો અર્થ છે કે $X$ એ રિડક્શનકર્તા તરીકે વર્તવું જોઈએ અને તેનું ઓક્સિડેશન થવું જોઈએ.
$SO_4^{2-}$ માં સલ્ફરની ઓક્સિડેશન અવસ્થા $+6$ છે,જે તેની મહત્તમ ઓક્સિડેશન અવસ્થા છે.
તેથી,$SO_4^{2-}$ નું વધુ ઓક્સિડેશન થઈ શકતું નથી અને તે આ પ્રક્રિયામાં રિડક્શનકર્તા તરીકે વર્તી શકતું નથી.
આમ,$SO_4^{2-}$ એ $X$ હોઈ શકે નહીં.
$SO_4^{2-}$ માં સલ્ફરની ઓક્સિડેશન અવસ્થા $+6$ છે,જે તેની મહત્તમ ઓક્સિડેશન અવસ્થા છે.
તેથી,$SO_4^{2-}$ નું વધુ ઓક્સિડેશન થઈ શકતું નથી અને તે આ પ્રક્રિયામાં રિડક્શનકર્તા તરીકે વર્તી શકતું નથી.
આમ,$SO_4^{2-}$ એ $X$ હોઈ શકે નહીં.
0 likes
View Solution56
MediumMCQ
નીચેનામાંથી કઈ પ્રક્રિયામાં $H_2SO_4$ ઓક્સિડેશનકર્તા તરીકે વર્તે છે?
A
$2HI + H_2SO_4 \to I_2 + SO_2 + 2H_2O$
B
$Ca(OH)_2 + H_2SO_4 \to CaSO_4 + 2H_2O$
C
$NaCl + H_2SO_4 \to NaHSO_4 + HCl$
D
$2PCl_5 + H_2SO_4 \to 2POCl_3 + 2HCl + SO_2Cl_2$
Solution
(A) પ્રક્રિયામાં: $2H^{-1}I + H_2S^{+6}O_4 \to I_2^0 + S^{+4}O_2 + 2H_2O$,$H_2SO_4$ માં સલ્ફરનો ઓક્સિડેશન આંક $+6$ થી ઘટીને $SO_2$ માં $+4$ થાય છે. તેથી $H_2SO_4$ નું રિડક્શન થાય છે અને તે ઓક્સિડેશનકર્તા તરીકે વર્તે છે.
0 likes
View Solution57
MediumMCQ
નીચેનામાંથી કયો પદાર્થ ઓક્સિડેશનકર્તા છે?
A
$SO_2$
B
$CO_2$
C
$SO_3$
D
$NO_2$
Solution
(C) $SO_3$ એ પ્રબળ ઓક્સિડેશનકર્તા તરીકે વર્તે છે.
ઉદાહરણ તરીકે:
$2SO_3 + S \xrightarrow{100^{\circ}C} 3SO_2$
$5SO_3 + 2P \to 5SO_2 + P_2O_5$
$SO_3 + 2HBr \to SO_2 + Br_2 + H_2O$
ઉદાહરણ તરીકે:
$2SO_3 + S \xrightarrow{100^{\circ}C} 3SO_2$
$5SO_3 + 2P \to 5SO_2 + P_2O_5$
$SO_3 + 2HBr \to SO_2 + Br_2 + H_2O$
0 likes
View Solution58
EasyMCQ
પ્રક્રિયા $(A) \ S^{2-} + 4H_2O_2 \rightarrow SO_4^{2-} + 4H_2O$ અને $(B) \ Cl_2 + H_2O_2 \rightarrow 2HCl + O_2$ માટે કયું વિધાન સાચું છે?
A
$H_2O_2$ બંને પ્રક્રિયામાં રિડક્શનકર્તા તરીકે વર્તે છે.
B
$H_2O_2$ પ્રક્રિયા $(A)$ માં ઓક્સિડેશનકર્તા અને પ્રક્રિયા $(B)$ માં રિડક્શનકર્તા તરીકે વર્તે છે.
C
$H_2O_2$ બંને પ્રક્રિયામાં ઓક્સિડેશનકર્તા તરીકે વર્તે છે.
D
$H_2O_2$ પ્રક્રિયા $(A)$ માં રિડક્શનકર્તા અને પ્રક્રિયા $(B)$ માં ઓક્સિડેશનકર્તા તરીકે વર્તે છે.
0 likes
View Solution59
EasyMCQ
નીચેનામાંથી કઈ પ્રક્રિયામાં $H_2SO_4$ ઓક્સિડેશનકર્તા તરીકે વર્તે છે?
A
$2HI + H_2SO_4 \rightarrow I_2 + SO_2 + 2H_2O$
B
$Ca(OH)_2 + H_2SO_4 \rightarrow CaSO_4 + 2H_2O$
C
$NaCl + H_2SO_4 \rightarrow NaHSO_4 + HCl$
D
$2PCl_5 + H_2SO_4 \rightarrow 2POCl_3 + 2HCl + SO_2Cl_2$
Solution
(A) ઓક્સિડેશનકર્તા એ પદાર્થ છે જે ઇલેક્ટ્રોન મેળવે છે અને તેનું રિડક્શન થાય છે,જેનાથી બીજા પદાર્થનું ઓક્સિડેશન થાય છે.
પ્રક્રિયા $2HI + H_2SO_4 \rightarrow I_2 + SO_2 + 2H_2O$ માં,$HI$ માં $I$ નો ઓક્સિડેશન આંક $-1$ થી વધીને $0$ થાય છે (ઓક્સિડેશન).
$H_2SO_4$ માં $S$ નો ઓક્સિડેશન આંક $+6$ થી ઘટીને $+4$ થાય છે (રિડક્શન).
આમ,$H_2SO_4$ નું રિડક્શન થતું હોવાથી તે ઓક્સિડેશનકર્તા તરીકે વર્તે છે.
અન્ય પ્રક્રિયાઓમાં,$H_2SO_4$ એસિડ તરીકે વર્તે છે (તટસ્થીકરણ અથવા વિસ્થાપન પ્રક્રિયા) જેમાં ઓક્સિડેશન આંકમાં કોઈ ફેરફાર થતો નથી.
પ્રક્રિયા $2HI + H_2SO_4 \rightarrow I_2 + SO_2 + 2H_2O$ માં,$HI$ માં $I$ નો ઓક્સિડેશન આંક $-1$ થી વધીને $0$ થાય છે (ઓક્સિડેશન).
$H_2SO_4$ માં $S$ નો ઓક્સિડેશન આંક $+6$ થી ઘટીને $+4$ થાય છે (રિડક્શન).
આમ,$H_2SO_4$ નું રિડક્શન થતું હોવાથી તે ઓક્સિડેશનકર્તા તરીકે વર્તે છે.
અન્ય પ્રક્રિયાઓમાં,$H_2SO_4$ એસિડ તરીકે વર્તે છે (તટસ્થીકરણ અથવા વિસ્થાપન પ્રક્રિયા) જેમાં ઓક્સિડેશન આંકમાં કોઈ ફેરફાર થતો નથી.
0 likes
View Solution60
MediumMCQ
નીચેના પૈકી કયો ઓક્સિડેશનકર્તા પદાર્થ એન્ટિસેપ્ટિક તરીકે વપરાય છે?
A
$KBrO_3$
B
$KMnO_4$
C
$CrO_3$
D
$KNO_3$
Solution
(B) પોટેશિયમ પરમેંગેનેટ $(KMnO_4)$ એક પ્રબળ ઓક્સિડેશનકર્તા છે.
તેનો ઉપયોગ ત્વચાના ચેપ,ઘા અને પગના ફૂગના ચેપની સારવાર માટે મંદ દ્રાવણમાં એન્ટિસેપ્ટિક તરીકે થાય છે.
તેનો ઉપયોગ ત્વચાના ચેપ,ઘા અને પગના ફૂગના ચેપની સારવાર માટે મંદ દ્રાવણમાં એન્ટિસેપ્ટિક તરીકે થાય છે.
0 likes
View Solution61
EasyMCQ
કયો ઓક્સાઇડ રિડક્શનકર્તા તરીકે વર્તી શકતો નથી?
A
$SO_2$
B
$NO_2$
C
$CO_2$
D
$ClO_2$
Solution
(C) રિડક્શનકર્તા એ પદાર્થ છે જેનું ઓક્સિડેશન થઈ શકે છે.
$SO_2$ માં $S$ નો ઓક્સિડેશન આંક $+4$ છે,જે $+6$ સુધી ઓક્સિડેશન પામી શકે છે.
$NO_2$ માં $N$ નો ઓક્સિડેશન આંક $+4$ છે,જે $+5$ સુધી ઓક્સિડેશન પામી શકે છે.
$ClO_2$ માં $Cl$ નો ઓક્સિડેશન આંક $+4$ છે,જે $+7$ સુધી ઓક્સિડેશન પામી શકે છે.
$CO_2$ માં $C$ નો ઓક્સિડેશન આંક $+4$ છે,જે તેની મહત્તમ ઓક્સિડેશન અવસ્થા છે.
તેથી,$CO_2$ નું વધુ ઓક્સિડેશન થઈ શકતું નથી અને તે રિડક્શનકર્તા તરીકે વર્તી શકતો નથી.
$SO_2$ માં $S$ નો ઓક્સિડેશન આંક $+4$ છે,જે $+6$ સુધી ઓક્સિડેશન પામી શકે છે.
$NO_2$ માં $N$ નો ઓક્સિડેશન આંક $+4$ છે,જે $+5$ સુધી ઓક્સિડેશન પામી શકે છે.
$ClO_2$ માં $Cl$ નો ઓક્સિડેશન આંક $+4$ છે,જે $+7$ સુધી ઓક્સિડેશન પામી શકે છે.
$CO_2$ માં $C$ નો ઓક્સિડેશન આંક $+4$ છે,જે તેની મહત્તમ ઓક્સિડેશન અવસ્થા છે.
તેથી,$CO_2$ નું વધુ ઓક્સિડેશન થઈ શકતું નથી અને તે રિડક્શનકર્તા તરીકે વર્તી શકતો નથી.
0 likes
View Solution62
DifficultMCQ
નીચેનામાંથી કઈ રાસાયણિક પ્રક્રિયા $H_2SO_4$ ના ઓક્સિડેશનકર્તા ગુણધર્મને દર્શાવે છે?
A
$NaCl + H_2SO_4 \rightarrow NaHSO_4 + HCl$
B
$2PCl_5 + H_2SO_4 \rightarrow 2POCl_3 + 2HCl + SO_2Cl_2$
C
$2HI + H_2SO_4 \rightarrow I_2 + SO_2 + 2H_2O$
D
$Ca(OH)_2 + H_2SO_4 \rightarrow CaSO_4 + 2H_2O$
Solution
(C) $2HI + H_2SO_4 \rightarrow I_2 + SO_2 + 2H_2O$ પ્રક્રિયામાં,સલ્ફર $(S)$ નો ઓક્સિડેશન આંક $H_2SO_4$ માં $+6$ થી ઘટીને $SO_2$ માં $+4$ થાય છે,જે રિડક્શન સૂચવે છે.
તે જ સમયે,આયોડિન $(I)$ નો ઓક્સિડેશન આંક $HI$ માં $-1$ થી વધીને $I_2$ માં $0$ થાય છે,જે ઓક્સિડેશન સૂચવે છે.
આમ,$H_2SO_4$ ઓક્સિડેશનકર્તા તરીકે વર્તે છે.
તે જ સમયે,આયોડિન $(I)$ નો ઓક્સિડેશન આંક $HI$ માં $-1$ થી વધીને $I_2$ માં $0$ થાય છે,જે ઓક્સિડેશન સૂચવે છે.
આમ,$H_2SO_4$ ઓક્સિડેશનકર્તા તરીકે વર્તે છે.
0 likes
View Solution63
MediumMCQ
$Br_2 + 2X^{-}_{aq} \to X_2 + 2Br^{-}_{aq}$ ઉપરની પ્રક્રિયા ત્યારે જ સાચી છે જ્યારે $X^{-}$ એ :
A
$F^{-}, Cl^{-}$
B
માત્ર $I^{-}$
C
$F^{-}, Cl^{-}, I^{-}$
D
કોઈપણ હેલાઈડ માટે શક્ય નથી
Solution
(B) આપેલ પ્રક્રિયા એ વિસ્થાપન પ્રક્રિયા છે જેમાં $Br_2$ ઓક્સિડેશનકર્તા તરીકે વર્તે છે.
પ્રક્રિયા સ્વયંભૂ થવા માટે,જે હેલોજનનું વિસ્થાપન થાય છે $(X_2/X^-)$ તેનો પ્રમાણિત રિડક્શન પોટેન્શિયલ $Br_2/Br^-$ કરતા ઓછો હોવો જોઈએ.
પ્રમાણિત રિડક્શન પોટેન્શિયલ $(E^{\circ})$ નીચે મુજબ છે:
$F_2/F^- = +2.87 \ V$
$Cl_2/Cl^- = +1.36 \ V$
$Br_2/Br^- = +1.09 \ V$
$I_2/I^- = +0.54 \ V$
$Br_2$ ફક્ત તેના કરતા ઓછા રિડક્શન પોટેન્શિયલ ધરાવતા પદાર્થોનું જ ઓક્સિડેશન કરી શકે છે,તેથી તે માત્ર $I^-$ નું $I_2$ માં ઓક્સિડેશન કરી શકે છે $(E^{\circ} = 0.54 \ V < 1.09 \ V)$.
તેથી,જ્યારે $X^-$ એ $I^-$ હોય ત્યારે પ્રક્રિયા સાચી છે.
પ્રક્રિયા સ્વયંભૂ થવા માટે,જે હેલોજનનું વિસ્થાપન થાય છે $(X_2/X^-)$ તેનો પ્રમાણિત રિડક્શન પોટેન્શિયલ $Br_2/Br^-$ કરતા ઓછો હોવો જોઈએ.
પ્રમાણિત રિડક્શન પોટેન્શિયલ $(E^{\circ})$ નીચે મુજબ છે:
$F_2/F^- = +2.87 \ V$
$Cl_2/Cl^- = +1.36 \ V$
$Br_2/Br^- = +1.09 \ V$
$I_2/I^- = +0.54 \ V$
$Br_2$ ફક્ત તેના કરતા ઓછા રિડક્શન પોટેન્શિયલ ધરાવતા પદાર્થોનું જ ઓક્સિડેશન કરી શકે છે,તેથી તે માત્ર $I^-$ નું $I_2$ માં ઓક્સિડેશન કરી શકે છે $(E^{\circ} = 0.54 \ V < 1.09 \ V)$.
તેથી,જ્યારે $X^-$ એ $I^-$ હોય ત્યારે પ્રક્રિયા સાચી છે.
0 likes
View Solution64
MediumMCQ
એસિડિક $KMnO_4$ દ્રાવણ કોનું ઓક્સિડેશન કરતું નથી?
A
$C_2O_4^{2-} \ (aq.)$
B
$NO_2^{-} \ (aq.)$
C
$S^{2-} \ (aq.)$
D
$F^{-} \ (aq.)$
Solution
(D) એસિડિક $KMnO_4$ એક પ્રબળ ઓક્સિડેશનકર્તા છે.
તે $C_2O_4^{2-}$ નું $CO_2$ માં,$NO_2^{-}$ નું $NO_3^{-}$ માં અને $S^{2-}$ નું $S$ માં ઓક્સિડેશન કરી શકે છે.
જોકે,$F^{-}$ એ સૌથી નિર્બળ એસિડ $HF$ નો સંયુગ્મી બેઇઝ છે અને હેલાઇડ્સમાં સૌથી નિર્બળ રિડક્શનકર્તા છે.
ફ્લોરિન $(F_2)$ સૌથી પ્રબળ ઓક્સિડેશનકર્તા છે,જેનો અર્થ છે કે $F^{-}$ નું $KMnO_4$ દ્વારા ઓક્સિડેશન થઈ શકતું નથી કારણ કે તેનો ઓક્સિડેશન પોટેન્શિયલ ખૂબ ઓછો છે અને તે પહેલેથી જ તેની સૌથી સ્થાયી ઓક્સિડેશન અવસ્થા $(-1)$ માં છે.
તે $C_2O_4^{2-}$ નું $CO_2$ માં,$NO_2^{-}$ નું $NO_3^{-}$ માં અને $S^{2-}$ નું $S$ માં ઓક્સિડેશન કરી શકે છે.
જોકે,$F^{-}$ એ સૌથી નિર્બળ એસિડ $HF$ નો સંયુગ્મી બેઇઝ છે અને હેલાઇડ્સમાં સૌથી નિર્બળ રિડક્શનકર્તા છે.
ફ્લોરિન $(F_2)$ સૌથી પ્રબળ ઓક્સિડેશનકર્તા છે,જેનો અર્થ છે કે $F^{-}$ નું $KMnO_4$ દ્વારા ઓક્સિડેશન થઈ શકતું નથી કારણ કે તેનો ઓક્સિડેશન પોટેન્શિયલ ખૂબ ઓછો છે અને તે પહેલેથી જ તેની સૌથી સ્થાયી ઓક્સિડેશન અવસ્થા $(-1)$ માં છે.
0 likes
View Solution65
MediumMCQ
નીચેનામાંથી કયા અણુઓનું જૂથ ઓક્સિડેશનકર્તા અને રિડક્શનકર્તા બંને તરીકે કાર્ય કરે છે?
A
$KMnO_4, O_3, SO_3$
B
$HClO_4, HNO_2, H_2O_2$
C
$HClO_2, SO_2, H_2O_2$
D
$K_2Cr_2O_7, SO_2, H_2SO_4$
Solution
(C) કોઈ પદાર્થ ઓક્સિડેશનકર્તા અને રિડક્શનકર્તા બંને તરીકે કાર્ય કરી શકે છે જો તેના મધ્યસ્થ પરમાણુની ઓક્સિડેશન અવસ્થા તેની લઘુત્તમ અને મહત્તમ શક્ય ઓક્સિડેશન અવસ્થાઓની વચ્ચે હોય.
$1$. $HClO_2$ માં,$Cl$ ની ઓક્સિડેશન અવસ્થા $+3$ છે. તેનું ઓક્સિડેશન $+7$ સુધી અને રિડક્શન $-1$ સુધી થઈ શકે છે.
$2$. $SO_2$ માં,$S$ ની ઓક્સિડેશન અવસ્થા $+4$ છે. તેનું ઓક્સિડેશન $+6$ સુધી અને રિડક્શન $-2$ સુધી થઈ શકે છે.
$3$. $H_2O_2$ માં,$O$ ની ઓક્સિડેશન અવસ્થા $-1$ છે. તેનું ઓક્સિડેશન $0$ $(O_2)$ સુધી અને રિડક્શન $-2$ $(H_2O)$ સુધી થઈ શકે છે.
$1$. $HClO_2$ માં,$Cl$ ની ઓક્સિડેશન અવસ્થા $+3$ છે. તેનું ઓક્સિડેશન $+7$ સુધી અને રિડક્શન $-1$ સુધી થઈ શકે છે.
$2$. $SO_2$ માં,$S$ ની ઓક્સિડેશન અવસ્થા $+4$ છે. તેનું ઓક્સિડેશન $+6$ સુધી અને રિડક્શન $-2$ સુધી થઈ શકે છે.
$3$. $H_2O_2$ માં,$O$ ની ઓક્સિડેશન અવસ્થા $-1$ છે. તેનું ઓક્સિડેશન $0$ $(O_2)$ સુધી અને રિડક્શન $-2$ $(H_2O)$ સુધી થઈ શકે છે.
0 likes
View Solution66
DifficultMCQ
નીચેનામાંથી કઈ પ્રક્રિયા $H_2SO_4$ ના ઓક્સિડેશનકર્તા ગુણધર્મને દર્શાવે છે?
A
$Ca(OH)_2 + H_2SO_4 \to CaSO_4 + 2H_2O$
B
$NaCl + H_2SO_4 \to NaHSO_4 + HCl$
C
$2PCl_5 + H_2SO_4 \to 2POCl_3 + 2HCl + SO_2Cl_2$
D
$2HI + H_2SO_4 \to I_2 + SO_2 + 2H_2O$
Solution
(D) $2HI + H_2SO_4 \to I_2 + SO_2 + 2H_2O$ પ્રક્રિયામાં,આયોડિન $(I)$ નો ઓક્સિડેશન આંક $-1$ થી વધીને $0$ થાય છે,જે ઓક્સિડેશન પ્રક્રિયા સૂચવે છે.
તે જ સમયે,$H_2SO_4$ માં સલ્ફર $(S)$ નો ઓક્સિડેશન આંક $+6$ થી ઘટીને $SO_2$ માં $+4$ થાય છે,જે રિડક્શન પ્રક્રિયા સૂચવે છે.
આમ,$H_2SO_4$ રિડક્શન પામે છે,તેથી તે ઓક્સિડેશનકર્તા તરીકે વર્તે છે.
તે જ સમયે,$H_2SO_4$ માં સલ્ફર $(S)$ નો ઓક્સિડેશન આંક $+6$ થી ઘટીને $SO_2$ માં $+4$ થાય છે,જે રિડક્શન પ્રક્રિયા સૂચવે છે.
આમ,$H_2SO_4$ રિડક્શન પામે છે,તેથી તે ઓક્સિડેશનકર્તા તરીકે વર્તે છે.
0 likes
View Solution67
MediumMCQ
પ્રક્રિયામાં: $I_2 + 2S_2O_3^{2-} \to 2I^{-} + S_4O_6^{2-}$
A
$I_2$ રિડક્શનકર્તા છે.
B
$I_2$ ઓક્સિડેશનકર્તા છે અને $S_2O_3^{2-}$ રિડક્શનકર્તા છે.
C
$S_2O_3^{2-}$ ઓક્સિડેશનકર્તા છે.
D
$I_2$ રિડક્શનકર્તા છે અને $S_2O_3^{2-}$ ઓક્સિડેશનકર્તા છે.
Solution
(B) આપેલ પ્રક્રિયામાં: $I_2 + 2S_2O_3^{2-} \to 2I^{-} + S_4O_6^{2-}$
$1$. $I_2$ માં $I$ નો ઓક્સિડેશન આંક $0$ થી ઘટીને $I^{-}$ માં $-1$ થાય છે. ઓક્સિડેશન આંકમાં ઘટાડો થતો હોવાથી,$I_2$ નું રિડક્શન થાય છે અને તે ઓક્સિડેશનકર્તા તરીકે વર્તે છે.
$2$. $S_2O_3^{2-}$ માં $S$ નો ઓક્સિડેશન આંક $+2$ થી વધીને $S_4O_6^{2-}$ માં $+2.5$ થાય છે. ઓક્સિડેશન આંકમાં વધારો થતો હોવાથી,$S_2O_3^{2-}$ નું ઓક્સિડેશન થાય છે અને તે રિડક્શનકર્તા તરીકે વર્તે છે.
$1$. $I_2$ માં $I$ નો ઓક્સિડેશન આંક $0$ થી ઘટીને $I^{-}$ માં $-1$ થાય છે. ઓક્સિડેશન આંકમાં ઘટાડો થતો હોવાથી,$I_2$ નું રિડક્શન થાય છે અને તે ઓક્સિડેશનકર્તા તરીકે વર્તે છે.
$2$. $S_2O_3^{2-}$ માં $S$ નો ઓક્સિડેશન આંક $+2$ થી વધીને $S_4O_6^{2-}$ માં $+2.5$ થાય છે. ઓક્સિડેશન આંકમાં વધારો થતો હોવાથી,$S_2O_3^{2-}$ નું ઓક્સિડેશન થાય છે અને તે રિડક્શનકર્તા તરીકે વર્તે છે.
0 likes
View Solution68
MediumMCQ
એસિડિક પરમેંગેનેટ દ્રાવણ $(MnO_4^-)$ નીચેનામાંથી કયા આયનનું ઓક્સિડેશન કરતું નથી?
A
$C_2O_4^{2-} (aq.)$
B
$NO_3^- (aq.)$
C
$S^{2-} (aq.)$
D
$Cl^{-} (aq.)$
Solution
(B) એસિડિક માધ્યમમાં પરમેંગેનેટ આયન $(MnO_4^-)$ એક પ્રબળ ઓક્સિડેશનકર્તા તરીકે વર્તે છે.
તે $C_2O_4^{2-}$ નું $CO_2$ માં,$S^{2-}$ નું $S$ માં અને $Cl^-$ નું $Cl_2$ માં ઓક્સિડેશન કરી શકે છે.
જોકે,નાઈટ્રેટ આયન $(NO_3^-)$ માં નાઈટ્રોજન પહેલેથી જ તેની મહત્તમ ઓક્સિડેશન અવસ્થા $+5$ માં છે.
તેથી નાઈટ્રોજનનું વધુ ઓક્સિડેશન શક્ય નથી,તેથી $MnO_4^-$ એ $NO_3^-$ નું ઓક્સિડેશન કરી શકતું નથી.
તે $C_2O_4^{2-}$ નું $CO_2$ માં,$S^{2-}$ નું $S$ માં અને $Cl^-$ નું $Cl_2$ માં ઓક્સિડેશન કરી શકે છે.
જોકે,નાઈટ્રેટ આયન $(NO_3^-)$ માં નાઈટ્રોજન પહેલેથી જ તેની મહત્તમ ઓક્સિડેશન અવસ્થા $+5$ માં છે.
તેથી નાઈટ્રોજનનું વધુ ઓક્સિડેશન શક્ય નથી,તેથી $MnO_4^-$ એ $NO_3^-$ નું ઓક્સિડેશન કરી શકતું નથી.
0 likes
View Solution69
MediumMCQ
નીચેનામાંથી કયું સંયોજન રિડક્શનકર્તા તરીકે કામ કરી શકતું નથી?
A
$KI$
B
$HNO_3$
C
$HNO_2$
D
$H_2S$
Solution
(B) રિડક્શનકર્તા એ પદાર્થ છે જે ઇલેક્ટ્રોનનું દાન કરી શકે છે અને તેનું ઓક્સિડેશન થાય છે.
$KI$ માં,$I$ નો ઓક્સિડેશન આંક $-1$ છે,જેનું ઓક્સિડેશન થઈને $I_2$ $(0)$ બની શકે છે.
$HNO_2$ માં,$N$ નો ઓક્સિડેશન આંક $+3$ છે,જેનું ઓક્સિડેશન થઈને $+5$ થઈ શકે છે.
$H_2S$ માં,$S$ નો ઓક્સિડેશન આંક $-2$ છે,જેનું ઓક્સિડેશન થઈને $S$ $(0)$ બની શકે છે.
$HNO_3$ માં,$N$ નો ઓક્સિડેશન આંક $+5$ છે,જે તેનો મહત્તમ શક્ય ઓક્સિડેશન આંક છે.
તેથી,$N$ નું વધુ ઓક્સિડેશન થઈ શકતું નથી,તેથી $HNO_3$ માત્ર ઓક્સિડેશનકર્તા તરીકે જ કામ કરી શકે છે.
$KI$ માં,$I$ નો ઓક્સિડેશન આંક $-1$ છે,જેનું ઓક્સિડેશન થઈને $I_2$ $(0)$ બની શકે છે.
$HNO_2$ માં,$N$ નો ઓક્સિડેશન આંક $+3$ છે,જેનું ઓક્સિડેશન થઈને $+5$ થઈ શકે છે.
$H_2S$ માં,$S$ નો ઓક્સિડેશન આંક $-2$ છે,જેનું ઓક્સિડેશન થઈને $S$ $(0)$ બની શકે છે.
$HNO_3$ માં,$N$ નો ઓક્સિડેશન આંક $+5$ છે,જે તેનો મહત્તમ શક્ય ઓક્સિડેશન આંક છે.
તેથી,$N$ નું વધુ ઓક્સિડેશન થઈ શકતું નથી,તેથી $HNO_3$ માત્ર ઓક્સિડેશનકર્તા તરીકે જ કામ કરી શકે છે.
0 likes
View Solution70
EasyMCQ
રાસાયણિક પ્રક્રિયામાં,રિડક્ટન્ટ (રિડક્શનકર્તા)
A
ઇલેક્ટ્રોન ગુમાવે છે
B
ઇલેક્ટ્રોન મેળવે છે
C
ઇલેક્ટ્રોન ગુમાવે છે અને મેળવે છે બંને
D
ઇલેક્ટ્રોનમાં કોઈ ફેરફાર થતો નથી
Solution
(A) રિડક્ટન્ટ (અથવા રિડક્શનકર્તા) એ એવો પદાર્થ છે જે રાસાયણિક પ્રક્રિયા દરમિયાન એક અથવા વધુ ઇલેક્ટ્રોન ગુમાવીને ઓક્સિડેશન પામે છે.
0 likes
View Solution71
MediumMCQ
નીચેનામાંથી કયું રિડક્શનકર્તા તરીકે વર્તી શકતું નથી?
A
$SO_2$
B
$Cl_2O_3$
C
$NO_2$
D
$CO_2$
Solution
(D) રિડક્શનકર્તા એ પદાર્થ છે જે ઇલેક્ટ્રોન ગુમાવીને અથવા તેના ઓક્સિડેશન આંકમાં વધારો કરીને ઓક્સિડેશન પામી શકે છે.
$SO_2$ માં,$S$ નો ઓક્સિડેશન આંક $+4$ છે,જે $+6$ સુધી ઓક્સિડેશન પામી શકે છે.
$Cl_2O_3$ માં,$Cl$ નો ઓક્સિડેશન આંક $+3$ છે,જે ઉચ્ચ અવસ્થાઓમાં ઓક્સિડેશન પામી શકે છે.
$NO_2$ માં,$N$ નો ઓક્સિડેશન આંક $+4$ છે,જે $+5$ સુધી ઓક્સિડેશન પામી શકે છે.
$CO_2$ માં,$C$ નો ઓક્સિડેશન આંક $+4$ છે,જે કાર્બન માટે મહત્તમ ઓક્સિડેશન આંક છે. તેથી,$CO_2$ નું વધુ ઓક્સિડેશન થઈ શકતું નથી અને તે રિડક્શનકર્તા તરીકે વર્તી શકતું નથી.
$SO_2$ માં,$S$ નો ઓક્સિડેશન આંક $+4$ છે,જે $+6$ સુધી ઓક્સિડેશન પામી શકે છે.
$Cl_2O_3$ માં,$Cl$ નો ઓક્સિડેશન આંક $+3$ છે,જે ઉચ્ચ અવસ્થાઓમાં ઓક્સિડેશન પામી શકે છે.
$NO_2$ માં,$N$ નો ઓક્સિડેશન આંક $+4$ છે,જે $+5$ સુધી ઓક્સિડેશન પામી શકે છે.
$CO_2$ માં,$C$ નો ઓક્સિડેશન આંક $+4$ છે,જે કાર્બન માટે મહત્તમ ઓક્સિડેશન આંક છે. તેથી,$CO_2$ નું વધુ ઓક્સિડેશન થઈ શકતું નથી અને તે રિડક્શનકર્તા તરીકે વર્તી શકતું નથી.
0 likes
View Solution72
EasyMCQ
આપેલ પ્રક્રિયા માટે,દ્રાવણનો રંગ નારંગીમાંથી લીલામાં બદલવા માટે નીચેનામાંથી કોનો ઉપયોગ થતો નથી?
$K_2Cr_2O_7 / H^{+} + y \to Cr^{+3} + \text{Others}$
$(\text{orange}) \quad \quad \quad (\text{green})$
$K_2Cr_2O_7 / H^{+} + y \to Cr^{+3} + \text{Others}$
$(\text{orange}) \quad \quad \quad (\text{green})$
A
$CO_2$
B
$SO_2$
C
$H_2S$
D
બધા
Solution
(A) આ પ્રક્રિયામાં એસિડિક માધ્યમમાં ડાયક્રોમેટ $(Cr_2O_7^{2-})$ નું ક્રોમિયમ $(III)$ આયનો $(Cr^{3+})$ માં રિડક્શન થાય છે,જે લીલા રંગના હોય છે.
$Cr_2O_7^{2-} + 14H^+ + 6e^- \to 2Cr^{3+} + 7H_2O$
$SO_2$ અને $H_2S$ પ્રબળ રિડક્શનકર્તા છે જે $Cr_2O_7^{2-}$ નું $Cr^{3+}$ માં રિડક્શન કરી શકે છે,જેનાથી દ્રાવણનો રંગ નારંગીમાંથી લીલો થાય છે.
$CO_2$ એ એસિડિક ઓક્સાઇડ છે અને આ સંદર્ભમાં રિડક્શનકર્તા તરીકે કામ કરતું નથી,તેથી તે $Cr_2O_7^{2-}$ નું $Cr^{3+}$ માં રિડક્શન કરી શકતું નથી.
તેથી,$CO_2$ નો ઉપયોગ રંગ બદલવા માટે થતો નથી.
$Cr_2O_7^{2-} + 14H^+ + 6e^- \to 2Cr^{3+} + 7H_2O$
$SO_2$ અને $H_2S$ પ્રબળ રિડક્શનકર્તા છે જે $Cr_2O_7^{2-}$ નું $Cr^{3+}$ માં રિડક્શન કરી શકે છે,જેનાથી દ્રાવણનો રંગ નારંગીમાંથી લીલો થાય છે.
$CO_2$ એ એસિડિક ઓક્સાઇડ છે અને આ સંદર્ભમાં રિડક્શનકર્તા તરીકે કામ કરતું નથી,તેથી તે $Cr_2O_7^{2-}$ નું $Cr^{3+}$ માં રિડક્શન કરી શકતું નથી.
તેથી,$CO_2$ નો ઉપયોગ રંગ બદલવા માટે થતો નથી.
0 likes
View Solution73
DifficultMCQ
નીચેનામાંથી કયા અણુઓના જૂથ ઓક્સિડેશનકર્તા અને રિડક્શનકર્તા બંને તરીકે કાર્ય કરે છે?
A
$KMnO_4, O_3, SO_3$
B
$HClO_4, HNO_2, H_2O_2$
C
$HNO_2, SO_2, H_2O_2$
D
$HNO_3, SO_2, H_2SO_4$
Solution
(C) જો મધ્યસ્થ પરમાણુ મધ્યવર્તી ઓક્સિડેશન અવસ્થામાં હોય,તો તે પદાર્થ ઓક્સિડેશનકર્તા અને રિડક્શનકર્તા બંને તરીકે કાર્ય કરી શકે છે.
$1$. $KMnO_4$ માં,$Mn$ $+7$ (મહત્તમ) ઓક્સિડેશન અવસ્થામાં છે,તેથી તે માત્ર ઓક્સિડેશનકર્તા તરીકે કાર્ય કરે છે. $O_3$ ઓક્સિડેશનકર્તા તરીકે કાર્ય કરે છે. $SO_3$ માં,$S$ $+6$ (મહત્તમ) ઓક્સિડેશન અવસ્થામાં છે,તેથી તે માત્ર ઓક્સિડેશનકર્તા તરીકે કાર્ય કરે છે.
$2$. $HClO_4$ માં,$Cl$ $+7$ (મહત્તમ) ઓક્સિડેશન અવસ્થામાં છે,તેથી તે માત્ર ઓક્સિડેશનકર્તા તરીકે કાર્ય કરે છે.
$3$. $HNO_2$ માં,$N$ $+3$ ઓક્સિડેશન અવસ્થામાં છે ($-3$ અને $+5$ ની વચ્ચે). $SO_2$ માં,$S$ $+4$ ઓક્સિડેશન અવસ્થામાં છે ($-2$ અને $+6$ ની વચ્ચે). $H_2O_2$ માં,$O$ $-1$ ઓક્સિડેશન અવસ્થામાં છે ($-2$ અને $0$ ની વચ્ચે). આમ,ત્રણેય ઓક્સિડેશનકર્તા અને રિડક્શનકર્તા બંને તરીકે કાર્ય કરી શકે છે.
$4$. $HNO_3$ માં,$N$ $+5$ (મહત્તમ) ઓક્સિડેશન અવસ્થામાં છે. $H_2SO_4$ માં,$S$ $+6$ (મહત્તમ) ઓક્સિડેશન અવસ્થામાં છે. તેથી,તેઓ રિડક્શનકર્તા તરીકે કાર્ય કરી શકતા નથી.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $(C)$ છે.
$1$. $KMnO_4$ માં,$Mn$ $+7$ (મહત્તમ) ઓક્સિડેશન અવસ્થામાં છે,તેથી તે માત્ર ઓક્સિડેશનકર્તા તરીકે કાર્ય કરે છે. $O_3$ ઓક્સિડેશનકર્તા તરીકે કાર્ય કરે છે. $SO_3$ માં,$S$ $+6$ (મહત્તમ) ઓક્સિડેશન અવસ્થામાં છે,તેથી તે માત્ર ઓક્સિડેશનકર્તા તરીકે કાર્ય કરે છે.
$2$. $HClO_4$ માં,$Cl$ $+7$ (મહત્તમ) ઓક્સિડેશન અવસ્થામાં છે,તેથી તે માત્ર ઓક્સિડેશનકર્તા તરીકે કાર્ય કરે છે.
$3$. $HNO_2$ માં,$N$ $+3$ ઓક્સિડેશન અવસ્થામાં છે ($-3$ અને $+5$ ની વચ્ચે). $SO_2$ માં,$S$ $+4$ ઓક્સિડેશન અવસ્થામાં છે ($-2$ અને $+6$ ની વચ્ચે). $H_2O_2$ માં,$O$ $-1$ ઓક્સિડેશન અવસ્થામાં છે ($-2$ અને $0$ ની વચ્ચે). આમ,ત્રણેય ઓક્સિડેશનકર્તા અને રિડક્શનકર્તા બંને તરીકે કાર્ય કરી શકે છે.
$4$. $HNO_3$ માં,$N$ $+5$ (મહત્તમ) ઓક્સિડેશન અવસ્થામાં છે. $H_2SO_4$ માં,$S$ $+6$ (મહત્તમ) ઓક્સિડેશન અવસ્થામાં છે. તેથી,તેઓ રિડક્શનકર્તા તરીકે કાર્ય કરી શકતા નથી.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $(C)$ છે.
0 likes
View Solution74
MediumMCQ
નીચેની પ્રક્રિયાને ધ્યાનમાં લો:
$BrCH_2CH_2F + SbF_5 \xrightarrow{SO_2, -60^{\circ}C} CH_2-CH_2-Br^+ + SbF_6^-$
આ પ્રક્રિયામાં $SbF_5$ શું તરીકે વર્તે છે?
$BrCH_2CH_2F + SbF_5 \xrightarrow{SO_2, -60^{\circ}C} CH_2-CH_2-Br^+ + SbF_6^-$
આ પ્રક્રિયામાં $SbF_5$ શું તરીકે વર્તે છે?
A
એસિડ
B
બેઇઝ
C
ન્યુક્લિયોફાઇલ
D
ઇલેક્ટ્રોફાઇલ
Solution
(D) $SbF_5$ એક પ્રબળ લુઈસ એસિડ છે. આ પ્રક્રિયામાં,તે $SbF_6^-$ આયન બનાવવા માટે $BrCH_2CH_2F$ માંથી ફ્લોરાઇડ આયન $(F^-)$ સ્વીકારે છે.
કારણ કે $SbF_5$ ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મ ( $F^-$ આયનમાંથી) સ્વીકારે છે,તે લુઈસ એસિડ તરીકે વર્તે છે,જે એક પ્રકારનો ઇલેક્ટ્રોફાઇલ છે.
કારણ કે $SbF_5$ ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મ ( $F^-$ આયનમાંથી) સ્વીકારે છે,તે લુઈસ એસિડ તરીકે વર્તે છે,જે એક પ્રકારનો ઇલેક્ટ્રોફાઇલ છે.
0 likes
View Solution75
MediumMCQ
આમાંથી કયું રિડક્શનકર્તા (reducing agent) છે?
A
$CrO_3 / H^{+}$
B
$KMnO_4$
C
$LiAlH_4$
D
$O_3$
Solution
(C) $LiAlH_4$ (લિથિયમ એલ્યુમિનિયમ હાઇડ્રાઇડ) એક પ્રબળ રિડક્શનકર્તા છે,જેનો ઉપયોગ કાર્બનિક રસાયણવિજ્ઞાનમાં આલ્ડિહાઇડ,કીટોન અને કાર્બોક્સિલિક એસિડ જેવા કાર્બોનિલ સંયોજનોનું આલ્કોહોલમાં રિડક્શન કરવા માટે થાય છે. જ્યારે $CrO_3 / H^{+}$ અને $KMnO_4$ પ્રબળ ઓક્સિડેશનકર્તા છે,અને $O_3$ પણ એક ઓક્સિડેશનકર્તા છે.
0 likes
View Solution76
MediumMCQ
પ્રક્રિયા $H_2SO_{3(aq)} + Sn^{4+}_{(aq)} + H_2O_{(l)} \to Sn^{2+}_{(aq)} + HSO_4^-(aq) + 3H^{+}_{(aq)}$ ધ્યાનમાં લો. નીચેનામાંથી કયું વિધાન સાચું છે?
A
$Sn^{4+}$ એ ઓક્સિડેશનકર્તા છે કારણ કે તેનું ઓક્સિડેશન થાય છે
B
$Sn^{4+}$ એ રિડક્શનકર્તા છે કારણ કે તેનું ઓક્સિડેશન થાય છે
C
$H_2SO_3$ એ રિડક્શનકર્તા છે કારણ કે તેનું ઓક્સિડેશન થાય છે
D
$H_2SO_3$ એ રિડક્શનકર્તા છે કારણ કે તેનું રિડક્શન થાય છે
Solution
(C) આપેલ પ્રક્રિયામાં: $\overset{+4}{H_2SO_3}_{(aq)} + Sn^{4+}_{(aq)} + H_2O_{(l)} \to Sn^{2+}_{(aq)} + \overset{+6}{HSO_4^-}_{(aq)} + 3H^{+}_{(aq)}$.
$1$. $H_2SO_3$ માં $S$ નો ઓક્સિડેશન આંક $+4$ થી વધીને $+6$ થાય છે,જેનો અર્થ છે કે $H_2SO_3$ નું ઓક્સિડેશન થાય છે.
$2$. $Sn$ નો ઓક્સિડેશન આંક $+4$ થી ઘટીને $+2$ થાય છે,જેનો અર્થ છે કે $Sn^{4+}$ નું રિડક્શન થાય છે.
$3$. $H_2SO_3$ નું ઓક્સિડેશન થતું હોવાથી,તે રિડક્શનકર્તા તરીકે વર્તે છે.
તેથી,સાચું વિધાન એ છે કે $H_2SO_3$ એ રિડક્શનકર્તા છે કારણ કે તેનું ઓક્સિડેશન થાય છે.
$1$. $H_2SO_3$ માં $S$ નો ઓક્સિડેશન આંક $+4$ થી વધીને $+6$ થાય છે,જેનો અર્થ છે કે $H_2SO_3$ નું ઓક્સિડેશન થાય છે.
$2$. $Sn$ નો ઓક્સિડેશન આંક $+4$ થી ઘટીને $+2$ થાય છે,જેનો અર્થ છે કે $Sn^{4+}$ નું રિડક્શન થાય છે.
$3$. $H_2SO_3$ નું ઓક્સિડેશન થતું હોવાથી,તે રિડક્શનકર્તા તરીકે વર્તે છે.
તેથી,સાચું વિધાન એ છે કે $H_2SO_3$ એ રિડક્શનકર્તા છે કારણ કે તેનું ઓક્સિડેશન થાય છે.
0 likes
View Solution77
MediumMCQ
નીચેનામાંથી કયું ઓક્સિડેશનકર્તા તરીકે કાર્ય કરી શકતું નથી?
A
$I^{-}$
B
$S_{(s)}$
C
$NO_3^{-} (aq)$
D
$Cr_2O_7^{2-}$
Solution
(A) ઓક્સિડેશનકર્તા એ પદાર્થ છે જે ઇલેક્ટ્રોન મેળવે છે અને તેનું રિડક્શન થાય છે,એટલે કે તેની ઓક્સિડેશન અવસ્થા ઘટી શકવી જોઈએ.
$I^{-}$ માં,આયોડિન પરમાણુ તેની સૌથી નીચી શક્ય ઓક્સિડેશન અવસ્થા $-1$ માં છે. તેથી,તે વધુ રિડક્શન પામી શકતું નથી; તે ફક્ત ઇલેક્ટ્રોન ગુમાવીને $I_2$ બનીને રિડક્શનકર્તા તરીકે કાર્ય કરી શકે છે.
તેનાથી વિપરીત,$S_{(s)}$,$NO_3^{-}$,અને $Cr_2O_7^{2-}$ માં રહેલા તત્વો એવી ઓક્સિડેશન અવસ્થામાં છે જેનું વધુ રિડક્શન થઈ શકે છે.
$I^{-}$ માં,આયોડિન પરમાણુ તેની સૌથી નીચી શક્ય ઓક્સિડેશન અવસ્થા $-1$ માં છે. તેથી,તે વધુ રિડક્શન પામી શકતું નથી; તે ફક્ત ઇલેક્ટ્રોન ગુમાવીને $I_2$ બનીને રિડક્શનકર્તા તરીકે કાર્ય કરી શકે છે.
તેનાથી વિપરીત,$S_{(s)}$,$NO_3^{-}$,અને $Cr_2O_7^{2-}$ માં રહેલા તત્વો એવી ઓક્સિડેશન અવસ્થામાં છે જેનું વધુ રિડક્શન થઈ શકે છે.
0 likes
View Solution78
DifficultMCQ
નીચેનામાંથી કઈ પ્રક્રિયામાં સાંદ્ર $H_2SO_4$ ઓક્સિડેશનકર્તા તરીકે વર્તે છે?
A
$ZnO + H_2SO_4 \to ZnSO_4 + H_2O$
B
$2HI + H_2SO_4 \to I_2 + SO_2 + 2H_2O$
C
$CuF_2 + H_2SO_4 \to CuSO_4 + 2HF$
D
$Ba(OH)_2 + H_2SO_4 \to BaSO_4 + 2H_2O$
Solution
(B) સાંદ્ર $H_2SO_4$ ઓક્સિડેશનકર્તા તરીકે ત્યારે વર્તે છે જ્યારે તેનું પોતાનું રિડક્શન થાય.
પ્રક્રિયા $(B)$ માં,$H_2SO_4$ એ $HI$ નું $I_2$ માં ઓક્સિડેશન કરે છે અને પોતે $SO_2$ માં રિડક્શન પામે છે.
$H_2SO_4$ માં સલ્ફરનો ઓક્સિડેશન આંક $+6$ થી ઘટીને $SO_2$ માં $+4$ થાય છે,જે તેની ઓક્સિડેશનકર્તા તરીકેની ભૂમિકા સાબિત કરે છે.
અન્ય પ્રક્રિયાઓ ($A$,$C$,અને $D$) માં,$H_2SO_4$ માત્ર એસિડ તરીકે વર્તે છે,કારણ કે સલ્ફર પરમાણુના ઓક્સિડેશન આંકમાં કોઈ ફેરફાર થતો નથી.
પ્રક્રિયા $(B)$ માં,$H_2SO_4$ એ $HI$ નું $I_2$ માં ઓક્સિડેશન કરે છે અને પોતે $SO_2$ માં રિડક્શન પામે છે.
$H_2SO_4$ માં સલ્ફરનો ઓક્સિડેશન આંક $+6$ થી ઘટીને $SO_2$ માં $+4$ થાય છે,જે તેની ઓક્સિડેશનકર્તા તરીકેની ભૂમિકા સાબિત કરે છે.
અન્ય પ્રક્રિયાઓ ($A$,$C$,અને $D$) માં,$H_2SO_4$ માત્ર એસિડ તરીકે વર્તે છે,કારણ કે સલ્ફર પરમાણુના ઓક્સિડેશન આંકમાં કોઈ ફેરફાર થતો નથી.
0 likes
View Solution79
MediumMCQ
$NO_3^-$ ની બ્રાઉન રિંગ કસોટી માટેનું મુખ્ય કારણ શું છે?
A
$FeSO_4$ ની સંકીર્ણ બનાવવાની નહિવત વૃત્તિ
B
$NO_3^-$ નું $NO$ માં રૂપાંતર કરવા માટે $FeSO_4$ ની રિડક્શન ક્ષમતા
C
$SO_2$ વાયુ આપવા માટે $FeSO_4$ નું વિઘટન
D
$FeSO_4$ નો ઓક્સિડેશન ગુણધર્મ
Solution
(B) બ્રાઉન રિંગ કસોટીમાં,$FeSO_4$ રિડક્શનકર્તા તરીકે વર્તે છે.
તે નાઈટ્રેટ આયન $(NO_3^-)$ નું નાઈટ્રિક ઓક્સાઈડ $(NO)$ માં રિડક્શન કરે છે.
ત્યારબાદ $NO$ બાકી રહેલા $Fe^{2+}$ આયનો સાથે પ્રક્રિયા કરીને $[Fe(H_2O)_5(NO)]SO_4$ નામનું કથ્થઈ રંગનું સંકીર્ણ બનાવે છે.
તેથી,$FeSO_4$ ની રિડક્શન ક્ષમતા એ આ કસોટી માટેનું મુખ્ય કારણ છે.
તે નાઈટ્રેટ આયન $(NO_3^-)$ નું નાઈટ્રિક ઓક્સાઈડ $(NO)$ માં રિડક્શન કરે છે.
ત્યારબાદ $NO$ બાકી રહેલા $Fe^{2+}$ આયનો સાથે પ્રક્રિયા કરીને $[Fe(H_2O)_5(NO)]SO_4$ નામનું કથ્થઈ રંગનું સંકીર્ણ બનાવે છે.
તેથી,$FeSO_4$ ની રિડક્શન ક્ષમતા એ આ કસોટી માટેનું મુખ્ય કારણ છે.
0 likes
View Solution80
MediumMCQ
એસિડિક પરમેંગેનેટ દ્રાવણ નીચેનામાંથી કોનું ઓક્સિડેશન કરતું નથી?
A
$C_2O_4^{2-} (aq.)$
B
$NO_3^{-} (aq.)$
C
$S^{2-} (aq.)$
D
$F^{-} (aq.)$
Solution
(D) એસિડિક પોટેશિયમ પરમેંગેનેટ $(KMnO_4)$ એક પ્રબળ ઓક્સિડેશનકર્તા છે.
તે $C_2O_4^{2-}$ નું $CO_2$ માં અને $S^{2-}$ નું $S$ માં ઓક્સિડેશન કરી શકે છે.
જોકે,ફ્લોરાઈડ આયન $(F^-)$ એ પ્રબળ એસિડ $(HF)$ નો સંયુગ્મી બેઝ છે અને તેમાં ઈલેક્ટ્રોન ગુમાવવાની વૃત્તિ અત્યંત ઓછી હોય છે.
તેથી,પ્રમાણિત પરિસ્થિતિઓમાં $KMnO_4$ દ્વારા $F^-$ નું ઓક્સિડેશન થઈ શકતું નથી.
તે $C_2O_4^{2-}$ નું $CO_2$ માં અને $S^{2-}$ નું $S$ માં ઓક્સિડેશન કરી શકે છે.
જોકે,ફ્લોરાઈડ આયન $(F^-)$ એ પ્રબળ એસિડ $(HF)$ નો સંયુગ્મી બેઝ છે અને તેમાં ઈલેક્ટ્રોન ગુમાવવાની વૃત્તિ અત્યંત ઓછી હોય છે.
તેથી,પ્રમાણિત પરિસ્થિતિઓમાં $KMnO_4$ દ્વારા $F^-$ નું ઓક્સિડેશન થઈ શકતું નથી.
0 likes
View Solution81
EasyMCQ
જ્યારે ગરમ કરેલા કોપર ઓક્સાઇડ ઉપરથી એમોનિયા પસાર કરવામાં આવે ત્યારે ધાત્વિક કોપર મળે છે. આ પ્રક્રિયા દર્શાવે છે કે એમોનિયા એ.......
A
ડીહાઇડ્રેટીંગ એજન્ટ છે.
B
ઓક્સિડેશન કર્તા છે.
C
રિડક્શનકર્તા છે.
D
નાઇટ્રેટીંગ એજન્ટ છે.
Solution
(C) રાસાયણિક પ્રક્રિયા: $2NH_3 + 3CuO \xrightarrow{\Delta} N_2 + 3Cu + 3H_2O$.
આ પ્રક્રિયામાં,નાઇટ્રોજનનો ઓક્સિડેશન આંક $-3$ થી વધીને $0$ થાય છે (ઓક્સિડેશન),અને કોપરનો ઓક્સિડેશન આંક $+2$ થી ઘટીને $0$ થાય છે (રિડક્શન).
એમોનિયા કોપર ઓક્સાઇડનું રિડક્શન કરીને ધાત્વિક કોપર આપે છે,તેથી તે રિડક્શનકર્તા તરીકે વર્તે છે.
આ પ્રક્રિયામાં,નાઇટ્રોજનનો ઓક્સિડેશન આંક $-3$ થી વધીને $0$ થાય છે (ઓક્સિડેશન),અને કોપરનો ઓક્સિડેશન આંક $+2$ થી ઘટીને $0$ થાય છે (રિડક્શન).
એમોનિયા કોપર ઓક્સાઇડનું રિડક્શન કરીને ધાત્વિક કોપર આપે છે,તેથી તે રિડક્શનકર્તા તરીકે વર્તે છે.
0 likes
View Solution82
MediumMCQ
નીચેનામાંથી કયો પદાર્થ ઓક્સિડેશનકર્તા તરીકે વર્તે છે?
A
$CO_2$
B
$NO_2$
C
$SO_3$
D
$SO_2$
Solution
(D) $SO_2$ માં સલ્ફરનો ઓક્સિડેશન આંક $+4$ છે. સલ્ફર $+6$ સુધી ઓક્સિડેશન પામી શકે છે અથવા $0$ કે $-2$ સુધી રિડક્શન પામી શકે છે. $SO_2$ જ્યારે $H_2S$ જેવા પ્રબળ રિડક્શનકર્તા સાથે પ્રક્રિયા કરે છે ત્યારે તે ઓક્સિડેશનકર્તા તરીકે વર્તે છે,જ્યાં સલ્ફર $+4$ માંથી $0$ માં રિડક્શન પામે છે. આપેલા વિકલ્પોમાંથી $SO_2$ સૌથી સામાન્ય ઓક્સિડેશનકર્તા છે.
0 likes
View Solution83
MediumMCQ
નીચેનામાંથી કયો પદાર્થ ઓક્સિડેશનકર્તા તેમજ રિડક્શનકર્તા બંને તરીકે વર્તી શકે છે?
A
$H_2SO_4$
B
$SO_2$
C
$H_2S$
D
$HNO_3$
Solution
(B) $SO_2$ માં સલ્ફરનો ઓક્સિડેશન આંક $+4$ છે. સલ્ફરનો ઓક્સિડેશન આંક $-2$ થી $+6$ સુધી હોઈ શકે છે,તેથી $SO_2$ માં સલ્ફર $+6$ સુધી ઓક્સિડેશન પામી શકે છે (રિડક્શનકર્તા તરીકે) અથવા નીચા ઓક્સિડેશન આંક જેવા કે $0$ અથવા $-2$ સુધી રિડક્શન પામી શકે છે (ઓક્સિડેશનકર્તા તરીકે). આમ,$SO_2$ ઓક્સિડેશનકર્તા અને રિડક્શનકર્તા બંને તરીકે વર્તે છે.
0 likes
View Solution84
EasyMCQ
નીચેનામાંથી કયો રિડક્શનકર્તા નથી?
A
$SO_2$
B
$H_2O_2$
C
$CO_2$
D
$NO_2$
Solution
(C) $CO_2$ માં કાર્બનનો ઓક્સિડેશન આંક $+4$ છે,જે તેની મહત્તમ ઓક્સિડેશન અવસ્થા છે.
કાર્બનનું વધુ ઓક્સિડેશન શક્ય ન હોવાથી,$CO_2$ રિડક્શનકર્તા તરીકે વર્તી શકતો નથી.
જ્યારે $SO_2$,$H_2O_2$ અને $NO_2$ માં રહેલા તત્વો મધ્યવર્તી ઓક્સિડેશન અવસ્થામાં હોવાથી તેમનું વધુ ઓક્સિડેશન થઈ શકે છે.
કાર્બનનું વધુ ઓક્સિડેશન શક્ય ન હોવાથી,$CO_2$ રિડક્શનકર્તા તરીકે વર્તી શકતો નથી.
જ્યારે $SO_2$,$H_2O_2$ અને $NO_2$ માં રહેલા તત્વો મધ્યવર્તી ઓક્સિડેશન અવસ્થામાં હોવાથી તેમનું વધુ ઓક્સિડેશન થઈ શકે છે.
0 likes
View Solution85
EasyMCQ
ઓઝોન વાયુ $(O_3)$ નીચેનામાંથી કોનું ઓક્સિડેશન કરી શકે નહીં?
A
$KI$
B
$FeSO_4$
C
$KMnO_4$
D
$K_2MnO_4$
Solution
(C) ઓઝોન $(O_3)$ એક પ્રબળ ઓક્સિડેશનકર્તા તરીકે વર્તે છે.
$KMnO_4$ માં,મેંગેનીઝ $(Mn)$ ની ઓક્સિડેશન અવસ્થા $+7$ છે,જે તેની મહત્તમ શક્ય ઓક્સિડેશન અવસ્થા છે.
તેથી,$Mn$ નું વધુ ઓક્સિડેશન થઈ શકે નહીં.
જ્યારે $KI$ ($I^-$ થી $I_2$),$FeSO_4$ ($Fe^{2+}$ થી $Fe^{3+}$),અને $K_2MnO_4$ ($Mn^{6+}$ થી $Mn^{7+}$) નું ઓઝોન દ્વારા ઓક્સિડેશન થઈ શકે છે.
$KMnO_4$ માં,મેંગેનીઝ $(Mn)$ ની ઓક્સિડેશન અવસ્થા $+7$ છે,જે તેની મહત્તમ શક્ય ઓક્સિડેશન અવસ્થા છે.
તેથી,$Mn$ નું વધુ ઓક્સિડેશન થઈ શકે નહીં.
જ્યારે $KI$ ($I^-$ થી $I_2$),$FeSO_4$ ($Fe^{2+}$ થી $Fe^{3+}$),અને $K_2MnO_4$ ($Mn^{6+}$ થી $Mn^{7+}$) નું ઓઝોન દ્વારા ઓક્સિડેશન થઈ શકે છે.
0 likes
View Solution86
EasyMCQ
નીચેનામાંથી કયું તત્વ રાસાયણિક પ્રક્રિયામાં ક્યારેય રિડક્શનકર્તા તરીકે વર્તતું નથી?
A
$O$
B
$Li$
C
$F$
D
$C$
Solution
(C) ફ્લોરિન $(F)$ ક્યારેય રિડક્શનકર્તા તરીકે વર્તતું નથી કારણ કે આવર્ત કોષ્ટકમાં તેની વિદ્યુતઋણતા અને રિડક્શન પોટેન્શિયલનું મૂલ્ય સૌથી વધુ છે. \\ તે માત્ર રિડક્શન પામે છે અને તેનું ઓક્સિડેશન થઈ શકતું નથી.
0 likes
View Solution87
EasyMCQ
નીચેનામાંથી કયું ઓક્સિડેશનકર્તા તરીકે વર્તશે નહીં?
A
$O_2$
B
$KMnO_4$
C
$H_2O_2$
D
$I^-$
Solution
(D) ઓક્સિડેશનકર્તા એ પદાર્થ છે જે રાસાયણિક પ્રક્રિયામાં ઇલેક્ટ્રોન મેળવે છે.
$I^-$ પાસે પૂર્ણ અષ્ટક અને ઋણ વીજભાર છે,જેનો અર્થ છે કે તેમાં વધુ ઇલેક્ટ્રોન મેળવવાની વૃત્તિ ઓછી છે.
હકીકતમાં,$I^-$ રિડક્શનકર્તા તરીકે વર્તે છે કારણ કે તે સરળતાથી ઇલેક્ટ્રોન ગુમાવીને $I_2$ બનાવે છે.
તેથી,$I^-$ ઓક્સિડેશનકર્તા તરીકે વર્તશે નહીં.
$I^-$ પાસે પૂર્ણ અષ્ટક અને ઋણ વીજભાર છે,જેનો અર્થ છે કે તેમાં વધુ ઇલેક્ટ્રોન મેળવવાની વૃત્તિ ઓછી છે.
હકીકતમાં,$I^-$ રિડક્શનકર્તા તરીકે વર્તે છે કારણ કે તે સરળતાથી ઇલેક્ટ્રોન ગુમાવીને $I_2$ બનાવે છે.
તેથી,$I^-$ ઓક્સિડેશનકર્તા તરીકે વર્તશે નહીં.
0 likes
View Solution88
EasyMCQ
ઓક્સિડેશનકર્તા એ એવો પદાર્થ છે જે
A
પ્રોટોન સ્વીકારે છે
B
ઇલેક્ટ્રોન સ્વીકારે છે
C
ન્યુટ્રોન સ્વીકારે છે
D
ઇલેક્ટ્રોનનું દાન કરે છે
Solution
(B) ઓક્સિડેશનકર્તા એ એવો પદાર્થ છે જે બીજા પદાર્થનું ઓક્સિડેશન કરે છે અને પોતે રિડક્શન પામે છે.
રિડક્શન એટલે ઇલેક્ટ્રોન મેળવવાની પ્રક્રિયા.
તેથી,ઓક્સિડેશનકર્તા ઇલેક્ટ્રોન સ્વીકારે છે.
રિડક્શન એટલે ઇલેક્ટ્રોન મેળવવાની પ્રક્રિયા.
તેથી,ઓક્સિડેશનકર્તા ઇલેક્ટ્રોન સ્વીકારે છે.
0 likes
View Solution89
DifficultMCQ
સાચો સમૂહ ઓળખો જે ફક્ત ઓક્સિડન્ટ (ઓક્સિડેશનકર્તા) તરીકે કામ કરી શકે છે.
A
$NO_3^-, SO_3, Na$
B
$Fe^{+3}, NO_3^-, SO_3$
C
$I^-, Na$
D
$I^-, NO_3^-$
Solution
(B) ઓક્સિડન્ટ (ઓક્સિડેશનકર્તા) એ પદાર્થ છે જે ઇલેક્ટ્રોન સ્વીકારી શકે છે,જેનો અર્થ છે કે મધ્યસ્થ પરમાણુ તેની મહત્તમ શક્ય ઓક્સિડેશન અવસ્થામાં હોવો જોઈએ.
$Fe^{+3}$ માં,આયર્ન તેની મહત્તમ ઓક્સિડેશન અવસ્થા $+3$ માં છે.
$NO_3^-$ માં,નાઇટ્રોજન તેની મહત્તમ ઓક્સિડેશન અવસ્થા $+5$ માં છે.
$SO_3$ માં,સલ્ફર તેની મહત્તમ ઓક્સિડેશન અવસ્થા $+6$ માં છે.
આથી,આ તમામ પ્રજાતિઓ ફક્ત ઓક્સિડેશનકર્તા તરીકે જ કાર્ય કરી શકે છે.
$Fe^{+3}$ માં,આયર્ન તેની મહત્તમ ઓક્સિડેશન અવસ્થા $+3$ માં છે.
$NO_3^-$ માં,નાઇટ્રોજન તેની મહત્તમ ઓક્સિડેશન અવસ્થા $+5$ માં છે.
$SO_3$ માં,સલ્ફર તેની મહત્તમ ઓક્સિડેશન અવસ્થા $+6$ માં છે.
આથી,આ તમામ પ્રજાતિઓ ફક્ત ઓક્સિડેશનકર્તા તરીકે જ કાર્ય કરી શકે છે.
0 likes
View Solution90
MediumMCQ
કયું ઓક્સિડેશનકર્તા તેમજ રિડક્શનકર્તા તરીકે વર્તી શકે છે?
A
$SO_2$
B
$Mn_2O_7$
C
$Al_2O_3$
D
$CrO_3$
Solution
(A) જો મધ્યસ્થ પરમાણુ મધ્યવર્તી ઓક્સિડેશન અવસ્થામાં હોય તો તે પદાર્થ ઓક્સિડેશનકર્તા અને રિડક્શનકર્તા બંને તરીકે વર્તી શકે છે.
$SO_2$ માં,સલ્ફરની ઓક્સિડેશન અવસ્થા $+4$ છે.
સલ્ફરની મહત્તમ ઓક્સિડેશન અવસ્થા $+6$ અને ન્યૂનતમ $-2$ છે.
કારણ કે $+4$ એ $-2$ અને $+6$ ની વચ્ચે આવે છે,તેથી $SO_2$ નું $+6$ માં ઓક્સિડેશન થઈ શકે છે (રિડક્શનકર્તા તરીકે વર્તે છે) અથવા નીચી ઓક્સિડેશન અવસ્થાઓમાં રિડક્શન થઈ શકે છે (ઓક્સિડેશનકર્તા તરીકે વર્તે છે).
તેથી,$SO_2$ ઓક્સિડેશનકર્તા અને રિડક્શનકર્તા બંને તરીકે વર્તે છે.
$SO_2$ માં,સલ્ફરની ઓક્સિડેશન અવસ્થા $+4$ છે.
સલ્ફરની મહત્તમ ઓક્સિડેશન અવસ્થા $+6$ અને ન્યૂનતમ $-2$ છે.
કારણ કે $+4$ એ $-2$ અને $+6$ ની વચ્ચે આવે છે,તેથી $SO_2$ નું $+6$ માં ઓક્સિડેશન થઈ શકે છે (રિડક્શનકર્તા તરીકે વર્તે છે) અથવા નીચી ઓક્સિડેશન અવસ્થાઓમાં રિડક્શન થઈ શકે છે (ઓક્સિડેશનકર્તા તરીકે વર્તે છે).
તેથી,$SO_2$ ઓક્સિડેશનકર્તા અને રિડક્શનકર્તા બંને તરીકે વર્તે છે.
0 likes
View Solution91
MediumMCQ
નીચેનામાંથી કયું ઓક્સિડેશનકર્તા અને રિડક્શનકર્તા બંને તરીકે વર્તી શકે છે?
A
$HNO_2$
B
$KMnO_4$
C
$H_2S$
D
$H_2SO_4$
Solution
(A) $HNO_2$ માં,મધ્યસ્થ પરમાણુ નાઇટ્રોજનનો ઓક્સિડેશન આંક $+3$ છે.
નાઇટ્રોજન $-3$ થી $+5$ સુધીના ઓક્સિડેશન આંક દર્શાવી શકતું હોવાથી,તે તેના ઓક્સિડેશન આંકમાં વધારો (રિડક્શનકર્તા તરીકે) અથવા ઘટાડો (ઓક્સિડેશનકર્તા તરીકે) કરી શકે છે.
તેથી,$HNO_2$ ઓક્સિડેશનકર્તા અને રિડક્શનકર્તા બંને તરીકે વર્તી શકે છે.
નાઇટ્રોજન $-3$ થી $+5$ સુધીના ઓક્સિડેશન આંક દર્શાવી શકતું હોવાથી,તે તેના ઓક્સિડેશન આંકમાં વધારો (રિડક્શનકર્તા તરીકે) અથવા ઘટાડો (ઓક્સિડેશનકર્તા તરીકે) કરી શકે છે.
તેથી,$HNO_2$ ઓક્સિડેશનકર્તા અને રિડક્શનકર્તા બંને તરીકે વર્તી શકે છે.
0 likes
View Solution92
MediumMCQ
નીચેનામાંથી કયું ઓક્સિડેશનકર્તા અને રિડક્શનકર્તા બંને તરીકે વર્તી શકે છે?
A
$K_2Cr_2O_7$
B
$SO_2$
C
$H_2S$
D
$NH_3$
Solution
(B) જ્યારે મધ્યસ્થ પરમાણુ તેની મધ્યવર્તી ઓક્સિડેશન અવસ્થામાં હોય ત્યારે પદાર્થ ઓક્સિડેશનકર્તા અને રિડક્શનકર્તા બંને તરીકે વર્તી શકે છે.
$K_2Cr_2O_7$: ક્રોમિયમ તેની મહત્તમ ઓક્સિડેશન અવસ્થા $(+6)$ માં છે,તેથી તે માત્ર ઓક્સિડેશનકર્તા તરીકે વર્તે છે.
$SO_2$: સલ્ફર $+4$ ઓક્સિડેશન અવસ્થામાં છે. સલ્ફરની ઓક્સિડેશન અવસ્થાની શ્રેણી $-2$ થી $+6$ હોવાથી,તે $+6$ સુધી ઓક્સિડેશન પામી શકે છે (રિડક્શનકર્તા) અથવા નીચી અવસ્થાઓમાં રિડક્શન પામી શકે છે (ઓક્સિડેશનકર્તા).
$H_2S$: સલ્ફર તેની ન્યૂનતમ ઓક્સિડેશન અવસ્થા $(-2)$ માં છે,તેથી તે માત્ર રિડક્શનકર્તા તરીકે વર્તે છે.
$NH_3$: નાઇટ્રોજન તેની ન્યૂનતમ ઓક્સિડેશન અવસ્થા $(-3)$ માં છે,તેથી તે માત્ર રિડક્શનકર્તા તરીકે વર્તે છે.
$K_2Cr_2O_7$: ક્રોમિયમ તેની મહત્તમ ઓક્સિડેશન અવસ્થા $(+6)$ માં છે,તેથી તે માત્ર ઓક્સિડેશનકર્તા તરીકે વર્તે છે.
$SO_2$: સલ્ફર $+4$ ઓક્સિડેશન અવસ્થામાં છે. સલ્ફરની ઓક્સિડેશન અવસ્થાની શ્રેણી $-2$ થી $+6$ હોવાથી,તે $+6$ સુધી ઓક્સિડેશન પામી શકે છે (રિડક્શનકર્તા) અથવા નીચી અવસ્થાઓમાં રિડક્શન પામી શકે છે (ઓક્સિડેશનકર્તા).
$H_2S$: સલ્ફર તેની ન્યૂનતમ ઓક્સિડેશન અવસ્થા $(-2)$ માં છે,તેથી તે માત્ર રિડક્શનકર્તા તરીકે વર્તે છે.
$NH_3$: નાઇટ્રોજન તેની ન્યૂનતમ ઓક્સિડેશન અવસ્થા $(-3)$ માં છે,તેથી તે માત્ર રિડક્શનકર્તા તરીકે વર્તે છે.
0 likes
View Solution93
MediumMCQ
નીચેનામાંથી કયું સંયોજન રિડક્શનકર્તા (reducing agent) તરીકે વપરાતું નથી?
A
$CaH_2$
B
$PbCl_2$
C
$HIO_4$
D
$H_2S$
Solution
(C) રિડક્શનકર્તા એ પદાર્થ છે જે ઇલેક્ટ્રોન ગુમાવે છે અથવા રાસાયણિક પ્રક્રિયામાં તેનો ઓક્સિડેશન આંક વધારે છે.
$CaH_2$ માં હાઇડ્રોજન $-1$ ઓક્સિડેશન અવસ્થામાં છે,જે $0$ માં ઓક્સિડાઇઝ થઈ શકે છે,તેથી તે રિડક્શનકર્તા તરીકે કામ કરે છે.
$H_2S$ માં સલ્ફર $-2$ ઓક્સિડેશન અવસ્થામાં છે,જે $0$ કે તેથી વધુમાં ઓક્સિડાઇઝ થઈ શકે છે,તેથી તે રિડક્શનકર્તા તરીકે કામ કરે છે.
$HIO_4$ (પિરિયોડિક એસિડ) માં આયોડિન $+7$ ઓક્સિડેશન અવસ્થામાં છે,જે આયોડિન માટે મહત્તમ શક્ય ઓક્સિડેશન અવસ્થા છે. તેથી,તે ફક્ત રિડક્શન પામી શકે છે અને પ્રબળ ઓક્સિડેશનકર્તા તરીકે કામ કરે છે.
$CaH_2$ માં હાઇડ્રોજન $-1$ ઓક્સિડેશન અવસ્થામાં છે,જે $0$ માં ઓક્સિડાઇઝ થઈ શકે છે,તેથી તે રિડક્શનકર્તા તરીકે કામ કરે છે.
$H_2S$ માં સલ્ફર $-2$ ઓક્સિડેશન અવસ્થામાં છે,જે $0$ કે તેથી વધુમાં ઓક્સિડાઇઝ થઈ શકે છે,તેથી તે રિડક્શનકર્તા તરીકે કામ કરે છે.
$HIO_4$ (પિરિયોડિક એસિડ) માં આયોડિન $+7$ ઓક્સિડેશન અવસ્થામાં છે,જે આયોડિન માટે મહત્તમ શક્ય ઓક્સિડેશન અવસ્થા છે. તેથી,તે ફક્ત રિડક્શન પામી શકે છે અને પ્રબળ ઓક્સિડેશનકર્તા તરીકે કામ કરે છે.
0 likes
View Solution94
MediumMCQ
નીચેનામાંથી ક્યો ઓક્સાઇડ રિડક્શનકર્તા તરીકે વર્તી શકે નહીં?
A
$SO_2$
B
$NO_2$
C
$CO_2$
D
$ClO_2$
Solution
(C) રિડક્શનકર્તા એ પદાર્થ છે જેનું ઓક્સિડેશન થઈ શકે છે,જેનો અર્થ છે કે તેનો મધ્યસ્થ પરમાણુ મધ્યવર્તી ઓક્સિડેશન અવસ્થામાં હોવો જોઈએ અને તેની મહત્તમ શક્ય ઓક્સિડેશન અવસ્થામાં નહીં.
$SO_2$ માં,$S$ ની ઓક્સિડેશન અવસ્થા $+4$ છે,જેનું $+6$ સુધી ઓક્સિડેશન થઈ શકે છે.
$NO_2$ માં,$N$ ની ઓક્સિડેશન અવસ્થા $+4$ છે,જેનું $+5$ સુધી ઓક્સિડેશન થઈ શકે છે.
$CO_2$ માં,$C$ ની ઓક્સિડેશન અવસ્થા $+4$ છે,જે કાર્બન (સમૂહ $14$) માટે મહત્તમ ઓક્સિડેશન અવસ્થા છે. તેથી,તેનું વધુ ઓક્સિડેશન થઈ શકતું નથી.
$ClO_2$ માં,$Cl$ ની ઓક્સિડેશન અવસ્થા $+4$ છે,જેનું $+5$ અથવા $+7$ જેવી ઉચ્ચ અવસ્થાઓમાં ઓક્સિડેશન થઈ શકે છે.
આમ,$CO_2$ રિડક્શનકર્તા તરીકે વર્તી શકે નહીં.
$SO_2$ માં,$S$ ની ઓક્સિડેશન અવસ્થા $+4$ છે,જેનું $+6$ સુધી ઓક્સિડેશન થઈ શકે છે.
$NO_2$ માં,$N$ ની ઓક્સિડેશન અવસ્થા $+4$ છે,જેનું $+5$ સુધી ઓક્સિડેશન થઈ શકે છે.
$CO_2$ માં,$C$ ની ઓક્સિડેશન અવસ્થા $+4$ છે,જે કાર્બન (સમૂહ $14$) માટે મહત્તમ ઓક્સિડેશન અવસ્થા છે. તેથી,તેનું વધુ ઓક્સિડેશન થઈ શકતું નથી.
$ClO_2$ માં,$Cl$ ની ઓક્સિડેશન અવસ્થા $+4$ છે,જેનું $+5$ અથવા $+7$ જેવી ઉચ્ચ અવસ્થાઓમાં ઓક્સિડેશન થઈ શકે છે.
આમ,$CO_2$ રિડક્શનકર્તા તરીકે વર્તી શકે નહીં.
0 likes
View Solution95
EasyMCQ
નીચેનામાંથી ક્યો ઓક્સાઇડ રિડક્શનકર્તા તરીકે વર્તી શકે નહીં?
A
$NO$
B
$NO_2$
C
$N_2O$
D
$N_2O_5$
Solution
(D) $N_2O_5$ માં નાઇટ્રોજનનો ઓક્સિડેશન આંક $+5$ છે,જે નાઇટ્રોજન માટે મહત્તમ શક્ય ઓક્સિડેશન આંક છે (કારણ કે તે સમૂહ $15$ નો સભ્ય છે અને તેની સંયોજકતા કક્ષાની ઇલેક્ટ્રોન રચના $ns^2 np^3$ છે).
નાઇટ્રોજન પહેલેથી જ તેના મહત્તમ ઓક્સિડેશન આંકમાં હોવાથી,તેનું વધુ ઓક્સિડેશન થઈ શકે નહીં.
તેથી,$N_2O_5$ માત્ર ઓક્સિડેશનકર્તા તરીકે વર્તી શકે છે અને રિડક્શનકર્તા તરીકે વર્તી શકે નહીં.
નાઇટ્રોજન પહેલેથી જ તેના મહત્તમ ઓક્સિડેશન આંકમાં હોવાથી,તેનું વધુ ઓક્સિડેશન થઈ શકે નહીં.
તેથી,$N_2O_5$ માત્ર ઓક્સિડેશનકર્તા તરીકે વર્તી શકે છે અને રિડક્શનકર્તા તરીકે વર્તી શકે નહીં.
0 likes
View Solution96
EasyMCQ
નીચેનામાંથી કયું તત્વ ક્યારેય રિડક્શનકર્તા તરીકે વર્તતું નથી?
A
$O$
B
$F$
C
$Li$
D
$C$
Solution
(B) રિડક્શનકર્તા એ પદાર્થ છે જે ઇલેક્ટ્રોન ગુમાવે છે અને તેનું ઓક્સિડેશન થાય છે. $F$ (ફ્લોરિન) એ આવર્ત કોષ્ટકમાં સૌથી વધુ વિદ્યુતઋણતા ધરાવતું તત્વ છે. તે સ્થાયી અષ્ટક પ્રાપ્ત કરવા માટે ઇલેક્ટ્રોન મેળવવાની સૌથી વધુ વૃત્તિ ધરાવે છે $(F + e^- \rightarrow F^-)$. કારણ કે તે ફક્ત રિડક્શન પામે છે અને ક્યારેય ઓક્સિડેશન પામતું નથી,તેથી તે હંમેશા ઓક્સિડેશનકર્તા તરીકે વર્તે છે અને ક્યારેય રિડક્શનકર્તા તરીકે વર્તતું નથી.
0 likes
View Solution97
EasyMCQ
નીચેનામાંથી કોણ ઓક્સિડેશનકર્તા તરીકે વર્તી શકે નહીં?
A
$O_2$
B
$KMnO_4$
C
$H_2O_2$
D
$I^-$
Solution
(D) ઓક્સિડેશનકર્તા એ પદાર્થ છે જે ઇલેક્ટ્રોન મેળવે છે અને રાસાયણિક પ્રક્રિયામાં રિડક્શન પામે છે.
કોઈ પદાર્થ ઓક્સિડેશનકર્તા તરીકે વર્તે તે માટે,તેમાં રહેલા પરમાણુનો ઓક્સિડેશન આંક એવો હોવો જોઈએ કે જે ઘટી શકે.
$O_2$ માં,ઓક્સિજન $0$ ઓક્સિડેશન આંક ધરાવે છે અને તે $-2$ માં રિડક્શન પામી શકે છે.
$KMnO_4$ માં,મેંગેનીઝ $+7$ ઓક્સિડેશન આંક ધરાવે છે,જે તેનો મહત્તમ આંક છે,તેથી તે રિડક્શન પામી શકે છે.
$H_2O_2$ માં,ઓક્સિજન $-1$ ઓક્સિડેશન આંક ધરાવે છે અને તે $-2$ માં રિડક્શન પામી શકે છે.
$I^-$ માં,આયોડિન $-1$ ઓક્સિડેશન આંક ધરાવે છે,જે આયોડિન માટે શક્ય લઘુત્તમ ઓક્સિડેશન આંક છે. તેથી,તેનું વધુ રિડક્શન થઈ શકતું નથી,તે ફક્ત $I_2$ માં ઓક્સિડેશન પામી શકે છે.
આમ,$I^-$ ફક્ત રિડક્શનકર્તા તરીકે જ વર્તે છે.
કોઈ પદાર્થ ઓક્સિડેશનકર્તા તરીકે વર્તે તે માટે,તેમાં રહેલા પરમાણુનો ઓક્સિડેશન આંક એવો હોવો જોઈએ કે જે ઘટી શકે.
$O_2$ માં,ઓક્સિજન $0$ ઓક્સિડેશન આંક ધરાવે છે અને તે $-2$ માં રિડક્શન પામી શકે છે.
$KMnO_4$ માં,મેંગેનીઝ $+7$ ઓક્સિડેશન આંક ધરાવે છે,જે તેનો મહત્તમ આંક છે,તેથી તે રિડક્શન પામી શકે છે.
$H_2O_2$ માં,ઓક્સિજન $-1$ ઓક્સિડેશન આંક ધરાવે છે અને તે $-2$ માં રિડક્શન પામી શકે છે.
$I^-$ માં,આયોડિન $-1$ ઓક્સિડેશન આંક ધરાવે છે,જે આયોડિન માટે શક્ય લઘુત્તમ ઓક્સિડેશન આંક છે. તેથી,તેનું વધુ રિડક્શન થઈ શકતું નથી,તે ફક્ત $I_2$ માં ઓક્સિડેશન પામી શકે છે.
આમ,$I^-$ ફક્ત રિડક્શનકર્તા તરીકે જ વર્તે છે.
0 likes
View Solution98
MediumMCQ
નીચેનામાંથી કોણ ઓક્સિડેશનકર્તા અને રિડક્શનકર્તા બંને તરીકે વર્તી શકે છે?
A
$O_3$
B
$ClO_4^{-}$
C
$F_2$
D
$MnO_4^{-}$
Solution
(A) $ClO_4^{-}$,$F_2$ અને $MnO_4^{-}$ માં મધ્યસ્થ પરમાણુઓ ($Cl$,$F$ અને $Mn$) તેમની મહત્તમ ઓક્સિડેશન અવસ્થામાં છે. તેથી,તેઓનું વધુ ઓક્સિડેશન શક્ય નથી અને તેઓ માત્ર ઓક્સિડેશનકર્તા તરીકે વર્તી શકે છે.
$O_3$ માં ઓક્સિજન પરમાણુની ઓક્સિડેશન અવસ્થા $0$ છે. ઓક્સિજન $-2$ થી $+2$ સુધીની ઓક્સિડેશન અવસ્થા ધરાવી શકે છે,તેથી $O_3$ ઓક્સિડેશન અને રિડક્શન બંને પામી શકે છે,જે તેને ઓક્સિડેશનકર્તા અને રિડક્શનકર્તા બંને તરીકે વર્તવા માટે સક્ષમ બનાવે છે.
$O_3$ માં ઓક્સિજન પરમાણુની ઓક્સિડેશન અવસ્થા $0$ છે. ઓક્સિજન $-2$ થી $+2$ સુધીની ઓક્સિડેશન અવસ્થા ધરાવી શકે છે,તેથી $O_3$ ઓક્સિડેશન અને રિડક્શન બંને પામી શકે છે,જે તેને ઓક્સિડેશનકર્તા અને રિડક્શનકર્તા બંને તરીકે વર્તવા માટે સક્ષમ બનાવે છે.
0 likes
View Solution99
MediumMCQ
નીચેના પૈકી કોણ રિડક્શનકર્તા નથી?
A
$SO_3$
B
$SO_2$
C
$NO_2$
D
$NO_2^-$
Solution
(A) $SO_3$ માં $S$ ની ઓક્સિડેશન અવસ્થા $+6$ છે,જે તેની મહત્તમ ઓક્સિડેશન અવસ્થા છે.
તેનું વધુ ઓક્સિડેશન શક્ય ન હોવાથી,તે રિડક્શનકર્તા તરીકે વર્તી શકે નહીં.
તેનું વધુ ઓક્સિડેશન શક્ય ન હોવાથી,તે રિડક્શનકર્તા તરીકે વર્તી શકે નહીં.
0 likes
View SolutionRedox Reactions — Oxidizing and Reducing agent · Frequently Asked Questions
1Are these Redox Reactions questions useful for JEE and NEET?
Yes. All questions in this section are mapped to JEE Main and NEET exam patterns. Previous year questions from JEE Main, NEET, GUJCET and state-level exams are included with full solutions.
2Can I switch to Hindi or Gujarati for these questions?
Yes. Use the language tabs in the hero section or the sidebar to view the same questions and solutions in English, Hindi or Gujarati.
3How do I generate a question paper from this subtopic?
Use the Vedclass Exam Paper Generator — select the chapter and subtopic, set difficulty, and generate Sets A, B, C, D automatically. First 3 chapters of every subject are free.
Vedclass Products
For Students
Vedclass Test Series
Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.
Start Free TrialFor Teachers
Exam Paper Generator
Generate Set A/B/C/D papers from this chapter in 2 minutes. 3 chapters free.
Try FreeFor Institutes
Online Exam Module
Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.
See DemoFor Teachers & Institutes
Generate a Redox Reactions Exam Paper in 2 Minutes
Select subtopic & difficulty — Sets A, B, C, D auto-generated with No Repeat logic.
First 3 chapters of every subject are free — no payment required.