Plant Life Cycles and Alternation of Generations Questions in Gujarati

(N/A) દ્વિવિધ જીવનચક્રમાં,દ્વિતીય (diploid) બીજાણુજનક (sporophyte) એ વનસ્પતિનો પ્રભાવી,પ્રકાશસંશ્લેષી અને સ્વતંત્ર તબક્કો છે. જન્યુજનક (gametophytic) તબક્કો એકકોષીય કે અલ્પકોષીય એકકીય (haploid) જન્યુજનક દ્વારા દર્શાવવામાં આવે છે.
દ્વિવિધ જીવનચક્રની મુખ્ય લાક્ષણિકતાઓ નીચે મુજબ છે:
$1$. બીજાણુજનક $(2n)$ અર્ધીકરણ દ્વારા એકકીય બીજાણુઓ $(n)$ ઉત્પન્ન કરે છે.
$2$. આ બીજાણુઓ અંકુરિત થઈને જન્યુજનક $(n)$ બનાવે છે.
$3$. જન્યુજનક,જન્યુજનન દ્વારા જન્યુઓ ઉત્પન્ન કરે છે.
$4$. ફલન (જન્યુઓનું જોડાણ) ને પરિણામે દ્વિતીય ફલિતાંડ $(2n)$ બને છે,જે ફરીથી બીજાણુજનકમાં વિકાસ પામે છે.
બધી જ બીજધારી વનસ્પતિઓ,એટલે કે તમામ અનાવૃત બીજધારી (gymnosperms) અને આવૃત બીજધારી (angiosperms) વનસ્પતિઓ આ પ્રકારનું જીવનચક્ર અનુસરે છે.

(N/A) $\rightarrow$ બ્રાયોફાઇટ્સ અને ટેરિડોફાઇટ્સ એક મધ્યવર્તી સ્થિતિ દર્શાવે છે જેને એક-દ્વિતીય (haplo-diplontic) જીવનચક્ર કહેવાય છે. આ ચક્રમાં,એકકીય અને દ્વિકીય બંને અવસ્થાઓ બહુકોષીય હોય છે,પરંતુ તેઓ તેમની પ્રભાવી અવસ્થાઓમાં અલગ પડે છે.
$\rightarrow$ બ્રાયોફાઇટ્સમાં,પ્રભાવી,સ્વતંત્ર,પ્રકાશસંશ્લેષી,સુકાયક અથવા સીધી અવસ્થા એકકીય જન્યુજનક (gametophyte) છે. તે અલ્પજીવી,બહુકોષીય બીજાણુજનક (sporophyte) સાથે એકાંતરણ પામે છે જે તેના આધાર અને પોષણ માટે સંપૂર્ણ અથવા આંશિક રીતે જન્યુજનક પર આધારિત હોય છે.
$\rightarrow$ ટેરિડોફાઇટ્સમાં,દ્વિકીય બીજાણુજનક એ પ્રભાવી,સ્વતંત્ર,પ્રકાશસંશ્લેષી,વાહક પેશીધારી વનસ્પતિ દેહ છે. તે બહુકોષીય,મૃતોપજીવી અથવા સ્વયંપોષી,સ્વતંત્ર પરંતુ અલ્પજીવી એકકીય જન્યુજનક સાથે એકાંતરણ પામે છે. બહુકોષીય એકકીય અવસ્થા અને બહુકોષીય દ્વિકીય અવસ્થા વચ્ચેના એકાંતરણની આ ભાતને એક-દ્વિતીય જીવનચક્ર કહેવામાં આવે છે.

(N/A) $(i)$ એકાંતરજનન: આ એક પ્રકારનું જીવનચક્ર છે જે વનસ્પતિઓ અને લીલમાં જોવા મળે છે,જેમાં બે અલગ-અલગ બહુકોષીય સ્વરૂપો જોવા મળે છે: એકકીય જન્યુજનક $(n)$ અને દ્વિકીય બીજાણુજનક $(2n)$. જીવનચક્ર દરમિયાન આ બંને પેઢીઓ એકબીજા સાથે વારાફરતી આવે છે.
$(ii)$ ફૂગ: ફૂગ એ વિષમપોષી સજીવોનું એક વિશિષ્ટ સૃષ્ટિ છે. તેઓ સુકોષકેન્દ્રીય,હરિતદ્રવ્યવિહીન અને મોટે ભાગે બહુકોષીય (ઈસ્ટ સિવાય) હોય છે. તેમની કોષદીવાલ કાઈટિનની બનેલી હોય છે અને તેઓ પોષણ શોષણ દ્વારા (મૃતોપજીવી,પરોપજીવી અથવા સહજીવી) મેળવે છે.

(N/A) $(i)$ $Pteridophytes$ માં અર્ધીકરણ દ્વારા ઉત્પન્ન થયેલા બીજાણુઓ અંકુરિત થઈને નાના,બહુકોષીય,મુક્તજીવી અને પ્રકાશસંશ્લેષી જન્યુજનક અવસ્થા બનાવે છે,જેને $Prothallus$ કહેવામાં આવે છે.
$(ii)$ વનસ્પતિઓમાં,તેમના જીવનચક્ર દરમિયાન જન્યુઓ ઉત્પન્ન કરતી જન્યુજનક અવસ્થા અને બીજાણુઓ ઉત્પન્ન કરતી બીજાણુજનક અવસ્થા એકબીજા સાથે વારાફરતી આવે છે. આ ઘટનાને $Alternation$ $of$ $generation$ (એકાંતરજનન) કહેવામાં આવે છે.

(N/A) એકવિધ-દ્વિવિધ (haplo-diplontic) જીવનચક્રમાં બહુકોષીય એકકીય જન્યુજનક અવસ્થા અને બહુકોષીય દ્વિકીય બીજાણુજનક અવસ્થા એકાંતરે જોવા મળે છે.
આ પ્રકારનું જીવનચક્ર દ્વિઅંગી (bryophytes) અને ત્રિઅંગી (pteridophytes) વનસ્પતિઓમાં જોવા મળે છે.
$1$. જન્યુજનક અવસ્થા $(n)$: આ અવસ્થા એકકીય છે અને સમભાજન દ્વારા નર અને માદા જન્યુઓ ઉત્પન્ન કરે છે. નર પ્રજનન અંગ પુજન્યુધાની (પુજન્યુઓ ઉત્પન્ન કરે છે) અને માદા પ્રજનન અંગ સ્ત્રીજન્યુધાની (અંડકોષ ઉત્પન્ન કરે છે) છે.
$2$. ફલન (Syngamy): નર જન્યુ (પુજન્યુ) અને માદા જન્યુ (અંડકોષ) ના જોડાણથી દ્વિકીય ફલિતાંડ $(2n)$ બને છે.
$3$. બીજાણુજનક અવસ્થા $(2n)$: ફલિતાંડ સમભાજન દ્વારા વિકાસ પામી બહુકોષીય દ્વિકીય બીજાણુજનક (sporophyte) બનાવે છે. બીજાણુજનક બીજાણુધાની ઉત્પન્ન કરે છે,જેમાં બીજાણુ માતૃકોષો હોય છે.
$4$. અર્ધીકરણ (Meiosis): બીજાણુ માતૃકોષો અર્ધીકરણ પામી એકકીય બીજાણુઓ $(n)$ ઉત્પન્ન કરે છે,જે અંકુરિત થઈને નવો જન્યુજનક બનાવે છે,આમ જીવનચક્ર પૂર્ણ થાય છે.
આ પેઢી એકાંતરણ એ વનસ્પતિ જીવનચક્રની મુખ્ય લાક્ષણિકતા છે.

(N/A) એકવિધ (Haplontic) જીવનચક્ર: આ જીવનચક્ર Volvox,Spirogyra અને Chlamydomonas માં જોવા મળે છે. આ ચક્રમાં બીજાણુજનક અવસ્થા માત્ર એકકોષીય યુગ્મનજ (zygote) દ્વારા દર્શાવવામાં આવે છે. તેમાં મુક્તજીવી બીજાણુજનક હોતા નથી. યુગ્મનજમાં અર્ધીકરણ થવાથી એકકીય બીજાણુઓ બને છે જે સમવિભાજન દ્વારા જન્યુજનક બનાવે છે.
$(b)$ દ્વિવિધ (Diplontic) જીવનચક્ર: આ જીવનચક્ર અનાવૃત બીજધારી (gymnosperms) અને આવૃત બીજધારી (angiosperms) વનસ્પતિઓમાં જોવા મળે છે. દ્વિકીય બીજાણુજનક એ વનસ્પતિની પ્રભાવી,પ્રકાશસંશ્લેષી અને સ્વતંત્ર અવસ્થા છે. જન્યુજનક અવસ્થા એકકોષીય કે અલ્પકોષીય એકકીય જન્યુજનક દ્વારા દર્શાવવામાં આવે છે.
$(c)$ એકવિધ-દ્વિવિધ (Haplo-diplontic) જીવનચક્ર: આ જીવનચક્ર દ્વિઅંગી (bryophytes) અને ત્રિઅંગી (pteridophytes) વનસ્પતિઓમાં જોવા મળે છે. બંને અવસ્થાઓ બહુકોષીય અને ઘણીવાર મુક્તજીવી હોય છે,જોકે તેમની પ્રભાવી અવસ્થા અલગ હોય છે. દ્વિઅંગીઓમાં પ્રભાવી અવસ્થા જન્યુજનક છે,જ્યારે ત્રિઅંગીઓમાં પ્રભાવી અવસ્થા બીજાણુજનક છે.

(A) જન્યુજનક (Gametophyte) એ ઘણી વનસ્પતિઓના જીવનચક્રની એકકીય,બહુકોષીય અવસ્થા છે જે જન્યુઓ ઉત્પન્ન કરે છે. તે એકકીય બીજાણુઓના અંકુરણ સાથે શરૂ થાય છે અને ફલન પર સમાપ્ત થાય છે,જ્યાં જન્યુઓના જોડાણથી દ્વિતીયક યુગ્મનજ બને છે.

(B) હેપ્લોન્ટિક જીવનચક્રમાં,જન્યુજનક (Gametophyte) એ પ્રભાવી,મુક્તજીવી અને પ્રકાશસંશ્લેષી અવસ્થા છે.
બીજાણુજનક (Sporophyte) અવસ્થા માત્ર એકકોષીય યુગ્મનજ (zygote) દ્વારા દર્શાવવામાં આવે છે,જે અર્ધીકરણ પામીને એકકીય બીજાણુઓ ઉત્પન્ન કરે છે.
હેપ્લોન્ટિક જીવનચક્ર ધરાવતા સજીવોના ઉદાહરણોમાં નીચેનાનો સમાવેશ થાય છે:
$(i)$ મોટાભાગની ફૂગ
$(ii)$ કેટલીક લીલી લીલ,દા.ત.,$Chlamydomonas$
$(iii)$ ઘણા પ્રજીવો (Protozoa),દા.ત.,$Plasmodium$

(A) વનસ્પતિઓના જીવનચક્રમાં,પેઢી એકાંતરણ બે અલગ તબક્કાઓ વચ્ચે થાય છે: બીજાણુજનક પેઢી અને જન્યુજનક પેઢી.
$1$. બીજાણુજનક પેઢી દ્વિકીય $(2n)$ હોય છે,જેનો અર્થ છે કે તેમાં રંગસૂત્રોના બે સમૂહ હોય છે. તે અર્ધીકરણ દ્વારા બીજાણુઓ ઉત્પન્ન કરે છે.
$2$. જન્યુજનક પેઢી એકકીય $(n)$ હોય છે,જેનો અર્થ છે કે તેમાં રંગસૂત્રોનો એક જ સમૂહ હોય છે. તે સમવિભાજન દ્વારા જન્યુઓ ઉત્પન્ન કરે છે.
તેથી,$A$ એ $2n$ સૂચવે છે અને $B$ એ $n$ સૂચવે છે.

(C) વનસ્પતિ જીવનચક્રમાં બીજાણુજનક (sporophyte) અને જન્યુજનક (gametophyte) પેઢીઓનું એકાંતરણ જોવા મળે છે.
બીજાણુજનક અવસ્થા એ વનસ્પતિ જીવનચક્રનો દ્વિકીય $(2n)$ તબક્કો છે.
આ અવસ્થા અર્ધીકરણ (meiosis) દ્વારા બીજાણુઓ ઉત્પન્ન કરવા માટે જવાબદાર છે.
આ બીજાણુઓ ત્યારબાદ અંકુરિત થઈને જન્યુજનક પેઢી બનાવે છે.

(D) આપેલ આકૃતિ વનસ્પતિઓમાં જોવા મળતું હેપ્લો-ડિપ્લોન્ટિક જીવનચક્ર દર્શાવે છે,જે દ્વિઅંગી (bryophytes) અને ત્રિઅંગી (pteridophytes) જેવી વનસ્પતિઓમાં જોવા મળે છે.
$A$ એ $2n$ (દ્વિતીય) તબક્કો દર્શાવે છે,જે બીજાણુજનક (Sporophyte) છે.
$B$ એ પ્રક્રિયા દર્શાવે છે જેમાં દ્વિતીય બીજાણુજનક એકકીય બીજાણુઓ ઉત્પન્ન કરે છે,જે અર્ધીકરણ (Meiosis) છે.
$C$ એ પ્રક્રિયા દર્શાવે છે જેમાં એકકીય જન્યુજનક જન્યુઓ ઉત્પન્ન કરે છે,જે જન્યુજનન (Gametogenesis) છે.
$D$ એ સંગમ (syngamy) પછી બનતો દ્વિતીય કોષ દર્શાવે છે,જે ફલિતાંડ (Zygote) $(2n)$ છે.

(C) વિધાન સાચું છે કારણ કે વિવિધ વનસ્પતિ સમૂહો (જેમ કે લીલ,દ્વિઅંગી,ત્રિઅંગી,અનાવૃત બીજધારી અને આવૃત બીજધારી) જીવનચક્રની અલગ-અલગ ભાતો જેવી કે એકવિધ,દ્વિવિધ અથવા એક-દ્વિવિધ જીવનચક્ર દર્શાવે છે.
જોકે,કારણ ખોટું છે કારણ કે પેઢી એકાંતરણ એકકીય જન્યુજનક $(n)$ અને દ્વિતીય બીજાણુજનક $(2n)$ વચ્ચે થાય છે,તેનાથી ઉલટું નહીં. વનસ્પતિઓમાં જન્યુજનક અવસ્થા એકકીય હોય છે અને બીજાણુજનક અવસ્થા દ્વિતીય હોય છે.

(A) એકવિધ (Haplontic) જીવનચક્ર ધરાવતા સજીવોમાં, યુગ્મનજ પ્રતિકૂળ પર્યાવરણીય પરિસ્થિતિઓનો સામનો કરવા માટે જાડી દીવાલ બનાવે છે (ઝાયગોસ્પોર)।
ત્યારબાદ તે એકકીય બીજાણુઓ ઉત્પન્ન કરવા માટે અર્ધીકરણ પામે છે, જે વિકાસ પામીને એકકીય સજીવો બનાવે છે।
તેથી, 'જાડી દીવાલવાળો યુગ્મનજ - એકવિધ જીવનચક્ર' જોડી યોગ્ય રીતે જોડાયેલી છે।

(D) વનસ્પતિઓના જીવનચક્રમાં,મુખ્ય તબક્કો તે છે જે સ્વતંત્ર,પ્રકાશસંશ્લેષી અને લાંબુ આયુષ્ય ધરાવતો હોય છે.
અનાવૃત્ત બીજઘારીઓ અને આવૃત્ત બીજઘારીઓ બંનેમાં,વનસ્પતિ દેહ બીજાણુજનક (Sporophyte) હોય છે.
બીજાણુજનક દ્વિકીય $(2n)$ હોય છે અને તે જીવનચક્રનો મુખ્ય તબક્કો દર્શાવે છે.
જન્યુજનક (Gametophyte) અત્યંત ઘટાડો પામેલો હોય છે અને પોષણ તથા આધાર માટે બીજાણુજનક પર નિર્ભર હોય છે.
તેથી,અનાવૃત્ત બીજઘારીઓ અને આવૃત્ત બીજઘારીઓ બંનેમાં બીજાણુજનક એ મુખ્ય તબક્કો છે.

(D) આપેલ આકૃતિ વનસ્પતિના ત્રણ પ્રકારના જીવનચક્રો દર્શાવે છે:
$1$. ચક્ર $P$ એ $Diplontic$ (દ્વિતીયક) જીવનચક્ર દર્શાવે છે,જેમાં દ્વિતીયક બીજાણુજનક એ પ્રભાવી,પ્રકાશસંશ્લેષી અને સ્વતંત્ર અવસ્થા છે.
$2$. ચક્ર $Q$ એ $Haplodiplontic$ (એકદ્વિવિધ) જીવનચક્ર દર્શાવે છે,જેમાં એકકીય અને દ્વિતીયક બંને અવસ્થાઓ બહુકોષીય અને ઘણીવાર મુક્તજીવી હોય છે.
$3$. ચક્ર $R$ એ $Haplontic$ (એકવિધ) જીવનચક્ર દર્શાવે છે,જેમાં એકકીય જન્યુજનક એ પ્રભાવી,પ્રકાશસંશ્લેષી અને મુક્તજીવી અવસ્થા છે,જ્યારે બીજાણુજનક માત્ર એકકોષીય ફલિતાંડ દ્વારા દર્શાવવામાં આવે છે.
તેથી,સાચો ક્રમ $Diplontic (P), Haplodiplontic (Q), Haplontic (R)$ છે.

(A) સાચી જોડ નીચે મુજબ છે:
$1$. એકવિધ જીવનચક્ર: આ પ્રકારમાં બીજાણુજનક અવસ્થા માત્ર એકકોષીય ફલિતાંડ (zygote) દ્વારા દર્શાવવામાં આવે છે. તેમાં મુક્તજીવી બીજાણુજનક હોતા નથી. ઉદાહરણોમાં વોલ્વોકસ,સ્પાયરોગાયરા અને કલેમિડોમોનાસની કેટલીક જાતિઓનો સમાવેશ થાય છે. તેથી,$P-I$.
$2$. દ્વિવિધ જીવનચક્ર: આ પ્રકારમાં દ્વિકીય બીજાણુજનક એ વનસ્પતિની પ્રભાવી,પ્રકાશસંશ્લેષી અને સ્વતંત્ર અવસ્થા છે. જન્યુજનક અવસ્થા એક કે થોડા કોષોના બનેલા એકકીય જન્યુજનક દ્વારા દર્શાવવામાં આવે છે. તમામ બીજધારી વનસ્પતિઓ (અનાવૃત્ત બીજધારી અને આવૃત્ત બીજધારી) આ પ્રકારનું જીવનચક્ર ધરાવે છે. તેથી,$Q-II$.
$3$. એક-દ્વિવિધ જીવનચક્ર: આ એક મધ્યવર્તી સ્થિતિ છે જેમાં બંને અવસ્થાઓ બહુકોષીય અને ઘણીવાર મુક્તજીવી હોય છે. દ્વિઅંગી અને ત્રિઅંગી વનસ્પતિઓ આ પ્રકારનું જીવનચક્ર દર્શાવે છે. તેથી,$R-III$.
આમ,સાચી જોડ $(P-I), (Q-II), (R-III)$ છે.

(A) એકવિધ $(Haplontic)$ જીવનચક્રમાં,મુખ્ય અવસ્થા મુક્તજીવી જન્યુજનક $(n)$ હોય છે.
બીજાણુજનક અવસ્થા માત્ર એકકોષી ફલિતાંડ $(2n)$ પૂરતી જ સીમિત હોય છે,જે અર્ધીકરણ દ્વારા એકકીય બીજાણુઓ ઉત્પન્ન કરે છે.
આ પ્રકારનું જીવનચક્ર સામાન્ય રીતે ઘણી લીલમાં જોવા મળે છે,જેમ કે $Volvox$ અને $Spirogyra$.

(A) એકવિધ $(Haplontic)$ જીવનચક્રમાં,પ્રભાવી અવસ્થા મુક્તજીવી જન્યુજનક $(n)$ હોય છે.
ફલિતાંડ $(2n)$ એ જીવનચક્રમાં એકમાત્ર દ્વિકીય અવસ્થા છે.
તેનું તરત જ અર્ધીકરણ થાય છે જેથી એકકીય બીજાણુઓ બને છે,જે અંકુરણ પામીને જન્યુજનક ઉત્પન્ન કરે છે.
આ પ્રકારનું જીવનચક્ર ઘણી લીલ,જેમ કે $Volvox$ અને $Spirogyra$ માં જોવા મળે છે.

(D) હેપ્લોન્ટિક જીવનચક્ર ધરાવતા સજીવોમાં,મુખ્ય વનસ્પતિ દેહ એકકીય $(n)$ હોય છે. લિંગી પ્રજનન દરમિયાન નર અને માદા જન્યુઓના જોડાણથી દ્વિકીય $(2n)$ યુગ્મનજ બને છે. આ યુગ્મનજ પ્રતિકૂળ પરિસ્થિતિઓમાં ટકી રહેવા માટે જાડી દીવાલ વિકસાવે છે. આ જીવનચક્રમાં બીજાણુજનક અવસ્થા માત્ર યુગ્મનજ સુધી જ મર્યાદિત હોય છે. ત્યારબાદ,યુગ્મનજમાં અર્ધીકરણ થાય છે,જેના પરિણામે એકકીય બીજાણુઓ ઉત્પન્ન થાય છે,જે અંકુરિત થઈને ફરીથી એકકીય વનસ્પતિ દેહ બનાવે છે. તેથી,આપેલા તમામ વિકલ્પો સાચા છે.