Growth Questions in Gujarati

(C) વૃદ્ધિનો વર્ધનશીલ તબક્કો એવા કોષો દ્વારા લાક્ષણિક છે જે સક્રિય રીતે વિભાજન પામે છે.
આ કોષો ચોક્કસ લક્ષણો ધરાવે છે:
$1$. તેઓ મોટું અને સ્પષ્ટ કોષકેન્દ્ર ધરાવે છે.
$2$. તેઓ જીવરસથી ભરપૂર હોય છે.
$3$. તેમની કોષદીવાલ પાતળી અને સેલ્યુલોઝની બનેલી હોય છે,જેમાં પુષ્કળ પ્રમાણમાં કોષરસતંતુઓ (plasmodesmata) આવેલા હોય છે.
$4$. તેઓ સામાન્ય રીતે ખૂબ જ નાની અથવા રસધાનીઓ ધરાવતા નથી.
તેથી,જીવરસથી ભરપૂર હોવું એ આ તબક્કાના કોષોની મુખ્ય લાક્ષણિકતા છે.

(A) ઘાતાંકીય વૃદ્ધિનું સમીકરણ $W_1 = W_0 e^{rt}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
અહીં,$W_1$ એ સમય $t$ પર અંતિમ કદ દર્શાવે છે.
$W_0$ એ સમયગાળાની શરૂઆતમાં પ્રારંભિક કદ દર્શાવે છે.
$r$ એ વૃદ્ધિ દર (growth rate) દર્શાવે છે.
$t$ એ વૃદ્ધિનો સમય દર્શાવે છે.
$e$ એ પ્રાકૃતિક લઘુગણકનો આધાર છે.
તેથી,$r$ એ વૃદ્ધિ દર છે.

(D) વનસ્પતિની વૃદ્ધિ માટેની શરતો નીચે મુજબ છે:
$1$. પોષક તત્વો (ગુરુ અને લઘુ): આ જીવરસના સંશ્લેષણ માટે આવશ્યક છે અને વનસ્પતિ માટે ઉર્જાના સ્ત્રોત તરીકે કાર્ય કરે છે $(1-b)$.
$2$. ઓક્સિજન: તે જારક શ્વસન માટે જરૂરી છે,જે વૃદ્ધિની વિવિધ પ્રક્રિયાઓ માટે જરૂરી ચયાપચયિક ઉર્જા મુક્ત કરે છે $(2-c)$.
$3$. પાણી: તે ઉત્સેચકીય પ્રક્રિયાઓ માટે માધ્યમ પૂરું પાડે છે અને કોષની સ્ફીતતા જાળવી રાખે છે,જે કોષના વિસ્તરણ માટે અનિવાર્ય છે $(3-a)$.
તેથી,સાચી જોડ $1-b, 2-c, 3-a$ છે.

(A) વનસ્પતિની વૃદ્ધિ અજોડ છે કારણ કે વનસ્પતિ તેમના સમગ્ર જીવનકાળ દરમિયાન અમર્યાદિત વૃદ્ધિ કરવાની ક્ષમતા જાળવી રાખે છે. આ વનસ્પતિના શરીરમાં અમુક ચોક્કસ સ્થાનો પર વર્ધમાન પેશી (meristems) ની હાજરીને કારણે છે. વર્ધમાન પેશી એવા વિસ્તારો છે જ્યાં કોષો વિભાજન પામવાની અને પોતાની જાતને જાળવી રાખવાની ક્ષમતા ધરાવે છે. આ પ્રકારની વૃદ્ધિ,જેમાં વર્ધમાન પેશીની પ્રવૃત્તિ દ્વારા વનસ્પતિના શરીરમાં હંમેશા નવા કોષો ઉમેરાતા રહે છે,તેને વૃદ્ધિનું ખુલ્લું સ્વરૂપ (open form of growth) કહેવામાં આવે છે.

(C) વૃદ્ધિ એટલે અંગ અથવા તેના ભાગો અથવા વ્યક્તિગત કોષના કદમાં થતો અપરિવર્તનીય કાયમી વધારો. કોષીય સ્તરે,વૃદ્ધિ મુખ્યત્વે જીવરસ (Protoplasm) ની માત્રામાં થતા વધારાનું પરિણામ છે. જીવરસમાં કોષરસ અને કોષકેન્દ્રનો સમાવેશ થાય છે,અને તેનું સંચય કોષ વિભાજન અને કોષના કદમાં વધારા માટે આવશ્યક છે.

(D) વનસ્પતિમાં વૃદ્ધિ એ કદમાં થતો અપરિવર્તનીય અને કાયમી વધારો છે,જેને વિવિધ માપદંડો દ્વારા માપી શકાય છે.
આ માપદંડોમાં નીચેનાનો સમાવેશ થાય છે:
$I.$ તાજું વજન: તાજા વજનમાં વધારો એ વૃદ્ધિનું સામાન્ય માપ છે.
$II.$ શુષ્ક વજન: શુષ્ક વજનમાં વધારો એ વૃદ્ધિનું વધુ વિશ્વસનીય માપ માનવામાં આવે છે કારણ કે તે પાણીના પ્રમાણને બાકાત રાખે છે.
$III.$ લંબાઈ,ક્ષેત્રફળ અને કદ: આ વૃદ્ધિના પ્રમાણિત બાહ્યાકાર માપદંડો છે.
$IV.$ કોષોની સંખ્યા: કોષ વિભાજનને કારણે કોષોની સંખ્યામાં થતા વધારા દ્વારા પણ વૃદ્ધિ માપી શકાય છે.
આ તમામ માપદંડો વનસ્પતિની વૃદ્ધિના માન્ય સૂચકાંકો હોવાથી,સાચો વિકલ્પ $I, II, III$ અને $IV$ છે.

(B) વનસ્પતિનો વૃદ્ધિનો સમયગાળો સામાન્ય રીતે વૃદ્ધિના દરના આધારે $3$ સ્પષ્ટ તબક્કાઓમાં વહેંચાયેલ છે:
$1$. કોષ વિભાજનનો તબક્કો (વર્ધનશીલ તબક્કો): આ તબક્કામાં કોષો સતત વિભાજન પામે છે.
$2$. કોષ વિસ્તરણનો તબક્કો (લંબાઈમાં વધારો): આ તબક્કામાં પાણીના શોષણ અને કોષદીવાલના વિસ્તરણને કારણે કોષોના કદમાં વધારો થાય છે.
$3$. કોષ પરિપક્વનનો તબક્કો (પરિપક્વતાનો તબક્કો): આ તબક્કામાં કોષો વિભેદન પામે છે અને તેમનું અંતિમ સ્વરૂપ અને કાર્ય પ્રાપ્ત કરે છે.

(B) વનસ્પતિની વૃદ્ધિ ત્રણ તબક્કામાં વહેંચાયેલી છે: વર્ધનશીલ તબક્કો,લંબાઈનો તબક્કો અને પરિપક્વન તબક્કો.
$1$. વર્ધનશીલ તબક્કામાં મૂળના અગ્રભાગ અને પ્રરોહના અગ્રભાગમાં રહેલા કોષો સતત વિભાજન પામે છે.
$2$. લંબાઈના તબક્કાને કોષરસધાનીનું કદ વધવું,કોષનું વિસ્તરણ અને નવી કોષદીવાલનું નિર્માણ દ્વારા ઓળખવામાં આવે છે.
$3$. પરિપક્વન તબક્કામાં કોષો તેમની કોષદીવાલની જાડાઈ અને કોષરસના ફેરફારો દ્વારા મહત્તમ કદ પ્રાપ્ત કરે છે.
તેથી,મૂળ અને પ્રરોહના અગ્રભાગમાં કોષોનું સતત વિભાજન એ વૃદ્ધિનો વર્ધનશીલ તબક્કો દર્શાવે છે.

(C) ભૌમિતિક વૃદ્ધિમાં,વૃદ્ધિની ભાત $S$-આકારના અથવા સિગ્મોઇડ વક્રને અનુસરે છે.
$1$. $lag$ તબક્કો એ પ્રારંભિક તબક્કો છે જ્યાં વૃદ્ધિનો દર ખૂબ જ ધીમો હોય છે કારણ કે કોષો વિભાજન માટે તૈયારી કરી રહ્યા હોય છે.
$2$. ત્યારબાદ $log$ અથવા $exponential$ તબક્કો આવે છે,જેમાં વૃદ્ધિ ઝડપી હોય છે.
$3$. $stationary$ તબક્કો એ અંતિમ તબક્કો છે જ્યાં મર્યાદિત સંસાધનોને કારણે વૃદ્ધિ ધીમી પડી જાય છે.
તેથી,$lag$ તબક્કો એ શરૂઆતની ધીમી વૃદ્ધિ દર્શાવે છે.

(A) સમીકરણ $W_1 = W_0 e^{rt}$ એ વનસ્પતિ અથવા વનસ્પતિના અંગની ઘાતાંકીય વૃદ્ધિ દર્શાવે છે.
આ સૂત્રમાં:
$W_1$ એ સમય $t$ પર અંતિમ કદ (વજન,ઊંચાઈ અથવા સંખ્યા) દર્શાવે છે.
$W_0$ એ સમયગાળાની શરૂઆતમાં પ્રારંભિક કદ દર્શાવે છે.
$r$ એ સાપેક્ષ વૃદ્ધિ દર દર્શાવે છે,જે વનસ્પતિની નવી વનસ્પતિ સામગ્રી ઉત્પન્ન કરવાની ક્ષમતાનું માપ છે.
$t$ એ વૃદ્ધિનો સમય દર્શાવે છે.
$e$ એ પ્રાકૃતિક લઘુગણકનો આધાર છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $W_0 =$ પ્રારંભિક કદ,$W_1 =$ અંતિમ કદ,$r =$ વૃદ્ધિ દર,અને $t =$ વૃદ્ધિનો સમય છે.

(C) ભૌમિતિક વૃદ્ધિના ઘાતાંકીય તબક્કામાં,વૃદ્ધિનો દર વનસ્પતિના કદ અથવા હાજર રહેલા જીવંત પદાર્થોના જથ્થાના પ્રમાણમાં હોય છે.
કાર્યક્ષમતા સૂચકાંક એ વનસ્પતિની અસ્તિત્વમાં રહેલી સામગ્રીના એકમ દીઠ નવી વનસ્પતિ સામગ્રી (બાયોમાસ) ઉત્પન્ન કરવાની ક્ષમતાનું માપ છે.
ગાણિતિક રીતે,તેને $W_1 = W_0 e^{rt}$ તરીકે દર્શાવવામાં આવે છે,જ્યાં $W_1$ એ અંતિમ કદ છે,$W_0$ એ પ્રારંભિક કદ છે,$r$ એ વૃદ્ધિ દર (કાર્યક્ષમતા સૂચકાંક) છે અને $t$ એ સમય છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.

(D) વનસ્પતિની વૃદ્ધિ એ એક જટિલ પ્રક્રિયા છે જેના માટે ઘણા પર્યાવરણીય અને આંતરિક પરિબળોની જરૂર હોય છે।
$1$. $H_2O$ (પાણી) કોષના કદમાં વધારો કરવા, આશૂનતા જાળવી રાખવા અને ઉત્સેચકીય પ્રતિક્રિયાઓ માટે માધ્યમ તરીકે આવશ્યક છે।
$2$. $O_2$ (ઓક્સિજન) જારક શ્વસન માટે જરૂરી છે, જે વૃદ્ધિની પ્રક્રિયાઓ માટે જરૂરી ઊર્જા $(ATP)$ પૂરી પાડે છે।
$3$. પોષક તત્વો (ગુરુ અને લઘુ બંને) જીવરસના સંશ્લેષણ અને વિવિધ ચયાપચયની પ્રવૃત્તિઓ માટે આવશ્યક છે।
આથી, વનસ્પતિની વૃદ્ધિ અને વિકાસ માટે આ તમામ પરિબળો જરૂરી હોવાથી, સાચો જવાબ $\text{આ તમામ}$ છે।

(D) વનસ્પતિઓમાં લાક્ષણિક વૃદ્ધિ વક્ર,જ્યારે કદ અથવા વજનમાં થતા વધારાને સમયની સાપેક્ષમાં આલેખવામાં આવે છે,ત્યારે તે $S$-આકારનો અથવા $Sigmoid$ હોય છે.
આ વક્ર ત્રણ તબક્કાઓ ધરાવે છે:
$1$. $Lag$ તબક્કો,જ્યાં વૃદ્ધિ ધીમી હોય છે.
$2$. $Log$ અથવા $Exponential$ તબક્કો,જ્યાં વૃદ્ધિ ઝડપી અને મહત્તમ હોય છે.
$3$. $Stationary$ તબક્કો,જ્યાં મર્યાદિત સંસાધનો અથવા પરિપક્વતાને કારણે વૃદ્ધિ ધીમી પડે છે અને અંતે અટકી જાય છે.

(B) અંકગણિતીય વૃદ્ધિમાં,વૃદ્ધિનો દર અચળ હોય છે. સમભાજન કોષ વિભાજન પછી,માત્ર એક જ બાળ કોષ વિભાજન કરવાનું ચાલુ રાખે છે,જ્યારે બીજો કોષ વિભેદિત અને પરિપક્વ થાય છે. આ ભાતને સુરેખ સમીકરણ $L_t = L_0 + rt$ દ્વારા દર્શાવવામાં આવે છે,જ્યાં $L_t$ એ $t$ સમયે લંબાઈ છે,$L_0$ એ $0$ સમયે લંબાઈ છે,અને $r$ એ વૃદ્ધિ દર છે.

(D) વૃદ્ધિને અંગ અથવા તેના ભાગો અથવા વ્યક્તિગત કોષના કદમાં થતા અપરિવર્તનીય કાયમી વધારા તરીકે વ્યાખ્યાયિત કરવામાં આવે છે.
તે એક જટિલ ઘટના છે જેને વિવિધ પરિમાણો દ્વારા માપી શકાય છે.
આ પરિમાણોમાં તાજું વજન,શુષ્ક વજન,લંબાઈ,ક્ષેત્રફળ,કદ અને કોષોની સંખ્યામાં થતો વધારો સામેલ છે.
ઉદાહરણ તરીકે,પરાગનલિકાની વૃદ્ધિ લંબાઈના સંદર્ભમાં માપવામાં આવે છે,સપાટીના ક્ષેત્રફળમાં વધારો એ પૃષ્ઠવક્ષીય પર્ણની વૃદ્ધિ સૂચવે છે,અને તરબૂચની વૃદ્ધિમાં કોષોની સંખ્યામાં વધારો જોવા મળે છે.
તેથી,આપેલા તમામ પરિમાણો ($a, b, c,$ અને $d$) વૃદ્ધિના માન્ય માપદંડો છે.

(C) વનસ્પતિઓમાં ઘાતાંકીય વૃદ્ધિ એ વૃદ્ધિનો એક પ્રકાર છે જેમાં વૃદ્ધિનો દર આપેલા સમયે સજીવના કદના પ્રમાણમાં હોય છે.
ઘાતાંકીય વૃદ્ધિ માટેનું ગાણિતિક સમીકરણ $W_1 = W_0 e^{rt}$ છે.
અહીં,$W_1$ એ સમય $t$ પર અંતિમ કદ (વજન,ઊંચાઈ,સંખ્યા,વગેરે) દર્શાવે છે.
$W_0$ એ સમયગાળાની શરૂઆતમાં પ્રારંભિક કદ દર્શાવે છે.
$r$ એ સાપેક્ષ વૃદ્ધિ દર દર્શાવે છે.
$t$ એ વૃદ્ધિનો સમય દર્શાવે છે.
$e$ એ પ્રાકૃતિક લઘુગણકનો આધાર છે (આશરે $2.718$).
તેથી,વિકલ્પ $C$ સાચો જવાબ છે.

(B) વિકલ્પ $B$ સાચો છે કારણ કે વૃદ્ધિ મુખ્યત્વે કોષોની સંખ્યામાં વધારો (કોષ વિભાજન દ્વારા) અને કોષના કદમાં વધારો (કોષ વિસ્તરણ દ્વારા) દ્વારા દર્શાવવામાં આવે છે.
વિકલ્પ $A$ ખોટો છે કારણ કે પાર્શ્વ વર્ધનશીલ પેશીઓ,જેમ કે વાહક એધા અને ત્વક્ષૈધા,દ્વિદળી અને અનાવૃત બીજધારીઓમાં જીવનના પાછળના તબક્કે જોવા મળે છે.
વિકલ્પ $C$ ખોટો છે કારણ કે વૃદ્ધિ એ કદમાં અપરિવર્તનીય કાયમી વધારો છે,પ્રતિવર્તી નથી.
વિકલ્પ $D$ ખોટો છે કારણ કે તરબૂચના કોષોનું કદ $3,50,000$ ગણું વધી શકે છે,$17,500$ ગણું નહીં.

(A) વનસ્પતિ વૃદ્ધિની પ્રક્રિયા ત્રણ તબક્કામાં વહેંચાયેલી છે: કોષ વિભાજનનો તબક્કો (વર્ધનશીલ તબક્કો),લંબાઈનો તબક્કો અને પરિપક્વનનો તબક્કો.
પરિપક્વનના તબક્કામાં,કોષો કોષદીવાલની જાડાઈ અને પ્રોટોપ્લાઝમિક ફેરફારોની દ્રષ્ટિએ તેમનું મહત્તમ કદ પ્રાપ્ત કરે છે.
આ કોષો વનસ્પતિના શરીરમાં ચોક્કસ કાર્યો કરવા માટે વિભેદિત થાય છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.

(C) અંકગણિતીય વૃદ્ધિમાં,વૃદ્ધિનો દર અચળ હોય છે અને સમય સાથે લંબાઈમાં થતો વધારો રેખીય હોય છે.
ગાણિતિક રીતે,આને $L_t = L_0 + rt$ તરીકે દર્શાવવામાં આવે છે,જ્યાં:
$L_t$ = $t$ સમયે લંબાઈ
$L_0$ = શૂન્ય સમયે લંબાઈ
$r$ = વૃદ્ધિ દર
$t$ = સમય.
આ રેખીય વૃદ્ધિ મૂળ અને પ્રરોહની લંબાઈમાં વધારા માટે લાક્ષણિક છે.

(B) સમીકરણ $W_1 = W_0 e^{rt}$ વનસ્પતિમાં ઘાતાંકીય વૃદ્ધિ દર્શાવે છે.
આ સમીકરણમાં:
$W_1$ = અંતિમ કદ (વજન,ઊંચાઈ,સંખ્યા,વગેરે)
$W_0$ = સમયગાળાની શરૂઆતમાં પ્રારંભિક કદ
$r$ = કાર્યક્ષમતા સૂચકાંક (વૃદ્ધિ દર)
$t$ = વૃદ્ધિનો સમય
$e$ = પ્રાકૃતિક લઘુગણકનો આધાર
તેથી,$r$ એ કાર્યક્ષમતા સૂચકાંક છે,જે વનસ્પતિની નવી વનસ્પતિ સામગ્રી ઉત્પન્ન કરવાની ક્ષમતા માપે છે.

(C) ચયાપચય (Metabolism) એ સજીવમાં થતી તમામ રાસાયણિક પ્રક્રિયાઓનો સરવાળો છે. તેમાં બે પ્રકારની પ્રક્રિયાઓનો સમાવેશ થાય છે:
$1$. એનાબોલિઝમ (ચય): રચનાત્મક પ્રક્રિયાઓ જેમાં સરળ અણુઓમાંથી જટિલ અણુઓનું સંશ્લેષણ થાય છે,જે વૃદ્ધિ અને ઊર્જાના સંગ્રહ તરફ દોરી જાય છે.
$2$. કેટાબોલિઝમ (અપચય): વિનાશક પ્રક્રિયાઓ જેમાં જટિલ અણુઓનું સરળ અણુઓમાં વિઘટન થાય છે,જેનાથી ઊર્જા મુક્ત થાય છે.
વૃદ્ધિ ત્યારે થાય છે જ્યારે સંશ્લેષણનો દર (એનાબોલિઝમ) એ વિઘટનના દર (કેટાબોલિઝમ) કરતા વધારે હોય. તેથી,ચોખ્ખી વૃદ્ધિ થવા માટે,એનાબોલિક પ્રક્રિયાઓ કેટાબોલિક પ્રક્રિયાઓ કરતા વધારે હોવી જોઈએ.

(C) વનસ્પતિઓમાં,વૃદ્ધિ અનિશ્ચિત હોય છે અને તે તેમના સમગ્ર જીવનકાળ દરમિયાન કોષ વિભાજન દ્વારા થાય છે. આ સતત કોષ વિભાજન ચોક્કસ પ્રદેશોમાં થાય છે જેને વર્ધનશીલ પેશી (meristems) કહેવામાં આવે છે. તેથી,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.

(C) પ્રકાશની ગેરહાજરીમાં,વનસ્પતિઓ 'ઇટિઓલેશન' (etiolation) તરીકે ઓળખાતી ઘટના દર્શાવે છે.
ઇટિઓલેશન એ અપૂર્ણ અથવા સંપૂર્ણ પ્રકાશની ગેરહાજરીમાં ઉગતી સપુષ્પી વનસ્પતિઓમાં જોવા મળતી પ્રક્રિયા છે.
તે લાંબા અને નબળા પ્રકાંડ,લાંબી આંતરગાંઠોને કારણે નાના પર્ણો અને આછા પીળા રંગ દ્વારા લાક્ષણિક છે.
તેથી,પ્રકાશની ગેરહાજરીમાં આંતરગાંઠોનું વિસ્તરણ નોંધપાત્ર રીતે વધે છે કારણ કે વનસ્પતિ પ્રકાશના સ્ત્રોત સુધી પહોંચવાનો પ્રયત્ન કરે છે.

(B) ક્લિનોસ્ટેટ $(clinostat)$ એ એક એવું સાધન છે જેનો ઉપયોગ વનસ્પતિની વૃદ્ધિ પર ગુરુત્વાકર્ષણની અસરને દૂર કરવા માટે થાય છે.
તેમાં એક ફરતી ધરી હોય છે જે વનસ્પતિને ધીમેથી ફેરવે છે,જેથી ગુરુત્વાકર્ષણ બળ બધી દિશાઓમાંથી સમાન રીતે લાગે છે.
આ ગુરુત્વાવર્તન $(geotropism)$ અને અન્ય વૃદ્ધિની ગતિઓનો અભ્યાસ કરવામાં મદદ કરે છે કારણ કે તે ગુરુત્વાકર્ષણની દિશાત્મક અસરને તટસ્થ કરે છે.

(C) પુષ્પકલિકામાંથી પુષ્પના ખીલવાની ઘટના એ વૃદ્ધિની હલનચલનનો એક પ્રકાર છે.
આ ઘટના દલપત્રોની અંદરની અને બહારની સપાટીઓની અસમાન વૃદ્ધિને કારણે થાય છે.
આ વૃદ્ધિ કોઈપણ બાહ્ય દિશાકીય ઉત્તેજનાથી સ્વતંત્ર હોવાથી,તેને વૃદ્ધિની સ્વયંભૂ હલનચલન (જેને ન્યુટેશન અથવા સ્વાયત્ત વૃદ્ધિ હલનચલન તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.

(C) બગીચાના વટાણા $(Pisum \text{ } sativum)$ ના સૂત્રનું આધારની આસપાસ વીંટળાવું એ સ્પર્શ કે સંપર્કને પ્રતિભાવ આપતી વૃદ્ધિની હલનચલન છે.
ઉત્તેજના (સંપર્ક) તરફ થતી આ દિશાકીય વૃદ્ધિને સ્પર્શાનુવર્તન (થિગ્મોટ્રોપિઝમ) કહેવામાં આવે છે.
સ્પર્શાનુવર્તન એ એક પ્રકારનું આવર્તન છે જેમાં વનસ્પતિનો અંગ યાંત્રિક ઉત્તેજના તરફ અથવા તેનાથી દૂર વૃદ્ધિ પામે છે.
તેથી, સાચો વિકલ્પ $C$ છે.

(C) જ્યારે છોડને પ્રકાશની ગેરહાજરીમાં ઉગાડવામાં આવે અથવા રાખવામાં આવે છે,ત્યારે તેઓ ક્લોરોફિલનું સંશ્લેષણ કરી શકતા નથી,જે પ્રકાશસંશ્લેષણ માટે જરૂરી લીલું રંજકદ્રવ્ય છે.
ક્લોરોફિલના અભાવને કારણે અને છોડના લાંબા થવાને લીધે થતી આ પીળાશ પડતી કે સફેદ રંગની સ્થિતિને $Etiolation$ (પાંડુરીત પરિસ્થિતિ) કહેવામાં આવે છે.
$Mutation$ એટલે $DNA$ માં થતા ફેરફારો,$Embolism$ એટલે જલવાહકમાં હવાના પરપોટા,અને $Senescence$ એટલે વનસ્પતિના અંગોની વૃદ્ધત્વની પ્રક્રિયા.

(B) વિધાન $(i)$ સાચું છે: મકાઈના એક મૂળના અગ્રસ્થ વર્ધનશીલ પેશી દ્વારા દર કલાકે $17,500$ થી વધુ નવા કોષો ઉત્પન્ન થઈ શકે છે.
વિધાન $(ii)$ સાચું છે: પરાગનલિકાની વૃદ્ધિ લંબાઈના સંદર્ભમાં માપવામાં આવે છે.
વિધાન $(iii)$ ખોટું છે: પર્ણની વૃદ્ધિ કદના સંદર્ભમાં નહીં,પરંતુ સપાટીના ક્ષેત્રફળના સંદર્ભમાં માપવામાં આવે છે.
વિધાન $(iv)$ સાચું છે: તરબૂચમાં કોષોનું કદ $3,50,000$ ગણું વધી શકે છે.
તેથી,વિધાન $(i), (ii)$ અને $(iv)$ સાચા છે,જ્યારે $(iii)$ ખોટું છે.

(C) $Phytotron$ એ એક વિશિષ્ટ વૃદ્ધિ ચેમ્બર અથવા સુવિધા છે જે સંશોધકોને તાપમાન,ભેજ,પ્રકાશની તીવ્રતા અને પ્રકાશગાળા (photoperiod) જેવી કડક રીતે નિયંત્રિત પર્યાવરણીય સ્થિતિઓમાં છોડ ઉગાડવાની મંજૂરી આપે છે. આનાથી ચોક્કસ પર્યાવરણીય પરિબળો સામે છોડની પ્રતિક્રિયાઓનો અભ્યાસ કરી શકાય છે.

(N/A) વનસ્પતિઓમાં,વૃદ્ધિને કદમાં થતા અપરિવર્તનીય વધારા તરીકે વ્યાખ્યાયિત કરવામાં આવે છે,જે મૂળભૂત રીતે પ્રોટોપ્લાઝમના જથ્થામાં થતા વધારા સાથે જોડાયેલ છે.
પ્રોટોપ્લાઝમની વૃદ્ધિ માપવી જટિલ છે અને તેમાં વનસ્પતિ પેશીઓના તાજા વજન,સૂકા વજન,લંબાઈ,ક્ષેત્રફળ,કદ અને કોષોની સંખ્યા જેવા વિવિધ પરિમાણોનો સમાવેશ થાય છે.
છોડના વિવિધ ભાગો અલગ-અલગ દરે વૃદ્ધિ પામે છે અને વિવિધ શારીરિક પ્રક્રિયાઓનો ઉપયોગ કરે છે,તેથી માત્ર એક જ પરિમાણ (જેમ કે માત્ર લંબાઈ અથવા વજન) પર આધાર રાખવાથી ફૂલ ધરાવતા છોડના જીવનચક્ર દરમિયાન થતા વ્યાપક વિકાસલક્ષી ફેરફારોને સંપૂર્ણપણે સમજી શકાતા નથી.
તેથી,વૃદ્ધિને સચોટ રીતે દર્શાવવા અને માપવા માટે બહુવિધ પરિમાણોની જરૂર પડે છે.

(N/A) અંકગણિતીય વૃદ્ધિ
અંકગણિતીય વૃદ્ધિમાં,સમભાજન પછી,માત્ર એક પુત્રી કોષ વિભાજન પામવાનું ચાલુ રાખે છે જ્યારે બીજો કોષ વિભેદિત થઈને પરિપક્વ બને છે. મૂળની લંબાઈમાં થતો સતત વધારો એ અંકગણિતીય વૃદ્ધિનું ઉદાહરણ છે.
$(b)$ ભૌમિતિક વૃદ્ધિ
ભૌમિતિક વૃદ્ધિમાં,સમભાજન દ્વારા ઉત્પન્ન થયેલા બંને પુત્રી કોષો વિભાજન પામવાની ક્ષમતા જાળવી રાખે છે. શરૂઆતમાં વૃદ્ધિ ધીમી હોય છે (લેગ ફેઝ),ત્યારબાદ કોષોની સંખ્યામાં ઝડપી વધારાને કારણે ઝડપી વૃદ્ધિ (એક્સપોનેન્શિયલ ફેઝ) થાય છે,અને અંતે પોષક તત્વોની મર્યાદિત ઉપલબ્ધતાને કારણે તે ધીમી પડી જાય છે.
$(c)$ સિગ્મોઇડ વૃદ્ધિ વક્ર
કુદરતી વાતાવરણમાં સજીવોની વૃદ્ધિને $S$-આકારના વક્ર દ્વારા દર્શાવવામાં આવે છે,જેને સિગ્મોઇડ વૃદ્ધિ વક્ર કહેવામાં આવે છે. આ વક્ર ત્રણ તબક્કામાં વહેંચાયેલું છે: લેગ ફેઝ,લોગ ફેઝ (અથવા એક્સપોનેન્શિયલ ફેઝ) અને સ્ટેશનરી ફેઝ.
એક્સપોનેન્શિયલ વૃદ્ધિને નીચે મુજબ દર્શાવી શકાય છે:
$W_{1} = W_{0} e^{rt}$
જ્યાં,
$W_{1} =$ અંતિમ કદ
$W_{0} =$ પ્રારંભિક કદ
$r =$ વૃદ્ધિ દર
$t =$ વૃદ્ધિનો સમય
$e =$ પ્રાકૃતિક લઘુગણકનો આધાર
$(d)$ નિરપેક્ષ અને સાપેક્ષ વૃદ્ધિ દર
નિરપેક્ષ વૃદ્ધિ દર એટલે એકમ સમય દીઠ કુલ વૃદ્ધિનું માપન અને સરખામણી.
સાપેક્ષ વૃદ્ધિ દર એટલે એકમ સમય દીઠ કોઈ ચોક્કસ તંત્રની વૃદ્ધિ,જે સામાન્ય આધાર પર દર્શાવવામાં આવે છે,એટલે કે એકમ પ્રારંભિક પરિમાણ દીઠ.

(N/A) ઉચ્ચ કક્ષાની વનસ્પતિઓમાં વૃદ્ધિ અને વિભેદનને 'ખુલ્લા' પ્રકારના ગણવામાં આવે છે કારણ કે આ વનસ્પતિઓમાં વર્ધનશીલ પેશીઓ (meristematic tissues) હોય છે જે તેમના સમગ્ર જીવનચક્ર દરમિયાન વિભાજન પામવાની ક્ષમતા જાળવી રાખે છે.
આ વર્ધનશીલ પેશીઓ મૂળ અને પ્રરોહના અગ્રભાગ જેવા ચોક્કસ સ્થાનો પર હાજર હોય છે અને સતત નવા કોષો ઉત્પન્ન કરે છે,જે વિવિધ વિશિષ્ટ પેશીઓમાં વિભેદિત થાય છે.
પ્રાણીઓથી વિપરીત,જ્યાં વૃદ્ધિ નિશ્ચિત હોય છે અને ચોક્કસ તબક્કા પછી અટકી જાય છે,વનસ્પતિઓ સતત નવા અંગો અને પેશીઓ ઉમેરી શકે છે,જે અનિશ્ચિત વૃદ્ધિ માટે જવાબદાર છે.

(N/A) વ્યાખ્યા: વૃદ્ધિ એટલે અંગ,તેના ભાગો અથવા વ્યક્તિગત કોષના કદમાં થતો અપરિવર્તનીય અને કાયમી વધારો.
સમજૂતી: વૃદ્ધિને સજીવના સૌથી પાયાના અને સ્પષ્ટ લક્ષણોમાંનું એક માનવામાં આવે છે.
વૃદ્ધિ ચયાપચયની પ્રક્રિયાઓ (અનાબોલિક અને કેટાબોલિક બંને) સાથે સંકળાયેલી છે,જે ઉર્જાના વપરાશ દ્વારા થાય છે.
ઉદાહરણ: પર્ણનું વિસ્તરણ એ વૃદ્ધિ છે,પરંતુ લાકડાના ટુકડાને પાણીમાં મૂકવાથી તેમાં આવતી ફૂલણ એ વૃદ્ધિ નથી,કારણ કે તે અસ્થાયી છે અને તેમાં ચયાપચયનો સમાવેશ થતો નથી.

(N/A) વૃદ્ધિ એટલે અંગ અથવા તેના ભાગો અથવા તો વ્યક્તિગત કોષના કદમાં થતો અપરિવર્તનીય કાયમી વધારો. વનસ્પતિઓમાં,વૃદ્ધિ સામાન્ય રીતે અનિશ્ચિત હોય છે કારણ કે વનસ્પતિઓ તેમના સમગ્ર જીવનકાળ દરમિયાન અમર્યાદિત વૃદ્ધિ કરવાની ક્ષમતા જાળવી રાખે છે. આ વનસ્પતિના શરીરમાં અમુક ચોક્કસ સ્થાનો પર આવેલા વર્ધનશીલ પેશીઓ (meristems) ને કારણે છે. આવી વર્ધનશીલ પેશીઓના કોષો વિભાજન પામવાની અને સ્વયં-ટકી રહેવાની ક્ષમતા ધરાવે છે. આ વિભાજનની નીપજ ટૂંક સમયમાં વનસ્પતિ શરીરનો ભાગ બની જાય છે. તેથી,વનસ્પતિઓની વૃદ્ધિ કોઈ ચોક્કસ સમયગાળા કે કદ સુધી મર્યાદિત નથી,જે તેને 'અનિશ્ચિત' બનાવે છે.

(A) વનસ્પતિની વૃદ્ધિ અજોડ છે કારણ કે વનસ્પતિ તેમના સમગ્ર જીવનકાળ દરમિયાન અમર્યાદિત વૃદ્ધિ કરવાની ક્ષમતા જાળવી રાખે છે. આ તેમના શરીરના અમુક ચોક્કસ સ્થાનો પર વર્ધનશીલ પેશીઓ (meristems) ની હાજરીને કારણે છે. વર્ધનશીલ પેશીના કોષો વિભાજન પામવાની અને સ્વયં-સર્જન કરવાની ક્ષમતા ધરાવે છે. આ વિભાજનના ઉત્પાદનો ટૂંક સમયમાં વનસ્પતિ શરીરનો ભાગ બની જાય છે. વૃદ્ધિનું આ સ્વરૂપ,જેમાં વર્ધનશીલ પેશીની પ્રવૃત્તિ દ્વારા વનસ્પતિ શરીરમાં હંમેશા નવા કોષો ઉમેરવામાં આવે છે,તેને વૃદ્ધિનું 'મુક્ત સ્વરૂપ' (open form of growth) કહેવામાં આવે છે.

(N/A) વૃદ્ધિના સમયગાળાને સામાન્ય રીતે ત્રણ તબક્કાઓમાં વિભાજિત કરવામાં આવે છે: વર્ધનશીલ (meristematic),લંબાઈમાં વધારો (elongation) અને પરિપક્વન (maturation).
આને મૂળની ટોચને જોઈને સમજી શકાય છે:
- મૂળની ટોચ અને પ્રરોહની ટોચ બંને પર સતત વિભાજન પામતા કોષો વૃદ્ધિના વર્ધનશીલ તબક્કાનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે.
- આ વિસ્તારના કોષો જીવરસથી સમૃદ્ધ હોય છે અને તેમાં મોટા,સ્પષ્ટ કોષકેન્દ્રો હોય છે.
- તેમની કોષદીવાલ પ્રાથમિક પ્રકારની,પાતળી અને સેલ્યુલોઝની બનેલી હોય છે,જેમાં પુષ્કળ પ્રમાણમાં કોષરસતંતુઓ (plasmodesmatal connections) આવેલા હોય છે.
વર્ધનશીલ વિસ્તારની નજીકના (ટોચથી દૂર) કોષો લંબાઈમાં વધારાના તબક્કાનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે.
- આ તબક્કામાં કોષોમાં રસધાનીઓનું વધવું,કોષનું કદ વધવું અને નવી કોષદીવાલનું જમા થવું એ મુખ્ય લાક્ષણિકતાઓ છે.
ટોચથી વધુ દૂર,એટલે કે લંબાઈમાં વધારાના તબક્કાથી વધુ નજીક,અક્ષનો એવો ભાગ આવેલો છે જે પરિપક્વનના તબક્કામાંથી પસાર થઈ રહ્યો છે.
- આ વિસ્તારના કોષો કોષદીવાલની જાડાઈ અને જીવરસના ફેરફારોની દ્રષ્ટિએ તેમનું મહત્તમ કદ પ્રાપ્ત કરે છે.

(D) $\Rightarrow$ કોષીય સ્તરે,વૃદ્ધિ મુખ્યત્વે જીવરસના જથ્થામાં થતા વધારાનું પરિણામ છે.
જીવરસમાં થતા વધારાને સીધી રીતે માપવું મુશ્કેલ છે,તેથી સામાન્ય રીતે એવી કોઈ રાશિ માપવામાં આવે છે જે તેના પ્રમાણમાં હોય.
વૃદ્ધિને વિવિધ પરિમાણો દ્વારા માપવામાં આવે છે,જેમાં તાજા વજન,સૂકા વજન,લંબાઈ,ક્ષેત્રફળ,કદ અને કોષોની સંખ્યામાં થતો વધારો સામેલ છે.
તે જાણવું આશ્ચર્યજનક છે કે મકાઈના મૂળનું એક અગ્રસ્થ વર્ધનશીલ પેશી (apical meristem) દર કલાકે $17,500$ થી વધુ નવા કોષો ઉત્પન્ન કરી શકે છે,જ્યારે તરબૂચના કોષો કદમાં $3,50,000$ ગણા સુધી વધી શકે છે.
પ્રથમ કિસ્સામાં,વૃદ્ધિને કોષોની સંખ્યામાં વધારા તરીકે દર્શાવવામાં આવે છે; જ્યારે બીજા કિસ્સામાં વૃદ્ધિને કોષના કદમાં વધારા તરીકે દર્શાવવામાં આવે છે.
પરાગનલિકાની વૃદ્ધિ તેની લંબાઈના સંદર્ભમાં માપવામાં આવે છે,જ્યારે પૃષ્ઠવક્ષી પર્ણ (dorsiventral leaf) માં વૃદ્ધિ સપાટીના ક્ષેત્રફળમાં થતા વધારા દ્વારા દર્શાવવામાં આવે છે.

(N/A) વૃદ્ધિના સમયગાળાને સામાન્ય રીતે ત્રણ તબક્કાઓમાં વિભાજિત કરવામાં આવે છે: વર્ધનશીલ (meristematic),લંબાઈમાં વધારો (elongation),અને પરિપક્વન (maturation).
$1$. વર્ધનશીલ તબક્કો: મૂળ અને પ્રરોહના અગ્રભાગમાં રહેલા કોષો સતત વિભાજન પામે છે. આ કોષો જીવરસથી સભર હોય છે અને તેમાં મોટા,સ્પષ્ટ કોષકેન્દ્રો હોય છે. તેમની કોષદીવાલ પ્રાથમિક,પાતળી અને સેલ્યુલોઝની બનેલી હોય છે,જેમાં પુષ્કળ પ્રમાણમાં કોષરસતંતુઓ (plasmodesmata) જોવા મળે છે.
$2$. લંબાઈમાં વધારો (પ્રસરણ) તબક્કો: વર્ધનશીલ પ્રદેશની નજીકના કોષો લંબાઈમાં વધારાનો તબક્કો દર્શાવે છે. આ તબક્કો રસધાનીકરણમાં વધારો,કોષનું કદ વધવું અને નવી કોષદીવાલના જમાવડા દ્વારા લાક્ષણિક બને છે.
$3$. પરિપક્વન તબક્કો: અગ્રભાગથી દૂર,કોષો તેમની દીવાલની જાડાઈ અને જીવરસના ફેરફારોની દ્રષ્ટિએ મહત્તમ કદ પ્રાપ્ત કરે છે. આ પરિપક્વન તબક્કો છે,જ્યાં કોષો ચોક્કસ કાર્યો કરવા માટે વિભેદિત થાય છે.

(N/A) વૃદ્ધિ દર એટલે એકમ સમયમાં થતી વૃદ્ધિ.
વૃદ્ધિને ગાણિતિક રીતે દર્શાવી શકાય છે અને તેને મુખ્ય બે પ્રકારોમાં વહેંચી શકાય છે:
$1$. આંકડાકીય વૃદ્ધિ (Arithmetic Growth): આ પ્રકારમાં,સમભાજન કોષ વિભાજન પછી,માત્ર એક જ બાળ કોષ વિભાજન કરવાનું ચાલુ રાખે છે,જ્યારે બીજો કોષ વિભેદિત અને પરિપક્વ થાય છે. તેનું સરળ ઉદાહરણ મૂળની અચળ દરે થતી લંબાઈ છે. ગાણિતિક રીતે,તેને $L_t = L_0 + rt$ તરીકે દર્શાવવામાં આવે છે,જ્યાં $L_t$ એ $t$ સમયે લંબાઈ છે,$L_0$ એ શૂન્ય સમયે લંબાઈ છે,અને $r$ એ વૃદ્ધિ દર અથવા એકમ સમય દીઠ લંબાઈમાં વધારો છે.
$2$. ભૌમિતિક વૃદ્ધિ (Geometrical Growth): આ પદ્ધતિમાં,વૃદ્ધિ ત્રણ અલગ તબક્કાઓ અનુસરે છે:
(અ) લેગ તબક્કો (Lag phase): શરૂઆતનો તબક્કો જે ખૂબ જ ધીમી વૃદ્ધિ દ્વારા લાક્ષણિક છે.
(બ) લોગ તબક્કો (Log phase/Exponential phase): મધ્ય તબક્કો જ્યાં વૃદ્ધિ ખૂબ જ ઝડપી અને ઘાતાંકીય હોય છે. જો પોષક તત્વોનો પુરવઠો પૂરતો હોય,તો બંને બાળ કોષો વિભાજન કરવાની ક્ષમતા જાળવી રાખે છે.
(ક) સ્થિર તબક્કો (Stationary phase): અંતિમ તબક્કો જ્યાં મર્યાદિત સંસાધનોને કારણે વૃદ્ધિ ધીમી પડી જાય છે.
જ્યારે વૃદ્ધિના પરિમાણને સમયની સાપેક્ષમાં આલેખવામાં આવે છે,ત્યારે તે લાક્ષણિક સિગ્મોઇડ વક્ર (sigmoid curve) આપે છે. ઘાતાંકીય વૃદ્ધિને $W_1 = W_0 e^{rt}$ તરીકે દર્શાવવામાં આવે છે,જ્યાં $W_1$ એ અંતિમ કદ છે,$W_0$ એ પ્રારંભિક કદ છે,$t$ એ વૃદ્ધિનો સમય છે,$r$ એ સાપેક્ષ વૃદ્ધિ દર (કાર્યક્ષમતા સૂચકાંક) છે,અને $e$ એ પ્રાકૃતિક લઘુગણકનો આધાર છે.

(N/A) - વનસ્પતિની વૃદ્ધિ વિવિધ બાહ્ય અને આંતરિક પરિબળો દ્વારા પ્રભાવિત થાય છે.
- વનસ્પતિની વૃદ્ધિમાં જીવરસનું સંશ્લેષણ,કોષ વિભાજન,કોષ વિસ્તરણ અને કોષ વિભેદનનો સમાવેશ થાય છે.
- વનસ્પતિની વૃદ્ધિને અસર કરતા કેટલાક પરિબળો નીચે મુજબ છે:
- $(a)$ પાણી: તે કોષોના વિસ્તરણ,વધતા કોષોની આસૃતિદાબ (turgidity) જાળવવા અને વૃદ્ધિના વિસ્તરણ માટે વનસ્પતિની પ્રથમ અને સૌથી મહત્વની જરૂરિયાત છે. તે ઘણી ઉત્સેચકીય પ્રક્રિયાઓ માટે માધ્યમ તરીકે પણ કાર્ય કરે છે. પાણીની અછતની સ્થિતિમાં વનસ્પતિની વૃદ્ધિ અવરોધાય છે.
- $(b)$ ઓક્સિજન: તે વૃદ્ધિની પ્રવૃત્તિઓ માટે જરૂરી ચયાપચયની ઉર્જા મુક્ત કરવામાં મદદ કરે છે.
- $(c)$ પોષક તત્વો: આ જીવરસના સંશ્લેષણ માટે મુખ્ય કાચા માલ (ગુરુ અને લઘુ આવશ્યક તત્વો) તરીકે કાર્ય કરે છે અને ઉર્જાના સ્ત્રોત તરીકે પણ કામ કરે છે. પોષક તત્વોની ઉણપની સ્થિતિમાં વનસ્પતિની વૃદ્ધિ પ્રભાવિત થાય છે.
- $(d)$ પ્રકાશ: તે ખોરાકના સંશ્લેષણમાં મદદ કરે છે. તે મૂળ અને પ્રરોહની વૃદ્ધિ પણ નક્કી કરે છે. પ્રકાશની સાથે ગુરુત્વાકર્ષણ પણ પર્યાવરણીય સંકેત તરીકે કાર્ય કરે છે જે વૃદ્ધિના અમુક તબક્કાઓને અસર કરે છે.
- $(e)$ તાપમાન: વનસ્પતિની સામાન્ય અને યોગ્ય વૃદ્ધિ માટે શ્રેષ્ઠ તાપમાન શ્રેણી જરૂરી છે,એટલે કે $25-30^{\circ}C$ (આ એટલા માટે છે કારણ કે શ્રેષ્ઠ તાપમાન શ્રેણીમાં ઉત્સેચકીય પ્રતિક્રિયાઓ ખૂબ ઝડપી હોય છે).

(N/A) વૃદ્ધિને બે રીતે દર્શાવી શકાય છે:
$1$. નિરપેક્ષ વૃદ્ધિ દર (Absolute Growth Rate): તે એકમ સમય દીઠ કુલ વૃદ્ધિનું માપન અને તુલના છે. તે કદ અથવા ક્ષેત્રફળમાં થયેલો વાસ્તવિક વધારો દર્શાવે છે.
પર્ણ $A$ માટે: નિરપેક્ષ વૃદ્ધિ = $10 \ cm^2 - 5 \ cm^2 = 5 \ cm^2$.
પર્ણ $B$ માટે: નિરપેક્ષ વૃદ્ધિ = $55 \ cm^2 - 50 \ cm^2 = 5 \ cm^2$.
બંને પર્ણો $5 \ cm^2$ ની સમાન નિરપેક્ષ વૃદ્ધિ દર્શાવે છે.
$2$. સાપેક્ષ વૃદ્ધિ દર (Relative Growth Rate): તે સામાન્ય આધાર પર (દા.ત. એકમ પ્રારંભિક પરિમાણ દીઠ) વ્યક્ત કરાયેલ એકમ સમય દીઠ આપેલ તંત્રની વૃદ્ધિ છે.
સૂત્ર: $\text{સાપેક્ષ વૃદ્ધિ દર} = \frac{\text{નિરપેક્ષ વૃદ્ધિ}}{\text{પ્રારંભિક કદ}} \times 100$.
પર્ણ $A$ માટે: સાપેક્ષ વૃદ્ધિ દર = $(5 / 5) \times 100 = 100\%$.
પર્ણ $B$ માટે: સાપેક્ષ વૃદ્ધિ દર = $(5 / 50) \times 100 = 10\%$.
આમ,પર્ણ $B$ ની સરખામણીમાં પર્ણ $A$ વધુ સાપેક્ષ વૃદ્ધિ દર દર્શાવે છે.

(N/A) વનસ્પતિમાં વૃદ્ધિ એક જટિલ પ્રક્રિયા છે જે અસરકારક રીતે થવા માટે કેટલીક આવશ્યક શરતોની જરૂર હોય છે:
$1$. પાણી: કોષોના કદમાં વધારો કરવા માટે આશુનતા દાબ (turgor pressure) માટે પાણી અનિવાર્ય છે. તે ઉત્સેચકીય પ્રવૃત્તિઓ અને ચયાપચયની પ્રક્રિયાઓ માટે માધ્યમ પૂરું પાડે છે.
$2$. ઓક્સિજન: જૈવિક ક્રિયાઓ માટે જરૂરી ચયાપચયની ઊર્જા $(ATP)$ મુક્ત કરવા માટે જારક શ્વસન દ્વારા ઓક્સિજનની જરૂર પડે છે.
$3$. પોષક તત્વો: જીવરસના સંશ્લેષણ માટે અને ઊર્જાના સ્ત્રોત તરીકે ગુરુ અને લઘુ પોષક તત્વો આવશ્યક છે.
$4$. તાપમાન: દરેક વનસ્પતિમાં વૃદ્ધિ માટે તાપમાનની એક શ્રેષ્ઠ મર્યાદા હોય છે. આ મર્યાદાથી વિચલન વૃદ્ધિને અવરોધી શકે છે અથવા નુકસાન પહોંચાડી શકે છે.
$5$. પ્રકાશ: પ્રકાશ પ્રકાશસંશ્લેષણ માટે નિર્ણાયક છે,જે વૃદ્ધિ માટે જરૂરી ઊર્જા અને કાર્બન માળખું પૂરું પાડે છે. તે પ્રકાશ-આકારજનન (photomorphogenesis) પર પણ અસર કરે છે.

(N/A) વનસ્પતિઓમાં વૃદ્ધિ એ એક જટિલ પ્રક્રિયા છે જે અનેક આંતરિક અને બાહ્ય પરિબળો દ્વારા પ્રભાવિત થાય છે:
$1$. $\text{આંતરિક}$ $\text{પરિબળો}$: આમાં આનુવંશિક પરિબળો (જીનોટાઇપ) અને કોષીય પરિબળો જેવા કે વનસ્પતિ વૃદ્ધિ નિયામકો (હોર્મોન્સ) જેમ કે ઓક્સિન, જિબરેલિન, સાયટોકાઈનિન, એબ્સિસિક એસિડ અને ઇથિલીનનો સમાવેશ થાય છે.
$2$. $\text{બાહ્ય}$ $\text{પરિબળો}$: આ પર્યાવરણીય પરિબળો છે જે વૃદ્ધિને અસર કરે છે:
- $\text{પાણી}$: તે કોષના કદમાં વધારો, આસુનતા અને ઉત્સેચકીય પ્રવૃત્તિઓ માટે આવશ્યક છે. તે ચયાપચયની પ્રતિક્રિયાઓ માટે માધ્યમ પૂરું પાડે છે.
- $\text{ઓક્સિજન}$: તે જારક શ્વસન માટે જરૂરી છે, જે વૃદ્ધિ માટે જરૂરી ઊર્જા મુક્ત કરે છે.
- $\text{પોષક}$ $\text{તત્વો}$: પ્રોટોપ્લાઝમના સંશ્લેષણ માટે ગુરુ અને લઘુ પોષક તત્વો જરૂરી છે અને તે ઊર્જાના સ્ત્રોત તરીકે કાર્ય કરે છે.
- $\text{તાપમાન}$: દરેક વનસ્પતિમાં વૃદ્ધિ માટે તાપમાનની એક શ્રેષ્ઠ મર્યાદા હોય છે. તાપમાનની અતિશયતા ઉત્સેચકોને નિષ્ક્રિય કરી શકે છે અથવા ચયાપચયની પ્રક્રિયાઓને અવરોધી શકે છે.
- $\text{પ્રકાશ}$: પ્રકાશની તીવ્રતા, ગુણવત્તા અને સમયગાળો (ફોટોપિરિયોડિઝમ) વૃદ્ધિ અને વિકાસને નોંધપાત્ર રીતે અસર કરે છે.

(D) વનસ્પતિઓમાં,વૃદ્ધિ સામાન્ય રીતે અનિશ્ચિત હોય છે,જેનો અર્થ છે કે વર્ધમાન પેશીઓની હાજરીને કારણે તેઓ તેમના સમગ્ર જીવનકાળ દરમિયાન વૃદ્ધિ પામવાનું ચાલુ રાખે છે.
જોકે,પર્ણો,પુષ્પો અને ફળો જેવા ચોક્કસ અંગો નિશ્ચિત વૃદ્ધિ દર્શાવે છે,જેનો અર્થ છે કે એક ચોક્કસ કદ પ્રાપ્ત કર્યા પછી તેઓ વધવાનું બંધ કરી દે છે.
મકાઈ (એકદળી) અને તરબૂચ (દ્વિદળી) બંને સમગ્ર સજીવ તરીકે અનિશ્ચિત વૃદ્ધિ દર્શાવે છે કારણ કે તેમની પાસે અગ્રસ્થ વર્ધમાન પેશીઓ હોય છે જે તેમના જીવનચક્ર દરમિયાન સક્રિય રહે છે.
તેથી,તેમની એકંદર વૃદ્ધિની પ્રકૃતિમાં કોઈ મૂળભૂત તફાવત નથી; બંને અનિશ્ચિત વૃદ્ધિ ધરાવે છે.

(N/A) વનસ્પતિમાં વૃદ્ધિના તબક્કાને મુખ્યત્વે ત્રણ ભાગમાં વહેંચવામાં આવે છે: વર્ધનશીલ તબક્કો,લંબાઈમાં વધારાનો તબક્કો અને પરિપક્વન તબક્કો.
$1$. વર્ધનશીલ તબક્કો: મૂળ અને પ્રરોહના અગ્રભાગમાં રહેલા કોષો સતત વિભાજન પામે છે. આ કોષો ઘટ્ટ જીવરસ ધરાવે છે,તેમાં મોટા અને સ્પષ્ટ કોષકેન્દ્ર હોય છે અને તેમની પ્રાથમિક કોષદીવાલ પાતળી હોય છે,જેમાં પુષ્કળ પ્રમાણમાં કોષરસતંતુઓ જોવા મળે છે.
$2$. લંબાઈમાં વધારાનો તબક્કો: વર્ધનશીલ પ્રદેશની નજીકના કોષો કદમાં વધારો અનુભવે છે. આ તબક્કાની લાક્ષણિકતાઓમાં રસધાનીનું કદ વધવું,કોષનું વિસ્તરણ અને નવી કોષદીવાલનું નિર્માણ મુખ્ય છે.
$3$. પરિપક્વન તબક્કો: કોષો તેમની દીવાલની જાડાઈ અને જીવરસના ફેરફારોની દ્રષ્ટિએ મહત્તમ કદ પ્રાપ્ત કરે છે. તેઓ ચોક્કસ કાર્યો કરવા માટે વિભેદન પામે છે અને તેમનું અંતિમ બંધારણીય સ્વરૂપ ધારણ કરે છે.

(N/A) વનસ્પતિની વૃદ્ધિ એક જટિલ પ્રક્રિયા છે જે મુખ્ય ત્રણ તબક્કાઓમાં થાય છે:
$1$. $\text{વર્ધનશીલ}$ $\text{તબક્કો}$ ($Meristematic$ $phase$): આ તબક્કો મૂળ અને પ્રરોહના અગ્રભાગમાં જોવા મળે છે. આ વિસ્તારના કોષો સતત સમભાજન દ્વારા વિભાજન પામે છે. આ કોષો જીવરસથી ભરપૂર હોય છે અને તેમાં મોટા, સ્પષ્ટ કોષકેન્દ્રો હોય છે. કોષદીવાલ પ્રાથમિક, પાતળી અને સેલ્યુલોઝની બનેલી હોય છે, જેમાં પુષ્કળ પ્રમાણમાં કોષરસતંતુઓ (plasmodesmata) આવેલા હોય છે.
$2$. $\text{લંબાઈનો}$ $\text{તબક્કો}$ ($Elongation$ $phase$): આ તબક્કો વર્ધનશીલ પ્રદેશની તરત જ પાછળના ભાગમાં જોવા મળે છે. કોષોમાં નોંધપાત્ર વિસ્તરણ થાય છે, જે અંગની લંબાઈમાં વધારા માટે જવાબદાર છે. આ તબક્કો રસધાનીકરણમાં વધારો, કોષનું વિસ્તરણ અને નવી કોષદીવાલના જમાવડા દ્વારા લાક્ષણિક છે.
$3$. $\text{પરિપક્વતાનો}$ $\text{તબક્કો}$ ($Maturation$ $phase$): આ તબક્કો અગ્રભાગથી દૂરના ભાગમાં જોવા મળે છે. કોષો દીવાલની જાડાઈ અને જીવરસના ફેરફારોની દ્રષ્ટિએ તેમનું મહત્તમ કદ પ્રાપ્ત કરે છે. કોષો ચોક્કસ કાર્યો કરવા માટે વિભેદન પામે છે અને પરિપક્વ પેશીઓ બને છે.

(N/A) પરિપક્વન અવસ્થા એ વનસ્પતિ વૃદ્ધિનો અંતિમ તબક્કો છે જ્યાં કોષો કોષદીવાલની જાડાઈ અને જીવરસના ફેરફારોની દ્રષ્ટિએ તેમનું મહત્તમ કદ પ્રાપ્ત કરે છે.
$1$. આ તબક્કામાં કોષો તેમના મહત્તમ કદ સુધી પહોંચે છે.
$2$. કોષદીવાલમાં નોંધપાત્ર જાડાઈ જોવા મળે છે.
$3$. કોષને ચોક્કસ શારીરિક કાર્યો માટે અનુકૂલિત કરવા માટે જીવરસમાં ફેરફારો થાય છે.
$4$. કોષ તેના વિશિષ્ટ કાર્ય (દા.ત. જલવાહક કે અન્નવાહકનો ભાગ બનવું) માટે તૈયાર થતો હોવાથી,લંબાઈના તબક્કાની તુલનામાં ચયાપચયની પ્રવૃત્તિ ઘણીવાર ઘટે છે.

(C) વૃદ્ધિને ગાણિતિક રીતે બે મુખ્ય સ્વરૂપોમાં દર્શાવી શકાય છે:
$1$. અંકગણિતીય વૃદ્ધિ: આ પ્રકારની વૃદ્ધિમાં,માત્ર એક જ બાળ કોષ વિભાજન કરવાનું ચાલુ રાખે છે જ્યારે બીજો કોષ વિભેદિત અને પરિપક્વ થાય છે. તેનું ગાણિતિક સૂત્ર $L_t = L_0 + rt$ છે,જ્યાં $L_t$ એ $t$ સમયે લંબાઈ છે,$L_0$ એ $0$ સમયે લંબાઈ છે અને $r$ એ વૃદ્ધિ દર છે.
$2$. ભૌમિતિક વૃદ્ધિ: આ પ્રકારની વૃદ્ધિમાં,બંને બાળ કોષો વિભાજન કરવાનું ચાલુ રાખે છે. તેનું ગાણિતિક સૂત્ર $W_1 = W_0 e^{rt}$ છે,જ્યાં $W_1$ એ અંતિમ કદ છે,$W_0$ એ પ્રારંભિક કદ છે,$r$ એ સાપેક્ષ વૃદ્ધિ દર છે,$t$ એ વૃદ્ધિનો સમય છે અને $e$ એ પ્રાકૃતિક લઘુગણકનો આધાર છે.

(A) વનસ્પતિઓમાં,ઝડપી વૃદ્ધિ સામાન્ય રીતે ભૌમિતિક વૃદ્ધિ દ્વારા દર્શાવવામાં આવે છે,જ્યાં સમભાજન (mitosis) દ્વારા ઉત્પન્ન થતી બંને બાળ કોષો વિભાજન કરવાની ક્ષમતા જાળવી રાખે છે અને સતત વિભાજન પામે છે.
ભૌમિતિક વૃદ્ધિ માટેનું સૂત્ર $W_1 = W_0 e^{rt}$ છે.
અહીં,$W_1$ એ અંતિમ કદ (વજન,ઊંચાઈ અથવા સંખ્યા) દર્શાવે છે.
$W_0$ એ સમયગાળાની શરૂઆતમાં પ્રારંભિક કદ દર્શાવે છે.
$r$ એ સાપેક્ષ વૃદ્ધિ દર દર્શાવે છે.
$t$ એ વૃદ્ધિનો સમય દર્શાવે છે.
$e$ એ પ્રાકૃતિક લઘુગણકનો આધાર છે (આશરે $2.718$).
જ્યારે આ વૃદ્ધિને સમયની સાપેક્ષમાં આલેખવામાં આવે છે,ત્યારે તે સિગ્મોઇડ ($S$-આકારનો) વળાંક આપે છે.

(D) પાણી વનસ્પતિની વૃદ્ધિ માટે નીચેના કારણોસર સૌથી આવશ્યક જરૂરિયાત છે:
$1$. તે વૃદ્ધિ પામતા કોષોની આસૃતિદાબ (turgidity) જાળવી રાખીને કોષના કદમાં વધારો કરવા માટે જરૂરી છે,જે વૃદ્ધિના વિસ્તરણમાં મદદ કરે છે.
$2$. તે વનસ્પતિ કોષોમાં થતી વિવિધ ઉત્સેચકીય પ્રવૃત્તિઓ માટે એક મહત્વપૂર્ણ માધ્યમ તરીકે કાર્ય કરે છે.
$3$. પાણીની અછતની સ્થિતિમાં,વનસ્પતિની વૃદ્ધિ નોંધપાત્ર રીતે અવરોધાય છે.