Ear Questions in Gujarati

(C) મધ્ય કર્ણમાં ત્રણ નાના હાડકાં હોય છે જેને સામૂહિક રીતે કર્ણ અસ્થિઓ (ear ossicles) કહેવામાં આવે છે. આ હાડકાં હથોડી (malleus),એરન (incus) અને પેંગડું (stapes) છે. તે એકબીજા સાથે સાંકળની જેમ જોડાયેલા હોય છે અને આંતરિક કર્ણ સુધી ધ્વનિ તરંગોના પ્રસારણની કાર્યક્ષમતામાં વધારો કરે છે.

(D) આંતરિક કાન (અસ્થિ લેબિરિન્થ) પેરિલિમ્ફ નામના પ્રવાહીથી ભરેલો હોય છે.
અસ્થિ લેબિરિન્થની અંદર પટલીય લેબિરિન્થ આવેલું હોય છે,જે એન્ડોલિમ્ફ નામના પ્રવાહીથી ભરેલું હોય છે.
તેથી,આંતરિક કાનમાં ચોક્કસ ભાગ (અસ્થિ લેબિરિન્થ વિરુદ્ધ પટલીય લેબિરિન્થ) ના આધારે બંને પ્રકારના પ્રવાહી જોવા મળે છે.

(C) આંતરિક કાન અસ્થિ લેબિરિન્થ અને મેમ્બ્રેનસ લેબિરિન્થનો બનેલો છે.
વેસ્ટિબ્યુલની અંદર,મેમ્બ્રેનસ લેબિરિન્થમાં બે મુખ્ય કોથળીઓ હોય છે: યુટ્રિક્યુલસ અને સેક્યુલસ.
યુટ્રિક્યુલસ એ વેસ્ટિબ્યુલર ઉપકરણનો મોટો,ઉપલો ખંડ છે.
તેમાં મેક્યુલા હોય છે,જે એક સંવેદનાત્મક અંગ છે જે રેખીય પ્રવેગ અને ગુરુત્વાકર્ષણના સંદર્ભમાં માથાની સ્થિતિને શોધવા માટે જવાબદાર છે,આમ તે શરીરનું સંતુલન જાળવવામાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવે છે.

(B) $VIII^{th}$ મસ્તિષ્ક ચેતા,જેને શ્રવણ ચેતા (Auditory nerve) અથવા વેસ્ટિબ્યુલોકોક્લિયર ચેતા તરીકે ઓળખવામાં આવે છે,તે આંતરિક કાનમાંથી મગજ સુધી સંવેદનાત્મક માહિતી પહોંચાડવા માટે જવાબદાર છે.
તે બે મુખ્ય શાખાઓ ધરાવે છે: વેસ્ટિબ્યુલર ચેતા,જે સંતુલન સંબંધિત માહિતીનું વહન કરે છે,અને કોક્લિયર ચેતા,જે સાંભળવાની પ્રક્રિયા સંબંધિત માહિતીનું વહન કરે છે.
તેથી,શ્રવણ ચેતા એ કાનમાંથી ઉત્તેજનાનું વહન કરતી સાચી ચેતા છે.

(B) યુટ્રિક્યુલસ એ પૃષ્ઠવંશીઓના અંતઃકર્ણમાં આવેલી વેસ્ટિબ્યુલર સિસ્ટમનો એક ભાગ છે.
તેમાં મેક્યુલા નામની સંવેદી અધિચ્છદ હોય છે,જે રેખીય પ્રવેગ અને ગુરુત્વાકર્ષણની સાપેક્ષમાં માથાની સ્થિતિને ઓળખવા માટે જવાબદાર છે.
તેથી,યુટ્રિક્યુલસનું પ્રાથમિક કાર્ય શરીરનું સંતુલન જાળવવાનું છે.

(B) ધ્વનિ તરંગો આંતરિક કાનમાં પ્રવેશે છે અને કોક્લિયાની અંદર રહેલા એન્ડોલિમ્ફમાં કંપન પેદા કરે છે. આ કંપનોને કારણે બેસિલર પટલ ગતિ કરે છે,જે વાળ કોષોને (hair cells) ટેક્ટોરિયલ પટલની સામે ધકેલે છે. ટેક્ટોરિયલ પટલની સામે વાળ કોષોના વળવાથી શ્રવણ માટે ચેતા આવેગ (ઉત્તેજના) ઉત્પન્ન થાય છે. તેથી,ટેક્ટોરિયલ પટલ એ રચના છે જે શ્રવણ માટે ઉત્તેજના ઉત્પન્ન કરવા માટે વાળ કોષો સાથે સંપર્ક કરે છે.

(A) સાચો જવાબ $A$ છે. આંતરિક કાનમાં આવેલું વેસ્ટિબ્યુલર એપરેટસ શરીરનું સંતુલન જાળવવા અને સ્થિતિ તથા પ્રવેગમાં થતા ફેરફારોને પારખવા માટે જવાબદાર છે. ભૂકંપ દરમિયાન,જમીનમાં થતા ધ્રુજારી અને ફેરફારો વેસ્ટિબ્યુલર સિસ્ટમ દ્વારા અનુભવાય છે,જે શરીરને અસ્થિરતા પારખવામાં અને સંતુલન જાળવવામાં મદદ કરે છે.

(A) સસ્તન પ્રાણીઓના આંતરિક કાનમાં બે મુખ્ય કાર્યાત્મક ભાગો હોય છે: કર્ણાવર્ત (Cochlea) અને વેસ્ટિબ્યુલર ઉપકરણ.
$1$. કર્ણાવર્ત એ ગૂંચળાદાર રચના છે જેમાં 'ઓર્ગન ઓફ કોર્ટી' (Organ of Corti) આવેલું હોય છે,જે સાંભળવા માટેનું પ્રાથમિક સંવેદનાંગ છે.
$2$. વેસ્ટિબ્યુલર ઉપકરણ,જેમાં અર્ધવર્તુળાકાર નલિકાઓ અને ઓટોલિથ અંગો (સેક્યુલ અને યુટ્રિકલ) નો સમાવેશ થાય છે,તે શરીરનું સંતુલન અને મુદ્રા જાળવવા માટે જવાબદાર છે.
તેથી,કર્ણાવર્ત ખાસ કરીને સાંભળવાની પ્રક્રિયા સાથે સંકળાયેલ છે.

(B) સસ્તન પ્રાણીઓમાં આંતરિક કાન કર્ણાવર્ત (cochlea) અને વેસ્ટિબ્યુલર ઉપકરણ (vestibular apparatus) ધરાવે છે.
વેસ્ટિબ્યુલર ઉપકરણ અર્ધવર્તુળાકાર નલિકાઓ (semicircular canals) અને ઓટોલિથ અંગ (જે સેક્યુલ અને યુટ્રિકલનું બનેલું છે) નું બનેલું છે.
અર્ધવર્તુળાકાર નલિકાઓ શરીર ગતિમાં હોય ત્યારે સંતુલન જાળવવા માટે જવાબદાર છે (ગતિશીલ સંતુલન).
ઓટોલિથ અંગ શરીર વિરામ અવસ્થામાં હોય ત્યારે સંતુલન જાળવવા (સ્થિર સંતુલન) અને ગુરુત્વાકર્ષણને પારખવા માટે જવાબદાર છે.
તેથી,આંતરિક કાન શરીરનું સંતુલન જાળવવામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે.

(A) યુટ્રિક્યુલસ અને સેક્યુલસ એ આંતરિક કાનના વેસ્ટિબ્યુલર ઉપકરણનો ભાગ છે,જે શરીરનું સંતુલન જાળવવા માટે જવાબદાર છે. ઓટોકોનિયા (અથવા ઓટોલિથ્સ) તરીકે ઓળખાતા કેલ્કેરિયસ કણો હેર સેલ્સ (મેક્યુલા) પરની જિલેટીનસ પટલમાં જડિત હોય છે. જ્યારે શરીર તેની સ્થિતિ બદલે છે અથવા રેખીય પ્રવેગ અનુભવે છે,ત્યારે ગુરુત્વાકર્ષણ અથવા જડત્વને કારણે ઓટોકોનિયા ખસે છે. આ હિલચાલ હેર સેલ્સના સ્ટીરિયોસિલિયાને વાળે છે,જેનાથી ચેતા આવેગ (nerve impulse) ઉત્પન્ન થાય છે જે સંતુલન જાળવવા માટે મગજને મોકલવામાં આવે છે.

(A) સસ્તન પ્રાણીઓમાં,કાન એ સાંભળવા અને સંતુલન જાળવવા માટે જવાબદાર વિશિષ્ટ સંવેદનાત્મક અંગ છે.
ધ્વનિ તરંગો બાહ્ય કાન (કર્ણપલ્લવ) દ્વારા પકડવામાં આવે છે અને શ્રવણ નલિકા દ્વારા કર્ણપટલ સુધી પહોંચાડવામાં આવે છે.
ત્યારબાદ આ ધ્રુજારીઓ મધ્ય કર્ણના અસ્થિઓ દ્વારા વિસ્તૃત થાય છે અને આંતરિક કર્ણના કર્ણાવર્ત (cochlea) સુધી પહોંચાડવામાં આવે છે.
કર્ણાવર્તમાં 'ઓર્ગન ઓફ કોર્ટી' આવેલું હોય છે,જેમાં વાળ જેવા કોષો (hair cells) હોય છે જે યાંત્રિક ગ્રાહકો તરીકે કાર્ય કરે છે,જે ધ્વનિની ધ્રુજારીઓને ચેતા આવેગમાં રૂપાંતરિત કરે છે,જે શ્રવણ ચેતા દ્વારા મગજ સુધી મોકલવામાં આવે છે.

(D) . યુસ્ટેકિયન નલિકા મધ્યકર્ણની ગુહાને નાસોફેરિન્ક્સ સાથે જોડે છે.
તેનું મુખ્ય કાર્ય ટિમ્પેનિક પટલ (કર્ણપટલ) ની બંને બાજુએ હવાનું દબાણ સમાન રાખવાનું છે,જે યોગ્ય રીતે સાંભળવા માટે અને પટલને નુકસાનથી બચાવવા માટે આવશ્યક છે.

(A) 'ઓર્ગન ઓફ કોર્ટી' એ આંતરિક કાનના કર્ણાવર્ત (cochlea) માં આવેલું સાંભળવાનું સંવેદી અંગ છે.
તેમાં વાળ કોષો (hair cells) હોય છે જે યાંત્રિક ગ્રાહી (mechanoreceptors) તરીકે કાર્ય કરે છે.
શ્રવણ ચેતા (જેને વેસ્ટિબ્યુલોકોક્લિયર ચેતા અથવા ક્રેનિયલ ચેતા $VIII$ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) બે શાખાઓ ધરાવે છે: વેસ્ટિબ્યુલર શાખા અને કોક્લિયર શાખા.
કોક્લિયર શાખા ખાસ કરીને 'ઓર્ગન ઓફ કોર્ટી' ના વાળ કોષોને ચેતાતંતુઓ પૂરા પાડે છે જેથી શ્રવણ સંવેદનાઓ મગજ સુધી પહોંચી શકે.

(A) આંતરિક કાન (inner ear) ગર્ભીય બાહ્ય ગર્ભસ્તર (ectoderm) માંથી વિકસે છે. ખાસ કરીને,તે ઓટિક પ્લેકોડ (otic placode) માંથી ઉદ્ભવે છે,જે ગર્ભ વિકાસ દરમિયાન પશ્ચમગજની બંને બાજુએ સપાટીના બાહ્ય ગર્ભસ્તરનું જાડું પડ છે.

(A) યુસ્ટાશિયન નલિકા (જેને શ્રવણ નલિકા તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) મધ્ય કર્ણને નાસિકા-ગળા (nasopharynx) સાથે જોડે છે.
તે મુખ્યત્વે સ્થિતિસ્થાપક કાસ્થિ (Elastic cartilage) દ્વારા આધારિત હોય છે,જે દબાણના સંતુલન માટે નલિકાને ખુલ્લી રાખવા માટે જરૂરી માળખાકીય મજબૂતી અને લવચીકતા પૂરી પાડે છે.

(D) શંખિકા એ અંતઃકર્ણનો ગૂંચળાદાર ભાગ છે. તે રાઈસનરની પટલ અને બેસિલર પટલ દ્વારા ત્રણ પ્રવાહીથી ભરેલા ખંડોમાં વિભાજિત થાય છે. આ ત્રણ ખંડો નીચે મુજબ છે:
$1$. $Scala$ $vestibuli$ (ઉપરનો ખંડ)
$2$. $Scala$ $media$ (મધ્ય ખંડ)
$3$. $Scala$ $tympani$ (નીચેનો ખંડ)
તેથી,શંખિકા આ ત્રણેય રચનાઓ ધરાવે છે.

(B) સસલા સહિતના સસ્તન પ્રાણીઓના અંતઃકર્ણમાં વેસ્ટિબ્યુલર ઉપકરણ આવેલું હોય છે. આ ઉપકરણ ત્રણ અર્ધવર્તુળાકાર નલિકાઓ (semicircular canals) અને ઓટોલિથ અંગ (સેક્યુલસ અને યુટ્રિકલ) નું બનેલું હોય છે. આ ત્રણ અર્ધવર્તુળાકાર નલિકાઓ માથાની ભ્રમણ ગતિને પારખવા માટે એકબીજા સાથે કાટખૂણે વિવિધ સમતલોમાં (અગ્ર,પશ્ચ અને પાર્શ્વ) ગોઠવાયેલી હોય છે.

(C) મધ્યકર્ણમાં ત્રણ નાના અસ્થિઓ આવેલા હોય છે જેને કર્ણ અસ્થિઓ કહેવામાં આવે છે. આ અસ્થિઓ હથોડી (Malleus),એરણ (Incus) અને પેંગડું (Stapes) છે. ભુજાસ્થિ (Humerus) એ ઉપલા હાથનું અસ્થિ છે,કાનનું નહીં. તેથી,ભુજાસ્થિ એ કર્ણ અસ્થિ નથી.

(C) મધ્યકર્ણમાં ત્રણ કર્ણાસ્થિઓ આવેલી હોય છે: હથોડી (malleus), એરણ (incus) અને પેંગડું (stapes).
પેંગડું એ માનવ શરીરનું સૌથી નાનું હાડકું છે અને તે અંડાકાર ગવાક્ષ (Fenestra ovalis) સાથે જોડાયેલું હોય છે.
આ પટલથી ઢંકાયેલું છિદ્ર મધ્યકર્ણને અંતઃકર્ણ સાથે જોડે છે, જેના દ્વારા પેંગડાના ધ્રુજારીઓ કર્ણાવર્તના પ્રવાહીમાં વહન પામે છે.

(D) સાંભળવાની પ્રક્રિયામાં ધ્વનિ તરંગોનું ચેતા આવેગોમાં રૂપાંતર થાય છે.
ધ્વનિ તરંગો કાનમાં પ્રવેશ કરે છે અને કર્ણપટલ (tympanic membrane) માં ધ્રુજારી પેદા કરે છે,જે કર્ણ અસ્થિઓ દ્વારા અંડાકાર બારી (oval window) સુધી પહોંચાડવામાં આવે છે.
આનાથી કર્ણાવર્ત (cochlea) ના પ્રવાહીમાં તરંગો ઉત્પન્ન થાય છે,જે બેસિલર પટલમાં લહેરો પેદા કરે છે.
બેસિલર પટલની આ હિલચાલને કારણે રોમકોષો ટેક્ટોરિયલ પટલની સામે દબાય છે.
ઓર્ગન ઓફ કોર્ટીના આ સંવેદી રોમકોષોનું વળવું ચેતા આવેગો ઉત્પન્ન કરે છે,જે ત્યારબાદ શ્રવણ ચેતા દ્વારા મગજ સુધી પહોંચાડવામાં આવે છે જેથી ધ્વનિનું અર્થઘટન થઈ શકે.

(B) કોર્ટીનું અંગ એ અંતઃકર્ણના કર્ણાવર્ત (cochlea) માં આવેલી એક રચના છે。
તે સ્કેલા મીડિયા (જેને કોક્લિયર ડક્ટ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) માં બેઝિલર પટલ પર સ્થિત છે。
કોર્ટીના અંગમાં વાળ કોષો (hair cells) હોય છે જે સાંભળવા માટે યાંત્રિક ગ્રાહકો (mechanoreceptors) તરીકે કાર્ય કરે છે。
ટેક્ટોરીયલ પટલ એ કોર્ટીના અંગના વાળ કોષોની ઉપર આવેલું હોય છે, પરંતુ અંગ પોતે સ્કેલા મીડિયાની અંદર સ્થિત છે。

(B) શંખિકા એ અંતઃકર્ણનો એક ભાગ છે જે સાંભળવાની પ્રક્રિયા માટે જવાબદાર છે. ગર્ભીય વિકાસ દરમિયાન,શંખિકા લઘુપુટ (Saccule) માંથી એક ઉપસેલા ભાગ તરીકે વિકસે છે. લઘુપુટ અને યુટ્રિક્યુલસ એ વેસ્ટિબ્યુલર ઉપકરણના ભાગો છે,અને કોક્લિયર ડક્ટ (જે શંખિકા બનાવે છે) તે લઘુપુટમાંથી અલગ પડે છે.

(D) ઓર્ગન ઓફ કોર્ટી એ અંતઃસ્થ કર્ણના કર્ણાવર્ત (cochlea) માં આવેલી એક રચના છે. તે બેસિલર પટલ પર સ્થિત છે અને તેમાં વાળ કોષો (hair cells) હોય છે જે શ્રવણ ગ્રાહી તરીકે કાર્ય કરે છે. આ કોષો યાંત્રિક કંપનો (ધ્વનિ તરંગો) ને ચેતા આવેગોમાં રૂપાંતરિત કરે છે,જે ત્યારબાદ શ્રવણ ચેતા દ્વારા મગજ સુધી પહોંચાડવામાં આવે છે.

(A) $8^{th}$ મસ્તિષ્ક ચેતા,જેને શ્રવણ ચેતા અથવા વેસ્ટિબ્યુલોકોક્લિયર ચેતા તરીકે ઓળખવામાં આવે છે,તે અંતઃકર્ણમાંથી મગજ સુધી સંવેદનાત્મક માહિતી પહોંચાડવા માટે જવાબદાર છે. ખાસ કરીને,આ ચેતાની કોક્લિયર શાખા કોક્લિયા (કર્ણાવર્ત) ને ચેતા પુરવઠો પૂરો પાડે છે,જે સાંભળવાનું અંગ છે. તેથી,શ્રવણ ચેતા એ સાચો જવાબ છે.

(C) મનુષ્યના અંતઃકર્ણના મુખ્ય બે ભાગ છે: શંખિકા અને વેસ્ટિબ્યુલર તંત્ર.
શંખિકા મુખ્યત્વે સાંભળવાની પ્રક્રિયા સાથે સંકળાયેલ છે.
વેસ્ટિબ્યુલર તંત્ર અર્ધવર્તુલી નલિકાઓ અને ઓટોલિથ અંગો (સેક્યુલ અને યુટ્રિકલ) નું બનેલું છે.
અર્ધવર્તુલી નલિકાઓ હલનચલન દરમિયાન ગતિશીલ સંતુલન જાળવવામાં મદદ કરે છે,જ્યારે ઓટોલિથ અંગો સ્થિર સંતુલન જાળવે છે.

(B) યુસ્ટેકિયન નલિકા (જેને ફેરીન્ગોટિમ્પેનિક નલિકા તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) મધ્યકર્ણની ગુહાને કંઠનળી (pharynx) સાથે જોડે છે. તેનું મુખ્ય કાર્ય કર્ણપટલ (eardrum) ની બંને બાજુએ હવાનું દબાણ સમાન રાખવાનું છે,જે યોગ્ય રીતે સાંભળવા માટે આવશ્યક છે. તેથી,તે મધ્યકર્ણ સાથે સંબંધિત છે.

(B) કર્ણાશ્મો,જેને ઓટોકોનિયા અથવા કાનના પથ્થર તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે કેલ્શિયમ કાર્બોનેટ $(CaCO_3)$ ના નાના સ્ફટિકો છે.
આ રચનાઓ અંતઃકર્ણના યુટ્રિકલ અને સેક્યુલના મેક્યુલામાં આવેલી હોય છે.
મેક્યુલા અંતઃલસિકા (Endolymph) માં ડૂબેલું હોય છે અને કર્ણાશ્મો જેલેટિનયુક્ત ઓટોલિથિક પટલમાં જડાયેલા હોય છે જે વાળ કોષોની ઉપર સ્થિત હોય છે.
તેથી,કર્ણાશ્મો વેસ્ટિબ્યુલર તંત્રની અંતઃલસિકા જગ્યા સાથે સંકળાયેલા છે.

(D) મેક્યુલા એ અંતઃકર્ણના સેક્યુલસ અને યુટ્રિકલસમાં આવેલી સંવેદનાત્મક રચના છે. તેમાં વાળ કોષો અને આધારક કોષો આવેલા હોય છે. મેક્યુલાની સપાટી જેલેટિનયુક્ત સ્તર દ્વારા આવરિત હોય છે,જેમાં કેલ્શિયમ કાર્બોનેટ $(CaCO_3)$ ના નાના સફેદ સ્ફટિકો હોય છે. આ સ્ફટિકોને ઓટોકોનિયા,કર્ણાશ્મિ (ઓટોલિથ્સ) અથવા કર્ણરજ (Ear dust) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. તેથી,આપેલા તમામ વિકલ્પો સાચા છે.

(A) યુસ્ટેકિયન નલિકા (જેને ફેરીન્ગોટિમ્પેનિક નલિકા તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) એ એક નલિકા છે જે મધ્યકર્ણની ગુહાને નાસિકા-કંઠનળી સાથે જોડે છે. તેનું મુખ્ય કાર્ય કર્ણપટલની બંને બાજુએ હવાનું દબાણ સમાન રાખવાનું છે. આ રચના બધા જ ભૂચર પૃષ્ઠવંશીઓમાં જોવા મળે છે,જેમાં ઉભયજીવીઓ,સરીસૃપ,પક્ષીઓ અને સસ્તન પ્રાણીઓનો સમાવેશ થાય છે,કારણ કે તે હવામાં સાંભળવાની પ્રક્રિયાને સરળ બનાવવા માટે વિકસિત થઈ છે.

(B) કર્ણપટલ ગુહા,જેને ટિમ્પેનમ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે ટેમ્પોરલ અસ્થિની અંદર આવેલી હવા ભરેલી જગ્યા છે. તે $Middle \ ear$ (મધ્યકર્ણ) નો મુખ્ય ભાગ છે અને તે બાહ્ય કર્ણ નલિકા અને અંતઃકર્ણની વચ્ચે આવેલી હોય છે. તેથી,કર્ણપટલ ગુહા એ મધ્યકર્ણની જગ્યા છે.

(D) માનવ કાનને ત્રણ ભાગોમાં વહેંચવામાં આવે છે: બાહ્ય કર્ણ,મધ્યકર્ણ અને અંતઃકર્ણ.
$1$. બાહ્ય કર્ણ કર્ણપલ્લવ અને બાહ્ય શ્રવણ નલિકાનો બનેલો છે.
$2$. મધ્યકર્ણમાં ત્રણ નાના અસ્થિઓ હોય છે જેને કર્ણ અસ્થિકાઓ કહેવાય છે: $Malleus$ (હથોડી),$Incus$ (એરણ) અને $Stapes$ (પેંગડું).
$3$. અંતઃકર્ણ એ લેબિરિન્થનો બનેલો છે,જેમાં શંખિકા,યુટ્રિકુલસ અને સેક્કુલસનો સમાવેશ થાય છે.
તેથી,$Malleus$ (હથોડી) એ મધ્યકર્ણનો ભાગ છે.

(C) અંતઃકર્ણ એ લેબિરિન્થ (labyrinth) તરીકે ઓળખાતી જટિલ રચના ધરાવે છે. લેબિરિન્થ બે ભાગમાં વહેંચાયેલું છે: અસ્થિમય લેબિરિન્થ અને પટલમય લેબિરિન્થ. અસ્થિમય લેબિરિન્થ એ નલિકાઓની શ્રેણી છે. આ નલિકાઓની અંદર પટલમય લેબિરિન્થ આવેલું હોય છે. લેબિરિન્થના ગૂંચળાદાર ભાગને $Cochlea$ (શંખિકા) કહેવામાં આવે છે. તે ગોકળગાયના કવચ જેવો આકાર ધરાવે છે અને તે સાંભળવાની પ્રક્રિયા માટેનું મુખ્ય અંગ છે.

(A) કોર્ટિનું અંગ એ અંતઃકર્ણના કર્ણાવર્ત (cochlea) માં આવેલી એક રચના છે. તે ખાસ કરીને સ્કેલા મીડિયા (જેને કર્ણાવર્ત નલિકા પણ કહેવાય છે) માં આવેલી બેઝિલર પટલ પર સ્થિત હોય છે. તેમાં વાળ જેવા કોષો (hair cells) હોય છે જે યાંત્રિક ગ્રાહીઓ તરીકે કાર્ય કરે છે અને ધ્વનિના તરંગોને ચેતા આવેગોમાં રૂપાંતરિત કરે છે.

(B) સસલાં સહિતના સસ્તન પ્રાણીઓના અંતઃકર્ણમાં અસ્થિમય લેબિરિન્થ (bony labyrinth) અને પટલમય લેબિરિન્થ (membranous labyrinth) હોય છે.
અસ્થિમય લેબિરિન્થ એ નલિકાઓની શ્રેણી છે જે 'પરિલસિકા' (perilymph) નામના તરલથી ભરેલી હોય છે.
અસ્થિમય લેબિરિન્થની અંદર પટલમય લેબિરિન્થ આવેલું હોય છે,જે 'અંતઃલસિકા' (endolymph) નામના તરલથી ભરેલું હોય છે.
તેથી,પટલમય લેબિરિન્થને આવરિત કરતા તરલને અંતઃલસિકા કહેવામાં આવે છે.

(D) માનવ કાન $20 \text{ Hz}$ થી $20,000 \text{ Hz}$ (અથવા $20 \text{ ચક્ર/સેકન્ડ}$ થી $20,000 \text{ ચક્ર/સેકન્ડ}$) ની આવૃત્તિ ધરાવતા ધ્વનિ તરંગો પ્રત્યે સંવેદનશીલ હોય છે.
આ શ્રેણીને મનુષ્યો માટે શ્રાવ્ય શ્રેણી (audible range) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
$20 \text{ Hz}$ થી ઓછી આવૃત્તિને ઇન્ફ્રાસોનિક અને $20,000 \text{ Hz}$ થી વધુ આવૃત્તિને અલ્ટ્રાસોનિક કહેવામાં આવે છે.

(B) માનવ કાન બાહ્ય,મધ્ય અને અંતઃકર્ણનો બનેલો છે. અંતઃકર્ણમાં શંખિકા (Cochlea) નામની જટિલ રચના હોય છે. શંખિકાને રેઈસનરની પટલ (Reissner's membrane) અને બેસિલર પટલ (Basilar membrane) દ્વારા ત્રણ પ્રવાહીથી ભરેલા ખંડોમાં વિભાજિત કરવામાં આવે છે. આ ખંડો નીચે મુજબ છે:
$1$. $Scala$ $vestibuli$ (ઉપરનો ખંડ,જે પરિલસિકાથી ભરેલો હોય છે).
$2$. $Scala$ $media$ (મધ્ય ખંડ,જે અંતઃલસિકા (Endolymph) થી ભરેલો હોય છે).
$3$. $Scala$ $tympani$ (નીચેનો ખંડ,જે પરિલસિકાથી ભરેલો હોય છે).
તેથી,$Scala$ $media$ એ શંખિકાનલિકાનો મધ્ય ભાગ છે.

(B) સાંભળવાની પ્રક્રિયામાં કાન દ્વારા ધ્વનિ તરંગોનું વહન થાય છે.
$1$. ધ્વનિ તરંગો બાહ્ય કાનમાં પ્રવેશે છે અને કર્ણપટલ સાથે અથડાય છે.
$2$. આ ધ્રુજારીઓ કર્ણ અસ્થિઓ (હથોડી,એરણ અને પેંગડું) દ્વારા અંડાકાર ગવાક્ષ સુધી પહોંચાડવામાં આવે છે.
$3$. અંડાકાર ગવાક્ષમાંથી ધ્રુજારીઓ કર્ણાવર્તના પ્રવાહીમાં પસાર થાય છે,જે પેરીલિમ્ફમાં તરંગો ઉત્પન્ન કરે છે.
$4$. આ તરંગો બેસિલર પટલ પર લહેરો ઉત્પન્ન કરે છે,જે કોર્ટીના અંગના વાળ જેવા કોષોને ટેક્ટોરિયલ પટલની સામે ખસેડે છે,જેનાથી ચેતા આવેગો ઉત્પન્ન થાય છે.
$5$. અંતે,વધારાની ધ્રુજારીઓ ગોળ ગવાક્ષ (Round window) દ્વારા મધ્ય કર્ણની ગુહામાં વિસર્જિત થાય છે. આમ,ધ્વનિ તરંગોની ધ્રુજારીઓ અંતે ગોળ ગવાક્ષમાં બહાર નીકળે છે.

(B) યુસ્ટેકિયન નળી (જેને ફેરીન્ગોટિમ્પેનિક નળી તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) એ એક નળી છે જે મધ્યકર્ણના પોલાણને નાસિકા-કંઠનળી (nasopharynx) સાથે જોડે છે. તેનું મુખ્ય કાર્ય ટિમ્પેનિક પટલ (કર્ણપટલ) ની બંને બાજુએ હવાનું દબાણ સમાન રાખવાનું છે,જે યોગ્ય રીતે સાંભળવા માટે અને કર્ણપટલને નુકસાનથી બચાવવા માટે અત્યંત આવશ્યક છે.

(A) કર્ણાવર્ત (cochlea) માં આવેલ બેસિલર પટલન આવૃત્તિ વિશ્લેષક તરીકે કાર્ય કરે છે.
તે પાયાના ભાગે સાંકડું અને સખત હોય છે,જે તેને ઊંચી આવૃત્તિઓ પર કંપન કરવામાં મદદ કરે છે.
તેનાથી વિપરીત,તે ટોચના ભાગે પહોળું અને નરમ હોય છે,જે તેને ઓછી આવૃત્તિઓ પર કંપન કરવામાં મદદ કરે છે.
તેથી,ઊંચી આવૃત્તિનો અનુનાદ બેસિલર પટલનના પાયાના ભાગે થાય છે.

(B) મનુષ્યના મધ્યકર્ણમાં ત્રણ નાના હાડકાં હોય છે જેને કર્ણાસ્થિ કહેવામાં આવે છે: હથોડી (Malleus),એરણ (Incus) અને પેંગડું (Stapes).
આ પૈકી,Stapes એ માનવ શરીરનું સૌથી નાનું હાડકું છે અને તેનો આકાર પેંગડા (stirrup) જેવો હોય છે,જેનો ઉપયોગ ઘોડેસવારીમાં સવારના પગને ટેકો આપવા માટે થાય છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(A) ટેન્સર ટિમ્પેની એ મધ્યકર્ણનો એક સ્નાયુ છે.
તે હથોડી (Malleus) અસ્થિના હાથા સાથે જોડાયેલ હોય છે.
જ્યારે તે સંકોચાય છે,ત્યારે તે હથોડીને અંદરની તરફ ખેંચે છે,જેનાથી કર્ણપટલ ખેંચાય છે અને મોટા અવાજોથી આંતરિક કર્ણનું રક્ષણ કરવા માટે અસ્થિઓની કંપન કંપવિસ્તારમાં ઘટાડો થાય છે.

(D) માનવ કાન ત્રણ ભાગોમાં વહેંચાયેલું છે: બાહ્ય કર્ણ,મધ્ય કર્ણ અને અંતઃકર્ણ.
$1$. અંતઃકર્ણમાં કર્ણાવર્ત (Cochlea) આવેલું હોય છે,જે સાંભળવા માટેનું મુખ્ય અંગ છે.
$2$. અંતઃકર્ણમાં વેસ્ટિબ્યુલર એપરેટસ પણ હોય છે,જે ત્રણ અર્ધવર્તુળાકાર નલિકાઓ અને ઓટોલિથ અંગ (યુટ્રિક્યુલસ અને સેક્યુલસનું બનેલું) ધરાવે છે.
$3$. અર્ધવર્તુળાકાર નલિકાઓ અને ઓટોલિથ અંગ શરીરનું સંતુલન અને સ્થિતિ જાળવવા માટે જવાબદાર છે.
તેથી,આપેલા તમામ વિધાનો સાચા છે.

(A, B, C) કર્ણ રજ (Organ of Corti) એ અંતઃકર્ણના કર્ણાવર્ત (cochlea) માં આવેલી રચના છે. તે ખાસ કરીને સ્કેલા મીડિયા (કોક્લિયર ડક્ટ) ની બેસિલર પટલ પર સ્થિત છે,જે અંતઃલસિકા (endolymph) થી ભરેલી હોય છે. યુટ્રિકલસ,સેક્યુલસ અને તુમ્બિકા એ સંતુલન સાથે સંકળાયેલા વેસ્ટિબ્યુલર ઉપકરણના ભાગો છે અને તેમાં કર્ણ રજ હોતી નથી. પ્રશ્ન મુજબ,કર્ણ રજ ફક્ત સ્કેલા મીડિયામાં જ જોવા મળે છે,તેથી તે યુટ્રિકલસ,સેક્યુલસ કે તુમ્બિકામાં હોતી નથી.

(C) કોર્ટીનું અંગ એ અંતઃકર્ણના કર્ણાવર્ત (cochlea) માં આવેલી એક રચના છે.
તે આધારી કર્ણપટલ (basilar membrane) પર સ્થિત હોય છે.
રોમકોષો કોર્ટીના અંગની અંદરની બાજુએ હરોળમાં ગોઠવાયેલા હોય છે.
આ રોમકોષો શ્રવણ ગ્રાહીઓ તરીકે કાર્ય કરે છે.
તેથી,રોમકોષો આધારી કર્ણપટલ પર આવેલા હોય છે.

(C) $Scala$ $media$ એ અંતઃકર્ણના $cochlea$ (કર્ણાવર્ત) માં આવેલી મધ્ય નલિકા છે,જેને $cochlear$ $duct$ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે.
તે $endolymph$ થી ભરેલી હોય છે અને તેમાં $organ$ $of$ $Corti$ આવેલું હોય છે,જે સાંભળવાની પ્રક્રિયા માટે જવાબદાર છે.

(A) સસ્તન પ્રાણીઓના કાનના ત્રણ અસ્થિઓ ઉત્ક્રાંતિ દરમિયાન પ્રાચીન સરીસૃપોના જડબાના હાડકાંમાંથી વિકસ્યા છે.
$1$. હથોડી $(Malleus)$ એ નીચેના જડબાના આર્ટિક્યુલર $(Articular)$ હાડકામાંથી ઉતરી આવ્યું છે.
$2$. એરણ $(Incus)$ એ ઉપરના જડબાના ક્વાડ્રેટ $(Quadrate)$ હાડકામાંથી ઉતરી આવ્યું છે.
$3$. પેંગડું $(Stapes)$ એ હાયોઇડ કમાનના હાયોમેન્ડિબ્યુલર $(Hyomandibular)$ હાડકામાંથી ઉતરી આવ્યું છે.
તેથી,સાચો ક્રમ $Articular$,$Quadrate$ અને $Hyomandibular$ છે.

(A) મધ્યકર્ણમાં ત્રણ નાના હાડકાં હોય છે જેને કર્ણાસ્થિ કહેવામાં આવે છે: હથોડી (Malleus),એરણ (Incus) અને પેગડું (Stapes).
$1$. હથોડી (Malleus) એ હથોડીના આકારનું હોય છે.
$2$. એરણ (Incus) એ એરણ (anvil) ના આકારનું હોય છે.
$3$. પેગડું (Stapes) એ ઘોડાની લગામના પેગડા (stirrup) ના આકારનું હોય છે.
તેથી,એરણ આકારનું કર્ણાસ્થિ એરણ (Incus) છે.

(C) મધ્યકર્ણમાં ત્રણ કર્ણાસ્થિઓ હોય છે: $Malleus$ (હથોડી), $Incus$ (એરણ) અને $Stapes$ (પેંગડું).
આ અસ્થિઓ એક સાંકળ સ્વરૂપે ગોઠવાયેલા હોય છે.
$Malleus$ એ કર્ણપટલ (eardrum) સાથે જોડાયેલું હોય છે.
$Incus$ એ $Malleus$ અને $Stapes$ ની વચ્ચે આવેલું હોય છે.
$Stapes$ એ સૌથી અંદરનું અસ્થિ છે અને તેની ફૂટપ્લેટ અંતઃકર્ણના $Oval window$ (અંડાકાર ગવાક્ષ) માં ગોઠવાયેલી હોય છે.
તેથી, અંડાકાર ગવાક્ષ સાથે સંપર્કમાં રહેલું અસ્થિ $Stapes$ છે.

(B) અંતઃકર્ણ અસ્થિ ગૂંચળા (bony labyrinth) નું બનેલું હોય છે,જે $Perilymph$ (પરિલસિકા) નામના પ્રવાહીથી ભરેલું હોય છે.
અસ્થિ ગૂંચળાની અંદર પટલમય ગૂંચળા (membranous labyrinth) હોય છે,જે $Endolymph$ (અંતઃલસિકા) નામના પ્રવાહીથી ભરેલું હોય છે.
કર્ણાવર્ત (cochlea) ત્રણ ભાગોમાં વહેંચાયેલું છે: $Scala$ $vestibuli$,$Scala$ $media$ અને $Scala$ $tympani$.
$Scala$ $vestibuli$ અને $Scala$ $tympani$ એ $Perilymph$ થી ભરેલા હોય છે,જ્યારે $Scala$ $media$ એ $Endolymph$ થી ભરેલું હોય છે.
તેથી,$Scala$ $vestibuli$ અને $Scala$ $tympani$ માં રહેલું પ્રવાહી $Perilymph$ છે.

(B) કોર્ટિનું અંગ (Organ of Corti) એ સસ્તન પ્રાણીઓમાં,જેમાં સસલાનો પણ સમાવેશ થાય છે,અંતઃકર્ણના કર્ણાવર્ત (cochlea) માં આવેલી એક રચના છે.
તેમાં વાળ કોષો (hair cells) હોય છે જે યાંત્રિક ગ્રાહીઓ (mechanoreceptors) તરીકે કાર્ય કરે છે.
જ્યારે ધ્વનિ તરંગો બેઝિલર પટલ (basilar membrane) માં કંપન પેદા કરે છે,ત્યારે આ વાળ કોષો ઉત્તેજિત થાય છે,જે યાંત્રિક ઉર્જાને ચેતા આવેગમાં રૂપાંતરિત કરે છે.
તેથી,કોર્ટિનું અંગ મુખ્યત્વે શ્રવણશક્તિ (hearing) માટે જવાબદાર છે.