Ear Questions in Gujarati

(D) ઓટાઇટિસ મીડિયા એ મધ્ય કાનની બળતરાયુક્ત સ્થિતિ છે. જોકે તે વિવિધ રોગકારકો દ્વારા થઈ શકે છે, પરંતુ ચોક્કસ જૈવિક વર્ગીકરણના સંદર્ભમાં, $Mycoplasma$ પ્રજાતિઓ જેવી કે $Mycoplasma\, fermentans$ અને $Mycoplasma\, hominis$ મનુષ્યોમાં ઓટાઇટિસ મીડિયા અને પ્રજનન સંબંધી સમસ્યાઓ સહિતના વિવિધ ચેપ સાથે સંકળાયેલ હોવાનું જાણીતું છે. તેથી, સાચો વિકલ્પ $D$ છે.

(B) સાપમાં બાહ્ય કાનનું છિદ્ર અને મધ્ય કર્ણનો અભાવ હોય છે. તેઓ મનુષ્યોની જેમ હવામાંથી આવતા અવાજને સાંભળી શકતા નથી. તેના બદલે,તેઓ તેમના શરીર દ્વારા અવાજના તરંગો અનુભવે છે,ખાસ કરીને જમીન (પૃથ્વી) દ્વારા પસાર થતા કંપનોને તેમના જડબાના હાડકાં દ્વારા અનુભવીને આંતરિક કાન સુધી પહોંચાડે છે.

(A) ચામાચીડિયામાં ઇકોલોકેશન એ એક જૈવિક સોનાર સિસ્ટમ છે જેનો ઉપયોગ નેવિગેશન અને શિકાર માટે થાય છે.
ચામાચીડિયા ઉચ્ચ-આવર્તન ધરાવતા અલ્ટ્રાસોનિક અવાજો બહાર કાઢે છે અને વસ્તુઓ પરથી અથડાઈને પાછા આવતા પડઘા સાંભળીને તેમનું સ્થાન અને અંતર નક્કી કરે છે.
આ પ્રક્રિયા મુખ્યત્વે અવાજ બહાર કાઢવા (મોં અથવા નાક દ્વારા) અને અવાજ સાંભળવા (કાન દ્વારા) પર આધારિત છે.
ચામાચીડિયા ઇકોલોકેશન માટે દ્રષ્ટિ પર આધાર રાખતા નથી,તેથી આંખો ઢાંકવાથી તેમની અવાજ દ્વારા નેવિગેટ કરવાની કે શિકાર કરવાની ક્ષમતામાં કોઈ અવરોધ આવશે નહીં.
તેથી,માત્ર આંખો ઢાંકવાથી ઇકોલોકેશન પર કોઈ અસર થશે નહીં.

(B) દેડકાની આઠમી મસ્તિષ્ક ચેતા એ $Auditory$ (શ્રવણ) ચેતા છે.
આ ચેતા આંતરિક કાનમાંથી સાંભળવા અને સંતુલન સંબંધિત સંવેદનાત્મક માહિતીને મગજ સુધી પહોંચાડવા માટે જવાબદાર છે.
તેથી,તે મગજને કાન સાથે જોડે છે.

(D) આંતરિક કાન એ લેબિરિન્થ તરીકે ઓળખાતી રચનાઓની એક જટિલ સિસ્ટમ ધરાવે છે.
આ લેબિરિન્થ બે ભાગોમાં વહેંચાયેલું છે: અસ્થિ લેબિરિન્થ (બોની લેબિરિન્થ) અને મેમ્બ્રેનસ લેબિરિન્થ (પટલીય લેબિરિન્થ).
અસ્થિ લેબિરિન્થ એ ખોપરીના ટેમ્પોરલ હાડકાની અંદરની પોલાણની શ્રેણી છે.
મેમ્બ્રેનસ લેબિરિન્થ એ પ્રવાહીથી ભરેલી નળીઓ અને કોથળીઓનો સમૂહ છે જે અસ્થિ લેબિરિન્થની અંદર સ્થિત હોય છે અને તે પેરિલિમ્ફ નામના પ્રવાહીથી ઘેરાયેલું હોય છે.

(A) સસ્તન પ્રાણીઓના મધ્યકર્ણમાં ત્રણ નાના હાડકાં હોય છે જેને કર્ણ અસ્થિઓ (ear ossicles) કહેવામાં આવે છે.
આ હાડકાં ટાઇમ્પેનિક મેમ્બ્રેન (કર્ણપટલ) થી શરૂ કરીને આંતરિક કાન તરફ એક ચોક્કસ ક્રમમાં ગોઠવાયેલા હોય છે.
આ ક્રમ છે: $1$. મેલિયસ (હથોડી),$2$. ઇન્કસ (એરણ),અને $3$. સ્ટેપ્સ (પેંગડું).
તેથી,સાચો ક્રમ મેલિયસ,ઇન્કસ,સ્ટેપ્સ છે.

(C) $Malleus$ (હથોડી) એ સસ્તન પ્રાણીઓ,જેમાં સસલા અને મનુષ્યોનો સમાવેશ થાય છે,તેમના મધ્ય કર્ણમાં આવેલા ત્રણ નાના હાડકાંઓ પૈકીનું એક છે,જેને શ્રવણ અસ્થિકાઓ (auditory ossicles) કહેવામાં આવે છે.
આ ત્રણ હાડકાંઓ $Malleus$,$Incus$ અને $Stapes$ છે.
તેઓ કર્ણપટલ (tympanic membrane) થી આંતરિક કાન સુધી ધ્વનિના તરંગોનું વહન કરવા માટે જવાબદાર છે.

(B) સાચો જવાબ $B$ છે. સસ્તન પ્રાણીઓમાં,મધ્ય કર્ણની ગુહા એક વિશિષ્ટ અસ્થિ રચના દ્વારા સુરક્ષિત હોય છે જેને ટિમ્પેનિક બુલા કહેવામાં આવે છે. ટિમ્પેનિક બુલા એ એક પોલું,ફ્લાસ્ક આકારનું અસ્થિ છે જે કર્ણપટલ (મધ્ય કર્ણની ગુહા) ને આવરે છે અને શ્રવણ અંગને માળખાકીય આધાર પૂરો પાડે છે.

(B) મનુષ્યમાં કાનના હાડકાં (કર્ણ અસ્થિઓ) ની કુલ સંખ્યા $6$ છે.
દરેક મધ્યકર્ણમાં $3$ નાના હાડકાં હોય છે: હથોડી (malleus),એરણ (incus) અને પેંગડું (stapes).
બંને કાન મળીને કુલ $2 \times 3 = 6$ હાડકાં થાય છે.

(C) $Tensor \text{ } tympani$ એ સસ્તન પ્રાણીઓના મધ્ય કર્ણમાં આવેલું એક નાનું સ્નાયુ છે.
તે શ્રવણ નળી અને સ્ફેનોઇડ હાડકાની પાંખમાંથી ઉદ્ભવે છે.
તેનું મુખ્ય કાર્ય $malleus$ (કાનના હાડકાં પૈકીનું એક) ના હેન્ડલ સાથે જોડાવાનું છે.
જ્યારે તે સંકોચાય છે, ત્યારે તે $malleus$ ને અંદરની તરફ ખેંચે છે, જે $tympanic \text{ } membrane$ (કાનનો પડદો) પર તણાવ વધારે છે જેથી મોટા અવાજથી થતા કંપનને ઘટાડી શકાય અને આંતરિક કર્ણનું રક્ષણ કરી શકાય.

(C) સાચો જવાબ $VIII$ (વેસ્ટિબ્યુલોકોક્લિયર ચેતા) છે.
આ મસ્તિષ્ક ચેતા બે શાખાઓ ધરાવે છે: કોક્લિયર શાખા,જે સાંભળવા માટે જવાબદાર છે,અને વેસ્ટિબ્યુલર શાખા,જે શરીરનું સંતુલન જાળવવા માટે જવાબદાર છે.

(A) આઠમી મસ્તિષ્ક ચેતા એ વેસ્ટિબ્યુલોકોકલિયર ચેતા છે, જેને શ્રવણ અથવા એકોસ્ટિક ચેતા $(VIII)$ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે.
તે એક સંવેદી ચેતા છે જે આંતરિક કાનમાંથી મગજ સુધી માહિતી પહોંચાડે છે, જે મુખ્યત્વે સાંભળવાની અને સંતુલન જાળવવાની પ્રક્રિયા સાથે સંબંધિત છે.

(B) $Cochlea$ (કર્ણાવર્ત) એ અંતઃકર્ણનો ગૂંચળાદાર ભાગ છે જેમાં $Organ$ of $Corti$ આવેલું હોય છે.
$Organ$ of $Corti$ માં વાળ જેવા કોષો (hair cells) હોય છે જે શ્રવણ ગ્રાહી તરીકે કાર્ય કરે છે.
જ્યારે ધ્વનિ તરંગો બેસિલર પટલ પર કંપન પેદા કરે છે,ત્યારે આ વાળ જેવા કોષો ટેક્ટોરિયલ પટલની સામે દબાય છે,જેનાથી ચેતા આવેગ ઉત્પન્ન થાય છે.
આ આવેગો ત્યારબાદ શ્રવણ ચેતા દ્વારા મગજ સુધી પહોંચાડવામાં આવે છે.
તેથી,સાંભળવા માટે ચેતા આવેગ ઉત્પન્ન કરતું સ્થાન $Cochlea$ છે.

(D) સંવેદી ચેતાઓ તે છે જે શરીરના અંગોમાંથી સંવેદી માહિતીને મધ્યસ્થ ચેતાતંત્ર સુધી પહોંચાડે છે.
કપાલ ચેતાઓમાં,$I$ (ઘ્રાણ ચેતા),$II$ (દ્રષ્ટિ ચેતા) અને $VIII$ (શ્રવણ ચેતા) સંપૂર્ણપણે સંવેદી હોય છે.
શ્રવણ ચેતા આંતરિક કાનમાંથી અવાજ અને સંતુલન સંબંધિત માહિતી મગજ સુધી પહોંચાડવા માટે જવાબદાર છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.

(C) સાચો જવાબ $(C)$ છે. $rabbit$ (સસલા) જેવા સસ્તન પ્રાણીઓમાં $pinna$ (બાહ્ય કર્ણ) વાતાવરણમાંથી ધ્વનિના તરંગોને એકત્રિત કરે છે અને તેને બાહ્ય શ્રવણ નલિકામાં પરાવર્તિત કરે છે.
વધુમાં,$pinna$ હલનચલન કરી શકે તેવા હોય છે,જે $rabbit$ ને તેના કાન ફેરવીને અવાજની દિશા જાણવામાં અને અવાજના સ્ત્રોતને શોધવામાં મદદ કરે છે,જેનાથી તેની સાંભળવાની ક્ષમતા $frog$ (દેડકા) ની તુલનામાં વધી જાય છે.

(C) $Scala$ $\text{vestibuli}$ અને $scala$ $\text{tympani}$ પેરિલિમ્ફથી ભરેલા હોય છે. આ બંને ચેમ્બર કર્ણાવર્ત (cochlea) ના અગ્ર ભાગે એક નાના છિદ્ર દ્વારા એકબીજા સાથે જોડાયેલા હોય છે, જેને $helicotrema$ કહેવામાં આવે છે. તેથી, $scala$ $\text{vestibuli}$ એ $scala$ $\text{tympani}$ સાથે જોડાયેલ છે.

(A) $Organ$ $\text{ of }$ $Corti$ (કોર્ટીનું અંગ) એ આંતરિક કાનના કર્ણાવર્ત (cochlea) માં આવેલું શ્રવણ માટેનું મુખ્ય ગ્રાહક અંગ છે.
જ્યારે ધ્વનિ તરંગો બેસિલર પટલ (basilar membrane) માં કંપન પેદા કરે છે, ત્યારે $Organ$ $\text{ of }$ $Corti$ ના વાળ કોષો (hair cells) ઉત્તેજિત થાય છે.
આ વાળ કોષો યાંત્રિક કંપનોને ચેતા આવેગમાં રૂપાંતરિત કરે છે, જે પછી શ્રવણ ચેતા દ્વારા મગજ સુધી પહોંચાડવામાં આવે છે.
તેથી, સાચો વિકલ્પ $A$ છે.

(B) સ્ટેટોલિથ એ ઘણા અપૃષ્ઠવંશી પ્રાણીઓ અને કેટલીક વનસ્પતિઓમાં જોવા મળતી એક વિશિષ્ટ રચના છે. પ્રાણીઓમાં,તે સ્ટેટોસિસ્ટની અંદર આવેલો એક ઘટ્ટ કણ (મોટે ભાગે કેલ્શિયમ કાર્બોનેટ) છે. જેમ જેમ સજીવ હલનચલન કરે છે,તેમ ગુરુત્વાકર્ષણને કારણે સ્ટેટોલિથનું સ્થાન બદલાય છે,જે સંવેદી વાળને ઉત્તેજિત કરે છે. આ પ્રક્રિયા સજીવને તેના સંતુલન અને દિશા વિશે માહિતી પૂરી પાડે છે. તેથી,તે મુખ્યત્વે સંતુલન જાળવવામાં મદદ કરે છે.

(D) અર્ધવર્તુળાકાર નલિકાઓ પૃષ્ઠવંશીઓના આંતરિક કાનમાં આવેલા વેસ્ટિબ્યુલર તંત્રનો ભાગ છે.
તેમાં ત્રણ પ્રવાહીથી ભરેલા લૂપ્સ હોય છે જે અલગ-અલગ સમતલમાં ગોઠવાયેલા હોય છે.
તેમનું મુખ્ય કાર્ય પરિભ્રમણીય પ્રવેગ અને માથાની ગતિને ઓળખવાનું છે.
જ્યારે માથું હલે છે,ત્યારે નલિકાઓમાં રહેલું પ્રવાહી (એન્ડોલિમ્ફ) ગતિ કરે છે,જે ક્રિસ્ટા એમ્પ્યુલેરિસમાં રહેલા વાળ જેવા કોષોને ઉત્તેજિત કરે છે,જે પછી સંતુલન જાળવવા માટે મગજને સંકેતો મોકલે છે.

(C) ટિમ્પેનિક પોલાણ (મધ્ય કર્ણ) એ $Eustachian$ નલિકા દ્વારા કંઠનળી સાથે જોડાયેલું હોય છે.
આ નલિકા કર્ણપટલ (tympanic membrane) ની બંને બાજુએ દબાણને સંતુલિત કરવામાં મદદ કરે છે.

$(A)$ માનવ કાન ચોક્કસ આવૃત્તિ મર્યાદામાં ધ્વનિ તરંગોને સાંભળવા માટે સક્ષમ છે, જેને શ્રાવ્ય મર્યાદા (audible range) કહેવામાં આવે છે.
આ મર્યાદા $20 \, \text{Hz}$ થી $20,000 \, \text{Hz}$ (અથવા $20 \, \text{cycles/sec}$ થી $20,000 \, \text{cycles/sec}$) છે.
$20 \, \text{Hz}$ થી ઓછી આવૃત્તિને ઇન્ફ્રાસોનિક અને $20,000 \, \text{Hz}$ થી વધુ આવૃત્તિને અલ્ટ્રાસોનિક કહેવામાં આવે છે, જે સામાન્ય રીતે માનવ કાન સાંભળી શકતા નથી.

(A) સસ્તન પ્રાણીઓના આંતરિક કાનમાં કોક્લિયા હોય છે,જે સાંભળવા માટેનું મુખ્ય અંગ છે.
કોક્લિયાની અંદર,બેસિલર પટલ ઓર્ગન ઓફ કોર્ટીને આધાર આપે છે.
ઓર્ગન ઓફ કોર્ટીમાં વાળ જેવા કોષો (hair cells) હોય છે જે મિકેનોરિસેપ્ટર્સ તરીકે કાર્ય કરે છે.
જ્યારે અવાજના તરંગો કોક્લિયાના પ્રવાહીમાં કંપન પેદા કરે છે,ત્યારે આ વાળ જેવા કોષો ટેક્ટોરિયલ પટલની સામે ઉત્તેજિત થાય છે,જે ચેતા આવેગ ઉત્પન્ન કરે છે જે શ્રવણ ચેતા દ્વારા મગજ સુધી પહોંચાડવામાં આવે છે.

(D) વેસ્ટિબ્યુલર એપરેટસ એ સસ્તન પ્રાણીઓમાં સંતુલન માટેનું સંવેદનાત્મક અંગ છે.
તે અર્ધવર્તુળાકાર નલિકાઓ (semicircular canals) અને ઓટોલિથ અંગો (યુટ્રિક્યુલસ અને સેક્યુલસ) નું બનેલું છે.
અર્ધવર્તુળાકાર નલિકાઓ પરિભ્રમણ અથવા ગતિશીલ સંતુલન (કોણીય પ્રવેગ) શોધવા માટે જવાબદાર છે.
યુટ્રિક્યુલસ અને સેક્યુલસ સ્થિર સંતુલન (રેખીય પ્રવેગ અને ગુરુત્વાકર્ષણ) શોધવા માટે જવાબદાર છે.
પ્રશ્ન 'સંતુલનના સાચા અહેસાસ' વિશે પૂછે છે જે પરિભ્રમણ ગતિ સાથે સંબંધિત છે,તેથી અર્ધવર્તુળાકાર નલિકાઓ ગતિશીલ સંતુલનમાં મુખ્ય ભૂમિકા ભજવે છે.

(C) અસ્થિમય લેબિરિન્થ એ ટેમ્પોરલ અસ્થિની અંદર આવેલી નળીઓની શ્રેણી છે. આ નળીઓ પેરિલિમ્ફ નામના પ્રવાહીથી ભરેલી હોય છે. પટલમય લેબિરિન્થ,જે અસ્થિમય લેબિરિન્થની અંદર આવેલું હોય છે,તે એન્ડોલિમ્ફથી ભરેલું હોય છે.

(C) મનુષ્યના મધ્યકર્ણમાં ત્રણ નાના હાડકાં હોય છે જેને શ્રવણ અસ્થિઓ (auditory ossicles) કહેવામાં આવે છે: $Malleus$, $Incus$ અને $Stapes$.
આ હાડકાં એક સાંકળમાં ગોઠવાયેલા હોય છે જે કર્ણપટલ (tympanic membrane) થી આંતરિક કર્ણ સુધી ધ્વનિના તરંગોનું વહન કરે છે.
$Stapes$ એ સૌથી અંદરનું હાડકું છે અને તેનો ફૂટપ્લેટ ભાગ $fenestra \text{ } ovalis$ (જેને અંડાકાર બારી તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) સાથે જોડાયેલ હોય છે, જે આંતરિક કર્ણમાં પ્રવેશવા માટેનું પટલથી ઢંકાયેલું છિદ્ર છે.

(D) અર્ધવર્તુળાકાર નલિકાઓના એમ્પ્યુલામાં ક્રિસ્ટા એમ્પ્યુલેરિસ (crista ampullaris) નામની ઉપસેલી રચના હોય છે.
દરેક ક્રિસ્ટામાં વાળ કોષો (સંવેદી વાળ) હોય છે.
જ્યારે માથું ફરે છે,ત્યારે અર્ધવર્તુળાકાર નલિકાઓમાં રહેલ એન્ડોલિમ્ફ (endolymph) ગતિ કરે છે,જે વાળ કોષોને વાળે છે.
સંવેદી વાળનું આ વળવું સંવેદી ચેતાઓને ઉત્તેજિત કરે છે,જે પછી સંતુલન જાળવવા માટે મગજને આવેગ મોકલે છે.

(A) આંતરિક કાનમાં વેસ્ટિબ્યુલર એપરેટસ હોય છે,જે ત્રણ અર્ધવર્તુળાકાર નલિકાઓ અને ઓટોલિથ અંગ (સેક્યુલસ અને યુટ્રિકલનો બનેલો) ધરાવે છે.
દરેક અર્ધવર્તુળાકાર નલિકાનો આધાર ફૂલેલો હોય છે જેને એમ્પ્યુલા કહેવામાં આવે છે.
એમ્પ્યુલાની અંદર,એક ઉપસેલી ધાર હોય છે જેને ક્રિસ્ટા એમ્પ્યુલેરિસ (અથવા એકોસ્ટિક રીજ) કહેવામાં આવે છે.
આ રચનામાં સંવેદનાત્મક વાળ કોષો હોય છે જે ગતિશીલ સંતુલન (હલનચલન દરમિયાન સંતુલન) જાળવવા માટે જવાબદાર છે.

(D) આંતરિક કાનના સંવેદનાત્મક ગ્રાહકો સંતુલન અને સાંભળવાની પ્રક્રિયા માટે જવાબદાર છે.
$(d)$ મેક્યુલા એ વેસ્ટિબ્યુલર એપરેટસના યુટ્રિક્યુલસ અને સેક્યુલસમાં જોવા મળતો એક વિશિષ્ટ સંવેદનાત્મક વિસ્તાર છે.
આ રચનાઓમાં વાળ જેવા કોષો (hair cells) હોય છે જે ગુરુત્વાકર્ષણ અને રેખીય પ્રવેગને પારખે છે.

(C) $Organ$ of $Corti$ એ અંતઃકર્ણના કર્ણાવર્ત (cochlea) માં આવેલી એક રચના છે.
તેમાં વાળ કોષો (hair cells) હોય છે જે યાંત્રિક ગ્રાહીઓ (mechanoreceptors) તરીકે કાર્ય કરે છે.
જ્યારે ધ્વનિ તરંગો બેસિલર મેમ્બ્રેનમાં કંપન પેદા કરે છે,ત્યારે આ વાળ કોષો ઉત્તેજિત થાય છે.
બેસિલર મેમ્બ્રેનના વિવિધ ભાગો અલગ-અલગ આવૃત્તિ પર કંપન કરે છે,જે $Organ$ of $Corti$ ને અવાજની વિવિધ પિચને અલગ પાડવામાં મદદ કરે છે.

(D) ઓર્ગન ઓફ કોર્ટી એ અંતઃકર્ણના કર્ણાવર્ત (cochlea) માં આવેલું શ્રવણનું સંવેદી અંગ છે.
તેમાં રહેલા વાળ કોષો (hair cells) યાંત્રિક ધ્રુજારીને વિદ્યુત ચેતા આવેગોમાં રૂપાંતરિત કરે છે.
આ આવેગો વેસ્ટિબ્યુલોકોક્લિયર ચેતા (vestibulocochlear nerve) દ્વારા મગજના શ્રવણ બાહ્યક (auditory cortex) સુધી પહોંચાડવામાં આવે છે.
વેસ્ટિબ્યુલોકોક્લિયર ચેતા એ $VIII^{th}$ કપાલી ચેતા છે,જે બે શાખાઓ ધરાવે છે: વેસ્ટિબ્યુલર ચેતા (સંતુલન માટે) અને કોક્લિયર ચેતા (શ્રવણ માટે).

(A) મધ્ય કર્ણના અસ્થિઓ (કર્ણ અસ્થિકાઓ) ધ્વનિના કંપનોને ફેનેસ્ટ્રા ઓવેલિસ,જેને અંડાકાર બારી તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,ત્યાં પહોંચાડે છે.
જ્યારે સ્ટેપ્સ અસ્થિ અંડાકાર બારી પર કંપન કરે છે,ત્યારે તે અંતઃકર્ણના પ્રવાહીમાં દબાણના તરંગો ઉત્પન્ન કરે છે.
અંડાકાર બારી સીધી સ્કેલા વેસ્ટિબ્યુલી સાથે જોડાયેલી હોય છે,જે પેરિલિમ્ફથી ભરેલી હોય છે.
તેથી,આ કંપનો સ્કેલા વેસ્ટિબ્યુલીના પેરિલિમ્ફમાં પ્રસારિત થાય છે.

(B) યુસ્ટેશિયન નલિકા (જેને શ્રવણ નલિકા અથવા ફેરીન્ગોટિમ્પેનિક નલિકા તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) મધ્ય કર્ણના પોલાણને કંઠનળી (મુખગુહાનો વિસ્તાર) સાથે જોડે છે.
તેનું મુખ્ય કાર્ય કર્ણપટલ (કાનનો પડદો) ની બંને બાજુએ હવાનું દબાણ સમાન રાખવાનું છે,જે યોગ્ય રીતે સાંભળવા માટે ખૂબ જ આવશ્યક છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(C) મધ્ય કાનમાં ત્રણ નાના હાડકાં આવેલા હોય છે જેને કર્ણ અસ્થિઓ (ear ossicles) કહેવામાં આવે છે,જે $Malleus$ (હથોડી),$Incus$ (એરણ) અને $Stapes$ (પેંગડું) છે. તેથી,$Malleus$ મધ્ય કાનમાં આવેલું છે.

(C) સાંભળવાની પ્રક્રિયા ત્યારે શરૂ થાય છે જ્યારે ધ્વનિ તરંગો કાનમાં પ્રવેશે છે અને કર્ણપટલને કંપિત કરે છે.
આ કંપનો કર્ણ અસ્થિઓ દ્વારા કર્ણાવર્ત (Cochlea) સુધી પહોંચાડવામાં આવે છે.
કર્ણાવર્તની અંદર,ઓર્ગન ઓફ કોર્ટી (organ of Corti) માં વાળ જેવા કોષો (hair cells) હોય છે જે યાંત્રિક ગ્રાહી (mechanoreceptors) તરીકે કાર્ય કરે છે.
જ્યારે આ વાળ જેવા કોષો પ્રવાહીની હિલચાલ દ્વારા ઉત્તેજિત થાય છે,ત્યારે તેઓ ચેતા આવેગ ઉત્પન્ન કરે છે.
આ આવેગ ત્યારબાદ શ્રવણ ચેતા (auditory nerve) દ્વારા મગજ સુધી પહોંચાડવામાં આવે છે.
તેથી,શ્રવણ ચેતા એ માર્ગ છે જે આવેગને મગજ સુધી લઈ જાય છે,પરંતુ આવેગનું વાસ્તવિક નિર્માણ કર્ણાવર્ત (Cochlea) માં થાય છે.

(B) કાન બે મુખ્ય કાર્યો કરે છે: સાંભળવું અને શરીરનું સંતુલન જાળવવું.
$1$. કોક્લિયા મુખ્યત્વે સાંભળવા માટે જવાબદાર છે,જેમાં ઓર્ગન ઓફ કોર્ટી,ટેક્ટોરિયલ મેમ્બ્રેન અને બેસિલર મેમ્બ્રેન આવેલા હોય છે.
$2$. વેસ્ટિબ્યુલર એપરેટસ,જે કોક્લિયાની ઉપર આવેલું છે,તે અર્ધવર્તુળાકાર નલિકાઓ (semicircular canals) અને ઓટોલિથ અંગો (યુટ્રિકલ અને સેક્યુલ) નું બનેલું છે.
$3$. દરેક અર્ધવર્તુળાકાર નલિકામાં એમ્પ્યુલા નામનો ફૂલેલો ભાગ હોય છે,જેમાં ક્રિસ્ટા એમ્પ્યુલારિસ નામની ઉપસેલી રચના હોય છે.
$4$. એમ્પ્યુલાના સંવેદી ક્રિસ્ટા ગતિશીલ સંતુલન (માથાની પરિભ્રમણ ગતિને પારખવા) માટે જવાબદાર છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(A) અવાજની તીવ્રતા (Loudness) એ ધ્વનિ તરંગોના કંપનવિસ્તાર (Amplitude) દ્વારા નક્કી કરવામાં આવે છે.
જ્યારે ધ્વનિ તરંગો કાનમાં પ્રવેશે છે,ત્યારે તે કર્ણાવર્ત (Cochlea) ની બેસિલર પટલને કંપિત કરે છે.
આ બેસિલર તંતુઓની હલનચલનની તીવ્રતા અવાજની તીવ્રતા (Loudness) ને અનુરૂપ હોય છે.
ધ્વનિ તરંગોનો કંપનવિસ્તાર જેટલો વધારે હોય,તેટલી જ બેસિલર પટલની હલનચલન વધુ તીવ્ર હોય છે,જેને મગજ દ્વારા વધુ તીવ્ર અવાજ તરીકે સમજવામાં આવે છે.

(A) જ્યારે કોઈ વ્યક્તિ ઊંચાઈ પર જાય છે,ત્યારે વાતાવરણીય દબાણ ઝડપથી ઘટે છે.
સંતુલન જાળવવા માટે,મધ્ય કાનની અંદરનું દબાણ બાહ્ય વાતાવરણીય દબાણ સાથે સમાન હોવું જોઈએ.
આ સંતુલન યુસ્ટેશિયન નળી દ્વારા થાય છે,જે મધ્ય કાનને ફેરીન્ક્સ (ગળાના ભાગ) સાથે જોડે છે.
જો યુસ્ટેશિયન નળી બંધ હોય અથવા દબાણમાં થતા ઝડપી ફેરફાર સાથે અનુકૂલન સાધવા માટે તે પૂરતી ઝડપથી ન ખુલે,તો કર્ણપટલ (કાનનો પડદો) ની બંને બાજુએ દબાણનો તફાવત સર્જાય છે.
આ દબાણના તફાવતને કારણે કાનનો પડદો ખેંચાય છે અથવા અંદરની તરફ દબાય છે,જેના પરિણામે કાનમાં તીવ્ર દુખાવો અને અસ્વસ્થતા અનુભવાય છે.

(D) સાંભળવાની પ્રક્રિયા ત્યારે શરૂ થાય છે જ્યારે ધ્વનિ તરંગો બાહ્ય શ્રવણ નલિકામાં પ્રવેશે છે અને કર્ણપટલને કંપિત કરે છે.
આ કંપનો કર્ણ અસ્થિઓ (હથોડી,એરણ અને પેંગડું) દ્વારા અંડાકાર બારી સુધી પહોંચાડવામાં આવે છે.
આ હલનચલન કર્ણાવર્તના પ્રવાહીમાં,ખાસ કરીને પેરિલિમ્ફ અને એન્ડોલિમ્ફમાં તરંગો પેદા કરે છે.
આ પ્રવાહીના તરંગો બેસિલર પટલને કંપિત કરે છે,જે બદલામાં ઓર્ગન ઓફ કોર્ટીના વાળ કોષોને ટેક્ટોરિયલ પટલની સામે વાળે છે.
વાળ કોષોનું આ વળવું ચેતા આવેગો ઉત્પન્ન કરે છે,જે પછી શ્રવણ ચેતા દ્વારા મગજમાં પ્રસારિત થાય છે,જેના પરિણામે સાંભળવાની સંવેદના અનુભવાય છે.

(C) $Eustachian$ નળી મધ્ય કર્ણના પોલાણને કંઠનળી (pharynx) સાથે જોડે છે.
તેનું મુખ્ય કાર્ય કર્ણપટલ (કાનના પડદા) ની બંને બાજુએ હવાનું દબાણ સમાન રાખવાનું છે.
આ નળી સામાન્ય રીતે બંધ રહે છે,પરંતુ ગળવાની,ચાવવાની કે છીંક ખાવાની પ્રક્રિયા દરમિયાન તે ખુલે છે,જેથી મધ્ય કર્ણમાં હવા આવી-જઈ શકે અને દબાણનું સંતુલન જળવાઈ રહે.

(A) શ્રવણ નલિકા (બાહ્ય કર્ણ નલિકા) માં ઝીણા વાળ અને વિશિષ્ટ પ્રકારની રૂપાંતરિત સીબેશિયસ ગ્રંથિઓ હોય છે,જેને $Ceruminous$ ગ્રંથિઓ કહેવામાં આવે છે.
આ ગ્રંથિઓ સેર્યુમેનનો સ્ત્રાવ કરે છે,જેને સામાન્ય રીતે કાનનું મેલ (earwax) કહેવામાં આવે છે.
સેર્યુમેન ધૂળ અને વિદેશી કણોને પકડીને કાનની નલિકાનું રક્ષણ કરવામાં મદદ કરે છે.

(B) ટેક્ટોરિયલ પટલ એ અંતઃકર્ણના કર્ણાવર્ત (cochlea) માં આવેલી એક જેલી જેવી રચના છે.
તે ઓર્ગન ઓફ કોર્ટીના વાળ કોષો (hair cells) પર આવેલું હોવાથી સાંભળવાની પ્રક્રિયામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે.
જ્યારે ધ્વનિ તરંગો બેસિલર પટલમાં કંપન પેદા કરે છે,ત્યારે વાળ કોષો ટેક્ટોરિયલ પટલ સામે દબાય છે,જેના કારણે સ્ટીરિયોસિલિયા વળે છે.
આ વાળવાનું કાર્ય ચેતા આવેગ ઉત્પન્ન કરે છે જે શ્રવણ ચેતા દ્વારા મગજ સુધી પહોંચાડવામાં આવે છે.
તેથી,જો ટેક્ટોરિયલ પટલ દૂર કરવામાં આવે,તો ધ્વનિ તરંગોનું ચેતા આવેગમાં યાંત્રિક રૂપાંતરણ થઈ શકતું નથી,જેના પરિણામે સાંભળવાની શક્તિ ક્ષતિગ્રસ્ત થાય છે.

(B) ઓર્ગન ઓફ કોર્ટી એ સસ્તન પ્રાણીઓ,જેમાં સસલાનો પણ સમાવેશ થાય છે,તેના આંતરિક કાનના કર્ણાવર્ત (cochlea) માં આવેલી એક અત્યંત વિશિષ્ટ રચના છે.
તેમાં વાળ કોષો (hair cells) હોય છે જે યાંત્રિક ગ્રાહકો (mechanoreceptors) તરીકે કાર્ય કરે છે.
જ્યારે ધ્વનિ તરંગો કર્ણાવર્તના પ્રવાહીમાં કંપન પેદા કરે છે,ત્યારે આ વાળ કોષો ઉત્તેજિત થાય છે અને યાંત્રિક ઉર્જાનું ચેતા આવેગમાં રૂપાંતર કરે છે.
તેથી,ઓર્ગન ઓફ કોર્ટી એ સાંભળવાની સંવેદના માટે જવાબદાર પ્રાથમિક સંવેદનાત્મક અંગ છે.

(C) હેલિકોટ્રેમા એ સસ્તન પ્રાણીઓના આંતરિક કાનમાં આવેલા કર્ણાવર્ત (cochlea) ના અગ્ર ભાગે $scala$ $vestibuli$ અને $scala$ $tympani$ વચ્ચેનો સાંકડો માર્ગ છે.

(A) કાનનો પડદો $Tympanic$ membrane (કર્ણપટલ) તરીકે પણ ઓળખાય છે।
તે એક પાતળી, અર્ધ-પારદર્શક પટલ છે જે બાહ્ય કાનને મધ્ય કાનથી અલગ કરે છે।

(B) માનવ કાનમાં, મધ્ય કર્ણ અને આંતરિક કર્ણ કોક્લિયાની અસ્થિમય દીવાલમાં આવેલા બે પટલયુક્ત છિદ્રો દ્વારા અલગ પડે છે।
$1$. $Fenestra \text{ } ovalis$ (અંડાકાર બારી) એ છિદ્ર છે જેના દ્વારા સ્ટેપિસ અસ્થિ આંતરિક કર્ણના પેરિલિમ્ફમાં ધ્રુજારીનું વહન કરે છે।
$2$. $Fenestra \text{ } rotundus$ (ગોળાકાર બારી) કોક્લિયામાં પ્રવાહીના તરંગો માટે દબાણ રાહત વાલ્વ તરીકે કાર્ય કરે છે।
તેથી, ધ્રુજારી અને પેરિલિમ્ફની ગતિ $Fenestra \text{ } ovalis$ દ્વારા શરૂ થાય છે।

(A) ઓર્ગન ઓફ કોર્ટી એ આંતરિક કાનના કોક્લિયા (cochlea) ની અંદર આવેલી એક રચના છે. તે બેસિલર મેમ્બ્રેન પર સ્થિત છે અને તેમાં હેર સેલ્સ (hair cells) હોય છે જે શ્રવણ રીસેપ્ટર તરીકે કાર્ય કરે છે. આ કોષો યાંત્રિક સ્પંદનોને ચેતા આવેગમાં રૂપાંતરિત કરે છે,જે પછી શ્રવણ ચેતા દ્વારા મગજ સુધી પહોંચાડવામાં આવે છે.

(D) ઓટોલિથિક પટલમાં અસંખ્ય સૂક્ષ્મ,અનિયમિત કણો હોય છે જેને ઓટોલિથ્સ અથવા ઓટોકોનિયા કહેવામાં આવે છે.
આ રચનાઓ કેલ્શિયમ કાર્બોનેટ અને પ્રોટીનની બનેલી હોય છે.
તેઓ માથાની હિલચાલ દરમિયાન સંવેદનાત્મક વાળ કોષોને જડતા (inertia) પ્રદાન કરીને વેસ્ટિબ્યુલર સિસ્ટમમાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવે છે,જે સંતુલન જાળવવામાં મદદ કરે છે.

(B) $scala$ $vestibuli$ અને $scala$ $media$ એ રાઈસનરના પટલ (Reissner's membrane) દ્વારા અલગ પડે છે.
રાઈસનરનું પટલ $scala$ $media$ ની છત અથવા પૃષ્ઠ દીવાલ બનાવે છે.
તેનાથી વિપરીત,બેસિલર પટલ $scala$ $media$ નો તળિયું બનાવે છે અને તેને $scala$ $tympani$ થી અલગ કરે છે.

(B) ઓર્ગન ઓફ કોર્ટી એ આંતરિક કાનના કર્ણાવર્ત (cochlea) માં આવેલી એક રચના છે. તે સાંભળવાનું મુખ્ય અંગ છે,જેમાં વાળ જેવા કોષો (hair cells) હોય છે જે યાંત્રિક ગ્રાહી (mechanoreceptors) તરીકે કાર્ય કરે છે. આ કોષો ધ્વનિના તરંગોને ચેતા આવેગોમાં રૂપાંતરિત કરે છે,જે પછી શ્રવણ ચેતા દ્વારા મગજ સુધી પહોંચાડવામાં આવે છે.

(D) માનવ કાન ત્રણ ભાગોનો બનેલો છે: બાહ્ય કર્ણ,મધ્ય કર્ણ અને અંતઃકર્ણ.
$1$. અંતઃકર્ણમાં લેબિરિન્થ નામની જટિલ રચના હોય છે,જેમાં કર્ણાવર્ત (Cochlea) અને વેસ્ટિબ્યુલર ઉપકરણનો સમાવેશ થાય છે.
$2$. કર્ણાવર્ત એ અંતઃકર્ણનો ગૂંચળાદાર ભાગ છે જે સાંભળવા માટે જવાબદાર છે.
$3$. કર્ણાવર્તની અંદર પ્રવાહીથી ભરેલી જગ્યા હોય છે જેમાં ઓર્ગન ઓફ કોર્ટી (Organ of Corti) આવેલું હોય છે.
$4$. ઓર્ગન ઓફ કોર્ટીમાં વાળ જેવા કોષો (સંવેદનાત્મક કોષો) હોય છે જે યાંત્રિક ગ્રાહી (mechanoreceptors) તરીકે કાર્ય કરે છે.
$5$. જ્યારે અવાજના તરંગો કર્ણાવર્તના પ્રવાહીમાં પહોંચે છે,ત્યારે તે બેસિલર પટલને ધ્રુજાવે છે,જેના કારણે વાળ જેવા કોષો ટેક્ટોરિયલ પટલની સામે વળે છે,જે ચેતા આવેગ ઉત્પન્ન કરે છે અને શ્રવણ ચેતા દ્વારા મગજ સુધી પહોંચાડવામાં આવે છે.