Muscles Questions in Gujarati

(C) સ્નાયુ સંકોચનની ક્રિયાવિધિ 'સ્લાઇડિંગ ફિલામેન્ટ થિયરી' (સરકતા તંતુઓનો સિદ્ધાંત) દ્વારા સમજાવવામાં આવે છે.
આ સિદ્ધાંત મુજબ,સ્નાયુનું સંકોચન ત્યારે થાય છે જ્યારે પાતળા તંતુઓ (એક્ટિન) જાડા તંતુઓ (માયોસિન) પર સરકે છે.
આ પ્રક્રિયાની શરૂઆત ચેતાતંત્ર દ્વારા મોટર ન્યુરોન મારફતે મળતા સંકેતથી થાય છે.
જેમ પાતળા તંતુઓ જાડા તંતુઓ પર સરકે છે,તેમ એક્ટિન તંતુઓ સાથે જોડાયેલી $Z$-રેખાઓ અંદરની તરફ ખેંચાય છે,જેનાથી સાર્કોમિયર ટૂંકું થાય છે અને સ્નાયુનું સંકોચન થાય છે.

(A) વિધાન-$I$ સાચું છે: માનવ શરીરમાં,દરેક વ્યવસ્થિત કંકાલ સ્નાયુ ઘણા સ્નાયુબદ્ધ જૂથો અથવા ફેસિકલ્સનો બનેલો હોય છે. આ ફેસિકલ્સ ફેસિયા નામના સામાન્ય સંયોજક પેશીના સ્તર દ્વારા એકસાથે જોડાયેલા હોય છે.
વિધાન-$II$ સાચું છે: બે ક્રમિક '$Z$' રેખાઓ વચ્ચેના માયોફાઈબ્રિલના ભાગને સાર્કોમિયર કહેવામાં આવે છે. તે સ્નાયુ સંકોચનનો કાર્યાત્મક એકમ છે.
તેથી,બંને વિધાનો સાચા છે.

(B) વિધાન $(a)$ સાચું છે: કંકાલ સ્નાયુ તંતુઓ સિન્સિટિયલ હોય છે કારણ કે સાર્કોપ્લાઝમમાં ઘણા કોષકેન્દ્રો હોય છે.
વિધાન $(b)$ ખોટું છે: દરેક $I$-બેન્ડના કેન્દ્રમાં $Z$-લાઇન નામનો સ્થિતિસ્થાપક તંતુ હોય છે જે તેને દુભાગે છે,$H$-લાઇન નહીં.
વિધાન $(c)$ સાચું છે: આરામની સ્થિતિમાં,ટ્રોપોનિનનો એક સબયુનિટ એક્ટિન તંતુઓ પર માયોસિન માટેના સક્રિય જોડાણ સ્થાનોને ઢાંકે છે.
વિધાન $(d)$ ખોટું છે: સ્નાયુ તંતુનું સંકોચન જાડા તંતુઓ પર પાતળા તંતુઓના સરકવાથી થાય છે,ઉલટું નહીં.
તેથી,ખોટા વિધાનો $(b)$ અને $(d)$ છે.

(D) સ્નાયુ તંતુ (સારકોમિયર) ની રચનામાં,'$A$' બેન્ડમાં જાડા તંતુઓ (માયોસિન) આવેલા હોય છે.
આ જાડા તંતુઓ '$A$' બેન્ડના મધ્ય ભાગમાં એક પાતળી તંતુમય પટલ દ્વારા જોડાયેલા હોય છે,જેને '$M$-લાઈન' (અથવા $M$-ડિસ્ક) કહેવામાં આવે છે.
'$H$-ઝોન' એ '$A$' બેન્ડનો મધ્ય ભાગ છે જ્યાં માત્ર જાડા તંતુઓ હાજર હોય છે,જ્યારે '$M$-લાઈન' આ '$H$-ઝોન' ની મધ્યમાંથી પસાર થાય છે.

(A) સારકોપ્લાઝમિક રેટિક્યુલમ $(SR)$ એ એક વિશિષ્ટ પ્રકારનું લીસું અંતઃકોષરસજાળ છે જે લીસા અને રેખિત સ્નાયુ તંતુઓમાં જોવા મળે છે. તેનું મુખ્ય કાર્ય કેલ્શિયમ આયનો $(Ca^{2+})$ નો સંગ્રહ અને મુક્તિ કરવાનું છે,જે સ્નાયુઓના સંકોચન માટે આવશ્યક છે. તેથી,તે સ્નાયુ કોષોની લાક્ષણિક રચના છે.

(C) સ્નાયુ સંકોચનના સ્લાઈડિંગ ફિલામેન્ટ સિદ્ધાંત મુજબ:
$(i)$ $A$-પટ્ટા (એનિસોટ્રોપિક પટ્ટા) તેમની લંબાઈ જાળવી રાખે છે કારણ કે માયોસિન તંતુઓની લંબાઈ અચળ રહે છે.
$(ii)$ $I$-પટ્ટા (આઈસોટ્રોપિક પટ્ટા) અને $H$-ઝોન ની લંબાઈ ઘટે છે કારણ કે એક્ટિન તંતુઓ માયોસિન તંતુઓ પર સાર્કોમિયરના કેન્દ્ર તરફ સરકે છે.
$(iii)$ તેથી,$(P)$ એ $I$-પટ્ટા (અથવા $H$-ઝોન) સૂચવે છે અને $(Q)$ એ $A$-પટ્ટા સૂચવે છે. આપેલા વિકલ્પો મુજબ,$P$ એ $I$-પટ્ટા છે અને $Q$ એ $A$-પટ્ટા છે.

(C) $\text{ATP}$ase ઉત્સેચક માયોસિન તંતુના શીર્ષ (head) માં હાજર હોય છે.
સ્નાયુ સંકોચન દરમિયાન,માયોસિનનું શીર્ષ ક્રોસ-બ્રિજ બનાવવા માટે એક્ટિન પરના સક્રિય સ્થાન સાથે જોડાય છે.
આ પ્રક્રિયા માટે ઊર્જાની જરૂર પડે છે,જે માયોસિનના શીર્ષ પર આવેલા $\text{ATP}$ase ઉત્સેચક દ્વારા $\text{ATP}$ ના જળવિભાજન (hydrolysis) દ્વારા પૂરી પાડવામાં આવે છે.

(D) $\text{વિધાન}-I$ ખોટું છે કારણ કે પ્લાઝ્મા ક્રિએટિનાઇન એ સ્નાયુઓમાં ક્રિએટાઇન ફોસ્ફેટ (અથવા ક્રિએટાઇન) ના નોન-એન્ઝાઇમેટિક નિર્જલીકરણ દ્વારા ઉત્પન્ન થાય છે, તે ખાસ કરીને સંકોચન દરમિયાન ક્રિએટિનાઇન ફોસ્ફેટના કેટાબોલિઝમ દ્વારા ઉત્પન્ન થતું નથી. ક્રિએટિનાઇન એ એક ઉત્સર્ગ દ્રવ્ય છે.
$\text{વિધાન}-II$ સાચું છે કારણ કે ક્રિએટાઇન ફોસ્ફેટ (ફોસ્ફોક્રિએટાઇન) કંકાલ સ્નાયુઓમાં ઝડપી ઉર્જા અનામત તરીકે કાર્ય કરે છે, જે તીવ્ર સ્નાયુ પ્રવૃત્તિ દરમિયાન $ATP$ ને પુનર્જીવિત કરવા માટે $ADP$ ને ફોસ્ફેટ જૂથ આપે છે.

(B) પ્રોપ્રિયોસેપ્ટર્સ એ વિશિષ્ટ સંવેદનાત્મક રીસેપ્ટર્સ છે જે શરીરના ભાગોની સ્થિતિ,હલનચલન અને દિશા વિશે માહિતી પૂરી પાડે છે. તે મુખ્યત્વે સ્નાયુઓ,કંડરા (tendons) અને સાંધાઓમાં સ્થિત હોય છે,જે મગજને અવકાશમાં શરીરની સ્થિતિ અનુભવવાની ક્ષમતા આપે છે.

રીસેપ્ટર્સ	સ્થાન
ફોટોરીસેપ્ટર્સ	આંખનો રેટિના
સ્ટેટોરીસેપ્ટર્સ	આંતરિક કાન (અર્ધવર્તુળાકાર નળીઓ)
કેમોરીસેપ્ટર્સ	જીભની સ્વાદ કલિકાઓ,નાકની ઘ્રાણેન્દ્રિય અધિચ્છદ
બેરોરીસેપ્ટર્સ	વેના કાવા અને કેરોટિડ સાઇનસની દીવાલ
પ્રોપ્રિયોસેપ્ટર્સ	સાંધા,સ્નાયુઓ અને કંડરા

(D) સ્નાયુ સંકોચનના સ્લાઇડિંગ ફિલામેન્ટ સિદ્ધાંત મુજબ,પાતળા તંતુઓ જાડા તંતુઓ પર સરકે છે.
આ પ્રક્રિયા દરમિયાન,$I$ પટ્ટા (આઇસોટ્રોપિક પટ્ટા) ની લંબાઈ ઘટે છે કારણ કે એક્ટિન તંતુઓ $A$ પટ્ટામાં વધુ અંદરની તરફ જાય છે.
તેનાથી વિપરીત,$A$ પટ્ટા (એનિસોટ્રોપિક પટ્ટા) તેમની મૂળ લંબાઈ જાળવી રાખે છે કારણ કે માયોસિન તંતુઓનું કદ બદલાતું નથી.
તેથી,સાચો જવાબ $I$ પટ્ટા,$A$ પટ્ટા છે.

(A) સાચો જવાબ $A$ છે. સ્નાયુ સંકોચનના કાર્યાત્મક એકમને $sarcomere$ (સારકોમિયર) કહેવામાં આવે છે.
તે બે ક્રમિક $Z$-રેખાઓ વચ્ચે આવેલા માયોફાઈબ્રિલના ભાગ તરીકે વ્યાખ્યાયિત થયેલ છે.
સ્નાયુ સંકોચન દરમિયાન,જ્યારે એક્ટિન અને માયોસિન તંતુઓ એકબીજા પર સરકે છે ત્યારે આ $sarcomeres$ ટૂંકા થાય છે.

(A) સાચો જવાબ $A$ છે.
સારકોમિયરને સ્નાયુ સંકોચનનો કાર્યાત્મક એકમ તરીકે વ્યાખ્યાયિત કરવામાં આવે છે.
રચનાત્મક રીતે,તે માયોફાઈબ્રિલનો તે ભાગ છે જે બે ક્રમિક '$Z$' રેખાઓ (જેને '$Z$' ડિસ્ક તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) ની વચ્ચે આવેલો હોય છે.
આ '$Z$' રેખાઓ સ્થિતિસ્થાપક તંતુઓ છે જે '$I$' પટ્ટીઓને દ્વિભાજિત કરે છે અને એક્ટિન તંતુઓ માટે જોડાણ બિંદુ તરીકે કાર્ય કરે છે.

(A) માયોસિન મોનોમર (મેરોમાયોસિન) ની રચનાના આધારે:
$A$ એ હેડ (માથા) પર સ્થિત એક્ટિન બાઈન્ડિંગ સાઈટ દર્શાવે છે.
$B$ એ હેડ (ગોળાકાર માથું) દર્શાવે છે.
$C$ એ હેડ પર સ્થિત $ATP$ બાઈન્ડિંગ સાઈટ દર્શાવે છે.
$D$ એ ક્રોસ આર્મ (માથાને પૂંછડી સાથે જોડતો ટૂંકો હાથ) દર્શાવે છે.
તેથી,સાચું લેબલિંગ છે: $A$ = એક્ટિન બાઈન્ડિંગ સાઈટ,$B$ = હેડ,$C$ = $ATP$ બાઈન્ડિંગ સાઈટ,$D$ = ક્રોસ આર્મ.

(C) સાચો જવાબ $C$ છે.
રેખિત સ્નાયુતંતુમાં,ભાગો નીચે મુજબ છે:
$A$ એ આછો પટ્ટો ($I$-band) દર્શાવે છે.
$B$ એ સારકોપ્લાઝમ (સ્નાયુ કોષનું કોષરસ) દર્શાવે છે.
$C$ એ માયોફાઈબ્રિલ (સંકોચનશીલ એકમ) દર્શાવે છે.
$D$ એ સારકોલેમા (સ્નાયુતંતુનું કોષરસસ્તર) દર્શાવે છે.
$E$ એ કોષકેન્દ્ર (પરિઘ પર સ્થિત) દર્શાવે છે.
$F$ એ ઘેરો પટ્ટો ($A$-band) દર્શાવે છે.

(D) સાચા વિધાનો $A, B, D,$ અને $E$ છે.
વિધાન $A$ સાચું છે: મોટર ન્યુરોન $CNS$ થી સાર્કોલેમા સુધી સંકેત પહોંચાડે છે.
વિધાન $B$ સાચું છે: ચેતા સંકેત એક્શન પોટેન્શિયલ ઉત્પન્ન કરે છે,જેનાથી સાર્કોપ્લાઝમમાં $Ca^{++}$ આયનો મુક્ત થાય છે.
વિધાન $C$ ખોટું છે: $Ca^{++}$ એક્ટિન ફિલામેન્ટ પરના ટ્રોપોનિન સાથે જોડાય છે,જે એક્ટિન પરના સક્રિય સ્થાનોને ખુલ્લા કરે છે,આમ તે ક્રોસ-બ્રિજ બનાવવા માટે સક્રિય કરે છે (નિષ્ક્રિય કરતું નથી).
વિધાન $D$ સાચું છે: એક્ટિન પરના ખુલ્લા સક્રિય સ્થાનો ક્રોસ-બ્રિજ બનાવવા માટે માયોસિન હેડ સાથે જોડાય છે.
વિધાન $E$ સાચું છે: માયોસિન હેડ એક્ટિન ફિલામેન્ટ્સને '$A$' બેન્ડના કેન્દ્ર તરફ ખેંચે છે,જેના કારણે સાર્કોમિયર ટૂંકું થાય છે.
તેથી,સાચો જવાબ $A, B, D,$ અને $E$ છે.