Human Respiratory System Questions in Gujarati

(N/A) ફેફસાં એ શંકુ આકારના અંગોની એક જોડ છે જે ઉરસ ગુહા (thoracic cavity) માં આવેલા છે. તે હૃદયની બંને બાજુએ સ્થિત છે અને પાંસળીઓના પિંજર (rib cage) દ્વારા સુરક્ષિત છે. ઉરોદરપટલ (diaphragm) ફેફસાંની નીચે આવેલું છે,જે ઉરસ ગુહાનું તળિયું બનાવે છે.

(B) બે પ્લ્યુરલ પટલ વચ્ચેની જગ્યા પ્લ્યુરલ પ્રવાહીથી ભરેલી હોય છે.
આ પ્રવાહી એક લ્યુબ્રિકન્ટ તરીકે કાર્ય કરે છે,જે શ્વસન દરમિયાન ફેફસાંની સપાટી પર થતું ઘર્ષણ ઘટાડે છે.
વધુમાં,તે ફેફસાંને યાંત્રિક આંચકાઓ સામે રક્ષણ આપે છે.

(N/A) ફેફસાં એક બેવડા પટલથી આવરિત હોય છે જેને 'પ્લુરા' (pleura) કહેવામાં આવે છે,અને આ બે પટલોની વચ્ચે 'પ્લ્યુરલ પ્રવાહી' (pleural fluid) આવેલું હોય છે.
તેનું મુખ્ય કાર્ય શ્વસન દરમિયાન ફેફસાંની સપાટી પર થતા ઘર્ષણને ઘટાડવાનું છે.

(B) શ્વાસનળીમાં આવેલ પક્ષ્મલ અધિચ્છદમાં પક્ષ્મો (cilia) ધરાવતા કોષો હોય છે. આ પક્ષ્મોની સંકલિત લયબદ્ધ હિલચાલ વાતાવરણની હવા સાથે શ્વાસમાં લેવાયેલા ધૂળના રજકણો,શ્લેષ્મ અને અન્ય વિદેશી પદાર્થોને શ્વસનમાર્ગમાંથી બહાર કાઢવામાં મદદ કરે છે,જેનાથી શ્વસનમાર્ગ સ્વચ્છ રહે છે.

(C) સ્તંભાકાર અથવા ઘનાકાર અધિચ્છદ કોષો જે તેમની મુક્ત સપાટી પર પક્ષ્મો ધરાવે છે,તેને પક્ષ્મલ અધિચ્છદ કહેવામાં આવે છે.
પક્ષ્મો લયબદ્ધ ગતિમાં રહે છે અને તેમના સંપર્કમાં આવતા પદાર્થોને વહન કરવા માટે પ્રવાહ ઉત્પન્ન કરે છે.
શ્વસનમાર્ગમાં,આ ગતિ શ્લેષ્મ અને ફસાયેલા ધૂળના રજકણોને બહારની તરફ ધકેલવામાં મદદ કરે છે.

(A) સૂર્યમુખી એ દ્વિદળી વનસ્પતિ છે. દ્વિદળી વનસ્પતિના રક્ષક કોષોમાં,બહારની દીવાલ (વાયુરંધ્રથી દૂરની તરફ) પાતળી અને સ્થિતિસ્થાપક હોય છે,જ્યારે અંદરની દીવાલ (વાયુરંધ્રની તરફ) જાડી અને અસ્થિતિસ્થાપક હોય છે. આ રચનાત્મક તફાવતને કારણે જ્યારે રક્ષક કોષો આસુન (turgid) બને છે,ત્યારે તે બહારની તરફ ફૂલે છે,જેનાથી વાયુરંધ્ર ખુલે છે.

(D) ગ્રસની એ ખોરાક અને હવા બંને માટેનો સામાન્ય માર્ગ છે. ગ્રસનીનો નીચેનો ભાગ પાછળની તરફ અન્નનળીમાં અને આગળની તરફ સ્વરપેટી (લેરીન્ક્સ) માં ખુલે છે.
સ્વરપેટીના મુખને ગ્લોટિસ કહેવામાં આવે છે.
ગ્લોટિસના મુખ પર એક પાતળી,પાંદડા જેવી કાસ્થિમય રચના હોય છે જેને એપિગ્લોટિસ કહે છે.
ખોરાક ગળવાની પ્રક્રિયા દરમિયાન,એપિગ્લોટિસ ગ્લોટિસને બંધ કરી દે છે જેથી ખોરાકના કણો શ્વાસનળીમાં પ્રવેશતા અટકે છે અને તે અન્નનળીમાં જાય છે.

(B) ગ્રસની (Pharynx) એ એક સ્નાયુબદ્ધ નળી છે જે ખોરાક અને હવા બંને માટે સામાન્ય માર્ગ તરીકે કાર્ય કરે છે. તેને ત્રણ ભાગોમાં વહેંચવામાં આવે છે: નાસોફેરિંક્સ (nasopharynx),ઓરોફેરિંક્સ (oropharynx) અને લેરીંગોફેરિંક્સ (laryngopharynx). ઓરોફેરિંક્સ એ ખોરાક અને હવા બંને માટે સામાન્ય માર્ગ તરીકે કામ કરે છે,કારણ કે તે મુખગુહાને અન્નનળી અને સ્વરપેટી સાથે જોડે છે.

(B) $Pharynx$ (ગ્રસની) એ ખોરાક અને હવા બંને માટેનો સામાન્ય માર્ગ છે.
$Oesophagus$ (અન્નનળી): આ ખોરાકની નળી છે જે ખોરાકને જઠર સુધી પહોંચાડે છે.
$Trachea$ (શ્વાસનળી): આ શ્વાસની નળી છે જે હવાને ફેફસાં સુધી પહોંચાડે છે.
$Glottis$ (ગ્લોટિસ): આ સ્વરપેટી (larynx) નું મુખ છે,જે ખોરાક ગળતી વખતે એપિગ્લોટિસ દ્વારા ઢંકાયેલું રહે છે જેથી ખોરાક શ્વાસનળીમાં ન જાય.

(D) માનવ શ્વસનતંત્રના વહન ભાગમાં બાહ્ય નાસિકા છિદ્રો,નાસિકા માર્ગ,કંઠનળી,સ્વરપેટી,શ્વાસનળી,શ્વાસવાહિનીઓ અને શ્વાસવાહિકાઓનો સમાવેશ થાય છે. તેનું મુખ્ય કાર્ય વાતાવરણીય હવાને વાયુકોષ્ઠો સુધી પહોંચાડવાનું,તેને વિદેશી કણોથી મુક્ત કરવાનું,ભેજયુક્ત બનાવવાનું અને તેને શરીરના તાપમાન સુધી લાવવાનું છે. વિનિમય ભાગમાં વાયુકોષ્ઠો અને તેમની નલિકાઓનો સમાવેશ થાય છે,જે રુધિર અને વાતાવરણીય હવા વચ્ચે $O_2$ અને $CO_2$ ના પ્રસરણ માટેનું વાસ્તવિક સ્થાન છે. આપેલા તમામ વિધાનો ($A$,$B$,અને $C$) વૈજ્ઞાનિક રીતે સાચા હોવાથી,ખોટું વિધાન 'આપેલ પૈકી કોઈ પણ નહીં' છે.

(C) $Larynx$ (સ્વરપેટી),જેને સાઉન્ડ બોક્સ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે ગળામાં આવેલી કાસ્થિમય રચના છે.
તે શ્વાસનળીની ઉપર અને કંઠનળીની નીચે (ચોક્કસ રીતે કહીએ તો,તે એપિગ્લોટિસ દ્વારા સુરક્ષિત છે) આવેલી હોય છે.
તેથી,$Larynx$ એ એપિગ્લોટિસ અને શ્વાસનળીની વચ્ચે સ્થિત છે.

(A) મનુષ્યમાં બે ફેફસાં હોય છે,જે પ્લુરા (ફુપ્ફુસાવરણ) નામના બેવડા પટલ દ્વારા આવરિત હોય છે,જેની વચ્ચે પ્લ્યુરલ પ્રવાહી આવેલું હોય છે.
આ પ્લ્યુરલ પ્રવાહી લુબ્રિકન્ટ તરીકે કાર્ય કરે છે અને શ્વસન દરમિયાન ફેફસાંની સપાટી પરનું ઘર્ષણ ઘટાડે છે.
બાહ્ય પ્લ્યુરલ પટલ ઉરોદરપટલના અસ્તર સાથે નજીકથી જોડાયેલું હોય છે,જ્યારે આંતરિક પ્લ્યુરલ પટલ ફેફસાંની સપાટીના સંપર્કમાં હોય છે.

(B) ફેફસાં ઉરસના પોલાણમાં આવેલા હોય છે અને તે 'પ્લ્યુરા' (Pleura) તરીકે ઓળખાતા બેવડા પટલ દ્વારા સુરક્ષિત હોય છે. બહારનું પ્લ્યુરલ પટલ ઉરસની દીવાલના સંપર્કમાં હોય છે,જ્યારે અંદરનું પ્લ્યુરલ પટલ ફેફસાંની સપાટીના સંપર્કમાં હોય છે. આ બે પટલોની વચ્ચે પ્લ્યુરલ પ્રવાહી આવેલું હોય છે,જે ફેફસાંની સપાટી પરનું ઘર્ષણ ઘટાડે છે.

(D) મનુષ્યમાં હવાના માર્ગનો ચોક્કસ શરીરરચનાત્મક ક્રમ નીચે મુજબ છે:
$1$. બાહ્ય નાસિકાછિદ્ર: હવા આ છિદ્રો દ્વારા અંદર પ્રવેશે છે.
$2$. નાસિકા માર્ગ: નાસિકાછિદ્રથી આંતરિક નાસિકાછિદ્ર સુધી જાય છે.
$3$. કંઠનળી: હવા અને ખોરાક માટેનો સામાન્ય માર્ગ.
$4$. સ્વરપેટી: અવાજ ઉત્પન્ન કરતું અંગ,જે શ્વાસનળી તરફ દોરી જાય છે.
$5$. શ્વાસનળી: એક સીધી નળી જે મધ્ય-ઉરોદર ગુહા સુધી વિસ્તરેલી હોય છે.
$6$. શ્વાસવાહિનીઓ: શ્વાસનળી જમણી અને ડાબી પ્રાથમિક શ્વાસવાહિનીઓમાં વિભાજિત થાય છે.
$7$. શ્વાસવાહિકાઓ: શ્વાસવાહિનીઓ વારંવાર વિભાજન પામીને દ્વિતીયક,તૃતીયક શ્વાસવાહિનીઓ અને અંતે શ્વાસવાહિકાઓ બનાવે છે.
$8$. વાયુકોષ્ઠો: અંતિમ શ્વાસવાહિકાઓ પાતળી,અનિયમિત દીવાલવાળી,રુધિરકેશિકાઓથી યુક્ત,કોથળી જેવી રચનાઓમાં અંત પામે છે જેને વાયુકોષ્ઠો કહેવાય છે,જ્યાં વાયુઓની આપ-લે થાય છે.
તેથી,સાચો ક્રમ છે: બાહ્ય નાસિકાછિદ્ર $\rightarrow$ નાસિકા માર્ગ $\rightarrow$ આંતરિક નાસિકાછિદ્ર $\rightarrow$ કંઠનળી $\rightarrow$ સ્વરપેટી $\rightarrow$ શ્વાસનળી $\rightarrow$ શ્વાસવાહિનીઓ $\rightarrow$ શ્વાસવાહિકાઓ $\rightarrow$ વાયુકોષ્ઠો.

(A) $Larynx$ (સ્વરપેટી) એ કાસ્થિમય પેટી છે, જે અવાજ ઉત્પન્ન કરવામાં મદદ કરે છે અને તેથી તેને સાઉન્ડ બોક્સ કહેવામાં આવે છે。
પુખ્તાવસ્થા સુધી, પુરુષો અને સ્ત્રીઓમાં $Larynx$ ના કદમાં બહુ ઓછો તફાવત હોય છે。
ત્યારબાદ, તે કદમાં વધે છે અને પુરુષોમાં તે વધુ સ્પષ્ટ દેખાય છે, તેથી તેને પુરુષોમાં $Adam's$ $apple$ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે。
તે ગળાના ભાગમાં આવેલી શ્વાસનળીનો ઉપરનો ભાગ છે。

(D) મનુષ્યમાં બે ફેફસાં હોય છે,જે દ્વિ-સ્તરીય પ્લુરા (ફુપ્ફુસાવરણ) દ્વારા આવરિત હોય છે અને તેમની વચ્ચે પ્લ્યુરલ પ્રવાહી હોય છે.
પ્લ્યુરલ પ્રવાહી ફેફસાંની સપાટી પરનું ઘર્ષણ ઘટાડે છે.
બહારનું પ્લ્યુરલ પટલ ઉરોદરપટલની દીવાલ સાથે ગાઢ સંપર્કમાં હોય છે,જ્યારે અંદરનું પ્લ્યુરલ પટલ ફેફસાંની સપાટીના સંપર્કમાં હોય છે.
તેથી,આ તમામ લાક્ષણિકતાઓ પ્લુરા (ફુપ્ફુસાવરણ) માટે છે.

(D) માનવ શ્વસનતંત્ર એક શાખિત રચના ધરાવે છે જે ફેફસાંમાં ઊંડે જતાં તેનો વ્યાસ ઘટતો જાય છે.
$1$. $Trachea$ (શ્વાસનળી) એ સૌથી મોટો વાયુમાર્ગ છે, જે જમણી અને ડાબી પ્રાથમિક શ્વાસનળીમાં વિભાજિત થાય છે.
$2$. $Primary \text{ } bronchi$ (પ્રાથમિક શ્વાસનળીઓ) આગળ જતાં દ્વિતીયક અને તૃતીયક શ્વાસનળીઓમાં અને ત્યારબાદ શ્વાસવાહિકાઓમાં વિભાજિત થાય છે.
$3$. $Respiratory \text{ } bronchiole$ (શ્વસન નલિકા) એ વાયુકોષ્ઠ નલિકાઓ અને વાયુકોષ્ઠો પહેલાંનો વહનતંત્રનો અંતિમ ભાગ છે, અને આપેલા વિકલ્પોમાં તેનો વ્યાસ સૌથી ઓછો હોય છે.
તેથી, સાચો જવાબ $D$ છે.

(C) સાચો જવાબ $C$ છે.
સ્વરતંતુઓ (Vocal cords) એ શ્લેષ્મ પટલની બે જોડ છે જે કંઠનળીની બાજુઓમાંથી લ્યુમેનમાં વિસ્તરેલી હોય છે.
જ્યારે હવા તેમાંથી પસાર થાય છે ત્યારે આ તંતુઓ ધ્રુજારી અનુભવે છે,જે શ્વસન દરમિયાન અવાજ ઉત્પન્ન કરવા માટે જવાબદાર છે.

(B) સ્વરપેટી (Larynx),જેને સાઉન્ડ બોક્સ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે શ્વાસનળીની ઉપર આવેલી કાસ્થિમય રચના છે. તેમાં સ્વરતંતુઓ આવેલા હોય છે,જે ઉચ્છવાસ દરમિયાન હવા પસાર થતી વખતે ધ્રુજારી અનુભવીને અવાજ ઉત્પન્ન કરે છે.

(A) શ્વાસનળી એ એક સીધી નળી છે જે મધ્ય ઉરોદરીય ગુહા સુધી વિસ્તરેલી હોય છે.
તે $5$ મી ઉરોદરીય કશેરુકાના સ્તરે જમણી અને ડાબી પ્રાથમિક શ્વાસવાહિનીઓમાં વિભાજિત થાય છે.
દરેક શ્વાસવાહિની વારંવાર વિભાજન પામીને દ્વિતીયક અને તૃતીયક શ્વાસવાહિનીઓ બનાવે છે,જે અંતે ખૂબ જ પાતળી અંત્ય શ્વાસવાહિકાઓમાં પરિણમે છે.

(D) શ્વાસનળી (Trachea),જેને વિન્ડપાઈપ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે એક નળી છે જે સ્વરપેટીને શ્વાસવાહિનીઓ સાથે જોડે છે. તેની મુખ્ય લાક્ષણિકતા હાયલિન કાર્ટિલેજની $16-20$ $C$-આકારની રીંગોની હાજરી છે,જે શ્વાસનળીને સંકોચાઈ જતી અટકાવે છે. શ્વાસનળીનું અંદરનું સ્તર પક્ષ્મલ,કૂટસ્તૃત સ્તંભાકાર અધિચ્છદનું બનેલું હોય છે,જે ધૂળના રજકણો અને શ્લેષ્મને શ્વસનમાર્ગમાંથી બહાર કાઢવામાં મદદ કરે છે. તેથી,સાચો જવાબ શ્વાસનળી (Trachea) છે.

(B) નાસિકા ગુહા એ શ્વસનતંત્રનો પ્રથમ ભાગ છે. તે નસકોરા દ્વારા બહારની તરફ ખુલે છે.
ગુહામાં હાજર નાના વાળ ધૂળના રજકણો અને અન્ય વિદેશી પદાર્થોને ફિલ્ટર કરવામાં મદદ કરે છે.
નાસિકા ગુહામાં હવા ગરમ થાય છે કારણ કે નાસિકા ગુહામાં રુધિરનો પુરવઠો ખૂબ જ સારો હોય છે.
આ પ્રક્રિયા એ સુનિશ્ચિત કરે છે કે હવા ફેફસામાં પ્રવેશતા પહેલા ગરમ અને ભેજયુક્ત બને છે.

(C) શ્વાસવાહિકાઓ (Bronchioles) એ તૃતીયક શ્વાસવાહિનીઓના વિભાજનથી બને છે.
શ્વાસવાહિકાઓ આગળ જઈને અંતિમ શ્વાસવાહિકાઓ અને શ્વસન શ્વાસવાહિકાઓમાં વિભાજિત થાય છે.
શ્વાસવાહિનીઓથી વિપરીત,શ્વાસવાહિકાઓમાં કાસ્થિમય વલયોનો અભાવ હોય છે.

(A) ફેફસામાં પ્રવેશતી હવા ગરમ અને ગળાયેલી હોય છે.
નાસિકા કોટર: તે શ્વસનતંત્રનો પ્રથમ ભાગ છે. તે નસકોરા દ્વારા બહારની તરફ ખુલે છે. નાસિકા કોટરમાં રહેલા નાના વાળ ધૂળના રજકણો અને અન્ય વિદેશી પદાર્થોને ગાળવામાં મદદ કરે છે. નાસિકા કોટરમાં રહેલી હવા ફેફસામાં પ્રવેશતા પહેલા ગરમ (કારણ કે નાસિકા કોટરમાં રુધિર પુરવઠો ખૂબ જ સારો હોય છે) અને ભેજયુક્ત બને છે.

(C) માનવ શ્વસનતંત્ર વાયુ વિનિમય માટે સપાટીનું ક્ષેત્રફળ વધારવા માટે રચાયેલું છે.
જોકે શ્વાસવાહિકાઓ (bronchioles) મુખ્યત્વે હવાના વહનનું કાર્ય કરે છે,પરંતુ આ પ્રશ્ન ફેફસાંમાં રહેલા લાખો વાયુકોષ્ઠો દ્વારા પૂરી પાડવામાં આવતી કુલ શ્વસન સપાટીના ક્ષેત્રફળ વિશે છે.
વૈજ્ઞાનિક અંદાજો મુજબ,જ્યારે ફેફસાં સંપૂર્ણપણે વિસ્તૃત થાય ત્યારે તેની કુલ સપાટીનું ક્ષેત્રફળ આશરે $80$ થી $100\; m^{2}$ જેટલું હોય છે.
તેથી,આપેલા વિકલ્પોમાંથી $100\; m^{2}$ એ સૌથી સચોટ અંદાજ છે.

(C) ઉરોદરપટલ $(Diaphragm)$ એ સસ્તન પ્રાણીઓનું લાક્ષણિક લક્ષણ છે.
તે અત્યંત સ્નાયુબદ્ધ અને તંતુમય પડ છે જે ગુંબજ જેવો આકાર ધરાવે છે અને ઉરસગુહા તરફ ઊંચું હોય છે.
તેનું મુખ્ય કાર્ય શ્વસનની પ્રક્રિયામાં મદદ કરવાનું છે.
તે ઉરસગુહા અને ઉદરગુહાને એકબીજાથી અલગ કરે છે.
તેને ફ્રેનિક સ્નાયુ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે.

(B) $1$. ગળવાની પ્રક્રિયા દરમિયાન,ગ્લોટિસને એપિગ્લોટિસ $(A)$ નામની પાતળી,સ્થિતિસ્થાપક કાસ્થિમય પટ્ટી દ્વારા ઢાંકવામાં આવે છે જેથી ખોરાકને કંઠનળીમાં પ્રવેશતા અટકાવી શકાય.
$2$. શ્વાસનળી એ એક સીધી નળી છે જે મધ્ય-ઉરસ $(B)$ ગુહા સુધી વિસ્તરેલી છે.
$3$. શ્વાસનળી $5^{th}$ ઉરસના મણકાના સ્તરે જમણી અને ડાબી પ્રાથમિક શ્વાસવાહિનીઓ $(C)$ માં વિભાજિત થાય છે.

(A) શ્વાસનળી એ એક સીધી નળી છે જે મધ્ય-ઉરોદર ગુહા સુધી વિસ્તરેલી હોય છે. તે હાયલિન કાસ્થિના '$C$'-આકારના વલયો દ્વારા આધારિત હોય છે,જે શ્વાસનળીને સંકોચાતી અટકાવે છે.
વિકલ્પ '$A$' સાચો છે કારણ કે શ્વાસનળીના વલયો ખરેખર હાયલિન કાસ્થિના બનેલા હોય છે.
વિકલ્પ '$B$' ખોટો છે કારણ કે ઉરોદર ગુહાની પૃષ્ઠ બાજુ કરોડસ્તંભ દ્વારા બનેલી હોય છે,જ્યારે ઉરોસ્થિ (sternum) વક્ષ બાજુ બનાવે છે.
વિકલ્પ '$C$' ખોટો છે કારણ કે ઉચ્છવાસ ત્યારે થાય છે જ્યારે ફેફસાનું આંતરિક દબાણ વાતાવરણીય દબાણ કરતા વધારે હોય છે.
વિકલ્પ '$D$' ખોટો છે કારણ કે શ્વાસ લેવાની પ્રક્રિયા ત્યારે થાય છે જ્યારે ફેફસાનું આંતરિક દબાણ વાતાવરણીય દબાણ કરતા ઓછું (ઋણ દબાણ) હોય છે.

(A) આપેલા વિકલ્પોમાંથી સસ્તન પ્રાણીઓમાં શ્વસનતંત્ર સૌથી વધુ સુવિકસિત હોય છે.
સસ્તન પ્રાણીઓ પાસે ફેફસાંની એક જોડી ધરાવતું જટિલ શ્વસનતંત્ર હોય છે,જેમાં વાયુકોષ્ઠો (alveoli) ની હાજરીને કારણે સપાટીનું ક્ષેત્રફળ ઘણું વધારે હોય છે. આ રચના તેમની ઉચ્ચ ચયાપચયની જરૂરિયાતોને પહોંચી વળવા માટે કાર્યક્ષમ વાયુ વિનિમય કરવામાં મદદ કરે છે.
તેની સરખામણીમાં,અપૃષ્ઠવંશી પ્રાણીઓ ઘણીવાર સાદા પ્રસરણ અથવા શ્વાસનળી તંત્ર પર આધાર રાખે છે,હેમિકોર્ડેટ્સ ઝાલર અથવા શરીરની સપાટીનો ઉપયોગ કરે છે,અને ઉભયજીવીઓમાં ફેફસાં ઓછા કાર્યક્ષમ હોય છે અને તેઓ ત્વચીય શ્વસન પર પણ આધાર રાખે છે.

(B) $(1)$ ગોબ્લેટ કોષો અને ગ્રંથિઓ દ્વારા સ્ત્રવિત શ્લેષ્મ સપાટીને ચીકણી બનાવે છે,જે શ્વાસમાં લેવાયેલી હવામાં રહેલા ધૂળના રજકણોને પકડવામાં મદદ કરે છે.
$(2)$ અધિચ્છદમાંથી નીકળતી ભેજ હવામાં આર્દ્રતા ઉમેરે છે.
$(3)$ નાસિકા કોટર આવતી હવાનું તાપમાન શરીરના તાપમાન જેટલું કરવામાં મદદ કરે છે.

(C) $Epiglottis$ (કાકડા) એ એક પાતળી,સ્થિતિસ્થાપક,કાસ્થિમય ગડી છે જે કંઠનળીના પ્રવેશદ્વાર પર આવેલી હોય છે.
ખોરાક ગળવાની પ્રક્રિયા દરમિયાન,$Epiglottis$ શ્વાસનળીના મુખ એટલે કે $Glottis$ ને ઢાંકી દે છે,જેથી ખોરાકના કણો શ્વસનમાર્ગમાં પ્રવેશતા અટકે છે અને તે અન્નનળીમાં જાય છે.

(B) શ્વાસનળી એક સીધી નળી છે જે ઉરસના મધ્ય ભાગ સુધી લંબાયેલી હોય છે.
તે $5^{\text{th}}$ ઉરસના કરોડમણકાના સ્તરે જમણી અને ડાબી પ્રાથમિક શ્વાસવાહિનીઓમાં વિભાજિત થાય છે.

(D) શ્વાસનળી એ એક સીધી નળી છે જે મધ્ય-ઉરોદર ગુહા સુધી વિસ્તરેલી હોય છે,જે $5^{\text{th}}$ ઉરોદર કશેરુકાના સ્તરે જમણી અને ડાબી પ્રાથમિક શ્વાસવાહિનીમાં વિભાજિત થાય છે.

(C) ફેફસાં એક બેવડા સ્તરવાળા પટલથી ઘેરાયેલા હોય છે જેને $Pleura$ (ફુપ્ફુસાવરણ) કહેવામાં આવે છે.
$Pericardium$ (હૃદયાવારણ) એ હૃદયને આવરતું રક્ષણાત્મક પટલ છે.
$Renal$ $capsule$ (મૂત્રપિંડનું આવરણ) એ મૂત્રપિંડની આસપાસનું મજબૂત તંતુમય સ્તર છે.
$Epineurium$ એ પરિઘવર્તી ચેતાની આસપાસનું સૌથી બહારનું સંયોજક પેશીનું સ્તર છે.
તેથી,સાચો જવાબ $Pleura$ છે.

(B) મનુષ્યોમાં એક જોડ ફેફસાં આવેલા હોય છે,જે હવાચુસ્ત ખંડમાં સ્થિત હોય છે જેને વક્ષ ગુહા (thoracic cavity) અથવા છાતીની ગુહા તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

(B) મનુષ્યોમાં,શ્વસનતંત્રની શરૂઆત બાહ્ય નાસિકાછિદ્રોની એક જોડીથી થાય છે. આ નાસિકાછિદ્રો ઉપલા હોઠની ઉપર આવેલા હોય છે અને નાસિકા કોટરમાં હવાના પ્રવેશ માટેના પ્રવેશદ્વાર તરીકે કાર્ય કરે છે. તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(A) વાયુકોષ્ઠોનું પટલ ખૂબ જ પાતળું,અનિયમિત હોય છે અને તેમાં રુધિરવાહિનીઓનું ભરપૂર પ્રમાણ (અત્યંત રુધિરવાહિનીયુક્ત) હોય છે.
આ રચના વાયુકોષ્ઠોમાં રહેલી હવા અને રુધિરકેશિકાઓમાં રહેલા રુધિર વચ્ચે વાયુઓના વિનિમયને સરળ અને ઝડપી બનાવે છે.

(C) વક્ષીય ગુહા (thoracic chamber) એક હવાચુસ્ત પેટી જેવી રચના છે જે નીચે મુજબ બનેલી છે:
$1$. પૃષ્ઠ બાજુએ: કરોડસ્તંભ દ્વારા.
$2$. વક્ષ બાજુએ: ઉરોસ્થિ (sternum) દ્વારા.
$3$. પાર્શ્વ બાજુએ: પાંસળીઓ (ribs) દ્વારા.
$4$. નીચેની બાજુએ: ગુંબજ આકારના ઉરોદરપટલ (diaphragm) દ્વારા.
આથી,વક્ષ બાજુએ તે ઉરોસ્થિ દ્વારા અને પાર્શ્વ બાજુએ તે પાંસળીઓ દ્વારા બને છે.

(C) ઉરસ ગુહા નીચેની તરફ ઉરોદરપટલ દ્વારા બંધ હોય છે,જે સ્નાયુઓનું બનેલું ગુંબજ આકારનું માળખું છે.
તે ઉરસ ગુહાને ઉદર ગુહા (જેમાં પાચનતંત્રના મોટાભાગના અંગો આવેલા હોય છે) થી અલગ કરે છે.

(D) એડમ્સ એપલ એ સ્વરપેટી (larynx) ના થાઇરોઇડ કાર્ટિલેજ દ્વારા બનતી રચના છે,જેને લેરિન્જિયલ પ્રોમિનન્સ કહેવામાં આવે છે.
તે હાયલિન કાર્ટિલેજનું બનેલું હોય છે.
પુખ્ત પુરુષોમાં ટેસ્ટોસ્ટેરોન હોર્મોનની અસરને કારણે તે વધુ સ્પષ્ટ રીતે દેખાય છે,જેનાથી સ્વરપેટીનું કદ વધે છે અને થાઇરોઇડ કાર્ટિલેજ વધુ તીવ્ર ખૂણે નમે છે.

(C) $Cricoid$ (ક્રિકોઇડ) કાસ્થિ એ વીંટી જેવી રચના ધરાવે છે જે $Thyroid$ (થાયરોઇડ) કાસ્થિની નીચે આવેલી હોય છે. તે $hyaline$ (કાચવત) કાસ્થિની બનેલી હોય છે અને સ્વરપેટીનો નીચેનો ભાગ બનાવે છે.

(B) માનવ ફેફસાંમાં વાયુકોષ્ઠો (alveoli) તરીકે ઓળખાતી હવાની કોથળીઓનું વિશાળ નેટવર્ક હોય છે,જે વાયુ વિનિમય માટેના મુખ્ય સ્થાનો છે.
વૈજ્ઞાનિક અનુમાન મુજબ,માનવ ફેફસાંમાં આશરે $300$ મિલિયન વાયુકોષ્ઠો હોય છે,જે ઓક્સિજન અને કાર્બન ડાયોક્સાઇડના પ્રસરણ માટે વિશાળ સપાટી પૂરી પાડે છે.

(C) મનુષ્યના જમણા ફેફસામાં બે ફિશર (ત્રાંસી અને આડી) દ્વારા ત્રણ ખંડો (ઉપલા,મધ્ય અને નીચલા) બનેલા હોય છે. મનુષ્યના ડાબા ફેફસામાં એક જ ત્રાંસી ફિશર (oblique fissure) દ્વારા બે ખંડો (ઉપલા અને નીચલા) બનેલા હોય છે. તેથી,ત્રાંસી ફિશર બંને ફેફસામાં હાજર હોય છે.

(B) પક્ષીઓમાં,સ્વરપેટી (Larynx) માં સ્વરતંતુઓ હોતા નથી. સીરીન્ક્સ (Syrinx) એ અવાજ ઉત્પન્ન કરતું વિશિષ્ટ અંગ છે અને તે શ્વાસનળી (trachea) અને શ્વાસવાહિનીઓ (bronchi) ના વિભાજનના સ્થાને આવેલું હોય છે.

(B) કંઠનળી $(Pharynx)$ એ એક સ્નાયુબદ્ધ નળી છે જે હવા અને ખોરાક બંને માટે સામાન્ય માર્ગ તરીકે કાર્ય કરે છે.
તે નાસિકા કોટર અને મુખગુહાને અનુક્રમે સ્વરપેટી અને અન્નનળી સાથે જોડે છે.
તેથી,તે પાચનતંત્ર અને શ્વસનતંત્ર બંને માટે સામાન્ય અંગ તરીકે કાર્ય કરે છે.

(D) ઉદરગુહા એ એવી જગ્યા છે જેમાં પાચનતંત્રના મોટાભાગના અંગો આવેલા હોય છે,જેમાં જઠર,નાનું આંતરડું અને મોટું આંતરડુંનો સમાવેશ થાય છે.
અન્નનળી એ એક સ્નાયુબદ્ધ નળી છે જે કંઠનળીને જઠર સાથે જોડે છે.
તે ઉરોદરપટલ દ્વારા ઉદરગુહામાં પ્રવેશતા પહેલા ગરદન અને ઉરસગુહા (છાતીની પોલાણ) માંથી પસાર થાય છે.
તેથી,અન્નનળી મુખ્યત્વે ઉરસગુહામાં આવેલી છે,ઉદરગુહામાં નહીં.

(D) પૃષ્ઠવંશીઓમાં સસ્તન પ્રાણીઓ સૌથી વિકસિત શ્વસનતંત્ર ધરાવે છે.
તેઓ ઉચ્ચ કાર્યક્ષમતા ધરાવતા ઉરોદરપટલ (diaphragm) દ્વારા સંચાલિત શ્વસનતંત્રનો ઉપયોગ કરે છે,જે ફેફસાંમાં વાયુ વિનિમય માટે વિશાળ સપાટી (વાયુકોષ્ઠો - alveoli) પૂરી પાડે છે.
જોકે પક્ષીઓમાં વાતાશયો (air sacs) ને કારણે શ્વસનતંત્ર ખૂબ કાર્યક્ષમ હોય છે,પરંતુ સસ્તન પ્રાણીઓમાં ઉચ્ચ ચયાપચયના દરને જાળવી રાખવા માટે સૌથી જટિલ અને વિકસિત શ્વસન રચનાઓ જોવા મળે છે.

(A) માનવ શ્વસનતંત્રની પ્રમાણિત આકૃતિમાં:
$P$ એ સ્વરપેટી $(Larynx)$ દર્શાવે છે, જે શ્વાસનળીની ઉપરના ભાગે આવેલી હોય છે.
$Q$ એ ઉરોદરપટલ $(Diaphragm)$ દર્શાવે છે, જે ગુંબજ આકારનો સ્નાયુબદ્ધ પડ છે જે ઉરસગુહાને ઉદરગુહાથી અલગ કરે છે અને શ્વસનમાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે.
તેથી, સાચો વિકલ્પ $P = \text{સ્વરપેટી}$ અને $Q = \text{ઉરોદરપટલ}$ છે.

(B) માનવ શ્વસનતંત્રમાં હવાના વહનનો સાચો માર્ગ નીચે મુજબ છે:
$1$. બાહ્યનાસિકાછિદ્ર (પ્રવેશ બિંદુ).
$2$. નાસિકાકોટર.
$3$. અંત:નાસિકાછિદ્ર (નાસો-કંઠનળી વિસ્તાર).
$4$. કંઠનળી (ખોરાક અને હવા માટેનો સામાન્ય માર્ગ).
$5$. સ્વરપેટી (સાઉન્ડ બોક્સ,જે શ્વાસનળીમાં ખુલે છે).
$6$. શ્વાસનળી.
$7$. પ્રાથમિક શ્વાસવાહિની.
$8$. દ્વિતીય શ્વાસવાહિની.
$9$. તૃતીય શ્વાસવાહિની.
$10$. અંત્ય શ્વાસવાહિકા.
$11$. વાયુકોષ્ઠ (વાયુ વિનિમયનું સ્થાન).
તેથી,વિકલ્પ $B$ માં આપેલો ક્રમ સાચો છે.

(D) શ્વાસનળી (trachea) એ એક સીધી નળી છે જે મધ્ય ઉરસીય ગુહા સુધી લંબાયેલી હોય છે.
તે $5$મી ઉરસીય કશેરૂકાના સ્તરે જમણી અને ડાબી પ્રાથમિક શ્વાસવાહિનીમાં વિભાજિત થાય છે.
તેથી,આપેલા તમામ વિધાનો સાચા છે.