Human Respiratory System Questions in Gujarati

(A) ખોરાક ગળવાની પ્રક્રિયા દરમિયાન,$epiglottis$ (કાસ્થિમય પડદો) ખોરાકને $glottis$ (શ્વાસનળીનું મુખ) માં પ્રવેશતા અટકાવે છે.
જ્યારે ખોરાક ગળવામાં આવે છે,ત્યારે કંઠનળી ઉપરની તરફ ખસે છે,જેના કારણે $epiglottis$ નીચેની તરફ વળીને ઢાંકણની જેમ $glottis$ ને ઢાંકી દે છે.
આ પદ્ધતિ સુનિશ્ચિત કરે છે કે ખોરાકનો કોળિયો શ્વસનમાર્ગને બદલે અન્નનળીમાં જાય છે.

(B) અશુદ્ધ રુધિર $Right$ ventricle (જમણા ક્ષેપક) માંથી ફુપ્ફુસીય ધમનીમાં પંપ કરવામાં આવે છે।
ત્યારબાદ આ ધમની બે શાખાઓમાં વિભાજિત થાય છે જે અશુદ્ધ રુધિરને ઓક્સિજનયુક્ત થવા માટે ફેફસાંમાં લઈ જાય છે।

(A) ટર્બિનલ હાડકાં,જેને નેઝલ કોન્ચી (nasal conchae) તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે નાસિકા ગુહા (નાસિકા માર્ગ) માં આવેલા પાતળા,ગૂંચળાદાર હાડકાના તત્વો છે. તેમનું મુખ્ય કાર્ય નાસિકા ગુહાની સપાટીનું ક્ષેત્રફળ વધારવાનું છે,જે શ્વાસમાં લેવાયેલી હવા ફેફસાં સુધી પહોંચે તે પહેલાં તેને ગરમ,ભેજયુક્ત અને શુદ્ધ કરવામાં મદદ કરે છે.

(A) નાસિકા ગુહા અને મુખગુહા (oral cavity) એક રચના દ્વારા અલગ પડે છે જેને તાળવું (palate) કહેવામાં આવે છે. તાળવાનો આગળનો ભાગ અસ્થિમય હોય છે જેને સખત તાળવું (hard palate) કહેવાય છે,જે મેક્સિલા અને પેલેટાઇન હાડકાં દ્વારા બનેલું હોય છે. પાછળનો ભાગ મૃદુ તાળવું (soft palate) છે,જે સ્નાયુબદ્ધ હોય છે. પ્રશ્નમાં ખાસ કરીને તે હાડકા વિશે પૂછવામાં આવ્યું છે જે આ ગુહાઓને અલગ કરે છે,તેથી સખત તાળવું (તાળવા સંકુલનો ભાગ) એ સાચો વૈજ્ઞાનિક જવાબ છે.

(C) $Larynx$ (સ્વરપેટી) એ ગળામાં આવેલી કાસ્થિમય રચના છે.
તેમાં થાઇરોઇડ,ક્રિકોઇડ,એપિગ્લોટિસ અને એરિટેનોઇડ કાસ્થિની એક જોડ સહિત અનેક કાસ્થિઓનો સમાવેશ થાય છે.
એરિટેનોઇડ કાસ્થિઓ નાની,પિરામિડ આકારની રચનાઓ છે જે સ્વરતંતુઓના હલનચલનમાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે.

(B) . આંતરપાંસળી સ્નાયુઓ ઉરસના પોલાણમાં પાંસળીઓની વચ્ચે આવેલા હોય છે.
તેઓ શ્વસનની પ્રક્રિયામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે.
આ સ્નાયુઓ ઉરોસ્થિ (sternum) અને પાંસળીઓને અંદર અને બહારની તરફ ખસેડે છે,જેનાથી ઉરસના પોલાણનું કદ અને દબાણ બદલાય છે,જે ફેફસાંમાં હવાના પ્રવેશ અને બહાર નીકળવાની પ્રક્રિયાને સરળ બનાવે છે.

(B) $Phrenic$ ચેતા એ એક પ્રેરક (motor) ચેતા છે જે ગ્રીવા કરોડરજ્જુની ચેતાઓ $(C3, C4, C5)$ માંથી ઉદ્ભવે છે અને ઉરોદરપટલને મુખ્ય પ્રેરક પુરવઠો પૂરો પાડે છે,જે શ્વસનનું મુખ્ય સ્નાયુ છે.
શ્વાસ લેવાની પ્રક્રિયા દરમિયાન ઉરોદરપટલના સંકોચન માટે તે આવશ્યક છે.

(B) નાસિકા ગુહા શ્વસન માર્ગના શ્લેષ્મ સ્તરથી આવરિત હોય છે,જેમાં મોટી સંખ્યામાં પક્ષ્મલ કોષો અને ગોબ્લેટ કોષો આવેલા હોય છે.
પક્ષ્મલ કોષો શ્લેષ્મ અને તેમાં ફસાયેલા રજકણોને ગળા (pharynx) તરફ ધકેલવાનું કાર્ય કરે છે,જેથી તેને ગળી શકાય અથવા બહાર કાઢી શકાય.
ગોબ્લેટ કોષો શ્લેષ્મનો સ્ત્રાવ કરે છે,જે હવા દ્વારા પ્રવેશતા ધૂળના રજકણો,રોગકારકો અને અન્ય વિદેશી કણોને ફસાવે છે.
આપેલા વિકલ્પોમાંથી,પક્ષ્મલ કોષો એ નાસિકા અધિચ્છદની મુખ્ય રચનાત્મક લાક્ષણિકતા છે જે શ્વાસમાં લીધેલી હવાને શુદ્ધ કરવામાં મદદ કરે છે.

(B) મુખગુહા અને નાસિકાકોટર એક અસ્થિમય અને સ્નાયુબદ્ધ રચના દ્વારા અલગ પડે છે,જેને $Palate$ (તાળવું) કહેવામાં આવે છે.
તાળવું એ મુખગુહાની છત અને નાસિકાકોટરના તળિયા તરીકે કાર્ય કરે છે,જે શ્વસન અને ચાવવાની પ્રક્રિયા એકસાથે કરવામાં મદદ કરે છે.

(A) $Pharynx$ (કંઠનળી) એ સ્નાયુબદ્ધ નળી છે જે ખોરાક અને હવા બંને માટે સામાન્ય માર્ગ તરીકે કાર્ય કરે છે.
તે ત્રણ ભાગોમાં વહેંચાયેલું છે: $Nasopharynx$,$Oropharynx$ અને $Laryngopharynx$.
ખોરાક કંઠનળીમાંથી અન્નનળીમાં પ્રવેશે છે,જ્યારે હવા કંઠનળીમાંથી સ્વરયંત્ર $(Larynx)$ માં પ્રવેશે છે.
તેથી,કંઠનળી એ પાચનતંત્ર અને શ્વસનતંત્ર બંને માટેનો સામાન્ય માર્ગ છે.

(C) ઘાટીઢાંકણ $(Epiglottis)$ એ સ્વરયંત્રના પ્રવેશદ્વાર પર આવેલી એક પાતળી,કાસ્થિમય રચના છે.
ખોરાક ગળવાની પ્રક્રિયા દરમિયાન,ઘાટીઢાંકણ ગ્લોટીસ (શ્વાસનળીનું મુખ) ને ઢાંકી દે છે.
આ ક્રિયા ખોરાકનાં કોળિયાને શ્વસનમાર્ગમાં પ્રવેશતા અટકાવે છે અને તેને અન્નનળીમાં જવાની ખાતરી કરે છે.

(D) વંદામાં,શ્વસન છિદ્રો (spiracles) એ શરીરની પાર્શ્વ બાજુએ આવેલા નાના છિદ્રો છે જે હવાને શ્વસનતંત્રમાં પ્રવેશવા દે છે.
મનુષ્યમાં,નાસિકાછિદ્રો (nostrils) એ બાહ્ય છિદ્રો છે જે હવાને શ્વસનમાર્ગમાં પ્રવેશવા દે છે.
તેથી,નાસિકાછિદ્રો એ વંદાના શ્વસન છિદ્રોને કાર્યાત્મક રીતે સમાન છે કારણ કે તે હવા માટે પ્રવેશદ્વાર તરીકે કાર્ય કરે છે.

(B) શ્વાસનળી,પ્રાથમિક,દ્વિતીયક અને તૃતીયક શ્વાસવાહિનીઓ અને શરૂઆતની શ્વાસવાહિકાઓ અપૂર્ણ કાસ્થિમય કડીઓ દ્વારા આધારિત હોય છે. આ કડીઓ જ્યારે તેમની અંદરનું હવાનું દબાણ ઘટે ત્યારે શ્વસનમાર્ગને ચોંટી જતો અટકાવે છે,જેથી વાયુઓના વિનિમય માટે શ્વસનમાર્ગ ખુલ્લો રહે છે.

(D) મનુષ્યનું શ્વસનતંત્ર બે ભાગમાં વહેંચાયેલું છે: વાહક ભાગ અને શ્વસન અથવા વિનિમય ભાગ.
$1$. વાહક ભાગમાં બાહ્ય નાસિકાછિદ્રો,નાસિકા માર્ગ,કંઠનળી,સ્વરપેટી,શ્વાસનળી,શ્વાસવાહિનીઓ અને શ્વાસવાહિકાઓનો સમાવેશ થાય છે.
$2$. વાહક ભાગના મુખ્ય કાર્યો વાતાવરણની હવાને વાયુકોષ્ઠો સુધી પહોંચાડવી,તેને બાહ્ય કણોથી મુક્ત કરવી,ભેજયુક્ત બનાવવી અને હવાને શરીરના તાપમાન સુધી લાવવાનું છે.
$3$. તેથી,આપેલા તમામ વિકલ્પો વાહક ભાગના સાચા કાર્યો છે.

(D) ફેફસાના વાયુકોષ્ઠો એ વાયુ વિનિમય માટેના મુખ્ય સ્થાનો છે.
વાયુઓ ($O_2$ અને $CO_2$) ના કાર્યક્ષમ પ્રસરણને સરળ બનાવવા માટે,વાયુકોષ્ઠોની દિવાલ અત્યંત પાતળી હોવી જરૂરી છે.
લાદીસમ અધિચ્છદ એ અનિયમિત સીમાઓ ધરાવતા ચપટા કોષોના એક સ્તરનું બનેલું હોય છે.
આ પેશી સામાન્ય રીતે રુધિરવાહિનીઓની દિવાલો અને ફેફસાના વાયુકોષ્ઠોમાં જોવા મળે છે,જ્યાં તે પ્રસરણ માટે એક નાજુક અસ્તર બનાવે છે.

(A) શ્વાસનળી $C$-આકારની કાસ્થિમય કડીઓ દ્વારા આધારિત હોય છે. આ કડીઓ પૃષ્ઠ સપાટીએ અપૂર્ણ હોય છે,જે અન્નનળી તરફની બાજુ છે. આ રચનાત્મક ગોઠવણી ખોરાકના વહન દરમિયાન અન્નનળીને વિસ્તરણ પામવામાં મદદ કરે છે.

(C) માનવ શ્વસનતંત્રમાં શ્વસન દરમિયાન હવાનો માર્ગ નીચે મુજબ છે:
$1$. બાહ્ય નાસિકાછિદ્રો: હવા નાસિકાછિદ્રો દ્વારા પ્રવેશે છે.
$2$. કંઠનળી: હવા અને ખોરાક માટેનો સામાન્ય માર્ગ.
$3$. સ્વરપેટી: અવાજ ઉત્પન્ન કરતું અંગ.
$4$. શ્વાસનળી: હવા માટેની નળી.
$5$. શ્વાસવાહિનીઓ: ફેફસામાં પ્રવેશતી મુખ્ય નળીઓ.
$6$. શ્વાસવાહિકાઓ: શ્વાસવાહિનીઓની નાની શાખાઓ.
$7$. વાયુકોષ્ઠો: વાયુ વિનિમયનું સ્થાન.
તેથી,સાચો ક્રમ છે: બાહ્ય નાસિકાછિદ્રો $\rightarrow$ કંઠનળી $\rightarrow$ સ્વરપેટી $\rightarrow$ શ્વાસનળી $\rightarrow$ શ્વાસવાહિનીઓ $\rightarrow$ શ્વાસવાહિકાઓ $\rightarrow$ વાયુકોષ્ઠો.

(A) શ્વસનમાર્ગની અંદરની સપાટી પક્ષ્મલ અધિચ્છદ (ciliated epithelium) થી બનેલી હોય છે. પક્ષ્મો લયબદ્ધ રીતે હલનચલન કરે છે,જે શ્લેષ્મ (mucus) ને,જેમાં ધૂળના રજકણો અને રોગકારકો ફસાયેલા હોય છે,તેને કંઠનળી (pharynx) તરફ ધકેલવામાં મદદ કરે છે,જેથી તેને ગળી શકાય અથવા ઉધરસ દ્વારા બહાર કાઢી શકાય. આ પ્રક્રિયા શ્વસનમાર્ગને સ્વચ્છ રાખવા અને ચેપને રોકવા માટે અત્યંત આવશ્યક છે.

(C) ફેફસાં બે સ્તર ધરાવતી પટલ દ્વારા સુરક્ષિત હોય છે જેને $\text{પ્લુરલ}$ $\text{કલા}$ ($Pleural$ $membrane$) કહેવામાં આવે છે.
$1$. બહારની પ્લુરલ કલા ઉરોદરપટલની અસ્તર સાથે સંપર્કમાં હોય છે.
$2$. અંદરની પ્લુરલ કલા ફેફસાની સપાટી સાથે સંપર્કમાં હોય છે.
$3$. આ બે પટલ વચ્ચેની જગ્યાને $\text{પ્લુરલ}$ $\text{ગુહા}$ ($Pleural$ $cavity$) કહેવાય છે, જેમાં $\text{પ્લુરલ}$ $\text{પ્રવાહી}$ ભરેલું હોય છે જે શ્વાસ લેતી વખતે ઘર્ષણ ઘટાડે છે.
$4$. $\text{ઉદારાવરણ}$ $(Peritoneum)$ ઉદરીય અંગોને, $\text{પરિહૃદાવરણ}$ $(Pericardium)$ હૃદયને અને $\text{ગ્લિસનની}$ $\text{કેપ્સ્યુલ}$ ($Glisson's$ $capsule$) યકૃતને આવરે છે.

(B) મનુષ્યમાં,$Larynx$ (જેને સ્વરપેટી તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) એ શ્વાસનળીની ઉપર આવેલી કાસ્થિમય રચના છે. તેમાં સ્વરતંતુઓ આવેલા હોય છે જેમાંથી હવા પસાર થતી વખતે તે ધ્રુજારી અનુભવે છે,જેનાથી અવાજ ઉત્પન્ન થાય છે. તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(D) $\text{ઘાટીઢાંકણ}$ $(Epiglottis)$ એ સ્વરપેટીના પ્રવેશદ્વાર પર આવેલી પાતળી, પાંદડા જેવી કાસ્થિમય રચના છે। ખોરાક ગળવાની પ્રક્રિયા દરમિયાન, $\text{ઘાટીઢાંકણ}$ નીચે નમીને $\text{કંઠદ્વાર}$ $(Glottis)$ ને ઢાંકી દે છે, જેથી ખોરાક અને પ્રવાહી શ્વસનમાર્ગમાં પ્રવેશતા અટકે છે અને તે અન્નનળીમાં જાય છે।

(A) માનવ શ્વસનતંત્રમાં,હવા નસકોરા દ્વારા પ્રવેશે છે અને શ્વાસનળી,શ્વાસવાહિની અને શ્વાસવાહિકાઓમાંથી પસાર થઈને વાયુકોષ્ઠો સુધી પહોંચે છે. વાયુકોષ્ઠો એ વાયુ વિનિમયના મુખ્ય સ્થાનો છે જ્યાં ઓક્સિજન રુધિરમાં પ્રવેશે છે અને કાર્બન ડાયોક્સાઇડ દૂર થાય છે. તેથી,ઓક્સિજન અંતે વાયુકોષ્ઠોમાં પહોંચે છે.

(A) શ્વસનતંત્ર નલિકાઓના શાખાયુક્ત નેટવર્કનું બનેલું છે.
$1$. શ્વાસનળી $(Trachea)$ બે પ્રાથમિક શ્વાસવાહિકાઓમાં વિભાજિત થાય છે.
$2$. આ શ્વાસવાહિકાઓ આગળ જતાં નાની સૂક્ષ્મશ્વાસવાહિકાઓમાં $(Bronchioles)$ વિભાજિત થાય છે.
$3$. સૂક્ષ્મશ્વાસવાહિકાઓ ફેફસાંની અંદરની સૌથી નાની,સાંકડી અને વધુ નાજુક વહન કરતી નલિકાઓ છે,જે અંતે વાયુકોષ્ઠો $(Alveoli)$ સુધી પહોંચે છે જ્યાં વાયુઓની આપ-લે થાય છે.
$4$. તેથી,આપેલા વિકલ્પોમાંથી,સૂક્ષ્મશ્વાસવાહિકા $(Bronchiole)$ સૌથી સાંકડી અને નાજુક નલિકા છે.

(B) સ્વરપેટી,જેને 'વોઈસ બોક્સ' તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે શ્વાસનળીના ઉપરના ભાગે આવેલી કાસ્થિમય રચના છે. ગર્ભીય વિકાસ દરમિયાન,તે શ્વસન માર્ગના ઉપરના ભાગમાંથી,ખાસ કરીને શ્વાસનળીના અગ્ર ભાગના રૂપાંતરણ તરીકે વિકસે છે. તે કંઠનળી અને શ્વાસનળી વચ્ચે હવાના માર્ગ તરીકે કાર્ય કરે છે.

(A) મનુષ્યની શ્વાસનળી (trachea) એક સીધી નળી છે જે ઉરસના મધ્ય ભાગ સુધી લંબાયેલી હોય છે.
તે $16$ થી $20$ જેટલા અપૂર્ણ $C$-આકારના કાસ્થિમય વલયો દ્વારા આધારિત હોય છે.
આ વલયો શ્વાસ લેતી વખતે શ્વાસનળીને સંકોચાતી અટકાવે છે અને હવાના અવરજવર માટે માર્ગને ખુલ્લો રાખે છે.

(B) પક્ષીઓમાં અવાજ ઉત્પન્ન કરવા માટે જવાબદાર અંગ $Syrinx$ (શબ્દિની) છે.
તે શ્વાસનળીના નીચેના ભાગમાં આવેલું એક વિશિષ્ટ સ્વર અંગ છે,જ્યાં તે શ્વાસવાહિનીઓમાં વિભાજિત થાય છે.
સસ્તન પ્રાણીઓથી વિપરીત,જેઓ અવાજ ઉત્પન્ન કરવા માટે $Larynx$ (સ્વરયંત્ર) નો ઉપયોગ કરે છે,પક્ષીઓ તેમના લાક્ષણિક ગીતો અને અવાજો ઉત્પન્ન કરવા માટે $Syrinx$ નો ઉપયોગ કરે છે.

(D) શ્લેષ્મ એ શ્લેષ્મ અધિચ્છદના ગોબ્લેટ કોષો દ્વારા ઉત્પન્ન થતો ચીકણો સ્ત્રાવ છે.
તે જન્મજાત પ્રતિકારક તંત્રમાં ભૌતિક અવરોધ તરીકે કાર્ય કરે છે,જે રોગકારકોને ફસાવીને તેમને શરીરના પેશીઓમાં પ્રવેશતા અટકાવે છે.
શ્લેષ્મ શ્વસન માર્ગ,પાચન માર્ગ $(GIT)$ અને મૂત્ર-જનન માર્ગના અસ્તરમાં જોવા મળે છે.
તેથી,આપેલા તમામ વિકલ્પો એવા સ્થાનો છે જ્યાં શ્લેષ્મ હાજર હોય છે.

(C) સ્વરતંતુઓ (vocal cords) કંઠનળી (larynx) ની અંદર આવેલા હોય છે.
તેઓ આગળના ભાગે થાયરોઈડ કાસ્થિ (thyroid cartilage) સાથે અને પાછળના ભાગે એરીટીનોઈડ કાસ્થિ (arytenoid cartilages) સાથે જોડાયેલા હોય છે.
આ જોડાણો સ્વરતંતુઓને ખેંચાવા,શિથિલ થવા અને શ્વસન તથા અવાજ ઉત્પન્ન કરવાની પ્રક્રિયા દરમિયાન હલનચલન કરવામાં મદદ કરે છે.

(B) સસલાના શ્વસનતંત્રમાં નાસિકા કોટર,કંઠનળી,સ્વરપેટી,શ્વાસનળી,શ્વાસવાહિની,શ્વાસવાહિકાઓ અને ફેફસાંનો સમાવેશ થાય છે.
અન્નનળી $(Oesophagus)$ એ પાચનતંત્રનો ભાગ છે,શ્વસનતંત્રનો નહીં.
તે ખોરાકને કંઠનળીમાંથી જઠર સુધી પહોંચાડવાનું કાર્ય કરે છે.

(C) $\text{કંઠનળી}$ (Pharynx) એ સ્નાયુબદ્ધ નળી છે જે ખોરાક અને હવા બંને માટે સામાન્ય માર્ગ તરીકે કાર્ય કરે છે।
તે મુખગુહા અને નાસિકા કોટરની પાછળ આવેલી હોય છે અને તે $\text{અન્નનળી}$ (ખોરાક માટે) અને $\text{શ્વાસનળી}$ (હવા માટે) બંને તરફ દોરી જાય છે।
ખોરાક ગળતી વખતે, $\text{કાકડા}$ (Epiglottis) એ $\text{ગ્લોટીસ}$ (Glottis) ને ઢાંકી દે છે જેથી ખોરાક શ્વસનમાર્ગમાં પ્રવેશતો અટકે છે।

(B) ફેફસાં ઉરસ ગુહામાં આવેલા હોય છે અને તે $Pleural$ $\text{membrane}$ (પ્લુરલ પટલ) તરીકે ઓળખાતા બે સ્તરીય પટલ દ્વારા સુરક્ષિત હોય છે.
બહારનું પ્લુરલ પટલ ઉરસના અસ્તરના સંપર્કમાં હોય છે, જ્યારે અંદરનું પ્લુરલ પટલ ફેફસાંની સપાટીના સંપર્કમાં હોય છે.
આ બે સ્તરોની વચ્ચે $Pleural$ $\text{fluid}$ (પ્લુરલ પ્રવાહી) નામનું પ્રવાહી હાજર હોય છે, જે શ્વસન દરમિયાન ફેફસાંની સપાટી પરનું ઘર્ષણ ઘટાડે છે.

(D) સસ્તન પ્રાણીઓમાં,જેમાં સસલાનો પણ સમાવેશ થાય છે,શ્વાસનળી એ કાસ્થિમય વલયો દ્વારા આધારિત નળી છે.
આ વલયો $C$-આકારના અથવા પૃષ્ઠ બાજુએથી અપૂર્ણ હોય છે,જેથી ખોરાક પસાર થતી વખતે અન્નનળીને ફૂલવા માટે જગ્યા મળી રહે.
તેથી,સસલાની શ્વાસનળી અપૂર્ણ કાસ્થિમય વલયો ધરાવે છે.

(B) સ્વરપેટી (larynx) માં અનેક કાસ્થિઓ આવેલી હોય છે. એરીટીનોઈડ કાસ્થિઓ એ સ્વરપેટીના પાછળના ભાગમાં આવેલી જોડમાં રહેલી,પિરામિડ આકારની કાસ્થિઓ છે. પેશીવિજ્ઞાનની દ્રષ્ટિએ,એરીટીનોઈડ કાસ્થિઓ $hyaline$ (કાચવત) કાસ્થિની બનેલી હોય છે. જ્યારે એપિગ્લોટિસ ઈલાસ્ટીક કાસ્થિનું બનેલું હોય છે,ત્યારે એરીટીનોઈડ,થાયરોઈડ અને ક્રિકોઈડ કાસ્થિઓ મુખ્યત્વે $hyaline$ પ્રકારની હોય છે.

(B) ફેફસાં પ્લુરા નામના બેવડા આવરણથી ઘેરાયેલા હોય છે.
$1$. બહારનું આવરણ,જે ઉરસની દીવાલના સંપર્કમાં હોય છે,તેને પેરાઇટલ પ્લુરા કહેવાય છે.
$2$. અંદરનું આવરણ,જે ફેફસાંની સપાટીના સીધા સંપર્કમાં હોય છે,તેને વિસરલ પ્લુરા કહેવાય છે.
તેથી,સાચો જવાબ વિસરલ પ્લુરા છે.

(C) એરીટીનોઈડ કાસ્થિ એ નાની,પિરામિડ આકારની કાસ્થિઓની જોડી છે જે સ્વરતંતુઓની હિલચાલ માટે આવશ્યક છે. તે $Larynx$ (સ્વરપેટી) માં,ખાસ કરીને ક્રિકોઈડ કાસ્થિની ઉપરની ધાર પર સ્થિત હોય છે. તેથી,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.

(C) મનુષ્યના શ્વસનતંત્રમાં એક જોડ ફેફસાં હોય છે. ફેફસાંની અંદર,શ્વાસવાહિકાઓ પાતળી દીવાલવાળી,રુધિરકેશિકાઓથી સભર કોથળી જેવી રચનાઓમાં અંત પામે છે,જેને વાયુકોષ્ઠો (alveoli) કહેવામાં આવે છે. આ વાયુકોષ્ઠો વાયુઓના વિનિમય ($O_2$ અને $CO_2$) માટેના મુખ્ય સ્થાનો છે. એક સ્વસ્થ પુખ્ત મનુષ્યમાં,બંને ફેફસાંમાં વાયુકોષ્ઠોની કુલ સંખ્યા અંદાજે $300$ થી $400$ મિલિયન જેટલી હોય છે. તેથી,વિકલ્પ $C$ સાચો જવાબ છે.

(C) એડમનું એપલ $(Adam's \text{ } apple)$ એ માનવ ગળામાં જોવા મળતી એક મુખ્ય રચના છે, જે ખાસ કરીને પુખ્ત પુરુષોમાં સ્પષ્ટપણે જોઈ શકાય છે.
તે સ્વરપેટી $(larynx)$ ના સૌથી મોટા કાસ્થિ એવા થાઈરોઈડ કાસ્થિ $(thyroid \text{ } cartilage)$ ના આગળના ભાગના ઉપસેલા ભાગ દ્વારા બને છે.
તેથી, સાચો વિકલ્પ $C$ છે.

(B) થાઈરોઈડ કાસ્થિ એ સ્વરપેટી (larynx) ની સૌથી મોટી કાસ્થિ છે. તે ઢાલ જેવો આકાર ધરાવે છે અને બે પ્લેટો (laminae) ની બનેલી હોય છે જે મધ્યરેખામાં અગ્ર ભાગે જોડાઈને સ્વરપેટીનો ઉપસેલો ભાગ બનાવે છે,જેને સામાન્ય રીતે 'એડમ્સ એપલ' (Adam's apple) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. તેથી,થાઈરોઈડ કાસ્થિ અગ્ર (વક્ષ) ભાગે બંધ હોય છે અને પશ્ચ (પૃષ્ઠ) ભાગે ખુલ્લી હોય છે.

(C) શ્વાસનળી એ એક સીધી નળી છે જે મધ્ય-ઉરોદરીય ગુહા સુધી વિસ્તરેલી હોય છે. તે $C$-આકારના કાસ્થિમય વલયો (cartilaginous rings) દ્વારા આધારિત હોય છે. જ્યારે શ્વાસમાર્ગની અંદર હવાનું દબાણ ઘટે છે,ત્યારે આ વલયો શ્વાસનળીને દબાઈ જતી (collapse) અટકાવે છે,જેથી હવાની સતત અવરજવર માટે માર્ગ ખુલ્લો રહે છે.

(A) સાચી જોડ નીચે મુજબ છે:
$a$. સ્વરપેટી (Larynx) ને અવાજપેટી $(r)$ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે।
$b$. શ્વાસનળી (Trachea) એ હવા પસાર કરતી નળી $(s)$ છે।
$c$. વાયુકોષ્ઠ (Alveolus) એ વાયુ વિનિમયનું સ્થાન છે, જેને વાયુકોથળી $(q)$ પણ કહેવાય છે।
$d$. ઘાંટીઢાંકણ (Epiglottis) એ કાસ્થિમય પડદો છે જે ખોરાક ગળતી વખતે શ્વાસનળીના મુખને ઢાંકે છે જેથી ખોરાક સ્વરપેટીમાં ન જાય $(p)$।
તેથી, સાચો ક્રમ $a-r, b-s, c-q, d-p$ છે।

(D) ફેફસાંનું રક્ષણ ઉરોદરીય પિંજર (thoracic cage) દ્વારા થાય છે,જે એક અસ્થિમય રચના છે.
આ પિંજર પાંસળીઓ,કરોડસ્તંભ (પાછળના ભાગે) અને ઉરોસ્થિ (આગળના ભાગે) દ્વારા બનેલું છે.
તેથી,આ તમામ રચનાઓ સામૂહિક રીતે ફેફસાંના રક્ષણમાં ભૂમિકા ભજવે છે.

(A) સ્વરપેટી (larynx) વિવિધ કાસ્થિઓની બનેલી હોય છે. $Cricoid$ (ક્રિકોઇડ) કાસ્થિ એ એકમાત્ર રીંગ જેવી આકારની કાસ્થિ છે જે સ્વરપેટીના પાયાના ભાગે આવેલી હોય છે. તેને ઘણીવાર સિગ્નેટ રીંગ (વીંટી) જેવી આકારની ગણવામાં આવે છે,જેમાં તેનો પહોળો ભાગ પાછળની તરફ અને સાંકડો ભાગ આગળની તરફ હોય છે.

(B) શ્વસનતંત્ર,જેમાં ફેફસાં,શ્વાસનળી અને શ્વાસવાહિનીઓનો સમાવેશ થાય છે,તે મુખ્યત્વે અંતઃગર્ભસ્તર (Endoderm) માંથી ઉદ્ભવે છે.
ચોક્કસ રીતે કહીએ તો,શ્વસન માર્ગનું અધિચ્છદીય આવરણ (epithelial lining) અંતઃગર્ભસ્તરમાંથી બને છે,જ્યારે તેની સાથે જોડાયેલી સંયોજક પેશીઓ,કાસ્થિ અને સરળ સ્નાયુઓ મધ્યગર્ભસ્તર (Mesoderm) માંથી ઉદ્ભવે છે.
જોકે,શ્વસનતંત્રના મુખ્ય કાર્યાત્મક આવરણની ઉત્પત્તિના સંદર્ભમાં,તેને અંતઃગર્ભસ્તરીય માનવામાં આવે છે.

(B) સેન્ટોરિનીની કાસ્થિ,જેને કોર્નિક્યુલેટ કાસ્થિ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે સ્થિતિસ્થાપક કાસ્થિનો એક નાનો,શંકુ આકારનો ભાગ છે. તે દરેક એરીટીનોઈડ કાસ્થિના અગ્ર ભાગ (apex) પર આવેલી હોય છે. તેથી,તે એરીટીનોઈડ કાસ્થિ સાથે જોડાયેલી રચના છે.

(C) સસલા સહિતના સસ્તન પ્રાણીઓમાં શ્વાસનળી $C$-આકારની કાસ્થિમય કડીઓ દ્વારા આધારિત હોય છે. આ કડીઓ પૃષ્ઠ (dorsal) બાજુએ અપૂર્ણ હોય છે,જ્યાં શ્વાસનળી અન્નનળીના સંપર્કમાં આવે છે. આ રચનાત્મક ગોઠવણી ખોરાકના વહન દરમિયાન અન્નનળીને ફૂલવા માટે જગ્યા આપે છે અને શ્વાસનળીને સંકોચાઈ જતી અટકાવે છે,જેથી હવાના સતત વહન માટે માર્ગ ખુલ્લો રહે છે.

(D) શ્વાસનળીના માર્ગમાં,શ્વાસવાહિકાઓ સહિત,વિશિષ્ટ અધિચ્છદનું સ્તર આવેલું હોય છે.
જેમ જેમ શ્વાસવાહિકાઓ નાની રચનાઓમાં વિભાજિત થાય છે,તેમ તેમ અધિચ્છદનું સ્વરૂપ બદલાય છે.
ચોક્કસ રીતે કહીએ તો,શ્વાસવાહિકાઓમાં ઘનાકાર અને સ્તંભીય અધિચ્છદ કોષો જોવા મળે છે,જે વાયુઓના વિનિમયમાં મદદ કરે છે અને માળખાકીય આધાર પૂરો પાડે છે.

(C) બ્રોન્કિયલ ધમનીઓ એ દૈહિક ધમનીઓ છે જે ફેફસાં અને વિસરલ પ્લુરા (ફેફસાંનું આવરણ) ને રુધિર પૂરું પાડે છે. તે ફેફસાંના પેશીઓ (શ્વાસવાહિનીઓ અને શ્વાસવાહિકાઓ) ને ઓક્સિજનયુક્ત રુધિર પૂરું પાડે છે જેથી તેમની ચયાપચયની જરૂરિયાતો પૂરી થઈ શકે. આ રુધિરાભિસરણ પલ્મોનરી રુધિરાભિસરણથી અલગ છે,જે વાયુ વિનિમય સાથે સંકળાયેલું છે.

(C) માનવ શ્વસનતંત્ર નલિકાઓના જાળા જેવું બનેલું છે. શ્વાસનળી (Trachea) બે પ્રાથમિક શ્વાસવાહિનીઓમાં વિભાજિત થાય છે,જે આગળ જઈને દ્વિતીયક અને તૃતીયક શ્વાસવાહિનીઓ અને સૂક્ષ્મ શ્વાસવાહિકાઓમાં વિભાજિત થાય છે. સૂક્ષ્મ શ્વાસવાહિકાઓ (Bronchioles) એ સાંકડી,અંતિમ નલિકાઓ છે જે વાયુકોષ્ઠો તરફ દોરી જાય છે. તેથી,ફેફસામાં આવેલી મોટી સંખ્યામાં સાંકડી નલિકાઓને સૂક્ષ્મ શ્વાસવાહિકા કહેવામાં આવે છે.

(D) ફેફસાં બે સ્તરના આવરણથી સુરક્ષિત હોય છે જેને $Pleura$ (પ્લુરા) કહેવામાં આવે છે.
$1$. બહારનું પ્લ્યુરલ આવરણ ઉરોદરપટલની અસ્તર સાથે સંપર્કમાં હોય છે.
$2$. અંદરનું પ્લ્યુરલ આવરણ ફેફસાની સપાટી સાથે સંપર્કમાં હોય છે.
$3$. આ બે આવરણો વચ્ચેની જગ્યાને પ્લ્યુરલ પોલાણ કહેવામાં આવે છે,જે શ્વાસ લેતી વખતે ઘર્ષણ ઘટાડવા માટે પ્લ્યુરલ પ્રવાહીથી ભરેલી હોય છે.

(B) ફેફસામાં વાયુકોષ્ઠની દીવાલ સાદા લાદીસમ અધિચ્છદના પાતળા સ્તરની બનેલી હોય છે.
આ પેશી વાયુકોષ્ઠોમાં રહેલી હવા અને આસપાસની રુધિરકેશિકાઓમાં રહેલા રુધિર વચ્ચે વાયુઓના ($O_2$ અને $CO_2$) પ્રસરણ માટે વિશિષ્ટ છે.
પ્રસરણ એ મુખ્ય કાર્ય હોવાથી,કોષો પાતળા અને ચપટા (લાદીસમ) હોય છે અને તેમાં પક્ષ્મોનો અભાવ (અપક્ષ્મીય) હોય છે,જેથી પ્રસરણ અંતર ન્યૂનતમ રહે.