Monera (Prokaryotes) Questions in Gujarati

(B) વ્હિટેકરની $(1969)$ વર્ગીકરણ પદ્ધતિ સજીવોને પાંચ સૃષ્ટિમાં વર્ગીકૃત કરે છે: મોનેરા,પ્રોટિસ્ટા,ફૂગ,વનસ્પતિસૃષ્ટિ અને પ્રાણીસૃષ્ટિ.
કોષકેન્દ્રવિહીન સજીવો આદિકોષકેન્દ્રી (prokaryotes) હોય છે,જેમાં સુસ્પષ્ટ કોષકેન્દ્ર અને પટલમય અંગિકાઓનો અભાવ હોય છે.
મોનેરા સૃષ્ટિમાં માત્ર એકકોષી આદિકોષકેન્દ્રી સજીવોનો સમાવેશ થાય છે,જેમ કે બેક્ટેરિયા.
તેથી,કોષકેન્દ્રવિહીન,એકકોષી સજીવોનો સમાવેશ મોનેરા સૃષ્ટિમાં થાય છે.

(B) પાંચ સૃષ્ટિ વર્ગીકરણ પદ્ધતિ $R.H. Whittaker$ દ્વારા આપવામાં આવી હતી.
આ પદ્ધતિમાં,$Monera$ સૃષ્ટિ એકમાત્ર એવી સૃષ્ટિ છે જેમાં તમામ આદિકોષકેન્દ્રી (prokaryotic) સજીવો,જેમ કે બેક્ટેરિયા અને સાયનોબેક્ટેરિયાનો સમાવેશ થાય છે.
$Protista$ માં સુકોષકેન્દ્રી એકકોષી સજીવોનો સમાવેશ થાય છે,જ્યારે $Myxophyceae$ અને $Myxomycophyta$ ને આ વર્ગીકરણમાં અલગ સૃષ્ટિ તરીકે ગણવામાં આવતી નથી.

(A) સાચો જવાબ $A$ (મોનેરા) છે.
સૃષ્ટિ મોનેરામાં બેક્ટેરિયાનો સમાવેશ થાય છે,જે પોષણની વિવિધ પદ્ધતિઓ દર્શાવે છે.
કેટલાક બેક્ટેરિયા પ્રકાશસંશ્લેષી સ્વયંપોષી હોય છે,જેમ કે ગ્રીન સલ્ફર બેક્ટેરિયા,જે ખોરાક બનાવવા માટે પ્રકાશ ઉર્જાનો ઉપયોગ કરે છે.
કેટલાક રસાયણસંશ્લેષી સ્વયંપોષી હોય છે,જેમ કે $Nitrosomonas$,જે અકાર્બનિક રાસાયણિક પદાર્થોના ઓક્સિડેશનમાંથી ઉર્જા મેળવે છે.
મોટાભાગના બેક્ટેરિયા પરપોષી હોય છે,જેમ કે $Bacillus$ $sp.$,જે કાર્બનિક પદાર્થોમાંથી પોષણ મેળવે છે.

(B) જૈવરાસાયણિક લાક્ષણિકતાઓ,જેમ કે કોષદીવાલનું બંધારણ,ચયાપચયના માર્ગો અને રિબોઝોમલ $RNA$ ના અનુક્રમો,મુખ્યત્વે $Monera$ સૃષ્ટિના સભ્યોના વર્ગીકરણ અને ઓળખ માટે વપરાય છે. $Monera$ (બેક્ટેરિયા) ના સભ્યો બાહ્યાકાર રીતે સરળ હોય છે અને તેમાં જટિલ કોષીય રચનાઓનો અભાવ હોય છે,તેથી વિવિધ જાતિઓ અને સ્ટ્રેન્સ વચ્ચે તફાવત કરવા માટે જૈવરાસાયણિક અને આણ્વિય માર્કર્સ આવશ્યક છે.

(A) એક્ટિનોમાયસેટ્સ એ તંતુમય બેક્ટેરિયા છે જે આદિકોષકેન્દ્રીય (prokaryotic) કોષીય આયોજન ધરાવે છે. આર.એચ. વ્હીટેકર દ્વારા પ્રસ્તાવિત પાંચ સૃષ્ટિ વર્ગીકરણ પદ્ધતિમાં,તમામ આદિકોષકેન્દ્રીય સજીવોને $Monera$ સૃષ્ટિમાં મૂકવામાં આવ્યા છે. તેથી,એક્ટિનોમાયસેટ્સનો સમાવેશ $Monera$ સૃષ્ટિમાં થાય છે.

(A) વર્ગીકરણની પાંચ સૃષ્ટિ પદ્ધતિ $R.H. Whittaker$ દ્વારા આપવામાં આવી હતી.
આ પદ્ધતિ અનુસાર,તમામ આદિકોષકેન્દ્રી (prokaryotic) સજીવોને $Monera$ સૃષ્ટિમાં મૂકવામાં આવ્યા છે.
બ્લુ-ગ્રીન આલ્ગી (સાયનોબેક્ટેરિયા),નાઈટ્રોજન સ્થાપક બેક્ટેરિયા અને મિથેનોજેનિક આર્કિબેક્ટેરિયા એ તમામ આદિકોષકેન્દ્રી સજીવો છે.
તેથી,તે બધાનો સમાવેશ $Monera$ સૃષ્ટિમાં થાય છે.

(C) બેરોફિલિક પ્રોકેરિયોટ્સ,જેને પીઝોફિલ્સ (piezophiles) તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે એવા સૂક્ષ્મજીવો છે જે ઊંચા હાઇડ્રોસ્ટેટિક દબાણ હેઠળ વિકાસ પામે છે.
આ સજીવો સામાન્ય રીતે ઊંડા દરિયાઈ વાતાવરણમાં,જેમ કે ઊંડા દરિયાઈ તળછટ અથવા મહાસાગરની ખાઈમાં જોવા મળે છે,જ્યાં દબાણ સપાટી કરતા ઘણું વધારે હોય છે.
તેમની પાસે વિશિષ્ટ કોષીય રચનાઓ અને ઉત્સેચકો હોય છે જે તેમને અત્યંત દબાણની સ્થિતિમાં શ્રેષ્ઠ રીતે કાર્ય કરવાની મંજૂરી આપે છે.

(B) ગાજર અને ડુંગળી જેવા છોડમાં 'ફૂલની વિકૃતિ' (flower distortion) અથવા 'વિચિસ બ્રૂમ' (witches' broom) જેવા લક્ષણો સામાન્ય રીતે $Mycoplasma$ (જેને હવે $Phytoplasma$ તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે) દ્વારા થાય છે.
$Mycoplasma$ એ કોષદીવાલ વિહીન આદિકોષકેન્દ્રી સજીવો છે જે વનસ્પતિના અન્નવાહક (phloem) પેશીને ચેપ લગાડે છે,જેના પરિણામે પુષ્પીય ભાગોની વિકૃતિ સહિત અસામાન્ય વૃદ્ધિ જોવા મળે છે.

(B) કપાસમાં સ્ટેનોસિસ,જેને કપાસના 'લિટલ લીફ' રોગ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે $Mycoplasma$ (ખાસ કરીને $Phytoplasma$) દ્વારા થાય છે.
$Mycoplasma$ એ કોષદીવાલ વિહીન આદિકોષકેન્દ્રી સજીવો છે જે વનસ્પતિના અન્નવાહક પેશીને ચેપ લગાડે છે,જેના પરિણામે છોડનો વિકાસ અટકી જાય છે,પાન પીળા પડે છે અને નાના પાંદડાઓના ઝૂમખાં બને છે.

(A) કેટલાક બેક્ટેરિયા,જેમ કે ગ્રીન સલ્ફર બેક્ટેરિયા અને પર્પલ સલ્ફર બેક્ટેરિયામાં ક્લોરોફિલ-$a$ (જે વનસ્પતિઓ અને સાયનોબેક્ટેરિયામાં જોવા મળે છે) હોતું નથી.
તેના બદલે,તેઓમાં બેક્ટેરિયોક્લોરોફિલ હોય છે,જે તેમને પાણી $(H_2O)$ ને બદલે હાઇડ્રોજન સલ્ફાઇડ $(H_2S)$ અથવા અન્ય કાર્બનિક સંયોજનોનો ઇલેક્ટ્રોન દાતા તરીકે ઉપયોગ કરીને પ્રકાશસંશ્લેષણ કરવાની ક્ષમતા આપે છે.
તેથી,આ સજીવો સામાન્ય ક્લોરોફિલ વગર પણ પ્રકાશસંશ્લેષણ કરવા માટે સક્ષમ છે.

(D) બેક્ટેરિયાનું અવલોકન અને વર્ણન સૌપ્રથમ $1676$ માં $A.V. Leeuwenhoek$ દ્વારા કરવામાં આવ્યું હતું. તેમણે આ સૂક્ષ્મ જીવોને 'એનિમેક્યુલ્સ' (animalcules) તરીકે ઓળખાવ્યા હતા. તેથી,સાચો જવાબ $A.V. Leeuwenhoek$ છે.

(A) વર્ગીકરણની પ્રારંભિક પદ્ધતિઓમાં,સજીવોનું વર્ગીકરણ મુખ્યત્વે કોષદીવાલની હાજરી કે ગેરહાજરીના આધારે કરવામાં આવતું હતું. બેક્ટેરિયામાં વનસ્પતિની જેમ જ મજબૂત કોષદીવાલ હોવાથી,ઐતિહાસિક રીતે તેમને વનસ્પતિઓ સાથે જૂથબદ્ધ કરવામાં આવ્યા હતા. જોકે,આધુનિક વર્ગીકરણ પદ્ધતિઓ બેક્ટેરિયાને તેમના આદિકોષકેન્દ્રીય (prokaryotic) કોષીય આયોજનને કારણે $Monera$ સૃષ્ટિમાં મૂકે છે.

(C) બેક્ટેરિયા એ આદિકોષકેન્દ્રી (prokaryotic) સજીવો છે. તેમાં સુવિકસિત કોષકેન્દ્રનો અભાવ હોય છે. તેમનું આનુવંશિક દ્રવ્ય $DNA$ છે,જે સામાન્ય રીતે દ્વિ-શૃંખલામય (double-stranded) અને વર્તુળાકાર (circular) હોય છે. આ $DNA$ કોષરસના એક ચોક્કસ વિસ્તારમાં સ્થિત હોય છે જેને ન્યુક્લિઓઇડ કહેવામાં આવે છે. તેથી,વિકલ્પ $C$ એ સાચું વિધાન છે.

(C) બેક્ટેરિયલ કોષદીવાલ મુખ્યત્વે પેપ્ટીડોગ્લાયકેન (જેને મ્યુરીન પણ કહેવાય છે) ની બનેલી હોય છે.
પેપ્ટીડોગ્લાયકેન એ $N$-એસીટાઈલગ્લુકોસેમાઈન $(NAG)$ અને $N$-એસીટાઈલમ્યુરામિક એસિડ $(NAM)$ ના એકાંતરે આવતા શર્કરાના અણુઓથી બનેલી કરોડરજ્જુ ધરાવે છે,જે એમિનો એસિડ (પેપ્ટાઈડ્સ) ની ટૂંકી સાંકળો દ્વારા જોડાયેલ હોય છે.
તેથી,તેના મુખ્ય ઘટકો એમિનો એસિડ અને પોલીસેકેરાઈડ્સ (શર્કરા) છે.
આમ,વિકલ્પ $C$ સાચો જવાબ છે.

(A) બેક્ટેરિયાને તેમના આકારના આધારે ચાર મૂળભૂત પ્રકારોમાં વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે:
$1$. $Cocci$ (કોકસ) ગોળાકાર અથવા અંડાકાર બેક્ટેરિયા છે.
$2$. $Bacilli$ (બેસિલસ) દંડાકાર (rod-shaped) બેક્ટેરિયા છે.
$3$. $Vibrio$ (વિબ્રિયો) અલ્પવિરામ (comma) આકારના અથવા વળાંકવાળા બેક્ટેરિયા છે.
$4$. $Spirilli$ (સ્પાયરીલા) સર્પાકાર બેક્ટેરિયા છે.
તેથી,અલ્પવિરામ આકાર ધરાવતા બેક્ટેરિયાને $Vibrio$ કહેવામાં આવે છે.

(B) ગ્રામ-પોઝિટિવ $(G+)$ અને ગ્રામ-નેગેટિવ $(G-)$ બેક્ટેરિયા વચ્ચેનો મુખ્ય તફાવત તેમની કોષદીવાલના બંધારણમાં જોવા મળે છે.
$G+$ બેક્ટેરિયામાં,કોષદીવાલ $200-300 \ \mathring{A}$ જાડી હોય છે,જેમાં આશરે $85\%$ મ્યુકોપેપ્ટાઈડ્સ (પેપ્ટીડોગ્લાયકેન) અને $1-2\%$ લિપિડ્સ હોય છે.
તેની સરખામણીમાં,$G-$ બેક્ટેરિયાની કોષદીવાલ $100-200 \ \mathring{A}$ જાડી હોય છે,જેમાં માત્ર $10-12\%$ મ્યુકોપેપ્ટાઈડ્સ અને $80-90\%$ જેટલું ઊંચું લિપિડનું પ્રમાણ હોય છે.

(A) બેક્ટેરિયાની કોષદીવાલ પેપ્ટીડોગ્લાયકેન (જેને મ્યુરીન પણ કહેવાય છે) ની બનેલી હોય છે.
પેપ્ટીડોગ્લાયકેન એ શર્કરા અને એમિનો એસિડનો પોલિમર છે.
તેમાં $N$-એસીટાઈલગ્લુકોસેમાઈન $(NAG)$ અને $N$-એસીટાઈલમ્યુરામિક એસિડ $(NAM)$ ના એકાંતરિત એકમો આવેલા હોય છે.
મ્યુરામિક એસિડ એ બેક્ટેરિયાની કોષદીવાલનું લાક્ષણિક ઘટક છે,જે ફૂગ (જેમ કે ઈસ્ટ અને રાઈઝોપસ) અથવા લીલની કોષદીવાલમાં જોવા મળતું નથી.

(B) રસાયણસંશ્લેષી બેક્ટેરિયા એ સ્વયંપોષી સજીવો છે જે ઉર્જા માટે સૂર્યપ્રકાશ પર આધાર રાખતા નથી. તેના બદલે,તેઓ એમોનિયા,નાઈટ્રાઈટ્સ અથવા સલ્ફાઈડ જેવા વિવિધ અકાર્બનિક સંયોજનોનું ઓક્સિડેશન કરીને પોતાનો ખોરાક બનાવે છે. આ પ્રક્રિયા દરમિયાન મુક્ત થતી ઉર્જાનો ઉપયોગ કાર્બન ડાયોક્સાઈડને કાર્બનિક અણુઓમાં ફેરવવા માટે થાય છે.

(A) બેક્ટેરિયાને તેમની સપાટી પર કશાની ગોઠવણીના આધારે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.
$1$. $Peritrichous$: જે બેક્ટેરિયાના સમગ્ર શરીરની સપાટી પર કશા ફેલાયેલી હોય છે.
$2$. $Atrichous$: જે બેક્ટેરિયામાં કશાનો સંપૂર્ણ અભાવ હોય છે.
$3$. $Monotrichous$: જે બેક્ટેરિયામાં એક છેડે એક જ કશા આવેલી હોય છે.
$4$. $Cephalotrichous$: જે બેક્ટેરિયામાં એક છેડે કશાનો સમૂહ આવેલો હોય છે.
તેથી,સમગ્ર શરીર પર કશા ધરાવતા બેક્ટેરિયાને $Peritrichous$ કહેવામાં આવે છે.

(B) $E. coli$ (Escherichia coli) એ એક પ્રકારના બેક્ટેરિયા છે જે સામાન્ય રીતે મનુષ્યો અને પ્રાણીઓના આંતરડામાં રહે છે.
તે માનવ કોલોન (મોટું આંતરડું) નું મુખ્ય નિવાસી છે,જ્યાં તે વિટામિન $K$ અને વિટામિન $B$ કોમ્પ્લેક્સના ઉત્પાદનમાં મદદ કરે છે.
તેથી,આપેલા વિકલ્પોમાંથી સાચું નિવાસસ્થાન કોલોન છે.

(A) બેક્ટેરિયાનું કોષકેન્દ્રીય દ્રવ્ય,જે ખુલ્લા $DNA$ અણુનું બનેલું હોય છે,તેને ન્યુક્લિઓઇડ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
બેક્ટેરિયા જેવા આદિકોષકેન્દ્રી (Prokaryotic) કોષોમાં સુવિકસિત કોષકેન્દ્રપટલ ધરાવતું કોષકેન્દ્ર હોતું નથી.
તેના બદલે,તેમનું આનુવંશિક દ્રવ્ય એક ચોક્કસ વિસ્તારમાં ગોઠવાયેલું હોય છે જેને ન્યુક્લિઓઇડ કહેવામાં આવે છે.

(D) $Spirillum \text{ } volutans$ ને સૌથી મોટા જાણીતા બેક્ટેરિયામાંના એક ગણવામાં આવે છે।
તે એક મોટા, પ્રચલનશીલ, સર્પાકાર આકારના બેક્ટેરિયા છે જે $60 \text{ } \mu m$ સુધીની લંબાઈ પ્રાપ્ત કરી શકે છે અને તેનો વ્યાસ $1.4-1.7 \text{ } \mu m$ જેટલો હોય છે।
સામાન્ય બેક્ટેરિયાની તુલનામાં તેના નોંધપાત્ર કદને કારણે, તેને પ્રકાશ સૂક્ષ્મદર્શક યંત્ર (light microscope) હેઠળ સરળતાથી જોઈ શકાય છે।

(A) જાંબલી સલ્ફર બેક્ટેરિયા એ પ્રકાશસંશ્લેષી સજીવો છે જે કાર્બનિક સંયોજનોના સંશ્લેષણ માટે પ્રકાશ ઉર્જાનો ઉપયોગ કરે છે. તેઓ પાણીને બદલે ઇલેક્ટ્રોન દાતા તરીકે $H_2S$ જેવા અકાર્બનિક સંયોજનોનો ઉપયોગ કરે છે. કારણ કે તેઓ ઉર્જાના સ્ત્રોત તરીકે પ્રકાશનો અને ઇલેક્ટ્રોન દાતા તરીકે અકાર્બનિક સંયોજનોનો ઉપયોગ કરે છે,તેથી તેમને $Photolithotrophs$ (પ્રકાશ-અકાર્બનિકપોષી) તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.

(C) બેક્ટેરિયાને તેમના આકારના આધારે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે. $Cocci$ એ ગોળાકાર બેક્ટેરિયા છે.
- $Diplococci$ જોડીમાં જોવા મળે છે.
- $Streptococci$ સાંકળ સ્વરૂપે જોવા મળે છે.
- $Staphylococci$ અનિયમિત ઝુમખામાં અથવા દ્રાક્ષના ઝુમખા જેવા સમૂહમાં જોવા મળે છે.
- $Streptobacilli$ એ સાંકળમાં ગોઠવાયેલા દંડાણુ આકારના બેક્ટેરિયા છે.
તેથી,ઝુમખામાં રહેલા $cocci$ ને $Staphylococci$ કહેવામાં આવે છે.

(C) ગ્લાયકોકેલિક્સ એ એક છૂટક,જેલી જેવું પાતળું આવરણ છે જેને સ્લાઈમ લેયર (શ્લેષ્મ સ્તર) કહેવામાં આવે છે. તે પ્રોટોપ્લાસ્ટ દ્વારા સ્ત્રાવ થાય છે અને મુખ્યત્વે પોલિસેકેરાઇડ્સનું બનેલું હોય છે. તેનું મુખ્ય કાર્ય બેક્ટેરિયલ કોષને પાણીના નુકસાન (સૂકાઈ જવાથી) અને વાયરલ હુમલાઓથી બચાવવાનું છે.

(A) ક્લોરોબિયમ વેસિકલ એ લીલા સલ્ફર બેક્ટેરિયા (દા.ત.,$Chlorobium$) માં જોવા મળતી વિશિષ્ટ પ્રકાશ-સંગ્રહક રચનાઓ છે.
આ વેસિકલ્સમાં બેક્ટેરિયોક્લોરોફિલ રંજકદ્રવ્યો હોય છે જે આ સજીવોને ઓછા પ્રકાશવાળા વાતાવરણમાં પ્રકાશસંશ્લેષણ કરવાની ક્ષમતા આપે છે.
તેથી,તે લીલા બેક્ટેરિયાની લાક્ષણિકતા છે.

(C) એપિસોમ એ એક આનુવંશિક તત્વ છે જે કાં તો પ્લાઝમિડ તરીકે (બેક્ટેરિયલ રંગસૂત્રથી સ્વતંત્ર) અસ્તિત્વ ધરાવી શકે છે અથવા બેક્ટેરિયલ રંગસૂત્રમાં સંકલિત થઈ શકે છે. $E. coli$ માં $F$ ફેક્ટર (ફર્ટિલિટી ફેક્ટર) એ એપિસોમનું ઉત્તમ ઉદાહરણ છે,જેને સેક્સ ફેક્ટર તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે કારણ કે તે બેક્ટેરિયલ સંયુગ્મન (conjugation) ની પ્રક્રિયામાં મદદ કરે છે.

(D) નાઈટ્રીફાઈંગ બેક્ટેરિયા,જેમ કે $Nitrosomonas$ અને $Nitrobacter$,રસાયણસંશ્લેષી સ્વયંપોષી તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.
તેઓ અકાર્બનિક સંયોજનો (જેમ કે એમોનિયા અથવા નાઈટ્રાઈટ્સ) ના ઓક્સિડેશન દરમિયાન મુક્ત થતી રાસાયણિક ઉર્જાનો ઉપયોગ કરીને તેમનો કાર્બનિક ખોરાક બનાવે છે.
રાસાયણિક પ્રતિક્રિયાઓમાંથી મેળવેલી ઉર્જાનો ઉપયોગ કરીને કાર્બનિક સંયોજનો બનાવવાની આ પ્રક્રિયાને રસાયણસંશ્લેષણ (chemosynthesis) કહેવામાં આવે છે.

(A) આર્કિબેક્ટેરિયાના કોષરસસ્તરમાં શાખિત શૃંખલા ધરાવતા લિપિડ્સ (ઈથર-બંધિત લિપિડ્સ) આવેલા હોય છે.
આ વિશિષ્ટ લિપિડ્સ કોષરસસ્તરને બંધારણીય સ્થિરતા પ્રદાન કરે છે,જે આર્કિબેક્ટેરિયાને ઊંચું તાપમાન,વધુ ક્ષારતા અને વધુ એસિડિક પરિસ્થિતિઓ જેવી અતિશય પર્યાવરણીય સ્થિતિઓમાં જીવંત રહેવા માટે સક્ષમ બનાવે છે.

(D) $Escherichia \ coli$ $(E. \ coli)$ એ આદિકોષકેન્દ્રી બેક્ટેરિયા છે.
આદિકોષકેન્દ્રી સજીવોમાં એક જ ગોળાકાર રંગસૂત્ર હોય છે,જેનો અર્થ છે કે તેઓ એકકીય $(n)$ હોય છે.
તેઓ દ્વિતીય $(2n)$ અવસ્થા ધરાવતા નથી.
રૂપાંતરણ અને પારક્રમણ એ $E. \ coli$ માં જનીન સ્થાનાંતરણની જાણીતી પદ્ધતિઓ છે.
$E. \ coli$ ની ઘણી જાતિઓ પ્રચલન માટે કશા ધરાવે છે.
તેથી,'દ્વિતીય' (Diploid) શબ્દ $E. \ coli$ ને લાગુ પડતો નથી.

(D) બેક્ટેરિયાને આદિ સજીવો (આદિકોષકેન્દ્રી) તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે કારણ કે તેમાં સુવિકસિત,પટલમય કોષકેન્દ્રનો અભાવ હોય છે. તેના બદલે,તેઓ આદિકોષકેન્દ્રીય (incipient) કોષકેન્દ્ર ધરાવે છે,જેને ન્યુક્લિયોઇડ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,જેમાં આનુવંશિક દ્રવ્ય ખુલ્લી અવસ્થામાં હોય છે. વધુમાં,તેઓ મુખ્યત્વે દ્વિભાજન દ્વારા પ્રજનન કરે છે,જે અસૂત્રીભાજનનો એક પ્રકાર છે,જે સુકોષકેન્દ્રી સજીવોમાં જોવા મળતા જટિલ સમભાજન (mitotic division) કરતા અલગ છે.

(C) સાચો જવાબ $C$ છે.
પ્રતિકૂળ પર્યાવરણીય પરિસ્થિતિઓ દરમિયાન,અમુક બેક્ટેરિયા (દા.ત.,$Clostridium$ $tetani$ અને $Bacillus$ $anthracis$) કોષની અંદર એક અત્યંત પ્રતિરોધક,સુષુપ્ત રચના બનાવે છે જેને અંતઃબીજાણુ (Endospore) કહેવામાં આવે છે.
અંતઃબીજાણુઓ ઊંચા તાપમાન,વિકિરણ,શુષ્કતા અને રાસાયણિક જંતુનાશકો સામે પ્રતિરોધક હોય છે,જે બેક્ટેરિયાને લાંબા સમય સુધી આત્યંતિક પરિસ્થિતિઓમાં જીવંત રહેવામાં મદદ કરે છે.

(A) $Mycobacterium$ $tuberculosis$ એ દંડાણુ આકારના બેક્ટેરિયા છે જે મનુષ્યોમાં ક્ષય (Tuberculosis) રોગ ફેલાવે છે.
તેની સામાન્ય લંબાઈ $1$ થી $4 \ \mu m$ અને પહોળાઈ $0.2$ થી $0.6 \ \mu m$ ની વચ્ચે હોય છે.
આપેલા વિકલ્પોમાંથી,$0.8 \ \mu m$ એ તેની લંબાઈ માટે સૌથી યોગ્ય મૂલ્ય છે.

(D) $Salmonella$ પ્રજાતિના બેક્ટેરિયા ગ્રામ-નેગેટિવ અને દંડાકાર હોય છે.
તેમના કોષના સમગ્ર સપાટી પર કશા (flagella) પથરાયેલી હોય છે.
જે બેક્ટેરિયામાં કશા સમગ્ર કોષની સપાટી પર આવેલી હોય તેને $Peritrichous$ (સર્વધ્રુવીય) કહેવામાં આવે છે.

(C) સ્પાયરોકીટ્સ એ ગ્રામ-નેગેટિવ બેક્ટેરિયાનો એક સમૂહ છે જે લાંબા,કુંતલાકાર (helical) કોષો ધરાવે છે.
તેઓ તેમના વિશિષ્ટ કોર્કસ્ક્રૂ જેવા આકાર માટે જાણીતા છે,જે તેમને ચીકણા વાતાવરણમાં ગતિ કરવામાં મદદ કરે છે.
તેથી,તેઓ આકારમાં કુંતલાકાર (helical) હોય છે.

(D) $Mycobacterium$ એ $Actinobacteria$ પ્રજાતિ છે,જે ગ્રામ-પોઝિટિવ બેક્ટેરિયા છે.
તેમના નામ હોવા છતાં,જે ફૂગ જેવો દેખાવ સૂચવે છે,તેઓ સાચી કવકજાળ (mycelium) બનાવતા નથી.
તેઓ એકકોષીય આદિકોષકેન્દ્રી સજીવો છે અને ફૂગ અથવા અન્ય કેટલાક $actinomycetes$ માં જોવા મળતી તંતુમય,શાખિત રચનાઓ જેવી કવકજાળ ધરાવતા નથી.
તેથી,આપેલા વિકલ્પોમાંથી કોઈ પણ સાચું નથી.

(B) માયક્સોબેક્ટેરિયા,જેને સ્લાઈમ બેક્ટેરિયા તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે બેક્ટેરિયાનો એક સમૂહ છે જે મુખ્યત્વે જમીનમાં રહે છે.
તેમની પાસે કશા (flagella) હોતા નથી અને તેઓ પ્રવાહી માધ્યમમાં તરી શકતા નથી.
તેના બદલે,તેઓ 'ગ્લાઈડિંગ મોટિલિટી' (સરકવાની ગતિ) તરીકે ઓળખાતી ગતિની એક વિશિષ્ટ પદ્ધતિ દર્શાવે છે,જે તેમને સ્લાઈમ (ચીકણો પદાર્થ) સ્ત્રવિત કરીને સપાટી પર સરકવામાં મદદ કરે છે.

(A) $Thiobacillus$ $ferrooxidans$ એ એક રસાયણસ્વયંપોષી (chemoautotrophic) બેક્ટેરિયા છે.
તે અકાર્બનિક સંયોજનોનું ઓક્સિડેશન કરીને ઉર્જા મેળવે છે.
ચોક્કસ રીતે કહીએ તો,તે તેની ચયાપચયની પ્રક્રિયાઓ માટે ઉર્જા ઉત્પન્ન કરવા માટે ફેરસ આયન $(Fe^{++})$ નું ફેરિક આયન $(Fe^{+++})$ માં ઓક્સિડેશન કરે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.

(D) ગ્રામ-પોઝિટિવ બેક્ટેરિયા તેમની કોષદીવાલમાં પેપ્ટિડોગ્લાયકનનું જાડું પડ હોવાને કારણે ક્રિસ્ટલ વાયોલેટ સ્ટેન જાળવી રાખે છે.
$1$. ખામીયુક્ત સ્ટેનિંગ તકનીક (દા.ત. આલ્કોહોલ દ્વારા વધુ પડતું ડિકલરાઈઝેશન) પ્રાથમિક સ્ટેનને ધોઈ નાખે છે,જેનાથી તે ગ્રામ-નેગેટિવ દેખાય છે.
$2$. માધ્યમનું બદલાયેલું $pH$ કોષદીવાલની અખંડિતતા અથવા ડાઈની બંધન ક્ષમતાને અસર કરી શકે છે.
$3$. જૂના બેક્ટેરિયલ કલ્ચરમાં,કોષદીવાલનું બંધારણ ઘણીવાર ક્ષીણ થઈ જાય છે અથવા પાતળું થઈ જાય છે,જેનાથી તે ક્રિસ્ટલ વાયોલેટ-આયોડિન સંકુલને જાળવી રાખવાની ક્ષમતા ગુમાવે છે.
તેથી,આ તમામ પરિસ્થિતિઓ ગ્રામ-પોઝિટિવ બેક્ટેરિયાને ગ્રામ-નેગેટિવ તરીકે દર્શાવી શકે છે.

(B) $Escherichia coli$ (જેને સામાન્ય રીતે $E. coli$ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે) એ ગ્રામ-નેગેટિવ,વૈકલ્પિક અજારક,દંડાણુ આકારનું બેક્ટેરિયમ છે.
તે મનુષ્યો અને પ્રાણીઓ સહિતના ગરમ લોહીવાળા સજીવોના નીચલા આંતરડામાં સામાન્ય રીતે જોવા મળે છે.
તે આંતરડાના માઇક્રોબાયોટામાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવે છે અને પાણીના પરીક્ષણમાં મળના દૂષણ માટે સૂચક સજીવ તરીકે વ્યાપકપણે ઉપયોગમાં લેવાય છે.

(C) બેક્ટેરિયા એ આદિકોષકેન્દ્રી (prokaryotic) સજીવો છે. તમામ જીવંત કોષોની જેમ,તેઓમાં $DNA$ (એક ન્યુક્લિક એસિડ) સ્વરૂપે આનુવંશિક દ્રવ્ય હોય છે અને તેઓ વિવિધ પ્રોટીનથી બનેલા હોય છે જે તેમના બંધારણીય ઘટકો,ઉત્સેચકો અને કોષીય તંત્ર બનાવે છે. તેથી,તેઓ મુખ્યત્વે ન્યુક્લિક એસિડ અને પ્રોટીનથી બનેલા હોય છે.

(D) $R$-ફેક્ટર (પ્રતિરોધકતા કારક) એ બેક્ટેરિયામાં જોવા મળતા પ્લાઝમિડનો એક વિશિષ્ટ પ્રકાર છે.
આ પ્લાઝમિડમાં એવા જનીનો હોય છે જે વિવિધ એન્ટિબાયોટિક્સ સામે પ્રતિરોધકતા પૂરી પાડે છે.
તેથી,એન્ટિબાયોટિક પ્રતિરોધકતા માટેના જનીનો પ્લાઝમિડમાં આવેલા હોય છે.

(C) $Staphylococcus$ નામ ગ્રીક શબ્દ 'staphyle' પરથી ઉતરી આવ્યું છે,જેનો અર્થ 'દ્રાક્ષનો ઝૂમખો' થાય છે. આ બેક્ટેરિયા ગોળાકાર (cocci) હોય છે અને તે વિવિધ સમતલોમાં વિભાજન પામે છે,જેના પરિણામે દ્રાક્ષના ઝૂમખા જેવા અનિયમિત સમૂહો રચાય છે. તેથી,સાચો જવાબ અનિયમિત સમૂહ છે.

(B) પેપ્ટિડોગ્લાયકેન,જેને મ્યુરીન તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે શર્કરા અને એમિનો એસિડનો બનેલો પોલિમર છે જે મોટાભાગના બેક્ટેરિયાના કોષરસ પટલની બહાર જાળી જેવું સ્તર બનાવે છે,જે કોષદીવાલનું નિર્માણ કરે છે.
સાયનોબેક્ટેરિયા એ બેક્ટેરિયાનો એક સમૂહ છે જે પ્રકાશસંશ્લેષણ દ્વારા પોતાની ઉર્જા મેળવે છે અને તેમની કોષદીવાલમાં પેપ્ટિડોગ્લાયકેન હોય છે.
તેથી,બેક્ટેરિયા (યુબેક્ટેરિયા) અને સાયનોબેક્ટેરિયા બંનેની કોષદીવાલમાં પેપ્ટિડોગ્લાયકેનની હાજરી જોવા મળે છે.
આર્કિબેક્ટેરિયાની કોષદીવાલમાં પેપ્ટિડોગ્લાયકેનનો અભાવ હોય છે,અને સુકોષકેન્દ્રી સજીવો (જેમ કે ફૂગ અથવા વનસ્પતિ) ની કોષદીવાલ અનુક્રમે કાઈટિન અથવા સેલ્યુલોઝની બનેલી હોય છે.

(B) બેક્ટેરિયા અને મોનેરા સૃષ્ટિના અન્ય સજીવો આદિકોષકેન્દ્રી (prokaryotic) પ્રકારના હોય છે.
આદિકોષકેન્દ્રી કોષોમાં પટલમય અંગિકાઓ જેવી કે કણાભસૂત્ર,હરિતકણ,અંતઃકોષરસજાળ અને સુવિકસિત કોષકેન્દ્રનો અભાવ હોય છે.
તેમની પાસે રિબોઝોમ્સ ($70S$ પ્રકારના),ન્યુક્લિઓઇડ (નગ્ન જનીન દ્રવ્ય) અને કોષરસસ્તર હાજર હોય છે.
તેથી,સાચો જવાબ $B$ (કણાભસૂત્ર) છે.

(C) જે સજીવોમાં કોષો હોય છે પરંતુ સુસ્પષ્ટ,પટલમય કોષકેન્દ્રનો અભાવ હોય છે,તેમને આદિકોષકેન્દ્રી (prokaryotes) તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.
બેક્ટેરિયા અને સાયનોબેક્ટેરિયા (નીલ-હરિત લીલ) બંને સૃષ્ટિ મોનેરામાં આવે છે અને તે પ્રકૃતિમાં આદિકોષકેન્દ્રી છે.
તેથી,$(a)$ અને $(b)$ બંને સાચા છે.

(C) આર્કિબેક્ટેરિયા એ વિશિષ્ટ સજીવો છે જે તેમની કોષદીવાલની રચનામાં અન્ય બેક્ટેરિયાથી અલગ પડે છે,જે તેમને અત્યંત પ્રતિકૂળ પર્યાવરણીય પરિસ્થિતિઓમાં જીવંત રહેવા માટે સક્ષમ બનાવે છે.
અતિશય ક્ષારપ્રિય (extreme halophiles) સજીવો અત્યંત ક્ષારયુક્ત વિસ્તારોમાં જોવા મળે છે.
તાપમાનપ્રિય (thermophiles) સજીવો ગરમ પાણીના ઝરા અને હાઇડ્રોથર્મલ વેન્ટ્સમાં જોવા મળે છે.
તેથી,સાચો જવાબ આર્કિબેક્ટેરિયા છે.

(A) બેક્ટેરિયલ કોષદીવાલ મુખ્યત્વે પેપ્ટીડોગ્લાયકેન (જેને મ્યુરીન પણ કહેવાય છે) નામના પોલીમરની બનેલી હોય છે.
તે શર્કરા અને એમિનો એસિડની બનેલી હોય છે જે મોટાભાગના બેક્ટેરિયાના કોષરસ પટલની બહાર એક જાળી જેવું સ્તર બનાવે છે,જે કોષને માળખાકીય આધાર અને રક્ષણ પૂરું પાડે છે.