Mix Examples - Heredity and Evolution Questions in Gujarati

(A) કુદરતી પસંદગી એ ઉત્ક્રાંતિની મુખ્ય પ્રક્રિયા છે. તે વસ્તીમાં રહેલા આનુવંશિક તફાવતો પર કાર્ય કરે છે,જે ચોક્કસ પર્યાવરણમાં અસ્તિત્વ ટકાવી રાખવા અથવા પ્રજનન માટે ફાયદાકારક લક્ષણો ધરાવતા સજીવોને પ્રોત્સાહન આપે છે. પેઢી દર પેઢી,આ ફાયદાકારક લક્ષણો વધુ સામાન્ય બને છે,જે અનુકૂલન તરફ દોરી જાય છે જે વસ્તીને તેના પર્યાવરણ માટે વધુ યોગ્ય બનાવે છે,આમ તે ઉત્ક્રાંતિની દિશા નક્કી કરે છે.

(B) આ વિધાન $False$ (ખોટું) છે.
વ્યક્તિ દ્વારા તેના જીવનકાળ દરમિયાન મેળવેલા અનુભવોને ઉપાર્જિત લક્ષણો કહેવામાં આવે છે.
ઉપાર્જિત લક્ષણો જનન કોષો (પ્રજનન કોષો) ના $DNA$ માં કોઈ ફેરફાર કરતા નથી.
માત્ર જનન કોષોના $DNA$ માં થતા ફેરફારો જ સંતાનોમાં વારસામાં મળે છે,તેથી જીવનકાળ દરમિયાન મેળવેલા અનુભવો આગામી પેઢીમાં ઉતારી શકાતા નથી.

(A) આ વિધાન $True$ (સાચું) છે. અશ્મિઓ એટલે ભૂતકાળમાં જીવતા સજીવોના સચવાયેલા અવશેષો,છાપ અથવા નિશાનીઓ. આ અવશેષો મુખ્યત્વે જળકૃત ખડકોમાં જોવા મળે છે અને તે ઉત્ક્રાંતિની પ્રક્રિયા માટે પુરાવા પૂરા પાડે છે.

(B) આ વિધાન $\text{ખોટું}$ છે. સાપેક્ષ ડેટિંગ (જે સામાન્ય રીતે અશ્મિઓના સ્તરો પર આધારિત છે) અને કાર્બન ડેટિંગ (રેડિયોમેટ્રિક ડેટિંગ) એ અશ્મિઓ અને ભૂસ્તરશાસ્ત્રીય સ્તરોની ઉંમર નક્કી કરવા માટે વપરાતી પદ્ધતિઓ છે, પરંતુ તે ઉત્ક્રાંતિના ફેરફારોની પ્રક્રિયા સમજાવવા માટેની પદ્ધતિઓ નથી. આ સાધનોનો ઉપયોગ જીવંત સ્વરૂપોનો સમયક્રમ સ્થાપિત કરવા માટે થાય છે, જે ઉત્ક્રાંતિ માટે પુરાવા પૂરા પાડે છે, પરંતુ તે ઉત્ક્રાંતિની પ્રક્રિયા પોતે સમજાવતા નથી.

(B) એક જ જાતિના સજીવો વચ્ચે જોવા મળતા તફાવતને $\text{ભિન્નતા}$ (Variation) કહેવામાં આવે છે।
$\text{ભિન્નતા}$ એ એક જ જાતિના સજીવો વચ્ચેના આનુવંશિક તફાવતો દર્શાવે છે, જે લિંગી પ્રજનન, જનીનિક પુનઃસંયોજન અને ઉત્પરિવર્તનને કારણે ઉદ્ભવે છે।
આ ભિન્નતાઓ ઉત્ક્રાંતિ માટેનો પાયાનો સ્ત્રોત છે, કારણ કે તે કુદરતી પસંદગી માટેનો આધાર પૂરો પાડે છે।

(C) આનુવંશિકતા એ એવી પ્રક્રિયા છે જેના દ્વારા લક્ષણો અથવા લાક્ષણિકતાઓ માતા-પિતામાંથી તેમના સંતાનોમાં પસાર થાય છે.
આ આનુવંશિક માહિતીનું વહન એક પેઢીથી બીજી પેઢી સુધી લક્ષણોની સાતત્યતા સુનિશ્ચિત કરે છે.
ઉત્ક્રાંતિ એટલે ઘણી પેઢીઓ દરમિયાન આનુવંશિક લક્ષણોમાં થતો ક્રમિક ફેરફાર.
ઉત્પરિવર્તન એટલે $DNA$ ક્રમમાં થતો અચાનક ફેરફાર.
તેથી,લક્ષણોની સાતત્યતા માટેનો સાચો શબ્દ આનુવંશિકતા છે.

(B) ગ્રેગર જોહાન મેન્ડલ,જેમને આનુવંશિકતાના પિતા તરીકે ઓળખવામાં આવે છે,તેમણે તેમના પ્રાયોગિક કાર્યો વટાણાના છોડ ($Pisum$ $sativum$) પર કર્યા હતા. તેમણે આ વનસ્પતિની પસંદગી કરી કારણ કે તેમાં ઘણા વિરોધાભાસી લક્ષણો જોવા મળે છે,તેનું જીવનચક્ર ટૂંકું છે અને તેમાં પર-પરાગનયન સરળતાથી કરી શકાય છે.

(C) મેન્ડલના એકસંકરણ પ્રયોગમાં,પિતૃ પેઢી $(P)$ માં એક સમયુગ્મી ઊંચો છોડ $(TT)$ અને એક સમયુગ્મી નીચો છોડ $(tt)$ હતા.
$F_{1}$ પેઢીમાં બધા જ વિષમયુગ્મી ઊંચા છોડ $(Tt)$ પ્રાપ્ત થયા હતા.
જ્યારે $F_{1}$ પેઢીના છોડનું સ્વ-ફલન $(Tt \times Tt)$ કરાવવામાં આવ્યું,ત્યારે $F_{2}$ પેઢીમાં જનીન પ્રકારનું પ્રમાણ $1 TT : 2 Tt : 1 tt$ મળ્યું.
સ્વરૂપ પ્રકારની દ્રષ્ટિએ,આ $3$ ઊંચા છોડ અને $1$ નીચો છોડ દર્શાવે છે.
આમ,નીચા છોડનું પ્રમાણ $4$ માંથી $1$ છે,જે $25\, \%$ થાય છે.

(C) મનુષ્યોમાં, જાતિનું નિર્ધારણ એક આનુવંશિક પ્રક્રિયા છે।
મનુષ્યોમાં $23$ જોડ રંગસૂત્રો હોય છે।
તેમાંથી $22$ જોડ દૈહિક રંગસૂત્રો (autosomes) છે અને $23$મી જોડ જાતિ રંગસૂત્રોની હોય છે (સ્ત્રીઓમાં $XX$ અને પુરુષોમાં $XY$)।
આ રંગસૂત્રો પર ચોક્કસ $\text{જનીનો}$ આવેલા હોય છે જે નર કે માદા પ્રજનન અંગોના વિકાસને નિર્ધારિત કરે છે।
તેથી, જાતિનું નિર્ધારણ જાતિ રંગસૂત્રો પર રહેલા $\text{જનીનો}$ દ્વારા થાય છે।

(C) અશ્મિભૂત પુરાવાઓ અને આનુવંશિક અભ્યાસો સહિતના વૈજ્ઞાનિક પુરાવાઓ સૂચવે છે કે આધુનિક માનવ $(Homo\,sapiens)$ ની ઉત્પત્તિ આફ્રિકામાં થઈ હતી.
આનુવંશિક વિવિધતાના અભ્યાસો દર્શાવે છે કે સૌથી વધુ આનુવંશિક વિવિધતા આફ્રિકન વસ્તીમાં જોવા મળે છે,જે 'આઉટ ઓફ આફ્રિકા' સિદ્ધાંતને સમર્થન આપે છે.
આ સિદ્ધાંત સૂચવે છે કે આદિમાનવો હજારો વર્ષો દરમિયાન આફ્રિકાથી વિશ્વના અન્ય ભાગોમાં સ્થળાંતરિત થયા હતા.

(A) જે અંગોની પાયાની રચના અને ઉદ્ભવ સમાન હોય પરંતુ તેઓના કાર્યો અલગ-અલગ હોય,તેમને $Homologous$ $organs$ (રચનાસદશ કે સમમૂલક અંગો) કહેવામાં આવે છે.
આ અંગો અપસારી ઉત્ક્રાંતિ (divergent evolution) ના પુરાવા પૂરા પાડે છે,કારણ કે તે સામાન્ય પૂર્વજો તરફ નિર્દેશ કરે છે.
ઉદાહરણ તરીકે,મનુષ્યના હાથ,વ્હેલના મીનપક્ષ અને ચામાચીડિયાની પાંખોની અસ્થિ રચના સમાન હોય છે,પરંતુ તેમના કાર્યો પકડવા,તરવા અને ઉડવા જેવા અલગ-અલગ હોય છે.

(B) પૃથ્વીનું ભૂસ્તર સ્તરોમાં બનેલું હોય છે,જેમાં ઊંડા સ્તરો જૂના ભૂસ્તરીય સમયગાળાને દર્શાવે છે અને ઉપરના સ્તરો તાજેતરના સમયગાળાને દર્શાવે છે. તેથી,જો કોઈ અશ્મિ ઊંડા સ્તરમાંથી મળી આવે,તો તે સૂચવે છે કે તે સજીવ ઘણા લાંબા સમય પહેલા,એટલે કે હજારો વર્ષ પહેલાં જીવતો હતો અને લુપ્ત થયો હતો.

(B) જાતિ નિર્માણ એ ઉત્ક્રાંતિની પ્રક્રિયા છે જેના દ્વારા વસ્તી અલગ જાતિઓ બનવા માટે વિકસિત થાય છે.
$(i)$ જનન કોષોના $DNA$ માં નોંધપાત્ર ફેરફારો (ઉત્પરિવર્તન) વારસામાં મળી શકે તેવી વિવિધતાઓ તરફ દોરી જાય છે,જે જાતિ નિર્માણનું મુખ્ય કારણ છે.
$(ii)$ જો જનીનિક દ્રવ્યમાં કોઈ ફેરફાર ન થાય,તો કોઈ નવી વિવિધતાઓ ઉદ્ભવતી નથી,અને તેથી કોઈ નવી જાતિ બની શકતી નથી.
$(iii)$ પ્રજનન અલગતા,જ્યાં બે જૂથો વચ્ચે પ્રજનન થતું નથી,તે જનીન પ્રવાહને અટકાવે છે અને તેમને અલગ જાતિઓમાં વિભાજિત થવા દે છે.
તેથી,$(i)$ અને $(iii)$ બંને નવી જાતિઓના નિર્માણમાં ફાળો આપે છે.

(C) સમમૂલક અંગો (Homologous organs) એવા અંગો છે જે વિવિધ જાતિઓમાં સમાન મૂળભૂત રચના અને વિકાસલક્ષી ઉદ્ભવ ધરાવે છે,ભલે તેઓ અલગ-અલગ કાર્યો કરતા હોય.
આ અંગો ઉત્ક્રાંતિ માટે પુરાવા પૂરા પાડે છે કારણ કે તે સૂચવે છે કે જે સજીવોમાં આ રચનાઓ સમાન હોય છે,તેઓએ તેને એક સામાન્ય પૂર્વજ પાસેથી વારસામાં મેળવી છે.
ઉદાહરણ તરીકે,મનુષ્ય,વ્હેલ,ચામાચીડિયા અને ચિત્તાના અગ્ર ઉપાંગોમાં સમાન મૂળભૂત હાડકાની રચના (હ્યુમરસ,રેડિયસ,અલ્ના,કાર્પલ્સ,મેટાકાર્પલ્સ અને ફેલેન્જીસ) જોવા મળે છે,જે સામાન્ય ઉત્ક્રાંતિના મૂળને સૂચવે છે.

(C) રચનાસદશ અંગો એવા અંગો છે જે સમાન મૂળભૂત રચના અને વિકાસલક્ષી ઉદ્ભવ ધરાવે છે પરંતુ અલગ-અલગ કાર્યો કરે છે.
$A$,$B$,અને $D$ એ સમાન શરીરરચનાત્મક ઉદ્ભવ ધરાવતી રચનાઓ દર્શાવે છે (અગ્ર-ઉપાંગો) જે ચાલવા,તરવા કે ઉડવા જેવા વિવિધ કાર્યો માટે અનુકૂલિત થયેલ છે.
જોકે,પતંગિયા (કીટક) ની પાંખો અને ચામાચીડિયા (સસ્તન) ની પાંખો એ કાર્યસદશ (Analogous) અંગો છે.
તેઓ સમાન કાર્ય (ઉડવાનું) કરે છે પરંતુ તેમની રચના અને ઉત્ક્રાંતિનો ઉદ્ભવ અલગ છે (પતંગિયાની પાંખો બાહ્ય કંકાલનો ભાગ છે,જ્યારે ચામાચીડિયાની પાંખો રૂપાંતરિત અગ્ર-ઉપાંગો છે).
તેથી,પતંગિયા અને ચામાચીડિયાની પાંખો રચનાસદશ નથી.

(A) એક જ જાતિના સજીવોમાં જોવા મળતી અસમાનતાઓને $Variation$ (ભિન્નતા) કહેવામાં આવે છે.
$Variation$ એટલે વસ્તીના સભ્યો વચ્ચે જોવા મળતા આનુવંશિક અથવા બાહ્ય સ્વરૂપના તફાવતો.
$Evolution$ (ઉત્ક્રાંતિ) એટલે પેઢી દર પેઢી સજીવોના લક્ષણોમાં આવતો ક્રમિક ફેરફાર.
$Heredity$ (આનુવંશિક્તા) અને $Inheritance$ (વારસો) એ માતા-પિતામાંથી સંતતિમાં લક્ષણોના વહન સાથે સંબંધિત છે.

(C) ભિન્નતા એ એવી માત્રા છે જેના દ્વારા સંતતિ તેના પિતૃઓથી અલગ પડે છે.
અલિંગી પ્રજનનમાં,સંતતિ આનુવંશિક રીતે પિતૃ જેવી જ હોય છે,જેના પરિણામે ખૂબ ઓછી અથવા કોઈ ભિન્નતા જોવા મળતી નથી.
લિંગી પ્રજનનમાં,બે અલગ-અલગ પિતૃઓમાંથી જન્યુઓનું જોડાણ થાય છે,જેમાં આનુવંશિક દ્રવ્યનું પુનઃસંયોજન અને અર્ધીકરણની પ્રક્રિયા સામેલ હોય છે.
આ પ્રક્રિયાને કારણે અલિંગી પ્રજનનની તુલનામાં સંતતિમાં નોંધપાત્ર આનુવંશિક વિવિધતા અને ભિન્નતાનું પ્રમાણ વધારે જોવા મળે છે.

(B) લિંગી પ્રજનન કરતા સજીવોમાં, જનનકોષો (શુક્રકોષો અને અંડકોષો) એકકીય કોષો છે જે પિતૃ કોષની સરખામણીમાં અડધા રંગસૂત્રો ધરાવે છે।
રંગસૂત્રોની સંખ્યામાં આ ઘટાડો $Meiosis$ (અર્ધીકરણ) નામની વિશિષ્ટ કોષ વિભાજન પ્રક્રિયા દ્વારા પ્રાપ્ત થાય છે।
$Meiosis$ દરમિયાન, એક દ્વિકીય પિતૃ કોષ બે ક્રમિક વિભાજનમાંથી પસાર થઈને ચાર એકકીય બાળ કોષો ઉત્પન્ન કરે છે, જે ત્યારબાદ જનનકોષોમાં રૂપાંતરિત થાય છે।
$Mitosis$ (સમભાજન) વૃદ્ધિ અને સમારકામમાં મદદરૂપ છે, જ્યારે $Multiple fission$ (બહુભાજન) અને $Fragmentation$ (અવખંડન) એ અલિંગી પ્રજનનના પ્રકારો છે।

(B) આનુવંશિક લક્ષણો માતા-પિતામાંથી સંતતિમાં જનનકોષો (શુક્રકોષ અને અંડકોષ) માં રહેલા $DNA$ દ્વારા વહન પામે છે. જ્યારે ફલનની પ્રક્રિયા થાય છે,ત્યારે નર અને માદા જનનકોષો જોડાઈને $Zygote$ (ફલિતાંડ) બનાવે છે. આ $Zygote$ માં બંને માતા-પિતાના આનુવંશિક દ્રવ્યોનું મિશ્રણ હોય છે,જે સંતતિના લક્ષણો નક્કી કરે છે. તેથી,આનુવંશિક લક્ષણોનું વહન $Zygote$ ના સર્જન સમયે થાય છે.

(A) જે પ્રક્રિયા દ્વારા લક્ષણો પિતૃઓમાંથી તેમની સંતતિમાં ઉતરે છે, તેને $\text{આનુવંશિક્તા}$ (Heredity) કહેવામાં આવે છે।
$\text{ઉત્ક્રાંતિ}$ (Evolution) એટલે ક્રમિક પેઢીઓ દરમિયાન વસ્તીના આનુવંશિક લક્ષણોમાં થતો ધીમો ફેરફાર।
$\text{ભિન્નતા}$ (Variation) એટલે એક જ જાતિના સજીવો વચ્ચે જોવા મળતા લક્ષણોના તફાવત।
તેથી, લક્ષણોના વહન માટેનો સાચો શબ્દ $\text{આનુવંશિક્તા}$ છે।

(C) એક જ જાતિના સજીવો વચ્ચે જોવા મળતા તફાવતોને $Variation$ (ભિન્નતા) કહેવામાં આવે છે.
$Heredity$ (આનુવંશિકતા) એટલે પિતૃઓમાંથી સંતતિમાં લક્ષણોનું વહન થવું.
$Evolution$ (ઉત્ક્રાંતિ) એ ક્રમિક પેઢીઓ દરમિયાન જૈવિક વસ્તીના આનુવંશિક લક્ષણોમાં થતો ધીમો ફેરફાર છે.
$Similarity$ (સમાનતા) એટલે વ્યક્તિઓ વચ્ચેની સામ્યતા,જે ભિન્નતાથી વિપરીત છે.
તેથી,વ્યક્તિગત તફાવતો માટેનો સાચો શબ્દ $Variation$ (ભિન્નતા) છે.

(B) ભિન્નતા એટલે એક જ જાતિના સજીવો વચ્ચે જોવા મળતા લક્ષણોમાં તફાવત.
લિંગી પ્રજનન કરતા સજીવોમાં,ભિન્નતા મુખ્યત્વે અર્ધીકરણ દરમિયાન જનીનોના પુનઃસંયોજન અને વિકૃતિઓ (mutations) ને કારણે ઉદ્ભવે છે.
જનીનો એ આનુવંશિકતાના એકમો છે જે માતા-પિતા પાસેથી સંતતિમાં માહિતીનું વહન કરે છે.
જનીનોના $DNA$ ક્રમમાં થતા ફેરફારો,જેને વિકૃતિઓ કહેવાય છે,અથવા લિંગી પ્રજનન દરમિયાન જનીનોની અદલાબદલી જનીનિક ભિન્નતા તરફ દોરી જાય છે.
તેથી,વસ્તીમાં જોવા મળતી ભિન્નતા માટે જનીનો જવાબદાર છે.

(A) જીવવિજ્ઞાનની જે શાખામાં આનુવંશિકતા અને ભિન્નતાનો અભ્યાસ કરવામાં આવે છે તેને $Genetics$ (આનુવંશિકતા વિજ્ઞાન) કહેવામાં આવે છે.
$Heredity$ (આનુવંશિકતા) એટલે પિતૃઓમાંથી સંતતિમાં લક્ષણોનું વહન,જ્યારે $variation$ (ભિન્નતા) એટલે એક જ જાતિના સજીવો વચ્ચે જોવા મળતા તફાવતો.
$Evolution$ (ઉદવિકાસ) એ સમય જતાં સજીવોના ક્રમિક વિકાસનો અભ્યાસ છે.
$Taxonomy$ (વર્ગીકરણ વિદ્યા) એ સજીવોના વર્ગીકરણ સાથે સંબંધિત વિજ્ઞાનની શાખા છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.

(B) ગ્રેગર જોહાન મેન્ડલને 'આનુવંશિકતાના પિતા' તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
તેઓ પ્રથમ વૈજ્ઞાનિક હતા જેમણે આનુવંશિકતાના નિયમોને સમજવા માટે વટાણાના છોડ $(Pisum \, sativum)$ પર પ્રયોગોની વ્યવસ્થિત શ્રેણી હાથ ધરી હતી.
તેમના પ્રયોગો દ્વારા, તેમણે દર્શાવ્યું હતું કે લક્ષણો માતા-પિતામાંથી સંતાનોમાં કેવી રીતે પસાર થાય છે (વારસાગત લક્ષણો) અને તેમને મેળવેલા લક્ષણોથી અલગ પાડ્યા હતા, જે આગામી પેઢીમાં પસાર થતા નથી.

(B) $DNA$ $(Deoxyribonucleic \text{ acid})$ અણુ મોટાભાગના સજીવોમાં પ્રાથમિક આનુવંશિક દ્રવ્ય તરીકે કાર્ય કરે છે.
તેમાં સજીવોના વિકાસ, કાર્ય, વૃદ્ધિ અને પ્રજનન માટે જરૂરી કોડ કરેલી સૂચનાઓ (જનીનો) હોય છે.
પ્રજનન દરમિયાન, $DNA$ નું સ્વયંજનન થાય છે અને તે પિતૃઓમાંથી સંતતિમાં વહન પામે છે, જેના દ્વારા આનુવંશિક માહિતી એક પેઢીમાંથી બીજી પેઢીમાં પહોંચાડવાની ખાતરી થાય છે.

(B) મેન્ડલના પ્રભુતાના નિયમ મુજબ,જ્યારે શુદ્ધ ઊંચા છોડ $(TT)$ નું શુદ્ધ વામન છોડ $(tt)$ સાથે સંકરણ કરવામાં આવે છે,ત્યારે $F_{1}$ પેઢીની તમામ સંતતિ વિષમયુગ્મી ઊંચી $(Tt)$ હોય છે.
કારણ કે ઊંચાપણા માટેનું જનીન $(T)$ એ વામનપણાના જનીન $(t)$ પર પ્રભાવી છે,તેથી $F_{1}$ પેઢીના તમામ છોડ ઊંચા લક્ષણ ધરાવતા હશે.

(A) મેન્ડલના એકસંકરણ પ્રયોગમાં,$F_1$ પેઢીમાં બધા જ વિષમયુગ્મી ઊંચા છોડ $(Tt)$ મળે છે.
જ્યારે આ $F_1$ છોડનું સ્વફલન $(Tt \times Tt)$ કરવામાં આવે છે,ત્યારે મળતી $F_2$ પેઢીમાં સ્વરૂપ પ્રકારનું પ્રમાણ મેન્ડલના નિયમ મુજબ $3:1$ મળે છે.
આનો અર્થ એ છે કે $75 \%$ છોડ ઊંચા (જનીન પ્રકાર $TT$ અને $Tt$) અને $25 \%$ છોડ વામન (જનીન પ્રકાર $tt$) હોય છે.

(D) જ્યારે શુદ્ધ ઊંચા $(TT)$ વટાણાના છોડનું સંકરણ શુદ્ધ વામન $(tt)$ વટાણાના છોડ સાથે કરવામાં આવે છે,ત્યારે $F_{1}$ પેઢીમાં બધા જ વિષમયુગ્મી ઊંચા $(Tt)$ છોડ મળે છે.
$F_{1}$ પેઢીના બધા જ છોડ વિષમયુગ્મી $(Tt)$ હોવાથી,તેઓ શુદ્ધ ઊંચા કે શુદ્ધ વામન હોતા નથી.
તેથી,એવું વિધાન કે $F_{1}$ પેઢીના કેટલાક છોડ શુદ્ધ ઊંચા અથવા શુદ્ધ વામન છે,તે ખોટું છે.
આ પ્રશ્નના સંદર્ભમાં,વિકલ્પ $C$ અને $D$ બંને ખોટા છે,પરંતુ સામાન્ય રીતે આ પ્રકારના પ્રશ્નોમાં વિકલ્પ $D$ ને સૌથી વધુ ખોટું ગણવામાં આવે છે.

(A) વટાણાના છોડ $(Pisum \text{ } sativum)$ પરના $Gregor \text{ } Mendel$ ના પ્રયોગોમાં, તેમણે અવલોકન કર્યું કે જ્યારે શુદ્ધ ઊંચા છોડનું સંકરણ શુદ્ધ વામન (ઠિંગણા) છોડ સાથે કરવામાં આવે છે, ત્યારે $F_1$ પેઢીની તમામ સંતતિ ઊંચી હોય છે. આ દર્શાવે છે કે ઊંચાઈ માટેનું જનીન $(T)$ એ વામનતા માટેના જનીન $(t)$ પર પ્રભાવી છે. તેથી, ઊંચાઈ એ પ્રભાવી લક્ષણ છે.

(B) વટાણાના છોડમાં,ઊંચાપણાનો ગુણધર્મ એ નીચાપણાના ગુણધર્મ પર પ્રભાવી છે.
મેન્ડલના પ્રભુતાના નિયમ મુજબ,પ્રભાવી લક્ષણ સમયુગ્મી $(TT)$ અને વિષમયુગ્મી $(Tt)$ બંને સ્થિતિમાં અભિવ્યક્ત થાય છે.
તેથી,ઊંચાપણાનું સ્વરૂપ પ્રકાર (phenotype) સમયુગ્મી પ્રભાવી જનીન પ્રકાર $(TT)$ અને વિષમયુગ્મી જનીન પ્રકાર $(Tt)$ બંને દ્વારા દર્શાવવામાં આવે છે.

(D) વટાણાના છોડમાં,ઊંચાઈ '$T$' (ઊંચા) અને '$t$' (નીચા) જનીનો દ્વારા નક્કી થાય છે.
'$T$' એ '$t$' પર પ્રભાવી છે.
ઊંચા છોડનું જનીનિક બંધારણ '$TT$' (સમયુગ્મી પ્રભાવી) અથવા '$Tt$' (વિષમયુગ્મી) હોઈ શકે છે.
નીચા છોડનું જનીનિક બંધારણ '$tt$' (સમયુગ્મી પ્રચ્છન્ન) હોવું અનિવાર્ય છે.
તેથી,એવું વિધાન કે ઊંચા છોડનું જનીનિક બંધારણ '$Tt$' હોઈ શકે નહીં,તે ખોટું છે,કારણ કે '$T$' ની પ્રભાવિતાને લીધે '$Tt$' બંધારણ ધરાવતો છોડ ઊંચો જ હોય છે.

(A) આનુવંશિકતાનો એકમ $\text{જનીન}$ $(Gene)$ છે।
જનીનો એ રંગસૂત્રો પર આવેલા $DNA$ ના ચોક્કસ ખંડો છે, જે પ્રોટીન સંશ્લેષણ માટેની સૂચનાઓ ધરાવે છે, જે સજીવના લક્ષણો નક્કી કરે છે।
તેઓ પ્રજનન દરમિયાન પિતૃઓમાંથી સંતતિમાં વહન પામે છે, તેથી તે આનુવંશિકતાના પાયાના એકમો તરીકે કાર્ય કરે છે।

(A) રંગસૂત્રો એ એવી રચનાઓ છે જે $DNA$ ના સ્વરૂપમાં આનુવંશિક માહિતીનું વહન કરે છે.
લિંગી પ્રજનન દરમિયાન,નર અને માદા જન્યુઓ (શુક્રકોષ અને અંડકોષ) નું ફલન થાય છે.
આ જન્યુઓ વિશિષ્ટ કોષો છે જે દૈહિક કોષો $(2n)$ ની તુલનામાં અડધા રંગસૂત્રો $(n)$ ધરાવે છે.
જ્યારે ફલન દરમિયાન નર જન્યુ માદા જન્યુ સાથે જોડાય છે,ત્યારે બનતા યુગ્મનજને દરેક પિતૃ પાસેથી રંગસૂત્રોનો એક સેટ મળે છે,જેનાથી દ્વિકીય સંખ્યા $(2n)$ પુનઃસ્થાપિત થાય છે.
તેથી,જન્યુઓ એ માધ્યમ છે જેના દ્વારા પિતૃઓમાંથી સંતતિમાં રંગસૂત્રોનું વહન થાય છે.

(C) જનીનો એ આનુવંશિકતાના એકમો છે અને તે પિતૃઓમાંથી સંતતિમાં આનુવંશિક લક્ષણોના વહન માટે જવાબદાર છે. આ જનીનો રંગસૂત્રો પર આવેલા હોય છે. તેથી,રંગસૂત્રોને જનીનોના વાહક માનવામાં આવે છે.

(B) જનીનો એ આનુવંશિકતાના કાર્યાત્મક એકમો છે અને તે $DNA$ ના ખંડોના બનેલા હોય છે. આ જનીનો કોષના કોષકેન્દ્રમાં આવેલા રંગસૂત્રો પર ભૌતિક રીતે ગોઠવાયેલા હોય છે. દરેક રંગસૂત્ર $DNA$ ના લાંબા અણુનું બનેલું હોય છે જે હિસ્ટોન નામના પ્રોટીન ફરતે વીંટળાયેલું હોય છે. તેથી,જનીનોનું સાચું સ્થાન રંગસૂત્રો પર છે.

(C) માનવ દૈહિક કોષમાં કુલ $46$ રંગસૂત્રો હોય છે.
આ રંગસૂત્રો $23$ જોડીમાં ગોઠવાયેલા હોય છે.
તેમાંથી $22$ જોડી દૈહિક રંગસૂત્રો (autosomes) છે અને $1$ જોડી લિંગી રંગસૂત્રોની હોય છે (સ્ત્રીઓમાં $XX$ અને પુરુષોમાં $XY$).
તેથી, સાચો જવાબ $23$ જોડી છે.

(A) કેટલીક સ્નેઈલ (ગોકળગાય) ની પ્રજાતિઓ ઉભયલિંગી (hermaphrodites) હોય છે,જેનો અર્થ છે કે તેઓ નર અને માદા બંને પ્રજનન અંગો ધરાવે છે. અમુક પ્રજાતિઓમાં,તેઓ પ્રજનનની સુવિધા માટે પર્યાવરણીય પરિસ્થિતિઓ અથવા વસ્તીની ગીચતાના આધારે પોતાનું લિંગ બદલી શકે છે. આપેલા વિકલ્પોમાંથી,સ્નેઈલ એ સજીવ છે જે આ જૈવિક ક્ષમતા માટે જાણીતું છે.

(B) મનુષ્યમાં કુલ $46$ રંગસૂત્રો હોય છે, જે $23$ જોડમાં ગોઠવાયેલા હોય છે.
આ $23$ જોડમાંથી, $22$ જોડને દૈહિક રંગસૂત્રો (autosomes) કહેવામાં આવે છે, જે નર અને માદા બંનેમાં સમાન હોય છે.
$23$મી જોડ લિંગી રંગસૂત્રોની હોય છે, જે નર અને માદામાં અલગ-અલગ હોય છે (નરમાં $XY$ અને માદામાં $XX$).
તેથી, નર અને માદા બંનેમાં $22$ જોડ રંગસૂત્રો સમાન હોય છે.

(B) મનુષ્યમાં કુલ $46$ રંગસૂત્રો હોય છે, જે $23$ જોડમાં ગોઠવાયેલા હોય છે.
આ $23$ જોડમાંથી $22$ જોડને દૈહિક રંગસૂત્રો (autosomes) કહેવામાં આવે છે, જે નર અને માદા બંનેમાં સમાન હોય છે.
$23$મી જોડ લિંગી રંગસૂત્રોની હોય છે, જે નર અને માદામાં અલગ હોય છે: માદામાં $XX$ અને નરમાં $XY$ હોય છે.
તેથી, નર અને માદા બંનેમાં $22$ જોડ રંગસૂત્રો સમાન હોય છે.

(C) મનુષ્યમાં કુલ $23$ જોડ રંગસૂત્રો હોય છે.
જોડ $1$ થી $22$ ને દૈહિક રંગસૂત્રો (Autosomes) કહેવામાં આવે છે,જે શારીરિક લક્ષણો નક્કી કરે છે.
$23$ મી જોડને લિંગી રંગસૂત્રો (Sex chromosomes) કહેવામાં આવે છે,જે વ્યક્તિનું જૈવિક લિંગ નક્કી કરે છે.
સ્ત્રીઓમાં $23$ મી જોડ $XX$ હોય છે અને પુરુષોમાં તે $XY$ હોય છે.

(A) મનુષ્યમાં દરેક કોષમાં $23$ જોડ રંગસૂત્રો હોય છે.
તેમાંથી $22$ જોડ દૈહિક રંગસૂત્રો (autosomes) છે અને $23$ મી જોડ લિંગી રંગસૂત્રોની છે.
માનવ સ્ત્રીઓમાં,$23$ મી જોડના લિંગી રંગસૂત્રો સમાન હોય છે,જેને $XX$ તરીકે દર્શાવવામાં આવે છે.
માનવ પુરુષોમાં,$23$ મી જોડમાં એક $X$ અને એક $Y$ રંગસૂત્ર હોય છે,જેને $XY$ તરીકે દર્શાવવામાં આવે છે.

(A) મનુષ્યમાં કુલ $23$ જોડ રંગસૂત્રો હોય છે. પ્રથમ $22$ જોડ દૈહિક રંગસૂત્રો (autosomes) છે,જે સ્ત્રી અને પુરુષ બંનેમાં સમાન હોય છે. $23$મી જોડને લિંગી રંગસૂત્રો કહેવામાં આવે છે. પુરુષોમાં,$23$મી જોડમાં એક $X$ રંગસૂત્ર અને એક $Y$ રંગસૂત્ર હોય છે,જેને $XY$ તરીકે દર્શાવવામાં આવે છે. સ્ત્રીઓમાં,$23$મી જોડમાં બે $X$ રંગસૂત્રો હોય છે,જેને $XX$ તરીકે દર્શાવવામાં આવે છે.

(C) મનુષ્યોમાં,વ્યક્તિનું લિંગ તેના લિંગી રંગસૂત્રો દ્વારા નક્કી થાય છે.
માદામાં $XX$ રંગસૂત્રો હોય છે અને તેઓ હંમેશા $X$ રંગસૂત્ર ધરાવતા જન્યુઓ (અંડકોષ) ઉત્પન્ન કરે છે.
નરમાં $XY$ રંગસૂત્રો હોય છે અને તેઓ બે પ્રકારના શુક્રકોષો ઉત્પન્ન કરે છે: એક જે $X$ રંગસૂત્ર ધરાવે છે અને બીજા જે $Y$ રંગસૂત્ર ધરાવે છે.
જ્યારે $X$ રંગસૂત્ર ધરાવતો શુક્રકોષ અંડકોષ (જે હંમેશા $X$ રંગસૂત્ર ધરાવે છે) નું ફલન કરે છે,ત્યારે બનતા ફલિતાંડમાં $XX$ રંગસૂત્રો હોય છે.
$XX$ રંગસૂત્રો ધરાવતી વ્યક્તિ માદા તરીકે વિકસે છે.

(A) મનુષ્યમાં જાતિ નિશ્ચયન લિંગી રંગસૂત્રો પર આધારિત છે. માદામાં $XX$ રંગસૂત્રો અને નરમાં $XY$ રંગસૂત્રો હોય છે.
જનનકોષોના નિર્માણ દરમિયાન,માદા માત્ર $X$ રંગસૂત્ર ધરાવતા અંડકોષો ઉત્પન્ન કરે છે,જ્યારે નર $X$ અથવા $Y$ રંગસૂત્ર ધરાવતા શુક્રકોષો ઉત્પન્ન કરે છે.
જ્યારે $X$ રંગસૂત્ર ધરાવતો શુક્રકોષ અંડકોષનું ફલન કરે છે,ત્યારે બનતું ફલિતાંડ $XX$ (માદા) હોય છે.
જ્યારે $Y$ રંગસૂત્ર ધરાવતો શુક્રકોષ અંડકોષનું ફલન કરે છે,ત્યારે બનતું ફલિતાંડ $XY$ (નર) હોય છે.
$X$ રંગસૂત્ર ધરાવતા શુક્રકોષ અથવા $Y$ રંગસૂત્ર ધરાવતા શુક્રકોષ દ્વારા અંડકોષના ફલનની શક્યતા સમાન હોવાથી,નર કે માદા સંતતિ થવાની શક્યતા દરેક માટે $50 \%$ છે.

(C) મનુષ્યોમાં,બાળકની જાતિ લિંગી રંગસૂત્રો દ્વારા નક્કી કરવામાં આવે છે.
સ્ત્રીઓમાં બે $X$ રંગસૂત્રો $(XX)$ હોય છે,તેથી માતા દ્વારા ઉત્પન્ન થતા દરેક અંડકોષમાં $X$ રંગસૂત્ર હોય છે.
પુરુષોમાં એક $X$ અને એક $Y$ રંગસૂત્ર $(XY)$ હોય છે.
શુક્રકોષજનન દરમિયાન,$50\%$ શુક્રકોષોમાં $X$ રંગસૂત્ર અને $50\%$ શુક્રકોષોમાં $Y$ રંગસૂત્ર આવે છે.
જો $X$ રંગસૂત્ર ધરાવતો શુક્રકોષ અંડકોષનું ફલન કરે,તો યુગ્મનજ $XX$ (સ્ત્રી) બનશે.
જો $Y$ રંગસૂત્ર ધરાવતો શુક્રકોષ અંડકોષનું ફલન કરે,તો યુગ્મનજ $XY$ (પુરુષ) બનશે.
તેથી,શુક્રકોષ નિર્ણાયક પરિબળ છે કારણ કે તે $X$ અથવા $Y$ લિંગી રંગસૂત્ર ધરાવી શકે છે.

(D) સાચી જોડ નીચે મુજબ છે:
$1$. ઉપાર્જિત લક્ષણ: ઉંદરની કપાયેલી પૂંછડી $(c)$. ઉપાર્જિત લક્ષણો એવા લક્ષણો છે જે સજીવના જીવનકાળ દરમિયાન વિકસે છે અને વારસાગત હોતા નથી.
$2$. ઉત્ક્રાંતિના પુરાવા: અશ્મિઓ $(d)$. અશ્મિઓ જીવનના ઇતિહાસ અને ઉત્ક્રાંતિના ફેરફારો માટે સીધા પુરાવા પૂરા પાડે છે.
$3$. રચનાસદશ અંગો: પક્ષીની પાંખ અને ગરોળીનું અગ્ર-ઉપાંગ $(b)$. આ અંગો સમાન મૂળભૂત રચના અને વિકાસ ધરાવે છે પરંતુ અલગ-અલગ કાર્યો કરે છે.
$4$. કાર્યસદશ અંગો: પક્ષીની પાંખ અને પતંગિયાની પાંખ $(a)$. આ અંગો સમાન કાર્યો કરે છે પરંતુ તેમની રચના અને ઉત્ક્રાંતિનું મૂળ અલગ હોય છે.
તેથી,સાચો ક્રમ $(1-c), (2-d), (3-b), (4-a)$ છે.

(A) જે અંગો સમાન કાર્ય કરે છે અને બહારથી સમાન દેખાય છે પરંતુ તેમની પાયાની શરીરરચના અને ભ્રૂણીય ઉદ્ભવ અલગ હોય છે, તેમને $\text{કાર્યસદશ}$ $\text{અંગો}$ (Analogous organs) કહેવામાં આવે છે।
આ અંગો $\text{અભિસારી}$ $\text{ઉદવિકાસ}$ (Convergent evolution) નું પરિણામ છે, જેમાં વિવિધ જાતિઓ સમાન પર્યાવરણીય દબાણને અનુકૂલિત થવા માટે સ્વતંત્ર રીતે સમાન લક્ષણો વિકસાવે છે।
ઉદાહરણ તરીકે, પતંગિયાની પાંખો અને પક્ષીની પાંખો બંને ઉડવાનું કાર્ય કરે છે, પરંતુ તેમની આંતરિક હાડપિંજરની રચના સંપૂર્ણપણે અલગ હોય છે।

(A) અશ્મિઓની ઉંમરનો અંદાજ કાર્બન ડેટિંગ પદ્ધતિ (ખાસ કરીને,રેડિયોકાર્બન ડેટિંગ) નો ઉપયોગ કરીને લગાવી શકાય છે.
આ પદ્ધતિ અશ્મિના કાર્બનિક પદાર્થોમાં હાજર રેડિયોએક્ટિવ આઇસોટોપ $C^{14}$ ના ક્ષય પર આધારિત છે.
અશ્મિભૂત અવશેષોમાં $C^{14}$ અને $C^{12}$ ના ગુણોત્તરને માપીને,વૈજ્ઞાનિકો ગણતરી કરી શકે છે કે સજીવનું મૃત્યુ કેટલા સમય પહેલા થયું હતું.
તેથી,સાચી પદ્ધતિ કાર્બન ડેટિંગ પદ્ધતિ છે.

(B) અશ્મિઓની ઉંમર નક્કી કરવાની પ્રક્રિયાને રેડિયોકાર્બન ડેટિંગ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
આ પદ્ધતિ કાર્બનના કિરણોત્સર્ગી આઈસોટોપ પર આધારિત છે,જે ${}^{14}C$ છે.
સજીવો વાતાવરણમાંથી કાર્બનનું શોષણ કરે છે,જેમાં ${}^{14}C$ નો થોડો જથ્થો પણ સામેલ હોય છે.
સજીવના મૃત્યુ પછી,તે કાર્બનનું શોષણ કરવાનું બંધ કરે છે અને તેના અવશેષોમાં રહેલ ${}^{14}C$ જાણીતા અચળ દરે ક્ષય પામવાનું શરૂ કરે છે.
અશ્મિમાં બાકી રહેલા ${}^{14}C$ ના જથ્થાને માપીને,વૈજ્ઞાનિકો ગણતરી કરી શકે છે કે સજીવનું મૃત્યુ કેટલા સમય પહેલા થયું હતું.

(D) આંખોનો ઉત્ક્રાંતિ એ જૈવિક ઇતિહાસમાં એક મહત્વપૂર્ણ સીમાચિહ્ન છે. આપેલા વિકલ્પોમાંથી,$Planaria$ (એક ચપટા કૃમિ) એ પ્રથમ પ્રાણી છે જેમાં ઓસેલી $(ocelli)$ તરીકે ઓળખાતા આદિમ આંખના ટપકાં જોવા મળે છે. આ રચનાઓ પ્રકાશ અને અંધકારને પારખવા માટે સક્ષમ છે,જે સજીવને પ્રકાશ-અનુવર્તી વર્તન દર્શાવવા દે છે. જ્યારે $Paramoecium$ અને $Plasmodium$ એ એકકોષીય સજીવો છે જેમાં જટિલ સંવેદનાત્મક અંગોનો અભાવ હોય છે,અને $Peripatus$ એ વધુ જટિલ સંધિપાદ જેવું સજીવ છે,ત્યારે $Planaria$ એ ઉત્ક્રાંતિનો સૌથી પ્રારંભિક તબક્કો દર્શાવે છે જ્યાં પ્રાથમિક પ્રકાશ-સંવેદનાત્મક અંગો દેખાયા હતા.