Population Attributes Questions in Gujarati

(N/A) વય સંરચના એટલે વસ્તીમાં રહેલા વિવિધ વય જૂથોના સજીવોનું સાપેક્ષ પ્રમાણ. તે વસ્તીનો એક મુખ્ય ગુણધર્મ છે જે વસ્તીની વૃદ્ધિની સ્થિતિ (વધતી,સ્થિર અથવા ઘટતી) સમજવામાં મદદ કરે છે.

(N/A) વસ્તી ગણતરી એટલે કોઈ ચોક્કસ વિસ્તારમાં રહેતા વ્યક્તિઓની સંપૂર્ણ ગણતરી. માનવ વસ્તીના સંદર્ભમાં,વસ્તી વિષયક માહિતી એકત્રિત કરવા માટે દર $10$ વર્ષે વ્યવસ્થિત રીતે વસ્તી ગણતરી કરવામાં આવે છે.

(D) મૃત્યુદરની ગણતરી એકમ સમય દીઠ વ્યક્તિ દીઠ મૃત્યુની સંખ્યા તરીકે કરવામાં આવે છે.
સૂત્ર: $\text{મૃત્યુદર} = \frac{\text{મૃત્યુ પામેલા સજીવોની સંખ્યા}}{\text{શરૂઆતની વસ્તીનું કદ}}$
આપેલ છે:
મૃત્યુ પામેલા સજીવોની સંખ્યા = $8$
શરૂઆતની વસ્તીનું કદ = $80$
$\text{મૃત્યુદર} = \frac{8}{80} = 0.1 \text{ વ્યક્તિ દીઠ ડ્રોસોફિલા પ્રતિ અઠવાડિયે}$。
તેથી, સાચો વિકલ્પ $D$ છે。

(A) પરિસ્થિતિવિદ્યામાં,એક ચોક્કસ ભૌગોલિક વિસ્તારમાં આપેલા સમયે રહેતા અને એકબીજા સાથે આંતરક્રિયા કરતા એક જ જાતિના સભ્યોના સમૂહને $Population$ (વસ્તી) તરીકે વ્યાખ્યાયિત કરવામાં આવે છે.
- $Community$ (સમુદાય) એ એક જ વિસ્તારમાં રહેતી વિવિધ જાતિઓની વસ્તીનો બનેલો હોય છે.
- $Ecosystem$ (નિવસનતંત્ર) માં જૈવિક (સજીવ) અને અજૈવિક (નિર્જીવ) બંને ઘટકોનો સમાવેશ થાય છે.
- $Biome$ (જૈવવિસ્તાર) એ એક મોટો પ્રાદેશિક એકમ છે જે ચોક્કસ આબોહવા અને વનસ્પતિ દ્વારા લાક્ષણિકતા ધરાવે છે.

(C) વસ્તી એટલે એક ચોક્કસ ભૌગોલિક વિસ્તારમાં એક જ સમયે રહેતી એક જ જાતિની વ્યક્તિઓનો સમૂહ.
$1$. વસ્તીની વ્યક્તિઓ એક જ જાતિની હોય છે (વિધાન $A$ સાચું છે).
$2$. તેઓ અન્ય જાતિઓથી પ્રજનનક્ષમ રીતે અલગ પડે છે (વિધાન $B$ સાચું છે).
$3$. તેઓ સમાન જનીન સંચય ધરાવે છે અને આંતરપ્રજનન કરી શકે છે (વિધાન $D$ સાચું છે).
$4$. વિકલ્પ $C$ અસંગત છે કારણ કે એક જ જાતિની વ્યક્તિઓ સામાન્ય રીતે સમાન બાહ્યાકાર અને અંતઃસ્થ રચના ધરાવે છે,તેઓ આ બાબતોમાં એકબીજાથી અલગ હોતા નથી.

(B) જન્મદર એટલે એકમ સમય દીઠ વ્યક્તિ દીઠ થતા જન્મની સંખ્યા.
સૂત્ર: $\text{જન્મદર} = \frac{\text{નવી સંતતિની સંખ્યા}}{\text{પ્રારંભિક વસ્તીનું કદ}}$
આપેલ છે:
પ્રારંભિક વસ્તી $(N_0)$ = $30$
નવી સંતતિની સંખ્યા $(B)$ = $10$
ગણતરી:
$\text{જન્મદર} = \frac{10}{30} = \frac{1}{3} \approx 0.33$ સંતતિ પ્રતિ કમળ પ્રતિ વર્ષ.
તેથી, સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(D) મૃત્યુદરની ગણતરી ચોક્કસ સમયગાળા દરમિયાન થયેલા મૃત્યુની સંખ્યાને પ્રારંભિક વસ્તીના કદ વડે ભાગીને કરવામાં આવે છે.
મૃત્યુદર $= \frac{\text{મૃત્યુ પામેલા સજીવોની સંખ્યા}}{\text{પ્રારંભિક વસ્તીનું કદ}}$
આપેલ છે:
મૃત્યુ પામેલા સજીવોની સંખ્યા $= 10$
પ્રારંભિક વસ્તીનું કદ $= 50$
મૃત્યુદર $= \frac{10}{50} = 0.2$ વ્યક્તિગત પ્રતિ ફળમાખી પ્રતિ અઠવાડિયા.
તેથી, સાચો વિકલ્પ $D$ છે.

(C) વય-પિરામિડ $P$ પૂર્વ-પ્રજનનક્ષમ વ્યક્તિઓનો પહોળો આધાર દર્શાવે છે,જે વિસ્તરતી વસ્તી સૂચવે છે.
વય-પિરામિડ $Q$ પૂર્વ-પ્રજનનક્ષમ અને પ્રજનનક્ષમ વ્યક્તિઓનું પ્રમાણ લગભગ સમાન દર્શાવે છે,જે સ્થાયી વસ્તી સૂચવે છે.
વય-પિરામિડ $R$ પૂર્વ-પ્રજનનક્ષમ વ્યક્તિઓનો સાંકડો આધાર દર્શાવે છે,જે ઘટતી વસ્તી સૂચવે છે.
તેથી,$P$ વિસ્તરતી વસ્તી,$Q$ સ્થાયી વસ્તી અને $R$ ઘટતી વસ્તી દર્શાવે છે.

(A) કુલ વસ્તી = $2000$.
માદાની સંખ્યા = $1100$.
નરની સંખ્યા = કુલ વસ્તી - માદાની સંખ્યા = $2000 - 1100 = 900$.
માદાની ટકાવારી = $(1100 / 2000) \times 100 = 55\%$.
નરની ટકાવારી = $(900 / 2000) \times 100 = 45\%$.
તેથી,લિંગપ્રમાણ માદા - $55\%$ અને નર - $45\%$ છે.

(B) વસ્તીગીચતા $(N)$ ચાર મૂળભૂત પ્રક્રિયાઓ દ્વારા પ્રભાવિત થાય છે:
$1$. જન્મદર $(B)$: આપેલ સમયગાળા દરમિયાન થયેલા જન્મની સંખ્યા જે પ્રારંભિક ઘનતામાં ઉમેરાય છે.
$2$. અંતઃસ્થળાંતર $(I)$: આપેલ સમયગાળા દરમિયાન અન્યત્રથી નિવાસસ્થાનમાં આવેલી સમાન જાતિના સજીવોની સંખ્યા.
$3$. મૃત્યુદર $(D)$: આપેલ સમયગાળા દરમિયાન વસ્તીમાં થયેલા મૃત્યુની સંખ્યા.
$4$. બહિઃસ્થળાંતર $(E)$: આપેલ સમયગાળા દરમિયાન નિવાસસ્થાન છોડીને અન્યત્ર ગયેલા સજીવોની સંખ્યા.
આપેલ આકૃતિમાં:
- $S$ એ જન્મદર $(B)$ દર્શાવે છે.
- $P$ એ અંતઃસ્થળાંતર $(I)$ દર્શાવે છે.
- $Q$ એ મૃત્યુદર $(D)$ દર્શાવે છે.
- $R$ એ બહિઃસ્થળાંતર $(E)$ દર્શાવે છે.
વસ્તીગીચતામાં વધારો કરતા પરિબળો જન્મદર $(B)$ અને અંતઃસ્થળાંતર $(I)$ છે,જે અનુક્રમે $S$ અને $P$ ને અનુરૂપ છે. તેથી,$P$ અને $S$ વસ્તીગીચતામાં વધારા માટે જવાબદાર છે.

(D) સજીવો પર્યાવરણીય સ્થિરતા અને સંસાધનોની ઉપલબ્ધતાના આધારે તેમની યોગ્યતા (fitness) વધારવા માટે વિવિધ પ્રજનન વ્યૂહરચનાઓ વિકસાવે છે.
$1$. કેટલાક સજીવો મોટી સંખ્યામાં નાના કદની સંતતિઓ ઉત્પન્ન કરે છે (દા.ત.,છીપ,ગહન સામુદ્રિક માછલીઓ). આ વ્યૂહરચના એ સુનિશ્ચિત કરે છે કે શિકાર થવાની ઉચ્ચ સંભાવના હોવા છતાં થોડા સજીવો જીવિત રહે.
$2$. અન્ય સજીવો ઓછી સંખ્યામાં મોટા કદની સંતતિઓ ઉત્પન્ન કરે છે (દા.ત.,પક્ષીઓ,સસ્તનો). આ વ્યૂહરચના દરેક સંતતિને વધુ સારી પિતૃ સંભાળ અને જીવિત રહેવાની ઉચ્ચ સંભાવના પૂરી પાડવા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરે છે.
તેથી,$I$ (છીપ) અને $III$ (ગહન સામુદ્રિક માછલીઓ) ઘણી નાની સંતતિઓ ઉત્પન્ન કરે છે,જ્યારે $II$ (પક્ષીઓ) અને $IV$ (સસ્તનો) ઓછી મોટી સંતતિઓ ઉત્પન્ન કરે છે.
સાચો વિકલ્પ $I, III$ (ઘણી નાની સંતતિઓ) અને $II, IV$ (ઓછી મોટી સંતતિઓ) છે.

(C) વસ્તી ગીચતા $(N)$ ચાર મૂળભૂત પ્રક્રિયાઓને કારણે બદલાય છે: જન્મદર $(B)$,મૃત્યુદર $(D)$,અંતઃસ્થળાંતર $(I)$ અને બહિઃસ્થળાંતર $(E)$.
જન્મદર એ આપેલ સમયગાળા દરમિયાન વસ્તીમાં થતા નવા જન્મોની સંખ્યા છે જે પ્રારંભિક ઘનતામાં ઉમેરાય છે.
અંતઃસ્થળાંતર એ સમાન જાતિના સજીવોની સંખ્યા છે જે ધ્યાનમાં લેવાયેલ સમયગાળા દરમિયાન અન્યત્રથી નિવાસસ્થાનમાં આવ્યા છે.
જન્મદર અને અંતઃસ્થળાંતર બંને વસ્તી ગીચતામાં વધારો કરવામાં ફાળો આપે છે.
તેનાથી વિપરીત,મૃત્યુદર અને બહિઃસ્થળાંતર વસ્તી ગીચતામાં ઘટાડો કરવામાં ફાળો આપે છે.
તેથી,વસ્તી ગીચતામાં વધારા સાથે સંબંધિત પરિબળો જન્મદર અને અંતઃસ્થળાંતર છે.

(C) વિધાન $(A)$ સાચું છે કારણ કે જન્મ,મૃત્યુ,ઇમિગ્રેશન અને ઇમિગ્રેશનને કારણે વસ્તીનું કદ સમય સાથે બદલાય છે.
વિધાન $(B)$ ખોટું છે કારણ કે કુલ સંખ્યા હંમેશા સૌથી યોગ્ય માપદંડ નથી. ઉદાહરણ તરીકે,ગાઢ આવરણવાળી મોટી વસ્તીમાં,વ્યક્તિઓની ગણતરી કરવી મુશ્કેલ અથવા અર્થહીન છે; આવા કિસ્સાઓમાં,બાયોમાસ અથવા ટકાવારી કવરનો ઉપયોગ થાય છે.
વિધાન $(C)$ ખોટું છે કારણ કે અમર્યાદિત સંસાધનો સાથે વધતી વસ્તી ઘાતાંકીય વૃદ્ધિ ($J$-આકારનો વળાંક) દર્શાવે છે,જેમાં મંદન અથવા એસિમ્પ્ટોટ જોવા મળતું નથી. આપેલ વર્ણન (લેગ,પ્રવેગ,મંદન,એસિમ્પ્ટોટ) લોજિસ્ટિક વૃદ્ધિ ($S$-આકારનો વળાંક) ને દર્શાવે છે જે મર્યાદિત સંસાધનો હેઠળ થાય છે.
વિધાન $(D)$ સાચું છે કારણ કે જીવન ઇતિહાસના લક્ષણો (જેમ કે ક્લચ કદ,પ્રથમ પ્રજનન સમયે ઉંમર) નિવાસસ્થાનના ચોક્કસ પર્યાવરણીય અવરોધો હેઠળ ફિટનેસ વધારવા માટે વિકસિત અનુકૂલન છે.
તેથી,ફક્ત વિધાન $(A)$ અને $(D)$ સાચા છે.

(D) વસ્તીનું કદ એ એક ગતિશીલ પરિમાણ છે જે ખોરાકની ઉપલબ્ધતા,આબોહવાની સ્થિતિ,શિકારનું દબાણ અને સ્પર્ધા જેવા વિવિધ પરિબળોને આધારે સમય સાથે બદલાય છે.
$A$,$B$,અને $C$ એ સીધા પરિબળો છે જે જન્મ દર,મૃત્યુ દર અને સ્થળાંતરને અસર કરે છે,જેનાથી વસ્તી ગીચતા પર અસર પડે છે.
$D$ (બાહ્યાકાર વિદ્યાકીય તફાવતો) એ વસ્તીમાં રહેલા સજીવોના શારીરિક દેખાવને દર્શાવે છે. જોકે વસ્તીમાં બાહ્યાકાર વિવિધતા જોવા મળે છે,પરંતુ તે વસ્તીના કુલ કદ અથવા વૃદ્ધિ દરને સીધી રીતે નિર્ધારિત કરતી નથી. તેથી,વસ્તીનું કદ બાહ્યાકાર વિદ્યાકીય તફાવતો પર આધારિત નથી.

(D) વ્યક્તિગત સજીવને જાતિ (નર અથવા માદા) હોય છે,પરંતુ તેને જાતિ પ્રમાણ હોતું નથી. જાતિ પ્રમાણ એ વસ્તીનું લક્ષણ છે,જે વસ્તીમાં નર અને માદાના ગુણોત્તર તરીકે વ્યાખ્યાયિત થાય છે.
તે જ રીતે,વ્યક્તિગત સજીવ કાં તો જન્મે છે અથવા મૃત્યુ પામે છે,પરંતુ તેને જન્મ દર કે મૃત્યુ દર હોતો નથી. જન્મ દર (natality) અને મૃત્યુ દર (mortality) ને ચોક્કસ સમયગાળા દરમિયાન વસ્તીમાં માથાદીઠ જન્મ અથવા મૃત્યુ તરીકે દર્શાવવામાં આવે છે.
તેથી,આપેલા તમામ લક્ષણો વસ્તીના છે અને વ્યક્તિગત સજીવના નથી.

(B) વસ્તી વિદ્યામાં,$Natality$ (જન્મદર) એટલે આપેલ સમયગાળા દરમિયાન વસ્તીમાં થતા જન્મની સંખ્યા જે પ્રારંભિક ઘનતામાં ઉમેરાય છે.
$Absolute$ $natality$ (અથવા $Maximum$ $natality$) એ આદર્શ પર્યાવરણીય પરિસ્થિતિઓમાં શક્ય મહત્તમ જન્મ સંખ્યા છે,જ્યાં કોઈ સ્પર્ધા હોતી નથી અને ખોરાક તથા પાણી જેવા સંસાધનો વિપુલ પ્રમાણમાં ઉપલબ્ધ હોય છે.
$Realized$ $natality$ એ વર્તમાન પર્યાવરણીય પરિસ્થિતિઓમાં જોવા મળતો વાસ્તવિક જન્મદર છે,જે સામાન્ય રીતે સ્પર્ધા અને સંસાધનોની ઉપલબ્ધતા દ્વારા મર્યાદિત હોય છે.
તેથી,આદર્શ પરિસ્થિતિઓમાં થતા જન્મ માટેનો સાચો શબ્દ $Absolute$ $natality$ છે.

(A) સજીવો તેમના પર્યાવરણમાં રહેલા પસંદગીના દબાણના આધારે સૌથી કાર્યક્ષમ પ્રજનન વ્યૂહરચના તરફ વિકસે છે.
કેટલાક સજીવો,જેમ કે ઓઇસ્ટર્સ,મોટી સંખ્યામાં નાના કદના સંતતિ ઉત્પન્ન કરે છે (દા.ત.,ઓઇસ્ટર્સ લાખો ઇંડા મૂકે છે) જેથી ખાતરી કરી શકાય કે ઓછામાં ઓછા થોડા સજીવો શિકાર અને પર્યાવરણીય પડકારો સામે ટકી શકે.
અન્ય સજીવો,જેમ કે સસ્તન પ્રાણીઓ,ઓછી સંખ્યામાં મોટા કદના સંતતિ ઉત્પન્ન કરે છે અને તેમના સંતાનોના અસ્તિત્વને સુનિશ્ચિત કરવા માટે પિતૃ સંભાળમાં નોંધપાત્ર ઉર્જા ખર્ચે છે.
બંને વ્યૂહરચનાઓ તેમના સંબંધિત નિવસનતંત્રમાં યોગ્યતા (fitness) વધારવા માટેના ઉત્ક્રાંતિ અનુકૂલનો છે.
તેથી,વિધાન $A$ અને $B$ બંને સાચા છે.

(C) રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાનો અને ટાઇગર રિઝર્વમાં વાઘની વસ્તી ગણતરી ઘણીવાર પરોક્ષ પદ્ધતિઓ પર આધારિત હોય છે કારણ કે વાઘ ખૂબ જ છુપાઈને રહેતા,એકાંતપ્રિય અને નિશાચર પ્રાણીઓ છે.
ચોક્કસપણે,આ વસ્તી ગણતરી તેમના કુદરતી નિવાસસ્થાનમાં જોવા મળતા પગલાંની છાપ (pugmarks) અને મળના ગોળા (faecal pellets) ની ઓળખ અને ગણતરી પર આધાર રાખે છે.
આ સંકેતો દરેક વ્યક્તિને સીધા જોયા વગર આપેલ વિસ્તારમાં વાઘની વસ્તીની ઘનતા અને વિતરણનો અંદાજ કાઢવા માટે વિશ્વસનીય ડેટા પૂરો પાડે છે.

(B) જન્મ દર એટલે કે પ્રતિ એકમ સમયમાં પ્રતિ સજીવ ઉત્પન્ન થતી નવી સંતતિની સંખ્યા.
જન્મ દર = $\frac{\text{નવી સંતતિની સંખ્યા}}{\text{પ્રારંભિક વસ્તીનું કદ}}$
આપેલ છે કે,જન્મ દર = $4$ સંતતિ/કાર્પ/વર્ષ અને પ્રારંભિક વસ્તી = $500$.
તેથી,નવી સંતતિની સંખ્યા = $\text{જન્મ દર} \times \text{પ્રારંભિક વસ્તી}$
નવી સંતતિની સંખ્યા = $4 \times 500 = 2000$.
વર્ષના અંતે કાર્પ માછલીઓની કુલ સંખ્યા = $\text{પ્રારંભિક વસ્તી} + \text{નવી સંતતિ}$
કુલ વસ્તી = $500 + 2000 = 2500$.

(D) હંગેરી માટેનો વય પિરામિડ સાંકડો આધાર અને પહોળો મધ્ય/ઉપરનો ભાગ દર્શાવે છે.
આ પિરામિડમાં,પ્રજનન-પૂર્વે અને પ્રજનન વય જૂથોમાં વ્યક્તિઓની સંખ્યા પ્રજનન-પશ્ચાત વય જૂથમાં રહેલી વ્યક્તિઓની સંખ્યાની સરખામણીમાં ઓછી છે.
આ ઘટતી જતી વસ્તી સૂચવે છે,જે નકારાત્મક વૃદ્ધિનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે.

(D) નિરપેક્ષ જન્મદર (અથવા મહત્તમ જન્મદર) એ આદર્શ પર્યાવરણીય પરિસ્થિતિઓમાં થતા જન્મની સૈદ્ધાંતિક મહત્તમ સંખ્યા છે,જ્યાં કોઈ સ્પર્ધા કે મર્યાદિત પરિબળો હોતા નથી.
વાસ્તવિક જન્મદર એ વર્તમાન પર્યાવરણીય પરિસ્થિતિઓમાં થતા જન્મની વાસ્તવિક સંખ્યા છે,જે સામાન્ય રીતે સંસાધનો,શિકાર અને સ્પર્ધા દ્વારા મર્યાદિત હોય છે.
પર્યાવરણીય પરિસ્થિતિઓ ભાગ્યે જ આદર્શ હોવાથી,વાસ્તવિક જન્મદર હંમેશા સૈદ્ધાંતિક મહત્તમ જન્મદર (નિરપેક્ષ જન્મદર) કરતા ઓછો હોય છે.
તેથી,નિરપેક્ષ જન્મદર એ હંમેશા વાસ્તવિક જન્મદર કરતા વધારે હોય છે.

(A) વસ્તી એટલે એક ચોક્કસ સમયે ચોક્કસ ભૌગોલિક વિસ્તારમાં રહેતી એક જ જાતિના સજીવોનો સમૂહ.
વસ્તીના મુખ્ય લક્ષણોમાં જન્મદર (Natality),મૃત્યુદર (Mortality),વય વિતરણ (જે વય પિરામિડ દ્વારા દર્શાવવામાં આવે છે),જાતિ પ્રમાણ અને વસ્તી વૃદ્ધિ (દા.ત.,વધતી જતી,સ્થિર અથવા ઘટતી વસ્તી) નો સમાવેશ થાય છે.
વિકલ્પ $A$ 'ઉર્જાનું એક સ્વરૂપમાંથી બીજા સ્વરૂપમાં રૂપાંતરણ' દર્શાવે છે,જે ઉષ્માગતિશાસ્ત્રનો મૂળભૂત સિદ્ધાંત છે અને તે નિવસનતંત્રનું લક્ષણ છે,વસ્તીનું નહીં.
તેથી,તે વસ્તીનું લક્ષણ નથી.

(B) વસ્તીની ઘનતા $(N)$ ચાર મુખ્ય પરિબળો પર આધાર રાખે છે: જન્મદર $(B)$,મૃત્યુદર $(D)$,ઇમિગ્રેશન $(I)$ અને એમિગ્રેશન $(E)$.
સમય $t+1$ પર વસ્તીની ઘનતાનું સૂત્ર છે: $N_{t+1} = N_t + [(B + I) - (D + E)]$.
જ્યારે વસ્તી છોડીને જતા વ્યક્તિઓની સંખ્યા વસ્તીમાં પ્રવેશતા વ્યક્તિઓની સંખ્યા કરતા વધી જાય ત્યારે વસ્તીની ઘનતા ઘટે છે.
ચોક્કસપણે,મૃત્યુદરમાં $(D)$ વધારો અથવા ઉત્પ્રવાસમાં $(E)$ વધારો વસ્તીની ઘનતામાં ઘટાડો કરે છે.
તેથી,વિકલ્પ $B$ સાચો છે કારણ કે તે વસ્તીનું કદ ઘટાડતા પરિબળોનું વર્ણન કરે છે.

(D) જન્મદર (Natality) એટલે આપેલ સમયગાળા દરમિયાન વસ્તીમાં થતા જન્મની સંખ્યા. તેને એકમ વિસ્તાર દીઠ અને એકમ સમય દીઠ થતા જન્મની સંખ્યા તરીકે વ્યાખ્યાયિત કરવામાં આવે છે.
$1$. ઇમિગ્રેશન $(I)$ એ સમાન જાતિના વ્યક્તિઓની સંખ્યા છે જે ધ્યાનમાં લેવાયેલા સમયગાળા દરમિયાન અન્યત્રથી નિવાસસ્થાનમાં આવ્યા છે.
$2$. એમિગ્રેશન $(E)$ એ વસ્તીના એવા વ્યક્તિઓની સંખ્યા છે જેઓ ધ્યાનમાં લેવાયેલા સમયગાળા દરમિયાન નિવાસસ્થાન છોડીને અન્યત્ર ગયા છે.
$3$. મૃત્યુદર (Mortality) એ આપેલ સમયગાળા દરમિયાન વસ્તીમાં થતા મૃત્યુની સંખ્યા છે.
$4$. જન્મદર (Natality) એ આપેલ સમયગાળા દરમિયાન વસ્તીમાં થતા જન્મની સંખ્યા છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.

(A) મૃત્યુદર એટલે ચોક્કસ સમયગાળા દરમિયાન વસ્તીમાં થતા મૃત્યુની સંખ્યા.
તે વસ્તી ગીચતા ઘટાડતા મુખ્ય પરિબળોમાંનું એક છે.
તેનાથી વિપરીત,જન્મદર એટલે ચોક્કસ સમયગાળા દરમિયાન વસ્તીમાં થતા જન્મની સંખ્યા,જે વસ્તી ગીચતામાં વધારો કરે છે.
તેથી,મૃત્યુદર એ વસ્તીમાં વ્યક્તિઓના મૃત્યુનો દર છે.

(C) વય પિરામિડમાં,જ્યારે પ્રજનન-પૂર્વ વય જૂથમાં વ્યક્તિઓનું પ્રમાણ પ્રજનન અને પ્રજનન-પશ્ચાત વય જૂથો કરતા ઓછું હોય ત્યારે વસ્તીને ઘટતી વસ્તી તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.
આ સૂચવે છે કે જન્મ દર ઓછો છે અને વસ્તી પોતાની જાતને બદલી રહી નથી,જેના પરિણામે સમય જતાં કુલ વસ્તીના કદમાં ઘટાડો થાય છે.
તેથી,ઘટતી વસ્તી માટેની સાચી સ્થિતિ એ છે કે પ્રજનન-પૂર્વ વય જૂથ એ પ્રજનન વય જૂથ કરતા નાનું હોય છે.

(C) વસ્તી ગતિશીલતા (Population dynamics) એટલે સમય જતાં વસ્તીનું કદ અને બંધારણ કેવી રીતે અને શા માટે બદલાય છે તેનો અભ્યાસ. તેમાં જન્મ દર,મૃત્યુ દર,સ્થળાંતર (આગમન અને નિર્ગમન) જેવા પરિબળોનું વિશ્લેષણ કરવામાં આવે છે જે વસ્તીના કદ અને રચનાને અસર કરે છે. તેથી,વસ્તીના બદલાતા સ્વરૂપને વસ્તી ગતિશીલતા કહેવામાં આવે છે.

(B) સમય $t+1$ પર વસ્તીની ઘનતા $(N)$ નીચેના સૂત્રનો ઉપયોગ કરીને ગણવામાં આવે છે: $N_{t+1} = N_t + [(B + I) - (D + E)]$.
જ્યાં:
$B$ = જન્મદર (Natality)
$I$ = સ્થળાંતર - અંદર આવવું (Immigration)
$D$ = મૃત્યુદર (Mortality)
$E$ = સ્થળાંતર - બહાર જવું (Emigration)
વસ્તીની ઘનતા ત્યારે વધે છે જ્યારે વસ્તીમાં ઉમેરાતા સજીવોની સંખ્યા $(B + I)$ એ વસ્તીમાંથી દૂર થતા સજીવોની સંખ્યા $(D + E)$ કરતા વધારે હોય.
તેથી,જન્મદર $(B)$ અને સ્થળાંતર - અંદર આવવું $(I)$ માં વધારો થવાથી વસ્તીની ઘનતામાં વધારો થાય છે.

(D) વસ્તીની ઘનતા $(N)$ મુખ્યત્વે ચાર પરિબળો દ્વારા પ્રભાવિત થાય છે: જન્મદર $(B)$,મૃત્યુદર $(D)$,સ્થળાંતર-અંદર $(I)$ અને સ્થળાંતર-બહાર $(E)$.
સમય $t+1$ પર વસ્તીની ઘનતાનું સૂત્ર છે: $N_{t+1} = N_t + [(B + I) - (D + E)]$.
$1$. જન્મદર $(B)$: આપેલ સમયગાળા દરમિયાન વસ્તીમાં થતા જન્મની સંખ્યા,જે વસ્તીની ઘનતામાં વધારો કરે છે.
$2$. સ્થળાંતર-અંદર $(I)$: આપેલ સમયગાળા દરમિયાન અન્યત્રથી વસવાટમાં આવેલ સમાન જાતિના સજીવોની સંખ્યા,જે વસ્તીની ઘનતામાં વધારો કરે છે.
$3$. મૃત્યુદર $(D)$: આપેલ સમયગાળા દરમિયાન વસ્તીમાં થતા મૃત્યુની સંખ્યા,જે વસ્તીની ઘનતામાં ઘટાડો કરે છે.
$4$. સ્થળાંતર-બહાર $(E)$: આપેલ સમયગાળા દરમિયાન વસવાટ છોડીને અન્યત્ર ગયેલા સજીવોની સંખ્યા,જે વસ્તીની ઘનતામાં ઘટાડો કરે છે.
તેથી,વસ્તીની ઘનતા ત્યારે વધે છે જ્યારે જન્મદર $(B)$ અથવા સ્થળાંતર-અંદર $(I)$ વધે,અથવા મૃત્યુદર $(D)$ કે સ્થળાંતર-બહાર $(E)$ ઘટે.

(A) વય પિરામિડ વસ્તીમાં વિવિધ વય જૂથોનું વિતરણ દર્શાવે છે:
$1$. પિરામિડ $C$ માં પ્રજનન-પૂર્વેના વ્યક્તિઓનો આધાર પહોળો છે,જે વધતી જતી વસ્તી સૂચવે છે.
$2$. પિરામિડ $B$ સ્થિર વિતરણ દર્શાવે છે જ્યાં પ્રજનન-પૂર્વેના અને પ્રજનનક્ષમ વ્યક્તિઓ લગભગ સમાન છે,જે સ્થિર વસ્તી સૂચવે છે.
$3$. પિરામિડ $A$ ઘંટ આકારની રચના દર્શાવે છે,જે પણ સ્થિર વસ્તીનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે.
$4$. પિરામિડ $D$ માં પ્રજનનક્ષમ જૂથની તુલનામાં પ્રજનન-પૂર્વેના વ્યક્તિઓનો આધાર સાંકડો છે,જે ઘટતી જતી વસ્તી સૂચવે છે.
તેથી,$A$ અને $B$ સ્થિર વસ્તીનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે,જ્યારે $D$ ઘટતી જતી વસ્તી દર્શાવે છે. આપેલા વિકલ્પો મુજબ,$A$ અને $B$ સ્થિર વસ્તી છે તે સાચો જવાબ છે.

(B) વસ્તીનું કદ,જેને તકનીકી રીતે વસ્તી ગીચતા $(N)$ કહેવામાં આવે છે,તે માત્ર સંખ્યામાં જ માપવું જરૂરી નથી.
આપણા રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાનો અને ટાઈગર રિઝર્વમાં વાઘની વસ્તી ગણતરી ઘણીવાર તેમના પગના નિશાન (Pug marks) અને મળના નમૂનાઓ (fecal pellets) પર આધારિત હોય છે.

(B) પરિસ્થિતિવિદ્યા (Ecology) માં,વસ્તીને એક ચોક્કસ ભૌગોલિક વિસ્તારમાં આપેલા સમયમાં રહેતા એક જ જાતિના સભ્યોના સમૂહ તરીકે વ્યાખ્યાયિત કરવામાં આવે છે. આ સભ્યો આંતરપ્રજનન કરવા માટે સક્ષમ હોય છે અને સામાન્ય જનીન સંચય (gene pool) ધરાવે છે.

(D) વસ્તીની ઘનતા $(N)$ ચાર મુખ્ય પરિબળો દ્વારા પ્રભાવિત થાય છે: જન્મદર $(B)$,મૃત્યુદર $(D)$,સ્થળાંતર-આગમન $(I)$,અને સ્થળાંતર-ગમન $(E)$.
સમય $t+1$ પર વસ્તીની ઘનતાનું સૂત્ર આ મુજબ છે: $N_{t+1} = N_t + [(B + I) - (D + E)]$.
જન્મદર $(B)$ એ ચોક્કસ સમયગાળા દરમિયાન વસ્તીમાં થતા જન્મની સંખ્યા દર્શાવે છે,જે વસ્તીમાં સભ્યોનો ઉમેરો કરે છે.
સ્થળાંતર-આગમન $(I)$ એ ચોક્કસ સમયગાળા દરમિયાન અન્ય રહેઠાણમાંથી તે વસવાટમાં આવીને જોડાયેલા સમાન જાતિના સભ્યોની સંખ્યા છે,જે પણ વસ્તીમાં સભ્યોનો ઉમેરો કરે છે.
આમ,જન્મદર અને સ્થળાંતર-આગમન બંને વસ્તીમાં સભ્યોની સંખ્યામાં વધારો કરે છે,તેથી આ દરોમાં વધારો થવાથી વસ્તીની કુલ ઘનતામાં વધારો થશે.

(B) આપેલ વય પિરામિડમાં પાયો (પ્રજનન પૂર્વેની વય જૂથ) મધ્ય ભાગ (પ્રજનન વય જૂથ) કરતા સાંકડો છે.
આ આકાર ઘટતી જતી વસ્તીનું લક્ષણ છે,જેમાં પ્રજનન વય જૂથમાં વ્યક્તિઓની સંખ્યા પ્રજનન પૂર્વેના વય જૂથ કરતા વધારે હોય છે,જેના પરિણામે સમય જતાં વસ્તીમાં ઘટાડો થાય છે.

(C) આપેલ આકૃતિમાં વસ્તી ગીચતા $(N)$ ને અસર કરતા પરિબળો દર્શાવેલ છે:
$I$ એટલે ઈમિગ્રેશન (અંદર આવતા સજીવો,$+$).
$B$ એટલે જન્મદર (વસ્તીમાં ઉમેરો,$+$).
$D$ એટલે મૃત્યુદર (વસ્તીમાંથી ઘટાડો,$-$).
$E$ એટલે એમિગ્રેશન (વસ્તીમાંથી બહાર જતા સજીવો,$-$).
તેથી,$P$ એ મૃત્યુદર $(D)$ દર્શાવે છે અને $Q$ એ એમિગ્રેશન $(E)$ દર્શાવે છે.
$P$ અને $Q$ બંને વસ્તી ગીચતા ઘટાડતા પરિબળો છે,તેથી બંનેને ઋણ ચિહ્ન $(-)$ સાથે દર્શાવવામાં આવે છે.
આમ,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.

(C) વસ્તી ગીચતા $(N)$ ચાર મૂળભૂત પ્રક્રિયાઓ દ્વારા અસર પામે છે. વસ્તી ગીચતામાં વધારો કરતા બે પરિબળો નીચે મુજબ છે:
$1$. જન્મદર (Natality): આપેલ સમયગાળા દરમિયાન વસ્તીમાં થતા નવા જન્મ,જે પ્રારંભિક ગીચતામાં ઉમેરાય છે.
$2$. સ્થળાંતર (Immigration): આપેલ સમયગાળા દરમિયાન અન્ય વિસ્તારમાંથી તે જ જાતિના સજીવોનું વસવાટમાં આવવું.
તેનાથી વિપરીત,મૃત્યુદર (Mortality) અને સ્થળાંતર (Emigration - બહાર જવું) વસ્તી ગીચતામાં ઘટાડો કરે છે. તેથી,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.

(A) સમય $t+1$ પર વસ્તી ગીચતા $(N_{t+1})$ નીચેના સૂત્રનો ઉપયોગ કરીને ગણવામાં આવે છે:
$N_{t+1} = N_t + [(B + I) - (D + E)]$
જ્યાં:
$N_t$ = પ્રારંભિક વસ્તી = $80$
$B$ = જન્મદર = $4$
$I$ = ઇમિગ્રેશન (અંદર આવતા) = $6$
$D$ = મૃત્યુદર = $2$
$E$ = એમિગ્રેશન (બહાર જતા) = $3$
કિંમતો મૂકતા:
$N_{t+1} = 80 + [(4 + 6) - (2 + 3)]$
$N_{t+1} = 80 + [10 - 5]$
$N_{t+1} = 80 + 5 = 85$
તેથી,વસ્તી ગીચતા $85$ છે.

(A) આપેલ વય પિરામિડ ઘંટ આકારની રચના દર્શાવે છે,જે સ્થિર વસ્તીની લાક્ષણિકતા છે.
સ્થિર વસ્તીમાં,પ્રજનન પૂર્વેના અને પ્રજનન વય જૂથોમાં વ્યક્તિઓનું પ્રમાણ પ્રમાણમાં સ્થિર રહે છે.
આ સૂચવે છે કે જન્મ દર મૃત્યુ દરની લગભગ સમાન છે,જે સમય જતાં સ્થિર વસ્તીનું કદ જાળવી રાખે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.

(A) મૃત્યુદરની ગણતરી ચોક્કસ સમયગાળા દરમિયાન મૃત્યુ પામેલા સજીવોની સંખ્યાને પ્રારંભિક વસ્તીના કદ વડે ભાગીને કરવામાં આવે છે.
મૃત્યુદર = $\frac{\text{મૃત્યુ પામેલા સજીવોની સંખ્યા}}{\text{પ્રારંભિક વસ્તીનું કદ}}$
મૃત્યુદર = $\frac{8}{80} = 0.1$ સજીવ પ્રતિ સજીવ પ્રતિ સમયગાળો.
તેથી, મૃત્યુદર $0.1$ સજીવ/સમયગાળો છે.

(B) વસ્તીમાં ચોખ્ખા ફેરફાર માટેનું સૂત્ર છે: $\text{ચોખ્ખો વધારો} = (\text{જન્મદર} + \text{ઇમિગ્રેશન}) - (\text{મૃત્યુદર} + \text{ઇમિગ્રેશન})$.
આપેલ કિંમતો છે: $\text{જન્મદર} = 25$, $\text{મૃત્યુદર} = 24$, $\text{ઇમિગ્રેશન} = 2$ અને $\text{ઇમિગ્રેશન} = 3$.
આ કિંમતોને સૂત્રમાં મૂકતા:
$\text{ચોખ્ખો વધારો} = (25 + 2) - (24 + 3)$
$\text{ચોખ્ખો વધારો} = 27 - 27 = 0$.
તેથી, વસ્તીમાં ચોખ્ખો વધારો $0$ છે.

(D) સાચો જવાબ $D$ છે.
વસ્તીનું કદ એ સ્થિર પરિમાણ નથી; તે વિવિધ પારિસ્થિતિક પરિબળોને કારણે સતત બદલાતું રહે છે.
$1$. ખોરાકની ઉપલબ્ધતા: મર્યાદિત સંસાધનો વસ્તી વૃદ્ધિને મર્યાદિત કરે છે,જ્યારે ખોરાકની વિપુલતા તેને પ્રોત્સાહન આપે છે.
$2$. શિકારનું દબાણ: શિકારનો ઊંચો દર શિકાર બનતી જાતિઓની વસ્તીનું કદ ઘટાડે છે.
$3$. પ્રતિકૂળ હવામાન: દુષ્કાળ,પૂર અથવા ગંભીર શિયાળો જેવી આત્યંતિક પરિસ્થિતિઓ વસ્તીની ગીચતામાં નોંધપાત્ર ઘટાડો કરી શકે છે.
તેથી,ઉલ્લેખિત તમામ પરિબળો વસ્તીના કદમાં થતા ફેરફારો માટે જવાબદાર છે.

(A) સાચો જવાબ $A$ (ઘટતી) છે.
આકૃતિમાં દર્શાવેલ વય પિરામિડ ઘટતી વસ્તીનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે.
આ પ્રકારના પિરામિડમાં,પ્રજનન પૂર્વેની વયના વ્યક્તિઓનું પ્રમાણ (પાયા પર) પ્રજનનક્ષમ અને પ્રજનન પછીની વયના વ્યક્તિઓ કરતા ઓછું હોય છે.
આ સૂચવે છે કે જન્મ દર ઓછો છે અને સમય જતાં વસ્તી ઘટી રહી છે.

(A) સાચો જવાબ માત્ર $A$ અને $B$ છે.
વસ્તીને એક જ જાતિના સજીવોના સમૂહ તરીકે વ્યાખ્યાયિત કરવામાં આવે છે જે ચોક્કસ સમયે ચોક્કસ ભૌગોલિક વિસ્તારમાં રહે છે.
આ સજીવો આંતરપ્રજનન કરવા અને આનુવંશિક માહિતી શેર કરવા અથવા તેની આપ-લે કરવા માટે સક્ષમ હોય છે.
વિકલ્પ $(C)$ ખોટો છે કારણ કે વસ્તી ગીચતા અને ફેલાવો એ ગતિશીલ લક્ષણો છે જે સમય અને અવકાશ સાથે બદલાતા રહે છે,તે કાયમી કે સમાન હોતા નથી.

(C) કોઈપણ વિસ્તારની વસ્તી ગીચતા મુખ્યત્વે બે પરિબળોને કારણે વધે છે:
$1$. જન્મદર $(B)$: તે વસ્તીમાં આપેલ સમયગાળા દરમિયાન થતા જન્મની સંખ્યા દર્શાવે છે,જે પ્રારંભિક વસ્તી ગીચતામાં ઉમેરો કરે છે.
$2$. સ્થળાંતર - અંદર આવવું $(I)$: તે એવા સજીવોની સંખ્યા છે જે ધ્યાનમાં લેવાયેલા સમયગાળા દરમિયાન અન્ય સ્થળેથી તે નિવાસસ્થાનમાં આવીને વસ્યા હોય.
તેથી,જન્મદર અને સ્થળાંતર (અંદર આવવું) બંને વસ્તી ગીચતામાં વધારો કરવામાં ફાળો આપે છે.