Gametogenesis Questions in Gujarati

(D) અંડપાતની પ્રક્રિયા દરમિયાન,માદા જનનકોષને મુક્ત કરવા માટે ગ્રાફિયન પુટિકા તૂટે છે. આ તબક્કે,અંડકોષ અર્ધીકરણ-$II$ (meiosis-$II$) ની ભાજન અવસ્થા (metaphase) માં અટકેલો હોય છે અને તેને દ્વિતીય પૂર્વ અંડકોષ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. દ્વિતીય પૂર્વ અંડકોષ ઝોના પેલ્યુસિડા અને કોરોના રેડિએટા દ્વારા ઘેરાયેલો હોય છે. તેથી,સાચો જવાબ $D$ છે.

(B) $Zona$ $pellucida$ એ અંડકોષના કોષરસ પટલની આસપાસ આવેલું ગ્લાયકોપ્રોટીનનું સ્તર છે. તે સૌપ્રથમ $Secondary$ $follicle$ (દ્વિતીય પુટિકા) ના વિકાસ દરમિયાન દેખાય છે, જ્યાં તે પ્રાથમિક અંડકોષની આસપાસ બનવાનું શરૂ થાય છે. જ્યારે પુટિકા $Tertiary$ $follicle$ (તૃતીય પુટિકા) ના તબક્કે પહોંચે છે, ત્યારે $Zona$ $pellucida$ સ્પષ્ટ રીતે વ્યાખ્યાયિત અને સુવિકસિત હોય છે.

(B) સાચો જવાબ $B$ છે.
$FSH$ (ફોલિકલ સ્ટીમ્યુલેટિંગ હોર્મોન) અગ્ર પિટ્યુટરી ગ્રંથિ દ્વારા સ્ત્રવિત થાય છે.
તે શુક્રપિંડની શુક્રઉત્પાદક નલિકાઓમાં આવેલા સર્ટિલી કોષો પર કાર્ય કરે છે.
$FSH$ દ્વારા ઉત્તેજિત થયા પછી,સર્ટિલી કોષો વિવિધ પરિબળોનો સ્ત્રાવ કરે છે,જેમાં એન્ડ્રોજન બાઈન્ડિંગ પ્રોટીન $(ABP)$ નો સમાવેશ થાય છે,જે ટેસ્ટોસ્ટેરોનને સ્થાનિક રીતે સાંદ્ર કરે છે અને શુક્રકાયાંતરણ (શુક્રકોષોમાં શુક્રકોષીય કોષોનું રૂપાંતરણ) ની પ્રક્રિયાને સરળ બનાવે છે.

(A) સામાન્ય પ્રજનનક્ષમતા માટે,તે આવશ્યક છે કે કુલ શુક્રકોષોમાંથી ઓછામાં ઓછા $60\%$ શુક્રકોષો સામાન્ય આકાર અને કદ ધરાવતા હોવા જોઈએ અને તેમાંથી ઓછામાં ઓછા $40\%$ શુક્રકોષોએ જોરદાર ગતિશીલતા દર્શાવવી જોઈએ. મનુષ્યોમાં સફળ ફલન માટે આ એક પ્રમાણભૂત શારીરિક જરૂરિયાત છે.

(B) શુક્રકોષજનનની પ્રક્રિયામાં,$2n$ (દ્વિતીય) શુક્રમાતૃકોષો સમભાજન દ્વારા પ્રાથમિક શુક્રકોષ કોષો બનાવે છે,જે પણ $2n$ (દ્વિતીય) હોય છે.
ત્યારબાદ આ પ્રાથમિક શુક્રકોષ કોષો અર્ધીકરણ-$I$ માંથી પસાર થઈને દ્વિતીયક શુક્રકોષ કોષો બનાવે છે,જે $n$ (એકકીય) હોય છે.
દ્વિતીયક શુક્રકોષ કોષો અર્ધીકરણ-$II$ માંથી પસાર થઈને શુક્રકોષ પ્રસુ ($n$,એકકીય) બનાવે છે,જે અંતે શુક્રકોષો ($n$,એકકીય) માં રૂપાંતરિત થાય છે.
તેથી,માત્ર પ્રાથમિક શુક્રકોષ કોષો જ દ્વિતીય $(2n)$ હોય છે.

(B) અંડપાતની પ્રક્રિયા અગ્ર પિટ્યુટરી ગ્રંથિમાંથી લ્યુટિનાઇઝિંગ હોર્મોન $(LH)$ ના સ્ત્રાવમાં થતા ઝડપી વધારા દ્વારા ઉત્તેજિત થાય છે. આ ઘટનાને $LH$ સર્જ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. આ વધારો માસિક ચક્રના મધ્યમાં (આશરે $14$ મા દિવસે) થાય છે અને ગ્રાફિયન પુટિકાના તૂટવાની પ્રક્રિયાને પ્રેરે છે,જેના પરિણામે દ્વિતીયક પૂર્વ અંડકોષ (અંડકોષ) મુક્ત થાય છે. તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(A) શુક્રકાયાંતરણની પ્રક્રિયા પછી,શુક્રકોષ પૂર્વકો (spermatids) નું શુક્રકોષો (spermatozoa) માં રૂપાંતર થાય છે.
ત્યારબાદ,શુક્રકોષો પોષણ મેળવવા માટે તેમના શીર્ષને $Sertoli$ કોષોમાં ખૂંપાવે છે.
અંતે,શુક્રકોષો શુક્રઉત્પાદક નલિકાઓમાંથી મુક્ત થાય છે,જેને શુક્રકોષ મુક્તિ (spermiation) કહેવામાં આવે છે.

(B) સર્ટોલી કોષો (જેને નર્સ કોષો તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) એ શુક્રપિંડની શુક્રઉત્પાદક નલિકાઓમાં જોવા મળતા વિશિષ્ટ કોષો છે. તેમનું મુખ્ય કાર્ય શુક્રકોષજનનની પ્રક્રિયા દરમિયાન વિકાસ પામતા જનન કોષો (શુક્રકોષજનન કોષો) ને માળખાકીય અને ચયાપચયનો ટેકો તેમજ પોષણ પૂરું પાડવાનું છે.

(A) સાચો જવાબ $A$ છે.
એક્રોસોમની ગેરહાજરીમાં,શુક્રકોષ અંડકોષમાં પ્રવેશી શકતો નથી.
એક્રોસોમ એ શુક્રકોષના શીર્ષના અગ્ર ભાગે આવેલી ટોપી જેવી રચના છે.
તેમાં હાયલ્યુરોનિડેઝ અને એક્રોસિન જેવા જલવિભાજક ઉત્સેચકો હોય છે,જે અંડકોષના રક્ષણાત્મક સ્તરો (ઝોના પેલ્યુસિડા અને કોરોના રેડિએટા) ને ઓગાળવા માટે જરૂરી છે.
આ ઉત્સેચકો વિના,શુક્રકોષ અંડકોષમાં પ્રવેશી શકતો નથી અને ફલનની પ્રક્રિયા થઈ શકતી નથી.

(B) સાચી જોડ $1-s, 2-p, 3-q, 4-r$ છે.
$1$. શીર્ષ $(s)$: શુક્રકોષનું શીર્ષ લંબાયેલું એકકીય કોષકેન્દ્ર ધરાવે છે.
$2$. એક્રોઝોમ $(p)$: શીર્ષનો અગ્ર ભાગ ટોપી જેવી રચનાથી ઢંકાયેલો હોય છે જેને એક્રોઝોમ કહેવાય છે,જે ઉત્સેચકોથી ભરેલું હોય છે જે અંડકોષના ફલનમાં મદદ કરે છે.
$3$. મધ્યભાગ $(q)$: મધ્યભાગમાં અસંખ્ય કણાભસૂત્રો આવેલા હોય છે,જે પૂંછડીની હલનચલન માટે ઊર્જા ઉત્પન્ન કરે છે.
$4$. પૂંછડી $(r)$: પૂંછડી શુક્રકોષની ગતિશીલતામાં મદદ કરે છે,જે ફલન માટે આવશ્યક છે.

(B) શુક્રકોષજનન દરમિયાન,એક પ્રાથમિક શુક્રકોષકોષ અર્ધીકરણ પામીને $4$ સક્રિય શુક્રકોષો ઉત્પન્ન કરે છે.
તેથી,$2$ પ્રાથમિક શુક્રકોષકોષો $2 \times 4 = 8$ શુક્રકોષો ઉત્પન્ન કરશે.
અંડકોષજનન દરમિયાન,એક પ્રાથમિક અંડકોષકોષ અર્ધીકરણ પામીને માત્ર $1$ સક્રિય અંડકોષ ઉત્પન્ન કરે છે (અને $2-3$ ધ્રુવકાયો જે નાશ પામે છે).
તેથી,$2$ પ્રાથમિક અંડકોષકોષો $2 \times 1 = 2$ અંડકોષો ઉત્પન્ન કરશે.
ઉત્પન્ન થયેલા શુક્રકોષો અને અંડકોષોનો ગુણોત્તર $8:2$ છે,જેનું સાદું રૂપ $4:1$ થાય છે.

(B) સાચો જવાબ $(B)$ છે.
$A$ એ એક્રોઝોમ દર્શાવે છે,જેમાં ઉત્સેચકો હોય છે જે શુક્રકોષને અંડકોષમાં પ્રવેશ કરવામાં મદદ કરે છે.
$B$ એ મધ્યભાગ દર્શાવે છે,જેમાં સર્પાકાર રીતે ગોઠવાયેલા અસંખ્ય કણાભસૂત્રો હોય છે. આ કણાભસૂત્રો શુક્રકોષના હલનચલન માટે જરૂરી ઊર્જા $(ATP)$ પૂરી પાડે છે.
$C$ એ પૂંછડી દર્શાવે છે,જે માદા પ્રજનન માર્ગમાં શુક્રકોષના હલનચલનમાં મદદ કરે છે.

(A) અંડકોષજનનની પ્રક્રિયા ગર્ભીય અંડાશયમાં અંડમાતૃકોષો $(p)$ ના ગુણનથી શરૂ થાય છે.
આ અંડમાતૃકોષો વિભેદન પામીને પ્રાથમિક પૂર્વ અંડકોષ $(q)$ બનાવે છે.
પ્રાથમિક પૂર્વ અંડકોષ પ્રથમ અર્ધીકરણ પૂર્ણ કરીને એક મોટો દ્વિતીય પૂર્વ અંડકોષ $(r)$ અને એક નાનું પ્રથમ ધ્રુવકાય બનાવે છે.
ત્યારબાદ દ્વિતીય પૂર્વ અંડકોષ બીજા અર્ધીકરણમાંથી પસાર થઈને એક મોટો અંડકોષ $(s)$ અને બીજું ધ્રુવકાય બનાવે છે.
તેથી,સાચો ક્રમ $p$ - અંડમાતૃકોષ,$q$ - પ્રાથમિક પૂર્વ અંડકોષ,$r$ - દ્વિતીય પૂર્વ અંડકોષ,$s$ - અંડકોષ છે.

(B) શુક્રકોષજનનની પ્રક્રિયામાં,કોષના વિકાસનો ક્રમ નીચે મુજબ છે:
$1$. $P$ એ પ્રાથમિક પૂર્વ શુક્રકોષ (Primary spermatocyte) દર્શાવે છે,જે અર્ધીકરણ-$I$ (Meiosis $I$) દ્વારા બે એકકીય કોષો બનાવે છે.
$2$. $Q$ એ દ્વિતીય પૂર્વ શુક્રકોષ (Secondary spermatocyte) દર્શાવે છે,જે અર્ધીકરણ-$I$ નું ઉત્પાદન છે અને તે અર્ધીકરણ-$II$ માંથી પસાર થાય છે.
$3$. $R$ એ શુક્રકોષ પૂર્વકો (Spermatids) દર્શાવે છે,જે અર્ધીકરણ-$II$ પછી બનતા એકકીય કોષો છે.
$4$. $S$ એ શુક્રકોષો (Spermatozoa) દર્શાવે છે,જે શુક્રકાયાંતરણ (spermiogenesis) ની પ્રક્રિયા દ્વારા શુક્રકોષ પૂર્વકોમાંથી બને છે.
તેથી,સાચો ક્રમ $P$ - પ્રાથમિક પૂર્વ શુક્રકોષ,$Q$ - દ્વિતીય પૂર્વ શુક્રકોષ,$R$ - શુક્રકોષ પૂર્વકો,$S$ - શુક્રકોષો છે.

(A) સાચો જવાબ $A$ (શુક્રકાયાંતરણ) છે.
$1$. અચલિત શુક્રકોષો (spermatids) નું પરિપક્વ અને ચલિત શુક્રકોષો (spermatozoa) માં રૂપાંતર થવાની પ્રક્રિયાને શુક્રકાયાંતરણ (spermiogenesis) કહેવામાં આવે છે.
$2$. આ પ્રક્રિયા શુક્રકોષજનન (spermatogenesis) નો અંતિમ તબક્કો છે,જેમાં શુક્રકોષો કાર્યક્ષમ શુક્રકોષ કોષો બનવા માટે રચનાત્મક ફેરફારોમાંથી પસાર થાય છે.
$3$. આ તબક્કા દરમિયાન,શુક્રકોષો તેમનો મોટાભાગનો કોષરસ ગુમાવે છે,એક્રોઝોમ વિકસાવે છે અને હલનચલન માટે પૂંછડી બનાવે છે.

(C) સાચો જવાબ $C$ છે.
ભ્રૂણીય વિકાસ દરમિયાન,દરેક અંડપિંડમાં લાખો અંડકોષમાતૃકોષો (oogonia) બને છે.
જોકે,જન્મ પછી કોઈ નવા અંડકોષમાતૃકોષો ઉમેરાતા નથી.
જન્મથી પ્યુબર્ટી સુધીના સમયગાળા દરમિયાન આમાંથી ઘણી પ્રાથમિક પુટિકાઓ નાશ પામે છે.
પરિણામે,પ્યુબર્ટીના સમયે દરેક અંડપિંડમાં માત્ર $60,000-80,000$ જેટલી જ પ્રાથમિક પુટિકાઓ બાકી રહે છે.

(C) સાચો વિકલ્પ $C$ છે.
$FSH$ (ફોલિકલ સ્ટીમ્યુલેટિંગ હોર્મોન) વૃષણના સર્ટિલી કોષો પર કાર્ય કરે છે.
તે અમુક પરિબળોના સ્ત્રાવને ઉત્તેજિત કરે છે જે શુક્રકાયાંતરણની પ્રક્રિયામાં મદદ કરે છે,જે શુક્રકોષોના નિર્માણ માટે શુક્રકોષપ્રસૂ (spermatids) નું શુક્રકોષો (spermatozoa) માં રૂપાંતરણ છે.

(A) પ્રાથમિક શુક્રકોષમાં,રંગસૂત્રોની દ્વિતીય સંખ્યા $2n = 16$ છે.
પ્રથમ અર્ધીકરણ વિભાજન $(Meiosis-I)$ દરમિયાન,સમજાત રંગસૂત્રો અલગ થાય છે,જેના પરિણામે બે દ્વિતીયક શુક્રકોષો બને છે.
દરેક દ્વિતીયક શુક્રકોષ $n = 8$ રંગસૂત્રો મેળવે છે.
દરેક રંગસૂત્ર $2$ ભગિની રંગસૂત્રિકાઓ (sister chromatids) નું બનેલું હોવાથી,દરેક દ્વિતીયક શુક્રકોષમાં રંગસૂત્રિકાઓની કુલ સંખ્યા $8 \times 2 = 16$ થાય છે.

(C) ગ્રાફિયન પુટિકામાં પ્રાથમિક પૂર્વ અંડકોષ.
વિટેલોજેનેસિસ એ જરદી (yolk) ના નિર્માણ અને જમા થવાની પ્રક્રિયા છે.
આ પ્રક્રિયા અંડાશયમાં અંડજનન (oogenesis) દરમિયાન ગ્રાફિયન પુટિકામાં રહેલા પ્રાથમિક પૂર્વ અંડકોષમાં થાય છે.
આ તબક્કામાં જરદીનો સંગ્રહ થાય છે,જેમાં પ્રોટીન,ચરબી,ફોસ્ફોલિપિડ્સ,કાર્બોહાઇડ્રેટ્સ અને ગ્લાયકોજનનો સમાવેશ થાય છે,જે ભ્રૂણના વિકાસ માટે આવશ્યક છે.

(D) શુક્રકોષજનનની પ્રક્રિયામાં,જનન અધિચ્છદ કોષો $(2n)$ સમભાજન દ્વારા શુક્રકોષજનક કોષો $(2n)$ બનાવે છે.
આ શુક્રકોષજનક કોષો વૃદ્ધિ પામીને પ્રાથમિક પૂર્વ શુક્રકોષો $(2n)$ માં ફેરવાય છે.
પ્રાથમિક પૂર્વ શુક્રકોષો પ્રથમ અર્ધીકરણ (meiosis-$I$) માંથી પસાર થઈને બે દ્વિતીયક પૂર્વ શુક્રકોષો $(n)$ બનાવે છે.
દ્વિતીયક પૂર્વ શુક્રકોષો પ્રથમ અર્ધીકરણ પછી બનતા હોવાથી,તેઓ એકકીય $(n)$ કોષો છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.

(D) જનનકોષોના નિર્માણની પ્રક્રિયામાં,એક પ્રાથમિક શુક્રકોષ (નર જનનકોષ) અર્ધીકરણ દ્વારા $4$ સક્રિય શુક્રકોષો ઉત્પન્ન કરે છે.
તેની સામે,એક પ્રાથમિક અંડકોષ (માદા જનનકોષ) અર્ધીકરણ દ્વારા માત્ર $1$ સક્રિય અંડકોષ અને $3$ નિષ્ક્રિય ધ્રુવીય કાય (polar bodies) ઉત્પન્ન કરે છે.
તેથી,દરેક એક જનનકોષમાંથી ઉત્પન્ન થતા અંડકોષ અને શુક્રકોષનો ગુણોત્તર $1:4$ થાય છે.

(C) સાચો જવાબ $C$ છે.
સર્ટોલી કોષો એ વૃષણની શુક્રઉત્પાદક નલિકાઓમાં જોવા મળતા વિશિષ્ટ કોષો છે.
તેમનું મુખ્ય કાર્ય શુક્રકોષજનનની પ્રક્રિયા દરમિયાન વિકાસ પામતા જનન કોષો (શુક્રકોષો) ને પોષણ,માળખાકીય આધાર અને રક્ષણ પૂરું પાડવાનું છે.

(A) સાચો જવાબ $A$ છે.
$1$. વૃષણ એ નરના પ્રાથમિક પ્રજનન અંગો છે જે શુક્રકોષોના ઉત્પાદન અને નર જાતીય અંતઃસ્ત્રાવોના સ્ત્રાવ માટે જવાબદાર છે.
$2$. વૃષણકોથળી એ ચામડીની કોથળી છે જે વૃષણને ઉદરીય ગુહાની બહાર રાખે છે.
$3$. આ બાહ્ય સ્થાન ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ છે કારણ કે તે વૃષણના તાપમાનને શરીરના સામાન્ય આંતરિક તાપમાન કરતા $2-2.5^{\circ}C$ જેટલું નીચું રાખે છે.
$4$. આ નીચું તાપમાન સામાન્ય શુક્રકોષજનન પ્રક્રિયા માટે આવશ્યક છે,કારણ કે ઊંચું તાપમાન શુક્રકોષોના ઉત્પાદનને અવરોધી શકે છે.

(A) અંડકોષ (oocyte) ની જૈવિક રચનાના આધારે:
$1$. ફોલિક્યુલર કોષોનું સૌથી બહારનું સ્તર $Corona \text{ } radiata$ છે (આકૃતિમાં $Y$ તરીકે દર્શાવેલ છે).
$2$. અંડકોષ પટલની આસપાસનું જાડું,પારદર્શક ગ્લાયકોપ્રોટીન સ્તર $Zona \text{ } pellucida$ છે (આકૃતિમાં $X$ તરીકે દર્શાવેલ છે).
$3$. $Zona \text{ } pellucida$ અને અંડકોષ પટલ વચ્ચેની જગ્યાને $Perivitelline \text{ } space$ કહેવાય છે (આકૃતિમાં $Z$ તરીકે દર્શાવેલ છે).
તેથી,સાચી ઓળખ $X$ - $Zona \text{ } pellucida$,$Y$ - $Corona \text{ } radiata$,$Z$ - $Perivitelline \text{ } space$ છે.

(D) અંડકોષની આસપાસ બહારથી અંદરની તરફની રચનાઓ નીચે મુજબ છે:
$1$. કોરોના રેડિએટા (સૌથી બહારનું સ્તર જે ફોલિક્યુલર કોષોનું બનેલું છે).
$2$. ઝોના પેલ્યુસિડા (ગ્લાયકોપ્રોટીનનું સ્તર).
$3$. પેરીવિટેલાઇન અવકાશ (ઝોના પેલ્યુસિડા અને કોષરસ પટલ વચ્ચેની જગ્યા).
$4$. અંડકોષનું કોષરસ પટલ (સૌથી અંદરની સીમા).
તેથી,બહારથી અંદરનો સાચો ક્રમ $C, A, B, D$ છે.

(B) ખોટું છે કારણ કે શુક્રમાતૃકોષો શરૂઆતમાં તેમની સંખ્યા વધારવા માટે સમવિભાજન પામે છે.
$B$ ખોટું છે કારણ કે પ્રાથમિક શુક્રકોષો દ્વિતીયક શુક્રકોષો બનાવવા માટે અર્ધીકરણ-$I$ પામે છે.
$C$ સાચું છે કારણ કે દ્વિતીયક શુક્રકોષો એકકીય શુક્રકોષીય કોષો $(Spermatids)$ ઉત્પન્ન કરવા માટે અર્ધીકરણ-$II$ પામે છે.
$D$ ખોટું છે કારણ કે શુક્રકોષીય કોષોનું શુક્રકોષોમાં રૂપાંતરણ એ એક રચનાત્મક ફેરફાર છે જેને શુક્રકાયાંતરણ કહેવાય છે,તે સમવિભાજન નથી.
$E$ સાચું છે કારણ કે શુક્રકોષીય કોષોના શુક્રકોષોમાં રૂપાંતરણની પ્રક્રિયાને શુક્રકાયાંતરણ $(Spermiogenesis)$ કહેવામાં આવે છે.
તેથી,સાચા વિધાનો $C$ અને $E$ છે.