અ Gujarati
Auto oxidation and Disproportionation Questions in Gujarati
Class 11 Chemistry · Redox Reactions · Auto oxidation and Disproportionation
164+
Questions
Gujarati
Language
100%
With Solutions
Showing 13 of 164 questions in Gujarati
151
MediumMCQ
નીચેની પ્રક્રિયામાં નીપજો $P$ અને $Q$ અનુક્રમે શું છે? $a S_{8(s)} + b NaOH_{(aq)} \longrightarrow P_{(aq)} + q Q_{(aq)} + r H_2O$
A
$Na_2S; Na_2S_2O_3$
B
$Na; Na_2S_2O_3$
C
$Na; Na_2S$
D
$SO_2; Na_2SO_4$
Solution
(A) સલ્ફર $(S_8)$ ની ગરમ જલીય સોડિયમ હાઇડ્રોક્સાઇડ $(NaOH)$ સાથેની પ્રક્રિયા એ વિષમીકરણ (disproportionation) પ્રક્રિયા છે.
આ પ્રક્રિયામાં,સલ્ફરનું ઓક્સિડેશન અને રિડક્શન થઈને સોડિયમ સલ્ફાઇડ $(Na_2S)$ અને સોડિયમ થાયોસલ્ફેટ $(Na_2S_2O_3)$ બને છે.
સંતુલિત રાસાયણિક સમીકરણ નીચે મુજબ છે:
$S_8 + 12 NaOH \longrightarrow 4 Na_2S + 2 Na_2S_2O_3 + 6 H_2O$.
આમ,નીપજો $P$ અને $Q$ અનુક્રમે $Na_2S$ અને $Na_2S_2O_3$ છે.
આ પ્રક્રિયામાં,સલ્ફરનું ઓક્સિડેશન અને રિડક્શન થઈને સોડિયમ સલ્ફાઇડ $(Na_2S)$ અને સોડિયમ થાયોસલ્ફેટ $(Na_2S_2O_3)$ બને છે.
સંતુલિત રાસાયણિક સમીકરણ નીચે મુજબ છે:
$S_8 + 12 NaOH \longrightarrow 4 Na_2S + 2 Na_2S_2O_3 + 6 H_2O$.
આમ,નીપજો $P$ અને $Q$ અનુક્રમે $Na_2S$ અને $Na_2S_2O_3$ છે.
0 likes
View Solution152
MediumMCQ
નીચેનામાંથી કઈ માત્ર રેડોક્ષ પ્રક્રિયા છે પરંતુ વિષમીકરણ (disproportionation) પ્રક્રિયા નથી?
A
$4 H_3 PO_3 \rightarrow 3 H_3 PO_4 + PH_3$
B
$2 H_2 O_2 \rightarrow 2 H_2 O + O_2$
C
$P_4 + 3 NaOH + 3 H_2 O \rightarrow 3 NaH_2 PO_2 + PH_3$
D
$P_4 + 8 SOCl_2 \rightarrow 4 PCl_3 + 2 S_2 Cl_2 + 4 SO_2$
Solution
(D) વિષમીકરણ પ્રક્રિયા એ રેડોક્ષ પ્રક્રિયાનો એક પ્રકાર છે જેમાં એક જ તત્વ એક જ ઓક્સિડેશન અવસ્થામાં એકસાથે ઓક્સિડેશન અને રિડક્શન પામે છે.
વિકલ્પ $A$ માં,$H_3 PO_3$ માં $P$ $(+3)$ નું ઓક્સિડેશન $H_3 PO_4$ $(+5)$ માં અને રિડક્શન $PH_3$ $(-3)$ માં થાય છે.
વિકલ્પ $B$ માં,$H_2 O_2$ માં $O$ $(-1)$ નું ઓક્સિડેશન $O_2$ $(0)$ માં અને રિડક્શન $H_2 O$ $(-2)$ માં થાય છે.
વિકલ્પ $C$ માં,$P_4$ માં $P$ $(0)$ નું ઓક્સિડેશન $NaH_2 PO_2$ $(+1)$ માં અને રિડક્શન $PH_3$ $(-3)$ માં થાય છે.
વિકલ્પ $D$ માં,$P_4$ માં $P$ $(0)$ નું ઓક્સિડેશન $PCl_3$ $(+3)$ માં થાય છે અને $SOCl_2$ માં $S$ $(+4)$ નું રિડક્શન $S_2 Cl_2$ $(+1)$ માં થાય છે. અહીં અલગ-અલગ તત્વો ઓક્સિડેશન અને રિડક્શન પામે છે,તેથી તે રેડોક્ષ પ્રક્રિયા છે પરંતુ વિષમીકરણ પ્રક્રિયા નથી.
વિકલ્પ $A$ માં,$H_3 PO_3$ માં $P$ $(+3)$ નું ઓક્સિડેશન $H_3 PO_4$ $(+5)$ માં અને રિડક્શન $PH_3$ $(-3)$ માં થાય છે.
વિકલ્પ $B$ માં,$H_2 O_2$ માં $O$ $(-1)$ નું ઓક્સિડેશન $O_2$ $(0)$ માં અને રિડક્શન $H_2 O$ $(-2)$ માં થાય છે.
વિકલ્પ $C$ માં,$P_4$ માં $P$ $(0)$ નું ઓક્સિડેશન $NaH_2 PO_2$ $(+1)$ માં અને રિડક્શન $PH_3$ $(-3)$ માં થાય છે.
વિકલ્પ $D$ માં,$P_4$ માં $P$ $(0)$ નું ઓક્સિડેશન $PCl_3$ $(+3)$ માં થાય છે અને $SOCl_2$ માં $S$ $(+4)$ નું રિડક્શન $S_2 Cl_2$ $(+1)$ માં થાય છે. અહીં અલગ-અલગ તત્વો ઓક્સિડેશન અને રિડક્શન પામે છે,તેથી તે રેડોક્ષ પ્રક્રિયા છે પરંતુ વિષમીકરણ પ્રક્રિયા નથી.
0 likes
View Solution153
DifficultMCQ
નીચેનામાંથી અસમાનતા (disproportionation) પ્રક્રિયાઓની જોડી ઓળખો.
A
$2 H_2O_2 \rightarrow 2 H_2O + O_2$ અને $Cl_2 + 2 NaOH \rightarrow NaCl + NaOCl + H_2O$
B
$P_4 + 3 NaOH + 3 H_2O \rightarrow PH_3 + 3 NaH_2PO_2$ અને $Cl_2 + 2 NO \rightarrow 2 NOCl$
C
$Cl_2 + 2 KBr \rightarrow 2 KCl + Br_2$ અને $5 Cl_2 + I_2 + 6 H_2O \rightarrow 2 IO_3^{-} + 10 Cl^{-} + 12 H^{+}$
D
$Pb_3O_4 + 8 HCl \rightarrow 3 PbCl_2 + Cl_2 + 4 H_2O$ અને $P_4 + 3 NaOH + 3 H_2O \rightarrow PH_3 + 3 NaH_2PO_2$
Solution
(A) અસમાનતા (disproportionation) પ્રક્રિયા એ એવી રેડોક્ષ પ્રક્રિયા છે જેમાં એક જ તત્વનું એકસાથે ઓક્સિડેશન અને રિડક્શન થાય છે.
$1. 2 H_2\stackrel{-1}{O_2} \rightarrow 2 H_2\stackrel{-2}{O} + \stackrel{0}{O_2}$
અહીં,ઓક્સિજનનો ઓક્સિડેશન આંક $-1$ થી $-2$ (રિડક્શન) અને $-1$ થી $0$ (ઓક્સિડેશન) માં બદલાય છે.
$2. \stackrel{0}{Cl_2} + 2 OH^{-} \rightarrow \stackrel{-1}{Cl^{-}} + \stackrel{+1}{ClO^{-}} + H_2O$
અહીં,ક્લોરિનનો ઓક્સિડેશન આંક $0$ થી $-1$ (રિડક્શન) અને $0$ થી $+1$ (ઓક્સિડેશન) માં બદલાય છે.
બંને પ્રક્રિયાઓમાં એક જ તત્વનું ઓક્સિડેશન અને રિડક્શન થાય છે,તેથી તે અસમાનતા પ્રક્રિયાઓ છે.
$1. 2 H_2\stackrel{-1}{O_2} \rightarrow 2 H_2\stackrel{-2}{O} + \stackrel{0}{O_2}$
અહીં,ઓક્સિજનનો ઓક્સિડેશન આંક $-1$ થી $-2$ (રિડક્શન) અને $-1$ થી $0$ (ઓક્સિડેશન) માં બદલાય છે.
$2. \stackrel{0}{Cl_2} + 2 OH^{-} \rightarrow \stackrel{-1}{Cl^{-}} + \stackrel{+1}{ClO^{-}} + H_2O$
અહીં,ક્લોરિનનો ઓક્સિડેશન આંક $0$ થી $-1$ (રિડક્શન) અને $0$ થી $+1$ (ઓક્સિડેશન) માં બદલાય છે.
બંને પ્રક્રિયાઓમાં એક જ તત્વનું ઓક્સિડેશન અને રિડક્શન થાય છે,તેથી તે અસમાનતા પ્રક્રિયાઓ છે.
0 likes
View Solution154
EasyMCQ
નીચેની અસંતુલિત અપ્રમાણસર (disproportionation) પ્રક્રિયાના મુખ્ય નીપજો $P$ અને $Q$ છે:
$Se_2Cl_2 \rightarrow P + Q$
$Se_2Cl_2 \rightarrow P + Q$
A
$P = SeCl_2, Q = SeCl_3$
B
$P = SeCl_4, Q = SeCl_2$
C
$P = SeCl_4, Q = Se$
D
$P = SeCl_4, Q = Se_2$
Solution
(C) $Se_2Cl_2$ ની અપ્રમાણસર પ્રક્રિયામાં,$+1$ ઓક્સિડેશન અવસ્થામાં રહેલું સેલેનિયમ $+4$ અને $0$ ઓક્સિડેશન અવસ્થામાં રૂપાંતરિત થાય છે.
સંતુલિત રાસાયણિક સમીકરણ આ મુજબ છે:
$2Se_2Cl_2 \rightarrow SeCl_4 + 3Se$
આમ,$P$ એ $SeCl_4$ છે અને $Q$ એ $Se$ છે.
સંતુલિત રાસાયણિક સમીકરણ આ મુજબ છે:
$2Se_2Cl_2 \rightarrow SeCl_4 + 3Se$
આમ,$P$ એ $SeCl_4$ છે અને $Q$ એ $Se$ છે.
0 likes
View Solution155
MediumMCQ
નીચેનામાંથી કઈ પ્રક્રિયાઓ વિષમીકરણ (disproportionation) પ્રક્રિયાઓ છે?
$(A)$ $Cl_2 + 2 NaOH \rightarrow NaCl + NaOCl + H_2O$
$(B)$ $2 H_2O_2 \rightarrow 2 H_2O + O_2$
$(C)$ $2 KMnO_4 \rightarrow K_2MnO_4 + MnO_2 + O_2$
$(D)$ $3 MnO_4^{2-} + 4 H^+ \rightarrow 2 MnO_4^- + MnO_2 + 2 H_2O$
$(A)$ $Cl_2 + 2 NaOH \rightarrow NaCl + NaOCl + H_2O$
$(B)$ $2 H_2O_2 \rightarrow 2 H_2O + O_2$
$(C)$ $2 KMnO_4 \rightarrow K_2MnO_4 + MnO_2 + O_2$
$(D)$ $3 MnO_4^{2-} + 4 H^+ \rightarrow 2 MnO_4^- + MnO_2 + 2 H_2O$
A
માત્ર $A, B, D$
B
માત્ર $A, B, C$
C
માત્ર $A, C$
D
$A, B, C, D$
Solution
(A) વિષમીકરણ પ્રક્રિયા એ રેડોક્ષ પ્રક્રિયા છે જેમાં એક જ તત્વનું એકસાથે ઓક્સિડેશન અને રિડક્શન થાય છે.
$(A)$ $Cl_2 + 2 NaOH \rightarrow NaCl + NaOCl + H_2O$: $Cl$ નો ઓક્સિડેશન આંક $0$ થી $-1$ (રિડક્શન) અને $0$ થી $+1$ (ઓક્સિડેશન) માં બદલાય છે. આ વિષમીકરણ પ્રક્રિયા છે.
$(B)$ $2 H_2O_2 \rightarrow 2 H_2O + O_2$: $H_2O_2$ માં $O$ નો ઓક્સિડેશન આંક $-1$ છે. તે $H_2O$ માં $-2$ (રિડક્શન) અને $O_2$ માં $0$ (ઓક્સિડેશન) માં બદલાય છે. આ વિષમીકરણ પ્રક્રિયા છે.
$(C)$ $2 KMnO_4 \rightarrow K_2MnO_4 + MnO_2 + O_2$: $Mn$ નો ઓક્સિડેશન આંક $+7$ થી $+6$ અને $+4$ માં બદલાય છે (બંને રિડક્શન). આ વિષમીકરણ પ્રક્રિયા નથી.
$(D)$ $3 MnO_4^{2-} + 4 H^+ \rightarrow 2 MnO_4^- + MnO_2 + 2 H_2O$: $Mn$ નો ઓક્સિડેશન આંક $+6$ થી $+7$ (ઓક્સિડેશન) અને $+6$ થી $+4$ (રિડક્શન) માં બદલાય છે. આ વિષમીકરણ પ્રક્રિયા છે.
આમ,પ્રક્રિયાઓ $(A)$,$(B)$ અને $(D)$ વિષમીકરણ પ્રક્રિયાઓ છે.
$(A)$ $Cl_2 + 2 NaOH \rightarrow NaCl + NaOCl + H_2O$: $Cl$ નો ઓક્સિડેશન આંક $0$ થી $-1$ (રિડક્શન) અને $0$ થી $+1$ (ઓક્સિડેશન) માં બદલાય છે. આ વિષમીકરણ પ્રક્રિયા છે.
$(B)$ $2 H_2O_2 \rightarrow 2 H_2O + O_2$: $H_2O_2$ માં $O$ નો ઓક્સિડેશન આંક $-1$ છે. તે $H_2O$ માં $-2$ (રિડક્શન) અને $O_2$ માં $0$ (ઓક્સિડેશન) માં બદલાય છે. આ વિષમીકરણ પ્રક્રિયા છે.
$(C)$ $2 KMnO_4 \rightarrow K_2MnO_4 + MnO_2 + O_2$: $Mn$ નો ઓક્સિડેશન આંક $+7$ થી $+6$ અને $+4$ માં બદલાય છે (બંને રિડક્શન). આ વિષમીકરણ પ્રક્રિયા નથી.
$(D)$ $3 MnO_4^{2-} + 4 H^+ \rightarrow 2 MnO_4^- + MnO_2 + 2 H_2O$: $Mn$ નો ઓક્સિડેશન આંક $+6$ થી $+7$ (ઓક્સિડેશન) અને $+6$ થી $+4$ (રિડક્શન) માં બદલાય છે. આ વિષમીકરણ પ્રક્રિયા છે.
આમ,પ્રક્રિયાઓ $(A)$,$(B)$ અને $(D)$ વિષમીકરણ પ્રક્રિયાઓ છે.
0 likes
View Solution156
DifficultMCQ
આપેલી પ્રક્રિયાઓમાંથી અસમાનુપાતી (disproportionation) પ્રક્રિયા ઓળખો:
$(i) \ Cl_{2(g)} + 2KI_{(aq)} \longrightarrow 2KCl_{(aq)} + I_{2(s)}$
$(ii) \ Cl_{2(g)} + 2OH^{-}_{(aq)} \longrightarrow ClO^{-}_{(aq)} + Cl^{-}_{(aq)} + H_2O_{(l)}$
$(iii) \ Mg_{(s)} + 2HCl_{(aq)} \longrightarrow MgCl_{2(aq)} + H_{2(g)}$
$(iv) \ 2H_2O_{2(aq)} \longrightarrow 2H_2O_{(l)} + O_{2(g)}$
$(i) \ Cl_{2(g)} + 2KI_{(aq)} \longrightarrow 2KCl_{(aq)} + I_{2(s)}$
$(ii) \ Cl_{2(g)} + 2OH^{-}_{(aq)} \longrightarrow ClO^{-}_{(aq)} + Cl^{-}_{(aq)} + H_2O_{(l)}$
$(iii) \ Mg_{(s)} + 2HCl_{(aq)} \longrightarrow MgCl_{2(aq)} + H_{2(g)}$
$(iv) \ 2H_2O_{2(aq)} \longrightarrow 2H_2O_{(l)} + O_{2(g)}$
A
$(i)$ અને $(iv)$
B
$(ii)$ અને $(iv)$
C
$(ii)$ અને $(iii)$
D
$(i)$ અને $(ii)$
Solution
(B) અસમાનુપાતી પ્રક્રિયા એ રેડોક્ષ પ્રક્રિયા છે જેમાં એક જ પ્રક્રિયકનું તત્વ ઓક્સિડેશન અને રિડક્શન બંને પામે છે.
$(i) \ \stackrel{0}{Cl}_{2} + 2KI \longrightarrow 2KCl + \stackrel{0}{I}_{2}$: આ વિસ્થાપન પ્રક્રિયા છે.
$(ii) \ \stackrel{0}{Cl}_{2} + 2OH^{-} \longrightarrow \stackrel{+1}{ClO}^{-} + \stackrel{-1}{Cl}^{-} + H_2O$: અહીં $Cl$ નું ઓક્સિડેશન અને રિડક્શન બંને થાય છે. આ અસમાનુપાતી પ્રક્રિયા છે.
$(iii) \ \stackrel{0}{Mg} + 2\stackrel{+1}{H}Cl \longrightarrow \stackrel{+2}{Mg}Cl_{2} + \stackrel{0}{H}_{2}$: આ વિસ્થાપન પ્રક્રિયા છે.
$(iv) \ 2H_2\stackrel{-1}{O}_{2} \longrightarrow 2H_2\stackrel{-2}{O} + \stackrel{0}{O}_{2}$: અહીં $O$ નું ઓક્સિડેશન અને રિડક્શન બંને થાય છે. આ અસમાનુપાતી પ્રક્રિયા છે.
તેથી,પ્રક્રિયા $(ii)$ અને $(iv)$ અસમાનુપાતી પ્રક્રિયાઓ છે.
$(i) \ \stackrel{0}{Cl}_{2} + 2KI \longrightarrow 2KCl + \stackrel{0}{I}_{2}$: આ વિસ્થાપન પ્રક્રિયા છે.
$(ii) \ \stackrel{0}{Cl}_{2} + 2OH^{-} \longrightarrow \stackrel{+1}{ClO}^{-} + \stackrel{-1}{Cl}^{-} + H_2O$: અહીં $Cl$ નું ઓક્સિડેશન અને રિડક્શન બંને થાય છે. આ અસમાનુપાતી પ્રક્રિયા છે.
$(iii) \ \stackrel{0}{Mg} + 2\stackrel{+1}{H}Cl \longrightarrow \stackrel{+2}{Mg}Cl_{2} + \stackrel{0}{H}_{2}$: આ વિસ્થાપન પ્રક્રિયા છે.
$(iv) \ 2H_2\stackrel{-1}{O}_{2} \longrightarrow 2H_2\stackrel{-2}{O} + \stackrel{0}{O}_{2}$: અહીં $O$ નું ઓક્સિડેશન અને રિડક્શન બંને થાય છે. આ અસમાનુપાતી પ્રક્રિયા છે.
તેથી,પ્રક્રિયા $(ii)$ અને $(iv)$ અસમાનુપાતી પ્રક્રિયાઓ છે.
0 likes
View Solution157
MediumMCQ
નીચેનામાંથી કઈ પ્રક્રિયા વિષમીકરણ (disproportionation) પ્રક્રિયા નથી?
A
$Cl_{2(g)} + 2 OH^{-}_{(aq)} \longrightarrow ClO^{-}_{(aq)} + Cl^{-}_{(aq)} + H_2O_{(l)}$
B
$F_{2(g)} + 2 OH^{-}_{(aq)} \longrightarrow OF_{2(g)} + 2 F^{-}_{(aq)} + H_2O_{(l)}$
C
$4ClO_3^-{_{\text{(aq)}}} \rightarrow Cl^-{_{\text{(aq)}}} + 3ClO_4^-{_{\text{(aq)}}}$
D
$3ClO^-{_{\text{(aq)}}} \rightarrow 2Cl^-{_{\text{(aq)}}} + ClO_3^-{_{\text{(aq)}}}$
Solution
(B) વિષમીકરણ પ્રક્રિયા એ રેડોક્ષ પ્રક્રિયા છે જેમાં એક જ તત્વનું એકસાથે ઓક્સિડેશન અને રિડક્શન થાય છે,જેના પરિણામે પ્રક્રિયક કરતા ઊંચી અને નીચી ઓક્સિડેશન અવસ્થા ધરાવતી નીપજો મળે છે.
વિકલ્પ $A$ માં,$Cl_2$ $(0)$ માંથી $ClO^-$ $(+1)$ અને $Cl^-$ $(-1)$ બને છે,જે વિષમીકરણ પ્રક્રિયા છે.
વિકલ્પ $B$ માં,$F_2$ $(0)$ ની $OH^-$ સાથે પ્રક્રિયા થઈને $OF_2$ અને $F^-$ બને છે. $OF_2$ માં $F$ ની ઓક્સિડેશન અવસ્થા $-1$ છે અને $F^-$ માં પણ $-1$ છે. ઓક્સિજનની ઓક્સિડેશન અવસ્થા $OH^-$ માં $-2$ થી બદલાઈને $OF_2$ માં $+2$ થાય છે અને $H_2O$ માં $-2$ જ રહે છે. ફ્લોરિનની ઓક્સિડેશન અવસ્થા માત્ર ઘટે છે,તેથી આ વિષમીકરણ પ્રક્રિયા નથી.
વિકલ્પ $C$ માં,$ClO_3^-$ $(+5)$ માંથી $Cl^-$ $(-1)$ અને $ClO_4^-$ $(+7)$ બને છે,જે વિષમીકરણ પ્રક્રિયા છે.
વિકલ્પ $D$ માં,$ClO^-$ $(+1)$ માંથી $Cl^-$ $(-1)$ અને $ClO_3^-$ $(+5)$ બને છે,જે વિષમીકરણ પ્રક્રિયા છે.
વિકલ્પ $A$ માં,$Cl_2$ $(0)$ માંથી $ClO^-$ $(+1)$ અને $Cl^-$ $(-1)$ બને છે,જે વિષમીકરણ પ્રક્રિયા છે.
વિકલ્પ $B$ માં,$F_2$ $(0)$ ની $OH^-$ સાથે પ્રક્રિયા થઈને $OF_2$ અને $F^-$ બને છે. $OF_2$ માં $F$ ની ઓક્સિડેશન અવસ્થા $-1$ છે અને $F^-$ માં પણ $-1$ છે. ઓક્સિજનની ઓક્સિડેશન અવસ્થા $OH^-$ માં $-2$ થી બદલાઈને $OF_2$ માં $+2$ થાય છે અને $H_2O$ માં $-2$ જ રહે છે. ફ્લોરિનની ઓક્સિડેશન અવસ્થા માત્ર ઘટે છે,તેથી આ વિષમીકરણ પ્રક્રિયા નથી.
વિકલ્પ $C$ માં,$ClO_3^-$ $(+5)$ માંથી $Cl^-$ $(-1)$ અને $ClO_4^-$ $(+7)$ બને છે,જે વિષમીકરણ પ્રક્રિયા છે.
વિકલ્પ $D$ માં,$ClO^-$ $(+1)$ માંથી $Cl^-$ $(-1)$ અને $ClO_3^-$ $(+5)$ બને છે,જે વિષમીકરણ પ્રક્રિયા છે.
0 likes
View Solution158
EasyMCQ
નીચેનામાંથી કઈ પ્રક્રિયા વિષમીકરણ (disproportionation) પ્રક્રિયા છે?
A
$2 AgNO_{3(aq)} + Cu_{(s)} \longrightarrow Cu(NO_3)_{2(aq)} + 2 Ag_{(s)}$
B
$3 AgNO_{3(aq)} + K_3PO_{4(aq)} \longrightarrow Ag_3PO_{4(s)} + 3 KNO_{3(aq)}$
C
$4 KClO_{3(s)} \stackrel{\Delta}{\longrightarrow} KCl_{(s)} + 3 KClO_{4(s)}$
D
$4 Fe_{(s)} + 3 O_{2(g)} \longrightarrow 2 Fe_2O_3$
Solution
(C) વિષમીકરણ પ્રક્રિયા એ રેડોક્ષ પ્રક્રિયાનો એક પ્રકાર છે જેમાં એક જ તત્વનું એકસાથે ઓક્સિડેશન અને રિડક્શન થાય છે.
પ્રક્રિયા $4 KClO_{3(s)} \stackrel{\Delta}{\longrightarrow} KCl_{(s)} + 3 KClO_{4(s)}$ માં:
$KClO_3$ માં ક્લોરિનનો ઓક્સિડેશન આંક $+5$ છે.
$KCl$ માં ક્લોરિનનો ઓક્સિડેશન આંક $-1$ છે (રિડક્શન).
$KClO_4$ માં ક્લોરિનનો ઓક્સિડેશન આંક $+7$ છે (ઓક્સિડેશન).
આમ,એક જ તત્વ (ક્લોરિન) નું ઓક્સિડેશન અને રિડક્શન થતું હોવાથી,આ એક વિષમીકરણ પ્રક્રિયા છે.
પ્રક્રિયા $4 KClO_{3(s)} \stackrel{\Delta}{\longrightarrow} KCl_{(s)} + 3 KClO_{4(s)}$ માં:
$KClO_3$ માં ક્લોરિનનો ઓક્સિડેશન આંક $+5$ છે.
$KCl$ માં ક્લોરિનનો ઓક્સિડેશન આંક $-1$ છે (રિડક્શન).
$KClO_4$ માં ક્લોરિનનો ઓક્સિડેશન આંક $+7$ છે (ઓક્સિડેશન).
આમ,એક જ તત્વ (ક્લોરિન) નું ઓક્સિડેશન અને રિડક્શન થતું હોવાથી,આ એક વિષમીકરણ પ્રક્રિયા છે.
0 likes
View Solution159
EasyMCQ
નીચેનામાંથી કઈ પ્રક્રિયા વિષમીકરણ (disproportionation) પ્રક્રિયાનું ઉદાહરણ છે?
A
$3Cl_{2\text{(g)}} + 6OH^-{_{\text{(aq)}}} \rightarrow ClO_3^-{_{\text{(aq)}}} + 5Cl^-{_{\text{(aq)}}} + 3H_2O_{\text{(l)}}$
B
$Ag^{2+}_{(aq)} + Ag_{(s)} \longrightarrow 2 Ag^+_{(aq)}$
C
$Zn_{(s)} + CuSO_{4(aq)} \longrightarrow Cu_{(s)} + ZnSO_{4(aq)}$
D
$2 KClO_{3(s)} \longrightarrow 2 KCl_{(s)} + 3 O_{2(g)}$
Solution
(A) વિષમીકરણ પ્રક્રિયા એ રેડોક્ષ પ્રક્રિયાનો એક ખાસ પ્રકાર છે જેમાં એક જ તત્વની ચોક્કસ ઓક્સિડેશન અવસ્થા એકસાથે ઓક્સિડેશન અને રિડક્શન પામે છે.
પ્રક્રિયા$3Cl_{2\text{(g)}} + 6OH^-{_{\text{(aq)}}} \rightarrow ClO_3^-{_{\text{(aq)}}} + 5Cl^-{_{\text{(aq)}}} + 3H_2O_{\text{(l)}}$ માં,ક્લોરિનની ઓક્સિડેશન અવસ્થા $Cl_2$ માં $0$ થી બદલાઈને $Cl^-$ માં $-1$ (રિડક્શન) અને $ClO_3^-$ માં $+5$ (ઓક્સિડેશન) થાય છે.
આમ,તે એક વિષમીકરણ પ્રક્રિયા છે.
પ્રક્રિયા$3Cl_{2\text{(g)}} + 6OH^-{_{\text{(aq)}}} \rightarrow ClO_3^-{_{\text{(aq)}}} + 5Cl^-{_{\text{(aq)}}} + 3H_2O_{\text{(l)}}$ માં,ક્લોરિનની ઓક્સિડેશન અવસ્થા $Cl_2$ માં $0$ થી બદલાઈને $Cl^-$ માં $-1$ (રિડક્શન) અને $ClO_3^-$ માં $+5$ (ઓક્સિડેશન) થાય છે.
આમ,તે એક વિષમીકરણ પ્રક્રિયા છે.
0 likes
View Solution160
EasyMCQ
$MnO_4^{2-}$ આયન એસિડિક માધ્યમમાં અસમાનતા (disproportionation) પ્રક્રિયા અનુભવે ત્યારે $Mn$ ના ઓક્સિડેશન આંક ઓળખો.
A
$+2, +7$
B
$+2, +5$
C
$+4, +4$
D
$+7, +4$
Solution
(D) $MnO_4^{2-}$ માટે અસમાનતા પ્રક્રિયા નીચે મુજબ થાય છે:
$3 \stackrel{+6}{MnO_4^{2-}} + 4 H^{+} \longrightarrow \stackrel{+4}{MnO_2} + 2 \stackrel{+7}{MnO_4^{-}} + 2 H_2 O$
અહીં,$MnO_4^{2-}$ (ઓક્સિડેશન આંક $+6$) નું $MnO_4^{-}$ (ઓક્સિડેશન આંક $+7$) માં ઓક્સિડેશન થાય છે અને $MnO_2$ (ઓક્સિડેશન આંક $+4$) માં રિડક્શન થાય છે.
આમ,નીપજોમાં $Mn$ ના ઓક્સિડેશન આંક $+7$ અને $+4$ છે.
તેથી,વિકલ્પ $(D)$ સાચો જવાબ છે.
$3 \stackrel{+6}{MnO_4^{2-}} + 4 H^{+} \longrightarrow \stackrel{+4}{MnO_2} + 2 \stackrel{+7}{MnO_4^{-}} + 2 H_2 O$
અહીં,$MnO_4^{2-}$ (ઓક્સિડેશન આંક $+6$) નું $MnO_4^{-}$ (ઓક્સિડેશન આંક $+7$) માં ઓક્સિડેશન થાય છે અને $MnO_2$ (ઓક્સિડેશન આંક $+4$) માં રિડક્શન થાય છે.
આમ,નીપજોમાં $Mn$ ના ઓક્સિડેશન આંક $+7$ અને $+4$ છે.
તેથી,વિકલ્પ $(D)$ સાચો જવાબ છે.
0 likes
View Solution161
EasyMCQ
જ્યારે $Cl_2$ વાયુને સાંદ્ર $NaOH$ દ્રાવણમાંથી પસાર કરવામાં આવે ત્યારે થતી પ્રક્રિયા કઈ છે?
A
ઓક્સિડેશન
B
રિડક્શન
C
વિસ્થાપન
D
અસમાનુપાતીકરણ (Disproportionation)
Solution
(D) જ્યારે $Cl_2$ વાયુને ગરમ અને સાંદ્ર $NaOH$ દ્રાવણમાંથી પસાર કરવામાં આવે છે,ત્યારે પ્રક્રિયા નીચે મુજબ થાય છે:
$3Cl_2 + 6NaOH \rightarrow 5NaCl + NaClO_3 + 3H_2O$
આ પ્રક્રિયામાં,ક્લોરિનનો ઓક્સિડેશન આંક $Cl_2$ માં $0$ થી બદલાઈને $NaCl$ માં $-1$ (રિડક્શન) અને $NaClO_3$ માં $+5$ (ઓક્સિડેશન) થાય છે.
જેથી એક જ તત્વનું એકસાથે ઓક્સિડેશન અને રિડક્શન થતું હોવાથી,આ એક અસમાનુપાતીકરણ (Disproportionation) પ્રક્રિયા છે.
$3Cl_2 + 6NaOH \rightarrow 5NaCl + NaClO_3 + 3H_2O$
આ પ્રક્રિયામાં,ક્લોરિનનો ઓક્સિડેશન આંક $Cl_2$ માં $0$ થી બદલાઈને $NaCl$ માં $-1$ (રિડક્શન) અને $NaClO_3$ માં $+5$ (ઓક્સિડેશન) થાય છે.
જેથી એક જ તત્વનું એકસાથે ઓક્સિડેશન અને રિડક્શન થતું હોવાથી,આ એક અસમાનુપાતીકરણ (Disproportionation) પ્રક્રિયા છે.
0 likes
View Solution162
EasyMCQ
જો $Cl_2$ ને ગરમ જલીય $NaOH$ માંથી પસાર કરવામાં આવે,તો બનતી નીપજોમાં $Cl$ અલગ-અલગ ઓક્સિડેશન અવસ્થાઓમાં હોય છે. આ અવસ્થાઓ નીચે મુજબ છે:
A
$-1$ અને $+1$
B
$-1$ અને $+5$
C
$1$ અને $5$
D
$-1$ અને $+3$
Solution
(B) જ્યારે $Cl_2$ ને ગરમ જલીય $NaOH$ માંથી પસાર કરવામાં આવે છે,ત્યારે અસમાનતા (disproportionation) પ્રક્રિયા થાય છે,જેના પરિણામે સોડિયમ ક્લોરાઇડ $(NaCl)$ અને સોડિયમ ક્લોરેટ $(NaClO_3)$ બને છે:
$6NaOH + 3Cl_2 \longrightarrow 5NaCl + NaClO_3 + 3H_2O$
$NaCl$ માં,$Cl$ ની ઓક્સિડેશન અવસ્થા $x$ છે:
$(+1) + x = 0 \implies x = -1$
$NaClO_3$ માં,$Cl$ ની ઓક્સિડેશન અવસ્થા $y$ છે:
$(+1) + y + 3(-2) = 0 \implies y - 5 = 0 \implies y = +5$
આમ,નીપજોમાં $Cl$ પરમાણુઓ $-1$ અને $+5$ ઓક્સિડેશન અવસ્થાઓમાં અસ્તિત્વ ધરાવે છે.
$6NaOH + 3Cl_2 \longrightarrow 5NaCl + NaClO_3 + 3H_2O$
$NaCl$ માં,$Cl$ ની ઓક્સિડેશન અવસ્થા $x$ છે:
$(+1) + x = 0 \implies x = -1$
$NaClO_3$ માં,$Cl$ ની ઓક્સિડેશન અવસ્થા $y$ છે:
$(+1) + y + 3(-2) = 0 \implies y - 5 = 0 \implies y = +5$
આમ,નીપજોમાં $Cl$ પરમાણુઓ $-1$ અને $+5$ ઓક્સિડેશન અવસ્થાઓમાં અસ્તિત્વ ધરાવે છે.
0 likes
View Solution163
MediumMCQ
એસિડિક દ્રાવણમાં $MnO_4^{2-}$ નું રૂપાંતર . . . . . . માં થાય છે.
A
$MnO_4^-$ અને $MnO_2$
B
$MnO_4^-$ અને $MnO$
C
$MnO$ અને $Mn_2O_3$
D
$MnO_2$ અને $Mn_2O_3$
Solution
(A) એસિડિક દ્રાવણમાં,મેંગેનેટ આયન $(MnO_4^{2-})$ અસ્થાયી હોય છે અને તે અસમાનતા (disproportionation) પ્રક્રિયા અનુભવે છે.
તેનું રૂપાંતર પરમેંગેનેટ આયન $(MnO_4^-)$ અને મેંગેનીઝ ડાયોક્સાઇડ $(MnO_2)$ માં થાય છે.
આ પ્રક્રિયા માટેનું સંતુલિત રાસાયણિક સમીકરણ નીચે મુજબ છે:
$3MnO_4^{2-} + 4H^+ \to 2MnO_4^- + MnO_2 + 2H_2O$.
તેનું રૂપાંતર પરમેંગેનેટ આયન $(MnO_4^-)$ અને મેંગેનીઝ ડાયોક્સાઇડ $(MnO_2)$ માં થાય છે.
આ પ્રક્રિયા માટેનું સંતુલિત રાસાયણિક સમીકરણ નીચે મુજબ છે:
$3MnO_4^{2-} + 4H^+ \to 2MnO_4^- + MnO_2 + 2H_2O$.
0 likes
View SolutionRedox Reactions — Auto oxidation and Disproportionation · Frequently Asked Questions
1Are these Redox Reactions questions useful for JEE and NEET?
Yes. All questions in this section are mapped to JEE Main and NEET exam patterns. Previous year questions from JEE Main, NEET, GUJCET and state-level exams are included with full solutions.
2Can I switch to Hindi or Gujarati for these questions?
Yes. Use the language tabs in the hero section or the sidebar to view the same questions and solutions in English, Hindi or Gujarati.
3How do I generate a question paper from this subtopic?
Use the Vedclass Exam Paper Generator — select the chapter and subtopic, set difficulty, and generate Sets A, B, C, D automatically. First 3 chapters of every subject are free.
Vedclass Products
For Students
Vedclass Test Series
Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.
Start Free TrialFor Teachers
Exam Paper Generator
Generate Set A/B/C/D papers from this chapter in 2 minutes. 3 chapters free.
Try FreeFor Institutes
Online Exam Module
Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.
See DemoFor Teachers & Institutes
Generate a Redox Reactions Exam Paper in 2 Minutes
Select subtopic & difficulty — Sets A, B, C, D auto-generated with No Repeat logic.
First 3 chapters of every subject are free — no payment required.