Environmental Study Questions in Gujarati

(C) થર્મલ પાવર પ્લાન્ટ કોલસા જેવા અશ્મિભૂત ઇંધણ બાળે છે,જે વાતાવરણમાં સલ્ફર $(SO_x)$ અને નાઇટ્રોજન $(NO_x)$ ના ઓક્સાઇડ મુક્ત કરે છે. આ વાયુઓ પાણીની વરાળ સાથે પ્રતિક્રિયા આપીને સલ્ફ્યુરિક એસિડ $(H_2SO_4)$ અને નાઇટ્રિક એસિડ $(HNO_3)$ બનાવે છે,જે એસિડ વર્ષામાં પરિણમે છે.

(B) સુપોષકતા (Eutrophication) એ એવી પ્રક્રિયા છે જેમાં પોષક તત્વોથી સમૃદ્ધ જળાશયોમાં વનસ્પતિઓની ગીચ વસ્તી,જેમ કે શેવાળ,જોવા મળે છે.
આ અતિશય વનસ્પતિ વૃદ્ધિ ઓગળેલા ઓક્સિજનનો વપરાશ કરે છે,જેના કારણે ઓક્સિજનના અભાવે જળચર પ્રાણીઓનું મૃત્યુ થાય છે.
આ પ્રક્રિયા જૈવવિવિધતામાં નોંધપાત્ર ઘટાડો કરે છે અને તે પ્રદૂષિત પર્યાવરણનું સ્પષ્ટ સૂચક છે.
તેની સામે,$5 \ ppm$ નું $BOD$ મૂલ્ય સ્વચ્છ ગણાય છે,$0.03 \%$ $CO_2$ એ વાતાવરણની સામાન્ય સાંદ્રતા છે,અને $5.6$ $pH$ એ અપ્રદૂષિત વરસાદની કુદરતી એસિડિકતા છે.

(C) પીવાના પાણીમાં $1 \ ppm$ સુધીના દ્રાવ્ય ફ્લોરાઈડ આયનોની હાજરી દાંત માટે સુરક્ષિત માનવામાં આવે છે. તે દાંતના ઉપરના પડ (હાઈડ્રોક્સિએપેટાઈટ) ને વધુ સખત ફ્લોરાપેટાઈટમાં રૂપાંતરિત કરીને દાંતના ઇનેમલને મજબૂત બનાવવામાં મદદ કરે છે.

(D) સાચું વિધાન એ છે કે કાર્બોક્સિહેમોગ્લોબિન ($CO$ સાથે જોડાયેલ હિમોગ્લોબિન) એ ઓક્સિહેમોગ્લોબિન કરતા લગભગ $300$ ગણું વધુ સ્થાયી છે.
તેથી,તે ઓછું સ્થાયી છે તેવું વિધાન ખોટું છે.

(C) એસિડ વર્ષા તાજમહેલના આરસ $(CaCO_{3})$ સાથે પ્રતિક્રિયા આપે છે,જેનાથી તેને નુકસાન થાય છે.
પરિણામે,સ્મારક ધીમે ધીમે વિકૃત થઈ રહ્યું છે અને આરસનો રંગ બદલાઈ રહ્યો છે અને તેની ચમક ઓછી થઈ રહી છે.
તેથી,તે સ્મારકોને કોઈ નુકસાન કરતું નથી તે વિધાન ખોટું છે.

(C) સૂર્યપ્રકાશમાં થતું વાયુ પ્રદૂષણ ઓક્સિડાઇઝિંગ સ્મોગ (જેને ફોટોકેમિકલ સ્મોગ પણ કહેવાય છે) તરીકે ઓળખાય છે.
તે નાઇટ્રોજન ઓક્સાઇડ અને હાઇડ્રોકાર્બન પર સૂર્યપ્રકાશની પ્રતિક્રિયા દ્વારા રચાય છે.

(A) પીવાના પાણીમાં નાઈટ્રેટનું પ્રમાણ વધુ હોવાથી મેથેમોગ્લોબિનેમિયા (બ્લુ બેબી સિન્ડ્રોમ) થઈ શકે છે.

(B) ઓઝોન $(O_{3})$ ની હાજરીમાં દિવસ દરમિયાન ઓક્સિડાઇઝિંગ સ્મોગ વધે છે.
વાહનો અને કારખાનાઓ અસંતૃપ્ત હાઇડ્રોકાર્બન અને નાઇટ્રોજન ઓક્સાઇડ પર સૂર્યપ્રકાશની અસરને કારણે ફોટોકેમિકલ સ્મોગ (ઓક્સિડાઇઝિંગ સ્મોગ) ના મુખ્ય ઘટકો ઉત્પન્ન કરે છે.
ઓઝોન એક શક્તિશાળી ઓક્સિડાઇઝિંગ એજન્ટ છે અને તે પ્રદૂષિત હવામાં રહેલા ન બળેલા હાઇડ્રોકાર્બન સાથે પ્રતિક્રિયા આપીને વિવિધ રસાયણો બનાવે છે,જેનાથી ઓક્સિડાઇઝિંગ સ્મોગની તીવ્રતા વધે છે.

(B) Reducing smog,જેને ક્લાસિકલ સ્મોગ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે ઠંડા અને ભેજવાળા વાતાવરણમાં જોવા મળે છે. તે ધૂમાડો,ધુમ્મસ અને સલ્ફર ડાયોક્સાઇડ $(SO_2)$ નું મિશ્રણ છે.

(A) મિથેન $(CH_4)$ ગ્લોબલ વોર્મિંગમાં ફાળો આપે છે અને ફોટોકેમિકલ સ્મોગના નિર્માણમાં સામેલ છે.
ડાંગરના ખેતરોમાં અજારક વિઘટનને કારણે મિથેનનું ઉત્સર્જન નોંધપાત્ર પ્રમાણમાં થાય છે.
$CO_2$ ની સરખામણીમાં મિથેન વધુ ગ્લોબલ વોર્મિંગ પોટેન્શિયલ ધરાવે છે,તેથી તે વધુ શક્તિશાળી ગ્રીનહાઉસ ગેસ છે.
મિથેન એ રિડ્યુસિંગ સ્મોગનો ભાગ નથી (જે સામાન્ય રીતે $SO_2$ અને રજકણો ધરાવે છે).
તેથી,વિધાનો $A, B,$ અને $C$ સાચા છે.

(C) ગ્રીનહાઉસ વાયુઓ એ વાતાવરણમાં રહેલા વાયુઓ છે જે ગરમીને પકડી રાખે છે.
મુખ્ય ગ્રીનહાઉસ વાયુઓમાં $CO_2$ (કાર્બન ડાયોક્સાઇડ),$H_2O$ (પાણીની વરાળ) અને $CH_4$ (મિથેન) નો સમાવેશ થાય છે.
તેથી,$A, C$ અને $D$ ગ્રીનહાઉસ વાયુઓ છે.

(D) યુટ્રોફિકેશન એ પ્રક્રિયા છે જેમાં પોષક તત્વોથી સમૃદ્ધ જળાશયો વનસ્પતિની ગીચ વસ્તીને ટેકો આપે છે,જે ઓક્સિજનથી વંચિત રાખીને પ્રાણી જીવનને મારી નાખે છે અને જૈવવિવિધતામાં ઘટાડો કરે છે.
$A$. ખાતરોનો વધુ પડતો ઉપયોગ પોષક તત્વોના સંવર્ધન તરફ દોરી જાય છે,જે યુટ્રોફિકેશનનું કારણ બને છે.
$B$. ડિટર્જન્ટનો વધુ પડતો ઉપયોગ પણ પાણીમાં ફોસ્ફેટ ઉમેરે છે,જે યુટ્રોફિકેશનનું કારણ બને છે.
$C$. વનસ્પતિની ગીચ વસ્તી એ યુટ્રોફિકેશનનું પરિણામ છે,કારણ નથી.
$D$. પોષક તત્વોનો અભાવ એ યુટ્રોફિકેશન માટે જરૂરી સ્થિતિથી વિપરીત છે.
પ્રશ્ન ખોટા કારણ(ણો) વિશે પૂછે છે,તેથી $D$ એ યુટ્રોફિકેશનના કારણ તરીકે સૌથી વધુ ખોટું વિધાન છે.

(D) વિધાન $I$ સાચું છે: થર્મલ પાવર પ્લાન્ટ મોટી માત્રામાં ફ્લાય એશ ઉત્પન્ન કરે છે,જે બિન-બાયોડિગ્રેડેબલ કચરો છે.
વિધાન $II$ સાચું છે: બાયોડિગ્રેડેબલ ડિટર્જન્ટ,ખાસ કરીને જેમાં ફોસ્ફેટ્સ હોય છે,તે જળાશયોમાં યુટ્રોફિકેશનનું કારણ બની શકે છે,જે ઓગળેલા ઓક્સિજનને ઘટાડે છે અને જળચર જીવનને નુકસાન પહોંચાડે છે.

(D) વનસ્પતિના અજારક વિઘટન દરમિયાન $CH_4$ વાયુ મુક્ત થાય છે. $CH_4$ એ ગ્રીનહાઉસ વાયુ છે જે ગ્લોબલ વોર્મિંગમાં ફાળો આપે છે અને તેને સંભવિત કાર્સિનોજેન (કેન્સરકારક) પણ માનવામાં આવે છે.

(D) વિધાન $I$ ખોટું છે. રિડ્યુસિંગ સ્મોગ (ક્લાસિકલ સ્મોગ) એ ધુમાડો,ધુમ્મસ અને સલ્ફર ડાયોક્સાઇડ $(SO_2)$ નું મિશ્રણ છે. તેમાં ઓક્સિજનનું અપરરૂપ મધ્યવર્તી તરીકે હોતું નથી.
વિધાન $II$ સાચું છે. ફોટોકેમિકલ સ્મોગ ટ્રોપોસ્ફિયરમાં હાજર નાઇટ્રોજન ઓક્સાઇડ $(NO_x)$ અને હાઇડ્રોકાર્બન પર સૂર્યપ્રકાશની અસરથી બને છે. સલ્ફર ડાયોક્સાઇડ મુખ્યત્વે રિડ્યુસિંગ સ્મોગ સાથે સંકળાયેલ છે,ફોટોકેમિકલ સ્મોગ સાથે નહીં.
તેથી,વિધાન $I$ ખોટું છે અને વિધાન $II$ સાચું છે.

(D) ટ્રોપોસ્ફિયરમાં ઓઝોનની હાજરી હાનિકારક છે કારણ કે તે પ્રદૂષક તરીકે કાર્ય કરે છે અને ફોટોકેમિકલ સ્મોગ ઉત્પન્ન કરે છે.

(C) વિધાન $I$ સાચું છે કારણ કે $BOD$ એ પાણીમાં રહેલા કાર્બનિક પદાર્થોનું વિઘટન કરવા માટે બેક્ટેરિયા દ્વારા જરૂરી ઓગળેલા ઓક્સિજનના જથ્થાનું માપ છે,જે સીધી રીતે જળચર જીવનને અસર કરે છે.
વિધાન $II$ ખોટું છે કારણ કે શુદ્ધ પાણીમાં સામાન્ય રીતે $BOD$ નું મૂલ્ય $5 \ ppm$ કરતા ઓછું હોય છે,જ્યારે અત્યંત પ્રદૂષિત પાણીમાં $BOD$ નું મૂલ્ય $17 \ ppm$ કે તેથી વધુ હોય છે.
$BOD$ માટે $6.5 \ ppm$ નું કોઈ એક 'શ્રેષ્ઠ' મૂલ્ય વ્યાખ્યાયિત નથી.

(D) વિધાન $I$ સાચું છે કારણ કે વાતાવરણમાં રહેલા $CO_2$ ના ઓગળવાથી બનતા નિર્બળ કાર્બોનિક એસિડ $(H_2CO_3)$ ને કારણે સામાન્ય વરસાદના પાણીની $pH$ આશરે $5.6$ હોય છે.
વિધાન $II$ સાચું છે કારણ કે જ્યારે સલ્ફર $(SO_x)$ અને નાઈટ્રોજન $(NO_x)$ ના ઓક્સાઈડ જેવા પ્રદૂષકોને કારણે વરસાદના પાણીની $pH$ $5.6$ થી નીચે જાય છે,ત્યારે તેને એસિડ વર્ષા કહેવામાં આવે છે.
તેથી,બંને વિધાનો સાચા છે.

(A) $F^{-}$ આયનો હાઇડ્રોક્સિએપેટાઇટ,$[3 Ca_{3}(PO_{4})_{2} \cdot Ca(OH)_{2}]$,જે દાંતની સપાટી પરનું ઇનેમલ છે,તેને વધુ સખત ફ્લોરોએપેટાઇટ,$[3 Ca_{3}(PO_{4})_{2} \cdot CaF_{2}]$ માં રૂપાંતરિત કરીને દાંતના ઇનેમલને વધુ સખત બનાવે છે.
આમ,હાઇડ્રોક્સિએપેટાઇટનું સાચું સૂત્ર $[3 Ca_{3}(PO_{4})_{2} \cdot Ca(OH)_{2}]$ છે.

(D) ફોટોકેમિકલ સ્મોગ એ ઓઝોન $(O_3)$,નાઈટ્રિક ઓક્સાઈડ $(NO)$,એક્રોલીન,ફોર્માલ્ડિહાઈડ અને પેરોક્સિએસીટાઈલ નાઈટ્રેટ $(PAN)$ જેવા પ્રદૂષકોનું ઓક્સિડાઈઝિંગ મિશ્રણ છે.
આ ઓક્સિડાઈઝિંગ એજન્ટો રબરમાં રહેલા દ્વિબંધ સાથે પ્રતિક્રિયા આપે છે,જેના કારણે તેનું વિઘટન અને તિરાડ પડે છે.
તેથી,વિધાન $(A)$ અને કારણ $(R)$ બંને સાચા છે,અને $(R)$ એ $(A)$ ની સાચી સમજૂતી છે.

(D) સ્ટ્રેટોસ્ફિયરમાં,$CFCs$ (જેમ કે $CF_2Cl_2$) શક્તિશાળી $UV$ વિકિરણો દ્વારા તૂટી જાય છે,જે ક્લોરિન મુક્ત રેડિકલ $\dot{Cl}$ મુક્ત કરે છે:
પ્રક્રિયા: $CF_2Cl_{2(g)} \xrightarrow{UV} \dot{Cl}_{(g)} + \dot{CF_2}Cl_{(g)}$
આમ,શરૂઆતમાં બનતા મધ્યવર્તીઓ $\dot{Cl}$ અને $\dot{CF_2}Cl$ છે.

(C) સ્ટ્રેટોસ્ફિયરમાં ઓઝોન એ ડાયોક્સિજન $(O_2)$ અણુઓ પર કાર્ય કરતા $UV$ વિકિરણોનું ઉત્પાદન છે.
$O_{2(g)} \xrightarrow{UV} O_{(g)} + O_{(g)}$
$O_{(g)} + O_{2(g)} \xrightarrow{UV} O_{3(g)}$

(C) શુદ્ધ પાણી $(A)$ નું $BOD$ મૂલ્ય $5 \, ppm$ કરતા ઓછું હોય છે. તેથી,$A < 5$.
પ્રદૂષિત પાણી $(B)$ નું $BOD$ મૂલ્ય $17 \, ppm$ કરતા વધારે હોય છે. તેથી,$B > 17$.
આથી,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.

(C) ભીનું નિક્ષેપણ એટલે વરસાદ,બરફ અથવા ધુમ્મસ દ્વારા વાતાવરણમાંથી પ્રદૂષકો દૂર થવાની પ્રક્રિયા. એમોનિયમ ક્ષાર સામાન્ય રીતે વરસાદના ટીપાંમાં જોવા મળે છે,જે ભીનું નિક્ષેપણ તરફ દોરી જાય છે.
સૂકું નિક્ષેપણ એટલે એવી પ્રક્રિયા જેમાં વરસાદની ગેરહાજરીમાં વાયુઓ અથવા કણો જમીનની સપાટી પર જમા થાય છે. નાઇટ્રોજન અને સલ્ફરના ઓક્સાઇડ (જેમ કે $SO_2$) એસિડિક હોય છે અને સૂકા નિક્ષેપણ તરીકે જમીનની સપાટી પર જમા થાય છે.

(C) $BOD$ (બાયોકેમિકલ ઓક્સિજન ડિમાન્ડ) એ પાણીના નમૂનામાં રહેલા કાર્બનિક પદાર્થોના વિઘટન માટે બેક્ટેરિયા દ્વારા જરૂરી ઓગળેલા ઓક્સિજનના જથ્થાનું માપ છે.
શુદ્ધ પાણીનું $BOD$ મૂલ્ય સામાન્ય રીતે $5 \ ppm$ કરતા ઓછું હોય છે,જ્યારે અત્યંત પ્રદૂષિત પાણીનું $BOD$ મૂલ્ય $17 \ ppm$ કે તેથી વધુ હોય છે.
તેથી,આપેલા વિકલ્પોમાંથી $3 \ ppm$ એ સૌથી શુદ્ધ પાણીનો નમૂનો દર્શાવે છે.

(C) સાચી જોડ નીચે મુજબ છે:
$(a)$ $2 SO_{2(g)} + O_{2(g)} \rightarrow 2 SO_{3(g)}$ એ $SO_3$ ના નિર્માણને દર્શાવે છે જે એસિડ વર્ષા તરફ દોરી જાય છે,તેથી $(a)-(iv)$ (કારણ કે તે ટ્રોપોસ્ફેરિક પ્રદૂષણનો એક ભાગ છે).
$(b)$ $HOCl_{(g)} \stackrel{h \nu}{\longrightarrow} \dot{O}H + \dot{Cl}$ એ ઓઝોન સ્તરના ક્ષયનમાં સામેલ પ્રક્રિયા છે,તેથી $(b)-(iii)$.
$(c)$ $CaCO_{3} + H_{2}SO_{4} \rightarrow CaSO_{4} + H_{2}O + CO_{2}$ એ એસિડ વર્ષાની આરસ/ચૂનાના પથ્થર સાથેની પ્રક્રિયા છે,તેથી $(c)-(i)$.
$(d)$ $NO_{2(g)} \stackrel{h \nu}{\longrightarrow} NO_{(g)} + O_{(g)}$ એ ફોટોકેમિકલ સ્મોગના નિર્માણમાં મુખ્ય પગલું છે,તેથી $(d)-(ii)$.
આમ,સાચો ક્રમ $(a)-(iv), (b)-(iii), (c)-(i), (d)-(ii)$ છે.

(B) ગ્રીન કેમિસ્ટ્રીનો ઉદ્દેશ્ય જોખમી પદાર્થોના ઉપયોગ અને ઉત્પાદનને ઘટાડવાનો અથવા દૂર કરવાનો છે.
કાગળના બ્લીચિંગ માટે પરંપરાગત રીતે ક્લોરિન ગેસનો ઉપયોગ થતો હતો,જે પર્યાવરણ માટે હાનિકારક છે.
$Tetrachloroethene$ $(Cl_{2}C=CCl_{2})$ નો ઉપયોગ અગાઉ ડ્રાય ક્લીનિંગ માટે દ્રાવક તરીકે થતો હતો,પરંતુ તે કેન્સરકારક હોવાની શંકા છે અને તે ભૂગર્ભ જળને દૂષિત કરે છે.
પ્રવાહી $CO_{2}$ નો ઉપયોગ ડ્રાય ક્લીનિંગ માટે સુરક્ષિત વિકલ્પ તરીકે થાય છે,જે ગ્રીન કેમિસ્ટ્રીનું ઉત્તમ ઉદાહરણ છે.

(C) આપેલા વિકલ્પોમાંથી,$NO_{2}$ વનસ્પતિઓમાં પ્રકાશસંશ્લેષણની પ્રક્રિયાને અવરોધે છે.
$NO_{2}$ ની ઊંચી સાંદ્રતા પાંદડાઓને નુકસાન પહોંચાડે છે અને પ્રકાશસંશ્લેષણનો દર ઘટાડે છે.

(B) વિધાન $I$ ખોટું છે કારણ કે $CFCs$ શક્તિશાળી $UV$ વિકિરણ દ્વારા તૂટી જાય છે,દૃશ્યમાન વિકિરણ દ્વારા નહીં,અને તેઓ ક્લોરિન મુક્ત રેડિકલ મુક્ત કરે છે,ક્લોરિન વાયુ નહીં.
$CF_{2}Cl_{2(g)} \xrightarrow{UV} \dot{Cl}_{(g)} + \dot{C}F_{2}Cl_{(g)}$
$\dot{Cl}_{(g)} + O_{3(g)} \rightarrow \dot{Cl}O_{(g)} + O_{2(g)}$
$\dot{Cl}O_{(g)} + O_{(g)} \rightarrow \dot{Cl}_{(g)} + O_{2(g)}$
વિધાન $II$ ખોટું છે કારણ કે વાતાવરણીય ઓઝોન નાઈટ્રિક ઓક્સાઈડ સાથે પ્રતિક્રિયા કરીને નાઈટ્રોજન ડાયોક્સાઈડ અને ઓક્સિજન ઉત્પન્ન કરે છે,નાઈટ્રોજન અને ઓક્સિજન વાયુઓ નહીં.
$NO_{(g)} + O_{3(g)} \rightarrow NO_{2(g)} + O_{2(g)}$

(C) સુપોષણ (Eutrophication) પાણીમાં ઓક્સિજનનું સ્તર ઘટાડે છે.
તેથી,ત્રીજું વિધાન ખોટું છે.

(A) કાર્બન મોનોક્સાઇડ $(CO)$ રક્તમાં હિમોગ્લોબિન સાથે જોડાઈને કાર્બોક્સિહિમોગ્લોબિન બનાવે છે,જે ઓક્સિહિમોગ્લોબિન કરતા વધુ સ્થિર છે.
$(b)$ સલ્ફર ડાયોક્સાઇડ $(SO_2)$ વનસ્પતિઓમાં ફૂલની કળીઓનું અક્કડપણું (stiffness) પ્રેરે છે.
$(c)$ પોલીક્લોરિનેટેડ બાયફિનાઇલ્સ $(PCBs)$ કેન્સરકારક તરીકે જાણીતા છે.
$(d)$ નાઇટ્રોજનના ઓક્સાઇડ $(NO_x)$ પાયરસ $(Pyrus)$ જેવા અમુક છોડ દ્વારા ચયાપચય પામે છે.
તેથી,સાચી જોડ $(a)-(iii), (b)-(iv), (c)-(i), (d)-(ii)$ છે.

(A) ટેટ્રાક્લોરોઈથીન $(Cl_{2}C=CCl_{2})$ નો ઉપયોગ અગાઉ ડ્રાય ક્લિનિંગ માટે દ્રાવક તરીકે થતો હતો,પરંતુ તે કેન્સરકારક હોવાની શંકા છે અને તે ભૂગર્ભજળને પ્રદૂષિત કરે છે.
પ્રવાહી $CO_{2}$ નો ઉપયોગ હવે ડ્રાય ક્લિનિંગ માટે પર્યાવરણને અનુકૂળ વિકલ્પ તરીકે થાય છે,કારણ કે તે બિન-ઝેરી છે અને પર્યાવરણને પ્રદૂષિત કરતું નથી.

(A) પ્રદૂષિત હવામાં રજકણોની હાજરી સલ્ફર ડાયોક્સાઇડના સલ્ફર ટ્રાયોક્સાઇડમાં ઓક્સિડેશનને વેગ આપે છે: $2SO_{2(g)} + O_{2(g)} \rightarrow 2SO_{3(g)}$.
આ પ્રક્રિયા ઓઝોન $(O_3)$ અને હાઇડ્રોજન પેરોક્સાઇડ $(H_2O_2)$ દ્વારા પણ પ્રોત્સાહિત થાય છે:
$SO_{2(g)} + O_{3(g)} \rightarrow SO_{3(g)} + O_{2(g)}$
$SO_{2(g)} + H_2O_{2(l)} \rightarrow H_2SO_{4(aq)}$
આમ,રજકણો,ઓઝોન અને હાઇડ્રોજન પેરોક્સાઇડ ત્રણેય સલ્ફરના ઓક્સાઇડને કારણે થતા પ્રદૂષણમાં વધારો કરે છે.

(D) $CH_4$,$O_3$,અને $H_2O$ ગ્રીનહાઉસ વાયુઓ છે જે ગ્લોબલ વોર્મિંગમાં ફાળો આપે છે.
$N_2$ વાતાવરણમાં સૌથી વધુ પ્રમાણમાં રહેલો વાયુ છે અને તે ઇન્ફ્રારેડ કિરણોત્સર્ગનું શોષણ કરતું નથી,તેથી તે ગ્રીનહાઉસ અસરમાં ફાળો આપતું નથી.

(C) સ્વચ્છ પાણીમાં $BOD$ નું મૂલ્ય $5 \, ppm$ કરતા ઓછું હોય છે,જ્યારે અત્યંત પ્રદૂષિત પાણીમાં $BOD$ નું મૂલ્ય $17 \, ppm$ કે તેથી વધુ હોય છે. તેથી,વિધાન $A$ સાચું છે.
$BOD$ (બાયોકેમિકલ ઓક્સિજન ડિમાન્ડ) એ પાણીમાં રહેલા માત્ર જૈવવિઘટનીય કાર્બનિક પદાર્થોના વિઘટન માટે જરૂરી ઓક્સિજનનું માપ છે. તેમાં અજૈવવિઘટનીય કાર્બનિક પદાર્થોનો સમાવેશ થતો નથી. તેથી,કારણ $R$ ખોટું છે.

(A) સુપોષકિકરણ (Eutrophication) એ એવી પ્રક્રિયા છે જેમાં પોષક તત્વો (જેમ કે નાઈટ્રેટ્સ અને ફોસ્ફેટ્સ) નું પ્રમાણ વધવાથી શેવાળ અને જલીય વનસ્પતિઓની અતિશય વૃદ્ધિ થાય છે.
આ અતિશય વૃદ્ધિ પાણીમાં ઓગળેલા ઓક્સિજનને ઘટાડે છે,જે જલીય સજીવોના મૃત્યુ તરફ દોરી જાય છે અને અંતે જૈવવિવિધતાનો નાશ કરે છે.

(C) $BOD$ (બાયોકેમિકલ ઓક્સિજન ડિમાન્ડ) મૂલ્ય એ પાણીના નમૂનામાં હાજર કાર્બનિક પદાર્થોના વિઘટન માટે બેક્ટેરિયા દ્વારા જરૂરી ઓગળેલા ઓક્સિજનના જથ્થાનું માપ છે.
શુદ્ધ પાણીનું $BOD$ મૂલ્ય સામાન્ય રીતે $5 \, ppm$ કરતા ઓછું હોય છે.
અત્યંત પ્રદૂષિત પાણી,જેમાં કાર્બનિક કચરો વધુ હોય છે,તેનું $BOD$ મૂલ્ય સામાન્ય રીતે $17 \, ppm$ કરતા વધારે હોય છે.
આપેલા મૂલ્યોની સરખામણી કરતા:
$A = 3 \, ppm$ (શુદ્ધ)
$B = 18 \, ppm$ (અત્યંત પ્રદૂષિત)
$C = 21 \, ppm$ (અત્યંત પ્રદૂષિત)
$D = 4 \, ppm$ (શુદ્ધ)
તેથી,નમૂના $B$ અને $C$ અત્યંત પ્રદૂષિત છે.

(B) ધ્રુવીય સ્ટ્રેટોસ્ફેરિક વાદળો એવી સપાટી પૂરી પાડે છે જેના પર $ClONO_2$ નું જળવિભાજન થઈને $HOCl$ (હાઇપોક્લોરસ એસિડ) બને છે.
$ClONO_{2(g)} + H_2O_{(g)} \rightarrow HOCl_{(g)} + HNO_{3(g)}$

(A) ધ્રુવીય સ્ટ્રેટોસ્ફેરિક વાદળોની સપાટી પર થતી પ્રક્રિયાઓ નીચે મુજબ છે:
$1$. ક્લોરિન નાઈટ્રેટનું જળવિભાજન: $ClONO_2 + H_2O \rightarrow HOCl (A) + HNO_3 (B)$
$2$. ક્લોરિન નાઈટ્રેટની $HCl$ સાથેની પ્રક્રિયા: $ClONO_2 + HCl \rightarrow HNO_3 (B) + Cl_2 (C)$
આ પ્રક્રિયાઓને આપેલા વિકલ્પો સાથે સરખાવતા,$A = HOCl$,$B = HNO_3$,અને $C = Cl_2$ મળે છે. તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.

(A) વિધાન $I$ સાચું છે: ક્લાસિકલ સ્મોગ (જેને લંડન સ્મોગ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) ઠંડા,ભેજવાળા વાતાવરણમાં થાય છે અને તે ધુમાડો,ધુમ્મસ અને સલ્ફર ડાયોક્સાઇડ $(SO_2)$ નું રિડ્યુસિંગ મિશ્રણ છે.
વિધાન $II$ સાચું છે: ફોટોકેમિકલ સ્મોગ ગરમ,સૂકા અને સૂર્યપ્રકાશવાળા વાતાવરણમાં થાય છે. તેના મુખ્ય ઘટકોમાં ઓઝોન $(O_3)$,નાઈટ્રિક ઓક્સાઈડ $(NO)$,એક્રોલીન $(CH_2=CH-CHO)$,ફોર્માલ્ડિહાઈડ $(HCHO)$ અને પેરોક્સિએસીટાઈલ નાઈટ્રેટ ($PAN$,$CH_3CO-O-ONO_2$) નો સમાવેશ થાય છે.
તેથી,બંને વિધાનો સાચા છે.

(D) ફોટોકેમિકલ સ્મોગ વાતાવરણમાં અસંતૃપ્ત હાઇડ્રોકાર્બન્સ અને નાઇટ્રોજન ઓક્સાઇડ $(NO_x)$ પર સૂર્યપ્રકાશની અસર દ્વારા રચાય છે.
તે ઓક્સિડાઇઝિંગ પ્રકારનું સ્મોગ છે,જે ક્લાસિકલ સ્મોગથી વિપરીત છે જે રિડ્યુસિંગ હોય છે.

(D) એસિડ વર્ષા મુખ્યત્વે વાતાવરણમાં ભેજ અને ઓક્સિજનની હાજરીમાં $SO_{2}$ ના ઓક્સિડેશનને કારણે થાય છે.
તેની એકંદર રાસાયણિક પ્રક્રિયા છે: $2 SO_{2} + O_{2} + 2 H_{2}O \rightarrow 2 H_{2}SO_{4}$.

(A) તાજમહેલ આરસપહાણનો બનેલો છે,જે મુખ્યત્વે કેલ્શિયમ કાર્બોનેટ $(CaCO_3)$ છે.
એસિડ વર્ષામાં સલ્ફ્યુરિક એસિડ $(H_2SO_4)$ હોય છે,જે આરસપહાણ સાથે પ્રતિક્રિયા કરીને કેલ્શિયમ સલ્ફેટ $(CaSO_4)$,પાણી અને કાર્બન ડાયોક્સાઇડ બનાવે છે.
આ પ્રતિક્રિયાને કારણે આરસપહાણની સપાટીનું ક્ષરણ થાય છે અને તેની ચમક ઓછી થાય છે.
રાસાયણિક પ્રતિક્રિયા આ મુજબ છે: $CaCO_3 + H_2SO_4 \rightarrow CaSO_4 + H_2O + CO_2$.

(C) . સલ્ફેટ - $III$. રેચક અસર
$B$. ફ્લોરાઈડ - $II$. હાડકાં વળી જવા
$C$. નિકોટીન - $I$. જંતુનાશક
$D$. સોડિયમ આર્સનાઈટ - $IV$. નીંદણનાશક
તેથી,સાચી જોડ $A-III, B-II, C-I, D-IV$ છે.

(C) ફોટોકેમિકલ સ્મોગ નાઈટ્રોજન ઓક્સાઈડ $(NO_x)$ અને ફોર્માલ્ડિહાઈડ $(HCHO)$ જેવા અસ્થિર કાર્બનિક સંયોજનો $(VOCs)$ પર સૂર્યપ્રકાશની અસરથી બને છે.
તેમાં સામાન્ય રીતે ઓઝોન $(O_3)$,નાઈટ્રોજન ડાયોક્સાઈડ $(NO_2)$,નાઈટ્રિક ઓક્સાઈડ $(NO)$,ફોર્માલ્ડિહાઈડ $(HCHO)$,એક્રોલીન અને પેરોક્સિએસીટાઈલ નાઈટ્રેટ $(PAN)$ હોય છે.
સલ્ફર ડાયોક્સાઈડ $(SO_2)$ એ ક્લાસિકલ સ્મોગ (લંડન સ્મોગ) નો મુખ્ય ઘટક છે,ફોટોકેમિકલ સ્મોગનો નહીં.

(A) સાચી જોડ નીચે મુજબ છે:
$A$. સૂક્ષ્મજીવો મુખ્યત્વે $II$. ઘરેલું ગટરના પાણીમાં જોવા મળે છે.
$B$. વનસ્પતિ પોષક તત્વો (જેમ કે નાઈટ્રેટ અને ફોસ્ફેટ) સામાન્ય રીતે $III$. રાસાયણિક ખાતરોમાં જોવા મળે છે.
$C$. ઝેરી ભારે ધાતુઓ ઘણીવાર $IV$. રાસાયણિક કારખાનાઓ દ્વારા મુક્ત થાય છે.
$D$. કાંપ (સેડિમેન્ટ) $I$. સ્ટ્રીપ માઇનિંગ પ્રવૃત્તિઓને કારણે થાય છે.
તેથી,સાચો ક્રમ $A-II, B-III, C-IV, D-I$ છે.

(A) વિધાન $I$: સ્ટીલ ઉદ્યોગમાંથી નીકળતી ફ્લાય એશ અને સ્લેગનો ઉપયોગ સિમેન્ટ ઉદ્યોગમાં કાચા માલ તરીકે થાય છે.
વિધાન $II$: પ્લાસ્ટિકના કચરામાંથી મેળવેલ બળતણ ઉચ્ચ ઓક્ટેન રેટિંગ ધરાવે છે અને તે સીસું (lead) મુક્ત હોય છે,જેને ગ્રીન ફ્યુઅલ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
તેથી,વિધાન $I$ અને વિધાન $II$ બંને સાચા છે.

(B) . સલ્ફેટ $(> 500 \ ppm)$ રેચક અસર (Laxative effect) પેદા કરે છે.
$B$. નાઈટ્રેટ $(> 50 \ ppm)$ મેથેમોગ્લોબિનેમિયા (બ્લુ બેબી સિન્ડ્રોમ) પેદા કરે છે.
$C$. લેડ $(> 50 \ ppb)$ કિડનીને નુકસાન પહોંચાડે છે અને $RBC$ ઉત્પાદનને અસર કરે છે.
$D$. ફ્લોરાઈડ $(> 2 \ ppm)$ દાંત પર કથ્થઈ ડાઘ પેદા કરે છે.
તેથી,સાચી જોડ $A-III, B-I, C-IV, D-II$ છે.

(D) વિધાન $I$ ખોટું છે કારણ કે પ્રદૂષિત પાણીમાં દ્રાવ્ય ઓક્સિજનનું મૂલ્ય ઓછું હોય છે,પરંતુ $BOD$ (બાયોલોજીકલ ઓક્સિજન ડિમાન્ડ) નું મૂલ્ય ઊંચું હોય છે કારણ કે તેમાં રહેલા કાર્બનિક પદાર્થોના વિઘટન માટે ઓક્સિજનની જરૂર પડે છે.
વિધાન $II$ સાચું છે કારણ કે યુટ્રોફિકેશનને કારણે શેવાળ અને નીંદણની અતિશય વૃદ્ધિ થાય છે,જે દ્રાવ્ય ઓક્સિજનનો વપરાશ કરે છે,જેનાથી જળાશયોમાં તેનું પ્રમાણ ઘટે છે.
તેથી,વિધાન $I$ ખોટું છે અને વિધાન $II$ સાચું છે.

(D) નીંદણનાશકો એ અનિચ્છનીય છોડનો નાશ કરવા માટે વપરાતા રાસાયણિક પદાર્થો છે. $Sodium \ chlorate$ $(NaClO_3)$ અને $sodium \ arsenite$ $(Na_3AsO_3)$ બંને નીંદણનાશકોના જાણીતા ઉદાહરણો છે. $Aldrin$ અને $Dieldrin$ એ કીટનાશકો તરીકે વર્ગીકૃત થયેલ છે.