Structural isomerism Questions in Gujarati

જ્યારે બે કે તેથી વધુ સંયોજનો સમાન આણ્વીય સૂત્ર ધરાવતા હોય પરંતુ તેમાં જુદા જુદા ક્રિયાશીલ સમૂહો હોય,ત્યારે તેમને ક્રિયાશીલ સમૂહ સમઘટકો કહેવામાં આવે છે અને આ ઘટનાને ક્રિયાશીલ સમૂહ સમઘટકતા કહેવાય છે.
ઉદાહરણ: આણ્વીય સૂત્ર $C_3H_6O$ એ આલ્ડિહાઇડ અને કીટોન બંનેનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે.
$1$. પ્રોપેનાલ $(CH_3CH_2CHO)$: તેમાં આલ્ડિહાઇડ ક્રિયાશીલ સમૂહ $(-CHO)$ હોય છે.
$2$. પ્રોપેનોન $(CH_3COCH_3)$: તેમાં કીટોન ક્રિયાશીલ સમૂહ $(>C=O)$ હોય છે.

(N/A) મેટામેરિઝમ એ એક પ્રકારની બંધારણીય સમઘટકતા છે જે અણુમાં સમાન ક્રિયાશીલ સમૂહની બંને બાજુએ અલગ-અલગ આલ્કાઈલ શૃંખલાઓની હાજરીને કારણે ઉદભવે છે.
ઉદાહરણ: આણ્વિય સૂત્ર $C_4H_{10}O$ (ઈથર) મેટામેરિઝમ દર્શાવે છે.
$(i)$ મેથોક્સીપ્રોપેન: $CH_3-O-CH_2-CH_2-CH_3$
$(ii)$ ઈથોક્સીઈથેન: $CH_3-CH_2-O-CH_2-CH_3$

(N/A) બંધારણીય સમઘટકો: સમાન આણ્વીય સૂત્ર પરંતુ અલગ બંધારણીય ગોઠવણી ધરાવતા સંયોજનોને બંધારણીય સમઘટકો કહેવામાં આવે છે.
આ ઘટનાને બંધારણીય સમઘટકતા કહેવાય છે.
શૃંખલા સમઘટકો: જો બે કે તેથી વધુ સંયોજનો સમાન આણ્વીય સૂત્ર ધરાવતા હોય પરંતુ કાર્બન શૃંખલાનું બંધારણ અલગ હોય,તો આવા સંયોજનોને શૃંખલા સમઘટકો કહેવામાં આવે છે અને આ ઘટનાને શૃંખલા સમઘટકતા કહેવાય છે. ત્રણ કરતા વધુ કાર્બન પરમાણુ ધરાવતા આલ્કેન શૃંખલા સમઘટકતા દર્શાવે છે.
ઉદાહરણ-$1$: બ્યુટેન $(C_4H_{10})$ $2$ બંધારણીય સમઘટકો ધરાવે છે:
$(i)$ $n$-બ્યુટેન: $CH_3-CH_2-CH_2-CH_3$ (સળંગ શૃંખલા).
$(ii)$ $2$-મિથાઈલપ્રોપેન (આઈસોબ્યુટેન): $CH_3-CH(CH_3)-CH_3$ (શાખિત શૃંખલા).
ઉદાહરણ-$2$: પેન્ટેન $(C_5H_{12})$ $3$ સમઘટકો ધરાવે છે:
$(i)$ $n$-પેન્ટેન: $CH_3-CH_2-CH_2-CH_2-CH_3$ (સીધી શૃંખલા).
$(ii)$ આઈસોપેન્ટેન ($2$-મિથાઈલબ્યુટેન): $CH_3-CH(CH_3)-CH_2-CH_3$ (શાખિત શૃંખલા).
$(iii)$ નિયોપેન્ટેન ($2,2$-ડાયમિથાઈલપ્રોપેન): $CH_3-C(CH_3)_2-CH_3$ (શાખિત શૃંખલા).

(N/A) મિથેન $(CH_{4})$,ઈથેન $(C_{2}H_{6})$ અને પ્રોપેન $(C_{3}H_{8})$ માં સમઘટકો હોતા નથી,કારણ કે તેમની પાસે માત્ર એક જ શક્ય બંધારણ છે.

હાઈડ્રોકાર્બનનું નામ	સમઘટકોની સંખ્યા
બ્યુટેન $(C_{4}H_{10})$	$2$
પેન્ટેન $(C_{5}H_{12})$	$3$
હેક્ઝેન $(C_{6}H_{14})$	$5$
હેપ્ટેન $(C_{7}H_{16})$	$9$
ડેકેન $(C_{10}H_{22})$	$75$

(N/A) આણ્વીય સૂત્ર $C_4H_6$ એ આલ્કાઈન (સામાન્ય સૂત્ર $C_nH_{2n-2}$) દર્શાવે છે.
$(a)$ સ્થાન સમઘટકો:
$CH_3-CH_2-C \equiv CH$ (બ્યુટ$-1-$આઈન)
$CH_3-C \equiv C-CH_3$ (બ્યુટ$-2-$આઈન)
$(b)$ શૃંખલા સમઘટકો:
$C_4H_6$ આલ્કાઈન માટે કોઈ શૃંખલા સમઘટકો શક્ય નથી કારણ કે કાર્બન શૃંખલામાં શાખા પાડવાથી સંયોજકતા સંતોષાતી નથી.
$(c)$ ક્રિયાશીલ સમઘટકો (ડાઈન):
$CH_2=C=CH-CH_3$ (બ્યુટા$-1,2-$ડાઈન)
$CH_2=CH-CH=CH_2$ (બ્યુટા$-1,3-$ડાઈન)
$(d)$ ચક્રીય સમઘટકો:
$1$-મિથાઈલસાયક્લોપ્રોપીન,$3$-મિથાઈલસાયક્લોપ્રોપીન અને સાયક્લોબ્યુટીન.

(N/A) $C_6H_{14}$ અણુસૂત્ર હેક્ઝેન માટે છે. શૃંખલા સમઘટકો જેમાં માત્ર મિથાઈલ સમૂહ વિસ્થાપિત તરીકે હોય તે નીચે મુજબ છે:

બંધારણ	નામ
$(i) \ CH_3-CH(CH_3)-CH_2-CH_2-CH_3$	$2\text{-\text{મિથાઈલપેન્ટેન}}$
$(ii) \ CH_3-CH_2-CH(CH_3)-CH_2-CH_3$	$3\text{-\text{મિથાઈલપેન્ટેન}}$

(N/A) આણ્વીય સૂત્ર $C_6H_{14}$ એ આલ્કેન દર્શાવે છે. બે મિથાઈલ સમૂહ ધરાવતા શૃંખલા સમઘટકો નીચે મુજબ છે:
$(i)$ $CH_3-C(CH_3)_2-CH_2-CH_3$: લાંબી શૃંખલામાં $4$ કાર્બન પરમાણુઓ છે અને $2$જા સ્થાન પર બે મિથાઈલ સમૂહ છે. તેનું $IUPAC$ નામ $2,2-Dimethylbutane$ છે.
(ii) $CH_3-CH(CH_3)-CH(CH_3)-CH_3$: લાંબી શૃંખલામાં $4$ કાર્બન પરમાણુઓ છે અને $2$જા તથા $3$જા સ્થાન પર મિથાઈલ સમૂહ છે. તેનું $IUPAC$ નામ $2,3-Dimethylbutane$ છે.

(N/A) આઈસોમેરિઝમ એ એવી ઘટના છે જેમાં બે અથવા વધુ સંયોજનો સમાન આણ્વીય સૂત્ર ધરાવે છે પરંતુ પરમાણુઓની ગોઠવણી અલગ હોય છે.
ઉદાહરણ તરીકે,$n$-બ્યુટેન $(CH_3-CH_2-CH_2-CH_3)$ નિર્જળ $AlCl_3$ અને $HCl$ વાયુની હાજરીમાં આઈસોમેરાઈઝેશન પ્રક્રિયા દ્વારા આઈસોબ્યુટેન $(CH_3-CH(CH_3)-CH_3)$ બનાવે છે.
આ પ્રક્રિયા એટલા માટે થાય છે કારણ કે શાખિત શૃંખલા ધરાવતો સમઘટક એ સીધી શૃંખલા ધરાવતા સમઘટક કરતા ઉષ્માગતિશાસ્ત્રની દ્રષ્ટિએ વધુ સ્થાયી હોય છે.

(N/A) સમઘટકતા: જે સંયોજનોના અણુસૂત્ર સમાન હોય પરંતુ પરમાણુઓની ગોઠવણી અલગ હોવાને કારણે તેમના ભૌતિક કે રાસાયણિક ગુણધર્મો અલગ હોય,તેમને સમઘટકો કહેવાય છે અને આ ઘટનાને સમઘટકતા કહે છે.
$(b)$ સ્થાન સમઘટકતા: જ્યારે સમાન કાર્બન શૃંખલામાં ક્રિયાશીલ સમૂહ અથવા વિસ્થાપિત સમૂહનું સ્થાન બદલાય ત્યારે તે ઉદભવે છે (દા.ત.,$CH_3-CH_2-CH_2-OH$ અને $CH_3-CH(OH)-CH_3$).
$(c)$ શૃંખલા સમઘટકતા: તે કાર્બન માળખાની ગોઠવણીમાં તફાવતને કારણે ઉદભવે છે (દા.ત.,$n$-બ્યુટેન અને આઇસોબ્યુટેન).
$(d)$ ક્રિયાશીલ સમૂહ સમઘટકતા: જ્યારે સંયોજનોના અણુસૂત્ર સમાન હોય પરંતુ તેમાં અલગ-અલગ ક્રિયાશીલ સમૂહો હોય ત્યારે તે ઉદભવે છે (દા.ત.,ઇથેનોલ $CH_3CH_2OH$ અને ડાયમિથાઇલ ઈથર $CH_3OCH_3$).
$(e)$ મેટામેરિઝમ: તે બહુસંયોજક ક્રિયાશીલ સમૂહની બંને બાજુએ કાર્બન પરમાણુઓની અલગ-અલગ વહેંચણીને કારણે ઉદભવે છે (દા.ત.,ડાયઇથાઇલ ઈથર $CH_3CH_2-O-CH_2CH_3$ અને મિથાઇલ પ્રોપાઇલ ઈથર $CH_3-O-CH_2CH_2CH_3$).
$(f)$ પ્રકાશીય સમઘટકતા: આ એક પ્રકારની અવકાશીય સમઘટકતા છે જેમાં સમઘટકો એકબીજાના અરીસામાં પ્રતિબિંબ જેવા હોય છે જે એકબીજા પર અધ્યારોપિત થઈ શકતા નથી,જેને એનાન્ટિઓમર્સ કહેવાય છે,જે સમતલીય ધ્રુવીભૂત પ્રકાશનું પરિભ્રમણ કરે છે.

(A) ક્રિયાશીલ સમૂહ સમઘટકો એવા સંયોજનો છે જેનું આણ્વીય સૂત્ર સમાન હોય પરંતુ ક્રિયાશીલ સમૂહ અલગ હોય.
$I, II, III, IV$ આલ્કોહોલ છે (ક્રિયાશીલ સમૂહ $-OH$).
$V, VI, VII$ ઈથર છે (ક્રિયાશીલ સમૂહ $-O-$).
કોઈપણ જોડી જેમાં એક આલ્કોહોલ અને એક ઈથર હોય તે ક્રિયાશીલ સમૂહ સમઘટકો હશે (દા.ત.,$I$ અને $V$).
$V, VI, VII$ ઈથર છે અને ઓક્સિજન પરમાણુ સાથે જોડાયેલા અલગ અલગ આલ્કાઈલ સમૂહોને કારણે મેટામરિઝમ દર્શાવે છે.

(D) સ્થાન સમઘટકો સમાન આણ્વીય સૂત્ર અને સમાન કાર્બન માળખું ધરાવે છે પરંતુ ક્રિયાશીલ સમૂહના સ્થાનમાં ભિન્નતા ધરાવે છે.
- જોડી $(I)$ અને $(II)$ સ્થાન સમઘટકો છે ($Butan-1-ol$ અને $Butan-2-ol$).
- જોડી $(III)$ અને $(IV)$ સ્થાન સમઘટકો છે ($2-Methylpropan-2-ol$ અને $2-Methylpropan-1-ol$).
- જોડી $(VI)$ અને $(VII)$ સ્થાન સમઘટકો છે ($1-Methoxypropane$ અને $2-Methoxypropane$).

(A) સ્થાન સમઘટકો સમાન આણ્વીય સૂત્ર અને સમાન ક્રિયાશીલ સમૂહ ધરાવે છે પરંતુ મુખ્ય શૃંખલા પર ક્રિયાશીલ સમૂહના સ્થાનમાં ભિન્નતા ધરાવે છે.
- $(I)$ $CH_3-CH_2-CH_2-CH_2-OH$ (બ્યુટેન$-1-$ઓલ) અને $(II)$ $CH_3-CH_2-CH(OH)-CH_3$ (બ્યુટેન$-2-$ઓલ) માં,$-OH$ સમૂહનું સ્થાન સમાન બ્યુટેન શૃંખલા પર અલગ છે.
- $(VI)$ $CH_3-O-CH_2-CH_2-CH_3$ ($1$-મિથોક્સીપ્રોપેન) અને $(VII)$ $CH_3-O-CH(CH_3)-CH_3$ ($2$-મિથોક્સીપ્રોપેન) માં,$-OCH_3$ સમૂહનું સ્થાન સમાન પ્રોપેન શૃંખલા પર અલગ છે.
- તેથી,$(I), (II)$ અને $(VI), (VII)$ સ્થાન સમઘટકોની જોડી છે.

(B) શૃંખલા સમઘટકતા ત્યારે જોવા મળે છે જ્યારે સંયોજનોનું આણ્વીય સૂત્ર સમાન હોય પરંતુ કાર્બન શૃંખલાનું બંધારણ અલગ હોય (દા.ત.,સીધી શૃંખલા વિરુદ્ધ શાખિત શૃંખલા).
$1$. $I$ $(CH_3-CH_2-CH_2-CH_2-OH)$ એ સીધી શૃંખલા ધરાવતો આલ્કોહોલ (બ્યુટેન$-1-$ઓલ) છે.
$2$. $IV$ $((CH_3)_2CH-CH_2-OH)$ એ શાખિત શૃંખલા ધરાવતો આલ્કોહોલ ($2$-મિથાઈલપ્રોપેન$-1-$ઓલ) છે.
$I$ અને $IV$ બંનેનું આણ્વીય સૂત્ર $(C_4H_{10}O)$ સમાન છે પરંતુ કાર્બન શૃંખલાની ગોઠવણી અલગ છે. તેથી,તેઓ શૃંખલા સમઘટકતા દર્શાવે છે.

(C) $Metamerism$ (મધ્યવયવતા) એ એક પ્રકારની બંધારણીય સમઘટકતા છે જે ત્યારે જોવા મળે છે જ્યારે સમાન બહુસંયોજક ક્રિયાશીલ સમૂહ (જેમ કે $-O-$,$-S-$,$-NH-$,અથવા $-CO-$) સાથે અલગ-અલગ આલ્કાઈલ સમૂહો જોડાયેલા હોય.
આપેલ જોડીમાં,સલ્ફર પરમાણુ સાથે જોડાયેલા આલ્કાઈલ સમૂહો અલગ-અલગ છે (પ્રથમમાં મિથાઈલ અને $n$-પ્રોપાઈલ,બીજામાં મિથાઈલ અને આઈસોપ્રોપાઈલ). તેથી,તેઓ મેટામર્સ છે.

(B) એસિટોન $[CH_{3}COCH_{3}]$ માં કીટો-ઇનોલ ટોટોમેરિઝમને કારણે ઇનોલ સ્વરૂપ ખૂબ જ ઓછી માત્રામાં $(< 0.1 \%)$ જોવા મળે છે કારણ કે ઇનોલ સ્વરૂપ કીટો સ્વરૂપ કરતા ઓછું સ્થિર છે.
એસિટાઇલ એસિટોન $[CH_{3}COCH_{2}COCH_{3}]$ માં,આંતર-આણ્વીય હાઇડ્રોજન બંધન દ્વારા સ્થિર થયેલ છ-સભ્યની રીંગના નિર્માણને કારણે ઇનોલ સ્વરૂપ નોંધપાત્ર રીતે વધુ સ્થિર છે.
તેથી,વિધાન $A$ અને કારણ $R$ બંને સાચા છે,અને $R$ એ $A$ માટે સાચી સમજૂતી આપે છે.

(D) અણુસૂત્ર $C_3H_6O$ એ પ્રોપેનાલ $(CH_3CH_2CHO)$ અને પ્રોપેનોન $(CH_3COCH_3)$ જેવા સંયોજનો દર્શાવે છે.
આ સંયોજનો સમાન અણુસૂત્ર ધરાવે છે પરંતુ તેમના ક્રિયાશીલ સમૂહો (આલ્ડિહાઈડ અને કીટોન) અલગ હોવાથી,તેઓ ક્રિયાશીલ સમૂહ સમઘટકતા દર્શાવે છે.

(D) મેટામેરિઝમ એવા સંયોજનો દ્વારા દર્શાવવામાં આવે છે જેમાં પોલિવલેન્ટ ક્રિયાશીલ સમૂહ (જેમ કે ઈથર,થાયોઈથર અથવા એમાઈન) હોય છે,જ્યાં ક્રિયાશીલ સમૂહ સાથે જોડાયેલા આલ્કાઈલ સમૂહો અલગ હોય છે.
$C_4H_{10}O$ એ ડાયઈથાઈલ ઈથર $(CH_3CH_2-O-CH_2CH_3)$ અને મિથાઈલ પ્રોપાઈલ ઈથર $(CH_3-O-CH_2CH_2CH_3)$ દર્શાવી શકે છે.
આ બે આઈસોમર્સમાં ઓક્સિજન પરમાણુ સાથે જોડાયેલા આલ્કાઈલ સમૂહો અલગ હોવાથી,તેઓ મેટામર્સ છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.

(B) મેટામેરિઝમ એ સમાન બહુસંયોજક ક્રિયાશીલ સમૂહ (જેમ કે $-O-$,$-CO-$,$-NH-$,વગેરે) સાથે જોડાયેલા આલ્કાઈલ સમૂહોની પ્રકૃતિમાં તફાવતને કારણે ઉદભવે છે.
જોડી $CH_3-CH_2-CO-CH_2-CH_3$ (પેન્ટેન$-3-$ઓન) અને $CH_3-CO-CH_2-CH_2-CH_3$ (પેન્ટેન$-2-$ઓન) માં,કીટોન ક્રિયાશીલ સમૂહ $(-CO-)$ અલગ-અલગ આલ્કાઈલ સમૂહો (ઈથાઈલ-ઈથાઈલ વિરુદ્ધ મિથાઈલ-પ્રોપાઈલ) સાથે જોડાયેલ છે. તેથી,તેઓ મેટામર્સ છે.

(A) ટોટોમેરિઝમ માટે કાર્બોનિલ સમૂહની બાજુમાં $\alpha$-હાઇડ્રોજન પરમાણુની હાજરી જરૂરી છે.
બે ઇલેક્ટ્રોન-આકર્ષક કાર્બોનિલ સમૂહો વચ્ચે રહેલા સક્રિય મિથિલીન સમૂહ $(-CH_2-)$ ધરાવતા સંયોજનો (જેમ કે $\beta$-કીટો એસ્ટર્સ) સૌથી સરળતાથી ટોટોમેરિઝમ દર્શાવે છે,કારણ કે પરિણામી ઇનોલ સ્વરૂપ રેઝોનન્સ અને આંતર-આણ્વીય હાઇડ્રોજન બંધ દ્વારા સ્થિર થાય છે.
$CH_3COCH_2CO_2C_2H_5$ (ઇથાઇલ એસીટોએસીટેટ) માં,મિથિલીન સમૂહ બે કાર્બોનિલ સમૂહોની વચ્ચે છે,જે તેને અત્યંત એસિડિક બનાવે છે અને ટોટોમેરિઝમ માટે પ્રેરે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.

(D) પ્રથમ સંયોજન $hex-1-yne$ (આલ્કાઈન) છે.
બીજું સંયોજન $hexa-1,3-diene$ (કોન્જુગેટેડ ડાઈન) છે.
તેઓ અલગ-અલગ ક્રિયાશીલ સમૂહો (ત્રિ-બંધ વિરુદ્ધ બે દ્વિ-બંધ) ધરાવતા હોવાથી,તેઓ ક્રિયાશીલ સમૂહ સમઘટકો છે.

(B) આપેલા સંયોજનો $CH_3-CH=CH-CH_3$ (બ્યુટ-$2$-ઈન) અને $CH_3-CH_2-CH=CH_2$ (બ્યુટ-$1$-ઈન) છે.
બંને સંયોજનોનું આણ્વીય સૂત્ર $C_4H_8$ સમાન છે,પરંતુ કાર્બન શૃંખલામાં દ્વિબંધના સ્થાનમાં તફાવત છે.
તેથી,તેઓ સ્થાનિક સમઘટકો (positional isomers) છે.

(B) . આણ્વીય સૂત્ર $C_3H_4$ માટે અસંતૃપ્તતાની માત્રા $2$ છે. શક્ય બંધારણીય સમઘટકો નીચે મુજબ છે:
$1$. પ્રોપાઇન: $CH_3-C\equiv CH$
$2$. સાયક્લોપ્રોપીન: એક દ્વિબંધ ધરાવતી ત્રણ સભ્યોની વલય રચના.

(C) આપેલા સંયોજનોના આણ્વીય સૂત્રો નીચે મુજબ છે:
એસિટોન: $C_3H_6O$
પ્રોપેનોલ: $C_3H_8O$
મિથાઈલ એસિટેટ: $C_3H_6O_2$
પ્રોપિયોનિક એસિડ: $C_3H_6O_2$
પ્રોપિયોનિક એસિડ $(CH_3CH_2COOH)$ અને મિથાઈલ એસિટેટ $(CH_3COOCH_3)$ બંનેના આણ્વીય સૂત્રો સમાન $(C_3H_6O_2)$ છે પરંતુ તેમના ક્રિયાશીલ સમૂહો અલગ હોવાથી,તેઓ ક્રિયાશીલ સમૂહના સમઘટકો છે.

(D) મેટામર્સ એવા આઈસોમર્સ છે જેનું આણ્વીય સૂત્ર અને ક્રિયાશીલ સમૂહ સમાન હોય છે,પરંતુ ક્રિયાશીલ સમૂહની બંને બાજુએ જોડાયેલા આલ્કાઈલ અથવા એરાઈલ સમૂહોની પ્રકૃતિ અલગ હોય છે.
આપેલ સંયોજન $(X)$ એ $N$-ફિનાઈલસાયક્લોહેક્સેનકાર્બોક્સામાઈડ છે,જેમાં એમાઈડ ક્રિયાશીલ સમૂહની એક બાજુ સાયક્લોહેક્સાઈલ સમૂહ અને બીજી બાજુ ફિનાઈલ સમૂહ છે.
મેટામર બનાવવા માટે,આપણે કુલ કાર્બન પરમાણુઓની સંખ્યા અને ક્રિયાશીલ સમૂહને સમાન રાખીને એમાઈડ નાઈટ્રોજન અને કાર્બોનિલ કાર્બન સાથે જોડાયેલા કાર્બન પરમાણુઓના વિતરણમાં ફેરફાર કરવો જરૂરી છે.
સંયોજન $(D)$,$N$-સાયક્લોહેક્સાઈલબેન્ઝામાઈડ,એ $(X)$ નો મેટામર છે કારણ કે તેનું આણ્વીય સૂત્ર અને એમાઈડ ક્રિયાશીલ સમૂહ સમાન છે,પરંતુ હવે ફિનાઈલ સમૂહ કાર્બોનિલ કાર્બન સાથે અને સાયક્લોહેક્સાઈલ સમૂહ નાઈટ્રોજન પરમાણુ સાથે જોડાયેલ છે.

(B) $C_4H_6$ આણ્વીય સૂત્ર અસંતૃપ્તતાની માત્રા (ડબલ બોન્ડ ઇક્વિવેલન્ટ) $4 - (6/2) + 1 = 2$ ને અનુરૂપ છે.
ચક્રીય સમઘટકો માટે,આપણે એક વલય અને એક દ્વિબંધ,અથવા બે વલય ધરાવતી રચનાઓ ધ્યાનમાં લઈએ છીએ.
શક્ય ચક્રીય સમઘટકો નીચે મુજબ છે:
$1$. સાયક્લોબ્યુટીન
$2$. $1$-મિથાઈલસાયક્લોપ્રોપીન
$3$. $3$-મિથાઈલસાયક્લોપ્રોપીન
$4$. મિથાઈલીનસાયક્લોપ્રોપેન
$5$. બાયસાયક્લોબ્યુટેન
આમ,કુલ $5$ ચક્રીય સમઘટકો શક્ય છે.

(C) અણુઓ સમાન છે કે નહીં તે નક્કી કરવા માટે,આપણે દરેક ન્યુમેન પ્રક્ષેપણ માટે $IUPAC$ નામ આપીએ છીએ:
$P$: આ બંધારણ $2,3,3$-ટ્રાયમિથાઈલપેન્ટેન-$2$-ઓલ ને અનુરૂપ છે.
$Q$: આ બંધારણ $3$-ઈથાઈલ-$2$-મિથાઈલપેન્ટેન-$2$-ઓલ ને અનુરૂપ છે.
$R$: આ બંધારણ $3$-ઈથાઈલ-$2$-મિથાઈલપેન્ટેન-$2$-ઓલ ને અનુરૂપ છે.
$S$: આ બંધારણ $3$-ઈથાઈલ-$2$-મિથાઈલપેન્ટેન-$3$-ઓલ ને અનુરૂપ છે.
$IUPAC$ નામોની સરખામણી કરતા,$Q$ અને $R$ ના નામ સમાન છે ($3$-ઈથાઈલ-$2$-મિથાઈલપેન્ટેન-$2$-ઓલ),જેનો અર્થ છે કે તેઓ સમાન અણુઓ છે. તેથી,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.

(B) વિધાન $-I \rightarrow$ સાચું
$CH_3CH=CHCH_3$ અને $cyclobutane$ બંનેનું આણ્વીય સૂત્ર $C_4H_8$ છે. તેઓ રિંગ-ચેઈન સમઘટકો છે,જે બંધારણીય સમઘટકતાનો એક પ્રકાર છે.
વિધાન $-II \rightarrow$ સાચું
$CH_3CH_2CH_2CH_2NH_2$ ($1^{\circ}$ એમાઈન) અને $(CH_3CH_2)_2NH$ ($2^{\circ}$ એમાઈન) પાસે અલગ-અલગ ક્રિયાશીલ સમૂહો (પ્રાથમિક એમાઈન વિરુદ્ધ દ્વિતીયક એમાઈન) છે. તેથી,તેઓ ક્રિયાશીલ સમૂહ સમઘટકો છે.

(D) . પેન્ટેન$-3-$ઓન અને પેન્ટેન$-2-$ઓન કાર્બોનિલ સમૂહ સાથે જોડાયેલા અલગ આલ્કાઈલ સમૂહો ધરાવે છે,તેથી તેઓ મેટામર્સ છે. (સાચું)
$B$. બ્યુટેન નાઈટ્રાઈલ અને બ્યુટેન આઈસોનાઈટ્રાઈલ અલગ ક્રિયાશીલ સમૂહો ધરાવે છે,તેથી તેઓ ક્રિયાશીલ સમઘટકો છે. (સાચું)
$C$. બ્યુટેન$-1-$ઓલ અને બ્યુટેન$-2-$ઓલ માત્ર $-OH$ સમૂહના સ્થાનમાં તફાવત ધરાવે છે,તેથી તેઓ સ્થાન સમઘટકો છે. (સાચું)
$D$. બ્યુટેન$-1-$એમાઈન એ પ્રાથમિક એમાઈન છે,જ્યારે $N$-મિથાઈલપ્રોપેન$-1-$એમાઈન એ દ્વિતીયક એમાઈન છે. તેઓ ક્રિયાશીલ સમઘટકો છે,સમાનધર્મી શ્રેણીના સભ્યો નથી. (ખોટું)
તેથી,વિધાનો $A, B$ અને $C$ સાચા છે.

(A) મેટામેરિઝમ એ સમાન પોલીવેલેન્ટ ક્રિયાશીલ સમૂહ (જેમ કે $-O-$,$-S-$,$-NH-$,અથવા $-CO-$) સાથે જોડાયેલા આલ્કાઈલ સમૂહોની પ્રકૃતિમાં તફાવતને કારણે ઉદ્ભવે છે.
ડાયઈથાઈલ ઈથર $(CH_3CH_2-O-CH_2CH_3)$ માં,ઓક્સિજન પરમાણુ બે ઈથાઈલ સમૂહો સાથે જોડાયેલ છે.
$n$-પ્રોપાઈલ મિથાઈલ ઈથર $(CH_3CH_2CH_2-O-CH_3)$ માં,ઓક્સિજન પરમાણુ એક મિથાઈલ સમૂહ અને એક $n$-પ્રોપાઈલ સમૂહ સાથે જોડાયેલ છે.
ઓક્સિજન પરમાણુ સાથે જોડાયેલા આલ્કાઈલ સમૂહો અલગ હોવાથી,આ સંયોજનો મેટામેરિઝમ દર્શાવે છે.

(C) દરેક જોડીનું વિશ્લેષણ કરીએ:
$(A)$ $CH_2=CH-OCH_3$ (મિથોક્સિઈથીન) અને ઓક્સેટેન $(C_3H_6O)$ એ રિંગ-ચેઈન સમઘટકો છે કારણ કે એક ખુલ્લી શૃંખલા ધરાવતું સંયોજન છે અને બીજું સમાન આણ્વીય સૂત્ર ધરાવતું ચક્રીય સંયોજન છે.
$(B)$ $o$-મિથાઈલબેન્ઝાઈલ આલ્કોહોલ $(C_8H_{10}O)$ અને $2,3$-ડાયમિથાઈલફિનોલ $(C_8H_{10}O)$ એ ક્રિયાશીલ સમૂહ સમઘટકો છે કારણ કે તેમાં અલગ-અલગ ક્રિયાશીલ સમૂહો (આલ્કોહોલ વિરુદ્ધ ફિનોલ) છે.
$(C)$ બ્યુટેન-$2$-ઓલ અને બ્યુટેન-$1$-ઓલ એ સ્થાન સમઘટકો છે કારણ કે $-OH$ સમૂહનું સ્થાન બદલાય છે,કાર્બન શૃંખલાની લંબાઈ નહીં. તેથી,તેમને શૃંખલા સમઘટક કહેવા તે ખોટું છે.
$(D)$ પેન્ટ-$1$-ઈન અને $2$-મિથાઈલબ્યુટ-$1$-ઈન એ શૃંખલા સમઘટકો છે કારણ કે મુખ્ય કાર્બન શૃંખલાની લંબાઈ $5$ થી $4$ કાર્બનમાં બદલાય છે.

(C) પગલું $1$: $(i)$ નું વિશ્લેષણ કરો. આ સંયોજનો $2-chloro-2-methylbutane$ અને $2-chloro-2-methylpropane$ છે. તેઓ $-CH_2-$ સમૂહ દ્વારા અલગ પડે છે,તેથી તેઓ સમાનધર્મી $(P)$ છે.
પગલું $2$: $(ii)$ નું વિશ્લેષણ કરો. આ સંયોજનો $ethoxybenzene$ અને $1-methoxy-2-methylbenzene$ છે. આ મેટામર્સ $(R)$ છે કારણ કે ઓક્સિજન પરમાણુ સાથે જોડાયેલ આલ્કાઈલ સમૂહ બદલાય છે.
પગલું $3$: $(iii)$ નું વિશ્લેષણ કરો. આ સંયોજનો $methoxybenzene$ (ઈથર) અને $2-methylphenol$ (આલ્કોહોલ) છે. તેઓ અલગ ક્રિયાશીલ સમૂહો ધરાવે છે,તેથી તેઓ ક્રિયાશીલ સમૂહ સમઘટકો $(Q)$ છે.
પગલું $4$: $(iv)$ નું વિશ્લેષણ કરો. આ સંયોજનો $2-methylpropan-1-ol$ અને $2-methylpropan-2-ol$ છે. $-OH$ સમૂહનું સ્થાન બદલાય છે,તેથી તેઓ સ્થાન સમઘટકો $(S)$ છે.
તેથી,સાચી જોડ $i-P, ii-R, iii-Q, iv-S$ છે.

(C) આપેલ બંધારણો સબસ્ટિટ્યુટેડ ઇથેનના ન્યુમેન પ્રોજેક્શન છે. ચાલો તેમને તેમના $IUPAC$ નામમાં રૂપાંતરિત કરીએ:
$I$: $CH_3-CH(D)-CH_2(T)$ ($1$-ટ્રિટિયો$-2-$ડ્યુટેરો-પ્રોપેન)
$II$: $CH_3-CH(T)-CH_2(D)$ ($1$-ડ્યુટેરો$-2-$ટ્રિટિયો-પ્રોપેન)
$III$: $CH_3-CH_2-CH(DT)$ ($1$-ડ્યુટેરો$-1-$ટ્રિટિયો-પ્રોપેન)
બંધારણોની સરખામણી કરતા:
$I$ અને $II$ સ્થાનિક સમઘટકો છે કારણ કે કાર્બન શૃંખલા પર $D$ અને $T$ પરમાણુઓના સ્થાન અલગ છે.
$II$ અને $III$ સ્થાનિક સમઘટકો છે.
$I$ અને $III$ સ્થાનિક સમઘટકો છે.

(C) ઈથર અને આલ્કોહોલ બંનેનું સામાન્ય સૂત્ર $C_n H_{2n+2} O$ છે.
ઈથરમાં ક્રિયાશીલ સમૂહ ઈથર લિંકેજ $(-O-)$ છે,જ્યારે આલ્કોહોલમાં ક્રિયાશીલ સમૂહ હાઈડ્રોક્સિલ સમૂહ $(-OH)$ છે.
તેમનું આણ્વીય સૂત્ર સમાન હોવા છતાં તેમના ક્રિયાશીલ સમૂહો અલગ હોવાથી,તેઓ ક્રિયાશીલ સમઘટકો છે.

(B) ક્રિયાશીલ સમૂહ સમઘટકો એવા સંયોજનો છે જેનું આણ્વીય સૂત્ર સમાન હોય પરંતુ ક્રિયાશીલ સમૂહ અલગ હોય.
વિકલ્પ $B$ માં,બ્યુટેન-$1$-ઓલ $(C_4H_{10}O)$ એ આલ્કોહોલ છે,જ્યારે $1$-મિથોક્સીપ્રોપેન $(C_4H_{10}O)$ એ ઈથર છે.
તેમનું આણ્વીય સૂત્ર સમાન હોવાથી અને ક્રિયાશીલ સમૂહ ($-OH$ અને $-O-$) અલગ હોવાથી,તેઓ ક્રિયાશીલ સમૂહ સમઘટકો છે.

(C) $Pentan-2-ol$ $(C_5H_{12}O)$ એ આલ્કોહોલ છે.
ક્રિયાશીલ સમઘટકો એવા સંયોજનો છે જેનું આણ્વીય સૂત્ર સમાન હોય પરંતુ ક્રિયાશીલ સમૂહ અલગ હોય.
$Ethoxypropane$ $(C_2H_5-O-C_3H_7)$ નું આણ્વીય સૂત્ર $C_5H_{12}O$ છે અને તે ઈથર ક્રિયાશીલ સમૂહ ધરાવે છે.
તેથી,$ethoxypropane$ એ $pentan-2-ol$ નો ક્રિયાશીલ સમઘટક છે.
$Pentan-1-ol$ અને $pentan-3-ol$ એ સ્થાનિક સમઘટકો છે,જ્યારે $pentan-2-one$ એ $C_5H_{10}O$ સૂત્ર ધરાવતું કીટોન છે.

(C) સાચો જવાબ $C$ છે.
ન્યુમેન પ્રક્ષેપણ સૂત્રમાં,અણુને $C-C$ બંધની ધરી પરથી જોવામાં આવે છે.
નિરીક્ષકની નજીકના કાર્બન પરમાણુને એક બિંદુ દ્વારા દર્શાવવામાં આવે છે,અને પાછળના કાર્બન પરમાણુને (નિરીક્ષકથી દૂર) તે બિંદુની આસપાસ એક વર્તુળ દ્વારા દર્શાવવામાં આવે છે.

(C) $Ethoxyethane$ $(CH_3-CH_2-O-CH_2-CH_3)$ અને $methoxypropane$ $(CH_3-O-CH_2-CH_2-CH_3)$ સમાન ક્રિયાશીલ સમૂહ (ઈથર) ધરાવે છે,પરંતુ ઈથરના ઓક્સિજન પરમાણુ સાથે જોડાયેલા કાર્બન પરમાણુઓની ગોઠવણી અલગ-અલગ છે. તેથી,આ જોડી મેટામરિઝમ દર્શાવે છે.

(D) સ્થાન સમઘટકતા ત્યારે જોવા મળે છે જ્યારે કાર્બન શૃંખલા સમાન રહે અને દ્વિબંધ અથવા ક્રિયાશીલ સમૂહનું સ્થાન બદલાય.
$CH_3-CH_2-CH=CH_2$ (બ્યુટ$-1-$ઈન) માં,દ્વિબંધ $C-1$ સ્થાન પર છે.
$CH_3-CH=CH-CH_3$ (બ્યુટ$-2-$ઈન) માં,દ્વિબંધ $C-2$ સ્થાન પર છે.
મુખ્ય કાર્બન શૃંખલા સમાન હોવાથી અને ફક્ત દ્વિબંધનું સ્થાન બદલાતું હોવાથી,તેઓ સ્થાન સમઘટકો છે.

(D) મેટામેરિઝમ એ એક જ પોલીવેલેન્ટ ફંક્શનલ ગ્રુપ (જેમ કે $-O-$,$-S-$,$-NH-$ વગેરે) સાથે જોડાયેલા વિવિધ આલ્કાઈલ જૂથોની હાજરીને કારણે ઉદભવે છે.
ઈથોક્સીઈથેન $(CH_3CH_2-O-CH_2CH_3)$ માં,ઓક્સિજન પરમાણુ બે ઈથાઈલ જૂથો સાથે જોડાયેલ છે.
$1-$મિથોક્સીપ્રોપેન $(CH_3-O-CH_2CH_2CH_3)$ માં,ઓક્સિજન પરમાણુ એક મિથાઈલ જૂથ અને એક પ્રોપાઈલ જૂથ સાથે જોડાયેલ છે.
ઓક્સિજન પરમાણુ સાથે જોડાયેલા આલ્કાઈલ જૂથો અલગ હોવાથી,આ સંયોજનો મેટામર્સ છે.

(C) સ્થાન સમઘટકો એવા સંયોજનો છે જેનું આણ્વીય સૂત્ર સમાન હોય છે પરંતુ કાર્બન શૃંખલા પર ક્રિયાશીલ સમૂહ અથવા દ્વિબંધના સ્થાનમાં તફાવત હોય છે.
$but-1-ene$ $(CH_3-CH_2-CH=CH_2)$ માં,દ્વિબંધ $1$ લા સ્થાન પર છે.
$but-2-ene$ $(CH_3-CH=CH-CH_3)$ માં,દ્વિબંધ $2$ જા સ્થાન પર છે.
કાર્બન શૃંખલા સમાન રહે છે અને દ્વિબંધનું સ્થાન અલગ હોવાથી,તેઓ સ્થાન સમઘટકો છે.

(C) મિથોક્સીઈથેન $(CH_3-O-CH_2-CH_3)$ અને પ્રોપેન-$1$-ઓલ $(CH_3-CH_2-CH_2-OH)$ બંનેનું આણ્વીય સૂત્ર $C_3H_8O$ છે.
મિથોક્સીઈથેન એ ઈથર છે,જ્યારે પ્રોપેન-$1$-ઓલ એ આલ્કોહોલ છે.
તેમનું આણ્વીય સૂત્ર સમાન હોવા છતાં તેમના ક્રિયાશીલ સમૂહો અલગ હોવાથી,તેઓ ક્રિયાશીલ સમૂહ સમઘટકતા દર્શાવે છે.

(B) મધ્યવયવતા એ એક જ બહુસંયોજક ક્રિયાશીલ સમૂહ (આ કિસ્સામાં,ઈથર ઓક્સિજન પરમાણુ,$-O-$) સાથે જોડાયેલા આલ્કાઈલ સમૂહોની પ્રકૃતિમાં તફાવતને કારણે ઉદ્ભવે છે.
$CH_3-CH_2-O-CH_2-CH_3$ (ethoxy ethane) માં,ઓક્સિજન સાથે જોડાયેલા આલ્કાઈલ સમૂહો બે ઈથાઈલ સમૂહો $(-C_2H_5)$ છે.
$CH_3-O-CH_2-CH_2-CH_3$ (methoxy propane) માં,ઓક્સિજન સાથે જોડાયેલા આલ્કાઈલ સમૂહો એક મિથાઈલ સમૂહ $(-CH_3)$ અને એક પ્રોપાઈલ સમૂહ $(-C_3H_7)$ છે.
ઓક્સિજન પરમાણુની આસપાસ આલ્કાઈલ સમૂહોનું વિતરણ અલગ હોવાથી,આ સંયોજનો મધ્યવયવો (metamers) છે.

(A) આણ્વિય સૂત્ર $C_{4}H_{10}O$ સંતૃપ્ત અચક્રીય સંયોજનો (આલ્કોહોલ અને ઈથર) ને અનુરૂપ છે. બંધારણીય સમઘટકો નીચે મુજબ છે:
આલ્કોહોલ:
$1$. $CH_{3}CH_{2}CH_{2}CH_{2}OH$ ($n$-બ્યુટેનોલ)
$2$. $CH_{3}CH_{2}CH(OH)CH_{3}$ (બ્યુટેન-$2$-ઓલ)
$3$. $(CH_{3})_{2}CHCH_{2}OH$ (આઈસોબ્યુટેનોલ)
$4$. $(CH_{3})_{3}COH$ (tert-બ્યુટેનોલ)
ઈથર:
$5$. $CH_{3}OCH_{2}CH_{2}CH_{3}$ (મિથાઈલ પ્રોપાઈલ ઈથર)
$6$. $CH_{3}OCH(CH_{3})_{2}$ (મિથાઈલ આઈસોપ્રોપાઈલ ઈથર)
$7$. $CH_{3}CH_{2}OCH_{2}CH_{3}$ (ડાયઈથાઈલ ઈથર)
કુલ $7$ બંધારણીય સમઘટકો છે.

(C) પેન્ટેનનું આણ્વીય સૂત્ર $C_5H_{12}$ છે. આઈસોમર્સ સમાન આણ્વીય સૂત્ર પરંતુ અલગ બંધારણીય ગોઠવણી ધરાવતા હોવા જોઈએ.
$1.$ $n$-પેન્ટેન: $CH_3-CH_2-CH_2-CH_2-CH_3$ $(C_5H_{12})$
$2.$ $2,2$-ડાયમિથાઈલપ્રોપેન: $CH_3-C(CH_3)_2-CH_3$ $(C_5H_{12})$
$3.$ $2$-મિથાઈલબ્યુટેન: $CH_3-CH(CH_3)-CH_2-CH_3$ $(C_5H_{12})$
$4.$ $2,3$-ડાયમિથાઈલબ્યુટેન: $CH_3-CH(CH_3)-CH(CH_3)-CH_3$ $(C_6H_{14})$
$2,3$-ડાયમિથાઈલબ્યુટેન $6$ કાર્બન પરમાણુઓ અને $C_6H_{14}$ સૂત્ર ધરાવે છે,તેથી તે હેક્ઝેનનું આઈસોમર છે,પેન્ટેનનું નહીં. તેથી,વિકલ્પ $C$ સાચો છે.

(C) મેટામર્સ એવા આઈસોમર્સ છે જેનું આણ્વીય સૂત્ર સમાન હોય છે પરંતુ ક્રિયાશીલ સમૂહ (આ કિસ્સામાં,ઈથર ઓક્સિજન પરમાણુ) ની બંને બાજુએ આલ્કાઈલ સમૂહોની ગોઠવણી અલગ હોય છે.
આણ્વીય સૂત્ર $C_{4}H_{10}O$ માટે,શક્ય ઈથર મેટામર્સ નીચે મુજબ છે:
$i$) $CH_{3}CH_{2}-O-CH_{2}CH_{3}$ (ડાયઈથાઈલ ઈથર)
$ii$) $CH_{3}-O-CH_{2}CH_{2}CH_{3}$ (મિથાઈલ પ્રોપાઈલ ઈથર)
$iii$) $CH_{3}-O-CH(CH_{3})_{2}$ (મિથાઈલ આઈસોપ્રોપાઈલ ઈથર)
આમ,કુલ $3$ શક્ય મેટામર્સ છે.

(A) $1$. પ્રક્રિયા ક્રમ નીચે મુજબ છે:
$CH_3CHO \xrightarrow[(ii) H_3O^+]{(i) CH_3MgBr} CH_3-CH(OH)-CH_3 (P)$
$CH_3-CH(OH)-CH_3 \xrightarrow[\Delta]{conc. H_2SO_4} CH_3-CH=CH_2 (Q)$
$CH_3-CH=CH_2 \xrightarrow[(ii) H_2O_2/OH^-]{(i) B_2H_6} CH_3-CH_2-CH_2OH (R)$
$2$. સંયોજન $P$ એ પ્રોપેન$-2-$ઓલ $(CH_3-CH(OH)-CH_3)$ છે અને સંયોજન $R$ એ પ્રોપેન$-1-$ઓલ $(CH_3-CH_2-CH_2OH)$ છે.
$3$. બંને સંયોજનોનું આણ્વીય સૂત્ર $(C_3H_8O)$ સમાન છે અને ક્રિયાશીલ સમૂહ $(-OH)$ પણ સમાન છે,પરંતુ હાઇડ્રોક્સિલ સમૂહનું સ્થાન અલગ છે ($P$ માં કાર્બન-$2$ પર અને $R$ માં કાર્બન-$1$ પર).
$4$. તેથી,$P$ અને $R$ એ સ્થાન સમઘટકો છે.

(D) આ પ્રક્રિયા આઇસોબ્યુટાઇલ મેગ્નેશિયમ બ્રોમાઇડ અને મિથાઇલ એમાઇન વચ્ચે થાય છે. ગ્રીગનાર્ડ પ્રક્રિયક બેઇઝ તરીકે વર્તે છે અને એમાઇનમાંથી એસિડિક પ્રોટોન દૂર કરીને આલ્કેન બનાવે છે.
$ (CH_3)_2CHCH_2MgBr + CH_3NH_2 \rightarrow (CH_3)_2CHCH_3 + Mg(Br)NHCH_3 $
બનતું કાર્બનિક સંયોજન $X$ એ આઇસોબ્યુટેન છે,જે $2$-મિથાઇલપ્રોપેન,$(CH_3)_2CHCH_3$ છે.
$X$ નું આણ્વીય સૂત્ર $C_4H_{10}$ છે.
$C_4H_{10}$ ના સમઘટકો નીચે મુજબ છે:
$1$. $n$-બ્યુટેન: $CH_3-CH_2-CH_2-CH_3$
$2$. આઇસોબ્યુટેન ($2$-મિથાઇલપ્રોપેન): $CH_3-CH(CH_3)-CH_3$
આમ,કાર્બનિક સંયોજન $X$ માટે $2$ શક્ય સમઘટકો છે.

(C) હેક્સેન એ $C_6H_{14}$ આણ્વીય સૂત્ર ધરાવતું આલ્કેન છે. હેક્સેનના સમઘટકોનું આણ્વીય સૂત્ર પણ $C_6H_{14}$ હોવું જોઈએ.
$A$. $3$-મિથાઈલપેન્ટેન $(C_6H_{14})$ એ સમઘટક છે.
$B$. $n$-હેક્સેન $(C_6H_{14})$ એ સમઘટક છે.
$C$. ઈથાઈલસાયક્લોબ્યુટેન એક ચક્રીય બંધારણ ધરાવે છે અને તેનું આણ્વીય સૂત્ર $C_6H_{12}$ છે. તેથી,તે હેક્સેનનું સમઘટક નથી.
$D$. $2$-મિથાઈલપેન્ટેન $(C_6H_{14})$ એ સમઘટક છે.
આમ,હેક્સેનનું સમઘટક ન હોય તેવું સંયોજન ઈથાઈલસાયક્લોબ્યુટેન છે.

(B) $Propanone$ $(CH_3COCH_3)$ અને $propanal$ $(CH_3CH_2CHO)$ નું આણ્વીય સૂત્ર સમાન છે,જે $C_3H_6O$ છે.
$Propanone$ માં કીટોન ક્રિયાશીલ સમૂહ $(-CO-)$ હોય છે,જ્યારે $propanal$ માં આલ્ડિહાઈડ ક્રિયાશીલ સમૂહ $(-CHO)$ હોય છે.
તેથી,તેઓ સમાન આણ્વીય સૂત્ર ધરાવે છે પરંતુ અલગ ક્રિયાશીલ સમૂહ ધરાવતા હોવાથી,તેઓ એકબીજાના ક્રિયાશીલ સમૂહ સમઘટકો છે.

(A) ક્રિયાશીલ સમઘટકો એવા સંયોજનો છે જેનું આણ્વીય સૂત્ર સમાન હોય પરંતુ ક્રિયાશીલ સમૂહો અલગ હોય.
વિકલ્પ $A$ માં,$C_{2}H_{5}OC_{2}H_{5}$ (ડાયઇથાઇલ ઈથર) અને $C_{3}H_{7}OCH_{3}$ (મિથાઇલ પ્રોપાઇલ ઈથર) બંનેમાં સમાન ક્રિયાશીલ સમૂહ,એટલે કે ઈથર $(-O-)$ રહેલો છે. તેથી,તેઓ મેટામર્સ છે,ક્રિયાશીલ સમઘટકો નથી.
વિકલ્પ $B$ માં,$CH_{3}CH_{2}OH$ (આલ્કોહોલ) અને $CH_{3}OCH_{3}$ (ઈથર) ક્રિયાશીલ સમઘટકો છે.
વિકલ્પ $C$ માં,$CH_{3}CH_{2}NO_{2}$ (નાઇટ્રોઆલ્કેન) અને $H_{2}NCH_{2}COOH$ (એમિનો એસિડ) અલગ ક્રિયાશીલ સમૂહો ધરાવે છે.
વિકલ્પ $D$ માં,$CH_{3}COOH$ (કાર્બોક્સિલિક એસિડ) અને $HCOOCH_{3}$ (એસ્ટર) ક્રિયાશીલ સમઘટકો છે.