Structural isomerism Questions in Gujarati

(A) બંને સંયોજનોનું આણ્વીય સૂત્ર $C_4H_8O_2$ અને ક્રિયાશીલ સમૂહ $-CO_2H$ સમાન છે.
તેઓ મુખ્ય કાર્બન શૃંખલાની લંબાઈમાં અલગ પડે છે.
સંયોજન $(A)$ માં $4$-કાર્બન ધરાવતી મુખ્ય શૃંખલા (બ્યુટેનોઈક એસિડ) છે,જ્યારે સંયોજન $(B)$ માં $3$-કાર્બન ધરાવતી મુખ્ય શૃંખલા સાથે મિથાઈલ શાખા ($2$-મિથાઈલપ્રોપેનોઈક એસિડ) છે.
તેથી,તેઓ શૃંખલા સમઘટકો છે.

(A) બે સંયોજનો વચ્ચેનો સંબંધ નક્કી કરવા માટે,આપણે દરેક કાયરલ કેન્દ્રને $R/S$ વિન્યાસ આપીએ છીએ.
પ્રથમ સંયોજન (ડાબે) માટે: $CH_3-CH(Br)-CH(Br)-CH_3$ બંધારણ છે.
સ્ટીરિયોસેન્ટર્સનું વિશ્લેષણ કરતા,આપણે જોઈએ છીએ કે આ બે બંધારણો એકબીજાના અરીસામાં પ્રતિબિંબ નથી અને એકબીજા પર અધ્યારોપિત થઈ શકતા નથી.
તેથી,તેઓ $Diastereomers$ છે.

(D) સમઘટકો એવા સંયોજનો છે જેનું આણ્વીય સૂત્ર સમાન હોય પરંતુ બંધારણીય ગોઠવણી અલગ હોય.
$A$. $3$-મિથાઈલફિનોલ અને $4$-મિથાઈલફિનોલ એ સ્થાન સમઘટકો છે.
$B$. $3$-મિથાઈલફિનોલ અને $2$-મિથાઈલફિનોલ એ સ્થાન સમઘટકો છે.
$C$. બેન્ઝાઈલ આલ્કોહોલ $(C_6H_5CH_2OH)$ અને એનિસોલ $(C_6H_5OCH_3)$ નું આણ્વીય સૂત્ર સમાન $(C_7H_8O)$ છે પરંતુ ક્રિયાશીલ સમૂહ અલગ છે (આલ્કોહોલ વિરુદ્ધ ઈથર),તેથી તેઓ ક્રિયાશીલ સમૂહના સમઘટકો છે.
$D$. $3$-મિથાઈલફિનોલ અને $3$-મિથાઈલફિનોલ એ સમાન સંયોજનો છે,સમઘટકો નથી.

(B) $C_4H_8F_2$ માટે બંધારણીય સમઘટકોની સંખ્યા શોધવા માટે,આપણે બ્યુટેન $(C_4H_{10})$ અને આઇસોબ્યુટેન $(CH_3CH(CH_3)CH_3)$ ના કાર્બન માળખાને ધ્યાનમાં લઈએ છીએ:
$1$. $n$-બ્યુટેન માળખા માટે $(CH_3-CH_2-CH_2-CH_3)$:
- $1,1$-ડાયફ્લોરોબ્યુટેન
- $1,2$-ડાયફ્લોરોબ્યુટેન
- $1,3$-ડાયફ્લોરોબ્યુટેન
- $1,4$-ડાયફ્લોરોબ્યુટેન
- $2,2$-ડાયફ્લોરોબ્યુટેન
- $2,3$-ડાયફ્લોરોબ્યુટેન
$2$. આઇસોબ્યુટેન માળખા માટે $(CH_3-CH(CH_3)-CH_3)$:
- $1,1$-ડાયફ્લોરો-$2$-મિથાઈલપ્રોપેન
- $1,2$-ડાયફ્લોરો-$2$-મિથાઈલપ્રોપેન
- $1,3$-ડાયફ્લોરો-$2$-મિથાઈલપ્રોપેન
આમ,કુલ $6 + 3 = 9$ બંધારણીય સમઘટકો મળે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(B) ક્રિયાશીલ સમૂહ સમઘટકો એવા સંયોજનો છે જેનું આણ્વીય સૂત્ર સમાન હોય પરંતુ ક્રિયાશીલ સમૂહ અલગ હોય.
વિકલ્પ $B$ માં,પ્રથમ સંયોજન એસ્ટર (મિથાઈલ પ્રોપેનોએટ,$C_4H_8O_2$) છે અને બીજું સંયોજન ઈથર સમૂહ ધરાવતું કીટોન (મેથોક્સીપ્રોપેનોન,$C_4H_8O_2$) છે.
તેમનું આણ્વીય સૂત્ર સમાન હોવાથી અને ક્રિયાશીલ સમૂહ અલગ હોવાથી,તેઓ ક્રિયાશીલ સમૂહ સમઘટકો છે.

(C) મેસો સંયોજન એ એક અકિરાલ અણુ છે જેમાં બે કે તેથી વધુ કિરાલ કેન્દ્રો અને આંતરિક સમપ્રમાણતાનું સમતલ હોય છે.
$1.$ વિકલ્પ $(a)$ ($2,3$-ડાયક્લોરોપેન્ટેન) માં,બે કિરાલ કેન્દ્રો સમાન નથી કારણ કે એક મિથાઈલ ગ્રુપ સાથે અને બીજું ઈથાઈલ ગ્રુપ સાથે જોડાયેલું છે. તેથી,સમપ્રમાણતાનું કોઈ સમતલ અસ્તિત્વ ધરાવતું નથી.
$2.$ વિકલ્પ $(b)$ ($1,3$-ડાયબ્રોમોસાયક્લોપેન્ટેન) માં,સિસ-આઈસોમરમાં સમપ્રમાણતાનું સમતલ હોય છે,જે તેને મેસો સંયોજન બનાવે છે.
$3.$ વિકલ્પ $(c)$ ($1,3$-ડાયબ્રોમોસાયક્લોબ્યુટેન) માં,સિસ-આઈસોમરમાં સમપ્રમાણતાનું સમતલ હોય છે,જે તેને મેસો સંયોજન બનાવે છે.
$4.$ વિકલ્પ $(d)$ ($3$-બ્રોમો-$2$-ક્લોરોબ્યુટેન) માં,કિરાલ કેન્દ્રો અલગ છે ($Cl$ વિરુદ્ધ $Br$),તેથી સમપ્રમાણતાનું કોઈ સમતલ શક્ય નથી.

(C) મેટામરિઝમ એ બંધારણીય સમઘટકતાનો એક પ્રકાર છે જે બહુસંયોજક ક્રિયાશીલ સમૂહ (જેમ કે $-NH-$,$-O-$,$-S-$ વગેરે) ની બંને બાજુએ આલ્કાઈલ સમૂહોના અલગ-અલગ વિતરણને કારણે ઉદ્ભવે છે.
વિકલ્પ $C$ માં,પ્રથમ અણુ $p-CH_3-C_6H_4-NH-C_6H_{11}$ છે (જ્યાં $NH$ સમૂહ $p-tolyl$ સમૂહ અને $cyclohexyl$ સમૂહ સાથે જોડાયેલ છે).
બીજો અણુ $Ph-NH-C_6H_{10}-CH_3$ છે (જ્યાં $NH$ સમૂહ $phenyl$ સમૂહ અને $methylcyclohexyl$ સમૂહ સાથે જોડાયેલ છે).
નાઈટ્રોજન પરમાણુ સાથે જોડાયેલા આલ્કાઈલ સમૂહો બંને બંધારણોમાં અલગ હોવાથી,તેઓ મેટામર્સ છે.

(D) ટોટોમેરિઝમ માટે કાર્બોનિલ સમૂહ $(-C=O)$ ની બાજુના કાર્બન પર ઓછામાં ઓછો એક $\alpha$-હાઈડ્રોજન પરમાણુ હોવો જરૂરી છે.
$A$. $(CH_3)_3C-CHO$: કાર્બોનિલ સમૂહની બાજુનો કાર્બન તૃતીયક કાર્બન છે અને તેની પાસે કોઈ $\alpha$-હાઈડ્રોજન નથી. તેથી,તે ટોટોમેરિઝમ દર્શાવતું નથી.
$B$. $4,4-$ડાયમિથાઈલસાયક્લોહેક્સા$-2,5-$ડાયેન$-1-$ઓન: $\alpha$-કાર્બન (સ્થાન $2$ અને $6$) દ્વિબંધનો ભાગ છે અને તેમની પાસે કોઈ $\alpha$-હાઈડ્રોજન નથી. તેથી,તે ટોટોમેરિઝમ દર્શાવતું નથી.
$C$. $7,7-$ડાયમિથાઈલબાયસાયક્લો[$2.2$.$1$]હેપ્ટાન$-2-$ઓન: $\alpha$-કાર્બન (સ્થાન $1$ અને $3$) પાસે ટોટોમેરાઈઝેશન માટે કોઈ $\alpha$-હાઈડ્રોજન નથી. તેથી,તે ટોટોમેરિઝમ દર્શાવતું નથી.
$D$. ફિનાઈલએસીટાલ્ડિહાઈડ $(C_6H_5CH_2CHO)$: $\alpha$-કાર્બન ($-CH_2-$ સમૂહમાં) પાસે બે $\alpha$-હાઈડ્રોજન પરમાણુઓ છે. તેથી,તે કીટો-ઈનોલ ટોટોમેરિઝમ દ્વારા $C_6H_5CH=CHOH$ બનાવી શકે છે. આમ,તે ટોટોમેરિઝમ દર્શાવે છે.

(C) આપેલ સંયોજનો $(I)$ $HOOC-CH(OH)-CH(Br)-COOCH_3$ અને $(II)$ $CH_3OOC-CH(Br)-CH(OH)-COOH$ છે.
આ અણુઓમાં બે કાઈરલ કેન્દ્રો છે.
બંધારણોની સરખામણી કરતા,આપણે જોઈ શકીએ છીએ કે એક કાઈરલ કેન્દ્ર પર સાપેક્ષ ગોઠવણી સમાન છે,જ્યારે બીજા પર અલગ છે (અથવા તેઓ એકબીજાના અરીસામાં પ્રતિબિંબ નથી).
સ્ટીરિયો આઇસોમર્સ જે એકબીજાના અરીસામાં પ્રતિબિંબ નથી,તેમને ડાયાસ્ટીરિયોમર્સ કહેવામાં આવે છે.
તેથી,સાચો સંબંધ ડાયાસ્ટીરિયોમર્સ છે.

(A) મેટામરિઝમ એક જ પોલીવેલેન્ટ ક્રિયાશીલ સમૂહ સાથે જોડાયેલા આલ્કાઈલ સમૂહોની પ્રકૃતિમાં તફાવતને કારણે ઉદભવે છે.
$A$: પેન્ટેન$-2-$ઓન $(CH_3-CO-CH_2-CH_2-CH_3)$ અને પેન્ટેન$-3-$ઓન $(CH_3-CH_2-CO-CH_2-CH_3)$. અહીં,કીટોન સમૂહ સમાન છે,પરંતુ તેની સાથે જોડાયેલા આલ્કાઈલ સમૂહો અલગ છે ($CH_3, C_3H_7$ વિરુદ્ધ $C_2H_5, C_2H_5$). તેથી,તેઓ મેટામર્સ છે.
$B$: આ ક્રિયાશીલ સમૂહના આઈસોમર્સ છે.
$C$: આ સ્થાનિક આઈસોમર્સ છે.
$D$: આ સ્થાનિક આઈસોમર્સ છે.
તેથી,મેટામર્સની સાચી જોડી $A$ છે.

(C) $C_4H_6$ નું આણ્વીય સૂત્ર $4 - (6/2) + 1 = 2$ ની અસંતૃપ્તતાની માત્રા (ડબલ બોન્ડ સમકક્ષ) ધરાવે છે.
ચક્રીય સમઘટકો માટે,આપણે વલયો અને દ્વિબંધ અથવા બહુવિધ વલયો ધરાવતી રચનાઓ શોધીએ છીએ.
શક્ય ચક્રીય સમઘટકો છે:
$1$. મિથાઈલસાયક્લોપ્રોપીન (દ્વિબંધના સ્થાનના આધારે બે સમઘટકો).
$2$. મિથાઈલીનસાયક્લોપ્રોપેન.
$3$. સાયક્લોબ્યુટીન.
$4$. બાયસાયક્લોબ્યુટેન.
આમ,કુલ $5$ ચક્રીય સમઘટકો શક્ય છે.

(D) ચલરૂપકતા માટે કાર્બોનિલ સમૂહ $(C=O)$ ની બાજુમાં ઓછામાં ઓછો એક $\alpha$-હાઇડ્રોજન પરમાણુ હોવો જરૂરી છે,જેથી હાઇડ્રોજન પરમાણુનું સ્થળાંતર અને $\pi$-બંધોની પુનઃગોઠવણી થઈ શકે.
$A$. ફિનાઇલએસીટાલ્ડિહાઇડ ઇનોલ $(C_6H_5-CH=CH-OH)$ એ ફિનાઇલએસીટાલ્ડિહાઇડ $(C_6H_5-CH_2-CHO)$ માં ચલરૂપકતા પામી શકે છે.
$B$. સાયક્લોહેક્સા$-2,5-$ડાયઇન$-1,4-$ડાયોનમાં કોઈ $\alpha$-હાઇડ્રોજન પરમાણુ ઉપલબ્ધ નથી,કારણ કે વલયના તમામ કાર્બન પરમાણુઓ કાં તો કાર્બોનિલ સમૂહનો ભાગ છે અથવા $C=C$ દ્વિબંધમાં સામેલ છે.
$C$. સાયક્લોહેક્સેન$-1,2-$ડાયોનમાં $\alpha$-હાઇડ્રોજન પરમાણુઓ હોય છે અને તે કીટો-ઇનોલ ચલરૂપકતા દર્શાવી શકે છે.
$D$. $1,4$-બેન્ઝોક્વિનોન એ સાયક્લોહેક્સા$-2,5-$ડાયઇન$-1,4-$ડાયોન જેવું જ છે. તેમાં $\alpha$-હાઇડ્રોજનનો અભાવ હોવાથી તે ચલરૂપકતા દર્શાવી શકતું નથી. $B$ અને $D$ બંને એક જ અણુ દર્શાવે છે,અને તે ચલરૂપકતા દર્શાવતા નથી.

(D) મેટામરિઝમ એ બંધારણીય સમઘટકતાનો એક પ્રકાર છે જે સમાન પોલીવેલેન્ટ ક્રિયાશીલ સમૂહ (જેમ કે $-O-$,$-CO-$,$-NH-$,$-S-$) સાથે જોડાયેલા વિવિધ આલ્કાઇલ સમૂહોની હાજરીને કારણે ઉદભવે છે.
$1$. ડાયઇથાઇલ કીટોન $(CH_3CH_2COCH_2CH_3)$ મેટામરિઝમ દર્શાવી શકે છે. ઉદાહરણ તરીકે,તે મિથાઇલ પ્રોપાઇલ કીટોન $(CH_3COCH_2CH_2CH_3)$ બનાવી શકે છે.
$2$. ઇથાઇલ ફિનાઇલ ઈથર $(C_6H_5OCH_2CH_3)$ મેટામરિઝમ દર્શાવી શકે છે. ઉદાહરણ તરીકે,તે મિથાઇલ બેન્ઝાઇલ ઈથર $(C_6H_5CH_2OCH_3)$ બનાવી શકે છે.
$3$. ઇથાઇલ ફોર્મેટ $(HCOOCH_2CH_3)$ મેટામરિઝમ દર્શાવી શકે છે. ઉદાહરણ તરીકે,તે મિથાઇલ એસીટેટ $(CH_3COOCH_3)$ બનાવી શકે છે.
આપેલા તમામ સંયોજનોમાં પોલીવેલેન્ટ ક્રિયાશીલ સમૂહ હોવાથી અને તેઓ આલ્કાઇલ સમૂહની વિવિધ ગોઠવણી દર્શાવી શકતા હોવાથી,તે બધા મેટામરિઝમ દર્શાવી શકે છે.

(D) $C_3H_6O$ નું આણ્વીય સૂત્ર $1$ ની અસંતૃપ્તતાની માત્રા દર્શાવે છે $(3 - 6/2 + 1 = 1)$.
આનો અર્થ એ છે કે તેમાં એક દ્વિબંધ અથવા એક વલય હોઈ શકે છે.
શક્ય બંધારણીય સમઘટકો નીચે મુજબ છે:
$1$. પ્રોપેનાલ $(CH_3CH_2CHO)$
$2$. પ્રોપેનોન $(CH_3COCH_3)$
$3$. એલાઈલ આલ્કોહોલ $(CH_2=CHCH_2OH)$
$4$. સાયક્લોપ્રોપેનોલ $(C_3H_5OH)$
$5$. મેથોક્સિઈથીન $(CH_3OCH=CH_2)$
$6$. ઓક્સેટેન (ચક્રીય ઈથર)
$7$. મેથાઈલઓક્સિરેન (ચક્રીય ઈથર)
$8$. પ્રોપેન-$2$-ઓલ $(CH_3C(OH)=CH_2)$
$9$. પ્રોપેન-$1$-ઓલ $(CH_3CH=CHOH)$
સ્થાયી બંધારણીય સમઘટકોને ધ્યાનમાં લેતા,કુલ સંખ્યા $9$ છે.

(D) જે સંયોજનો સમાન અણુસૂત્ર ધરાવતા હોય પરંતુ અણુમાં પરમાણુઓની ગોઠવણીમાં ભિન્નતા હોય,તેમને બંધારણીય સમઘટકો કહેવામાં આવે છે. આ ઘટનાને બંધારણીય સમઘટકતા કહે છે.

(A) આઇસોપેન્ટેન $(CH_3CH(CH_3)CH_2CH_3)$ અને નીયોપેન્ટેન $(C(CH_3)_4)$ બંનેનું આણ્વીય સૂત્ર $(C_5H_{12})$ સમાન છે,પરંતુ તેમની કાર્બન શૃંખલાની ગોઠવણીમાં તફાવત છે.
તેઓ કાર્બન કંકાલની શાખાઓમાં ભિન્નતા ધરાવતા હોવાથી,તેઓ શૃંખલા સમઘટકતા દર્શાવે છે.

(D) આપેલ સંયોજન $CH_3CH_2CH_2OH$ એ $C_3H_8O$ આણ્વીય સૂત્ર ધરાવતો પ્રાથમિક આલ્કોહોલ છે.
ક્રિયાશીલ સમૂહ સમઘટકો એવા સંયોજનો છે જે સમાન આણ્વીય સૂત્ર ધરાવે છે પરંતુ તેમના ક્રિયાશીલ સમૂહો અલગ હોય છે.
આલ્કોહોલ એ ઈથરના ક્રિયાશીલ સમૂહ સમઘટકો છે.
આપેલા વિકલ્પોમાંથી,$CH_3OCH_2CH_3$ (મિથોક્સિઈથેન) નું આણ્વીય સૂત્ર $C_3H_8O$ છે અને તેમાં ઈથર ક્રિયાશીલ સમૂહ છે.
તેથી,$CH_3OCH_2CH_3$ એ $CH_3CH_2CH_2OH$ નો ક્રિયાશીલ સમૂહ સમઘટક છે.

(C) મેટામેરિઝમ એ બંધારણીય સમઘટકતાનો એક પ્રકાર છે જે બહુસંયોજક ક્રિયાશીલ સમૂહ (જેમ કે ઈથર,કીટોન અથવા એમાઈન) ની બંને બાજુએ કાર્બન પરમાણુઓના અલગ-અલગ વિતરણને કારણે ઉદ્ભવે છે.
$C_2H_5COC_2H_5$ (ડાયઈથાઈલ કીટોન) અને $CH_3COC_3H_7$ (મિથાઈલ પ્રોપાઈલ કીટોન) ની જોડમાં,કીટોન સમૂહ $(-CO-)$ બંને બાજુએ અલગ-અલગ આલ્કાઈલ સમૂહો સાથે જોડાયેલ છે,જે મેટામેરિઝમની વ્યાખ્યા છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.

(D) $C_5H_{10}O$ નું આણ્વીય સૂત્ર $1$ ની અસંતૃપ્તતાની માત્રા દર્શાવે છે ($C_nH_{2n}O$ સૂત્રનો ઉપયોગ કરીને).
$3-$ પેન્ટેનોન $(C_5H_{10}O)$,$2-$ પેન્ટેનોન $(C_5H_{10}O)$,અને પેન્ટેનાલ $(C_5H_{10}O)$ એ બધા $C_5H_{10}O$ ના સમઘટકો છે.
$1-$ ઇથોક્સિ પ્રોપેનનું બંધારણ $CH_3-CH_2-O-CH_2-CH_2-CH_3$ છે,જેનું આણ્વીય સૂત્ર $C_5H_{12}O$ છે.
તેથી,$1-$ ઇથોક્સિ પ્રોપેન એ $C_5H_{10}O$ નો સમઘટક નથી.

(C) $but-1-yne$ નું આણ્વીય સૂત્ર $C_4H_6$ છે.
સમઘટકોનું આણ્વીય સૂત્ર સમાન હોવું જોઈએ.
$A$. $but-2-yne$ $(C_4H_6)$ એ સમઘટક છે.
$B$. $buta-1,3-diene$ $(C_4H_6)$ એ સમઘટક છે.
$C$. $but-2-ene$ $(C_4H_8)$ નું આણ્વીય સૂત્ર અલગ છે,તેથી તે સમઘટક નથી.
$D$. $methylcyclopropene$ $(C_4H_6)$ એ સમઘટક છે.

(B) આણ્વિય સૂત્ર $C_6H_{14}$ એ હેક્ઝેન દર્શાવે છે.
શૃંખલા સમઘટકો શોધવા માટે,આપણે કાર્બન પરમાણુઓને અલગ અલગ માળખામાં ગોઠવીએ છીએ:
$1$. $CH_3-CH_2-CH_2-CH_2-CH_2-CH_3$ ($n$-હેક્ઝેન)
$2$. $CH_3-CH(CH_3)-CH_2-CH_2-CH_3$ ($2$-મિથાઈલપેન્ટેન)
$3$. $CH_3-CH_2-CH(CH_3)-CH_2-CH_3$ ($3$-મિથાઈલપેન્ટેન)
$4$. $CH_3-C(CH_3)_2-CH_2-CH_3$ ($2,2$-ડાયમિથાઈલબ્યુટેન)
$5$. $CH_3-CH(CH_3)-CH(CH_3)-CH_3$ ($2,3$-ડાયમિથાઈલબ્યુટેન)
આમ,$C_6H_{14}$ માટે કુલ $5$ શૃંખલા સમઘટકો શક્ય છે.

(C) ટોટોમેરિઝમ (ચલરૂપકતા) એ એક પ્રકારની ક્રિયાશીલ સમઘટકતા છે જેમાં સમઘટકો એકબીજા સાથે ગતિશીલ સમતુલનમાં હોય છે.
આ સમઘટકો પ્રોટોન $(H^+)$ ના સ્થાન અને $\pi$-બંધના સ્થાનાંતરમાં અલગ પડે છે.
તેથી,સાચો જવાબ $Tautomers$ છે.

(D) $C_4H_{10}O$ અણુસૂત્ર એ $C_nH_{2n+2}O$ સામાન્ય સૂત્રને અનુરૂપ છે,જે દર્શાવે છે કે તે આલ્કોહોલ અથવા ઈથર હોઈ શકે છે.
આલ્કોહોલ માટે $(C_4H_9OH)$:
$1$. બ્યુટેન-$1$-ઓલ $(CH_3CH_2CH_2CH_2OH)$
$2$. બ્યુટેન-$2$-ઓલ $(CH_3CH_2CH(OH)CH_3)$
$3$. $2$-મિથાઈલપ્રોપેન-$1$-ઓલ $((CH_3)_2CHCH_2OH)$
$4$. $2$-મિથાઈલપ્રોપેન-$2$-ઓલ $((CH_3)_3COH)$
આમ,$4$ આલ્કોહોલ સમઘટકો છે.
ઈથર માટે $(C_4H_{10}O)$:
$1$. મિથોક્સીપ્રોપેન $(CH_3OCH_2CH_2CH_3)$
$2$. ઈથોક્સીઈથેન $(CH_3CH_2OCH_2CH_3)$
$3$. $2$-મિથોક્સીપ્રોપેન $(CH_3OCH(CH_3)_2)$
આમ,$3$ ઈથર સમઘટકો છે.
કુલ બંધારણીય સમઘટકો = $4 + 3 = 7$.

(D) ઇથેનોલ $(C_2H_5OH)$ નું આણ્વીય સૂત્ર $C_2H_6O$ છે.
ડાયમિથાઇલ ઇથર $(CH_3-O-CH_3)$ નું આણ્વીય સૂત્ર પણ $C_2H_6O$ છે.
તેમનું આણ્વીય સૂત્ર સમાન હોવાથી અને બંધારણીય ગોઠવણી (ક્રિયાશીલ સમૂહ) અલગ હોવાથી,તેઓ એકબીજાના ક્રિયાશીલ સમૂહના સમઘટકો છે.

(A) $C_2H_3Cl_3$ અણુસૂત્ર બે કાર્બન પરમાણુઓ ધરાવતા સંતૃપ્ત આલ્કેન વ્યુત્પન્ન માટે છે.
શક્ય બંધારણીય સમઘટકો નીચે મુજબ છે:
$1$. $1,1,1-Trichloroethane$ $(CH_3-CCl_3)$
$2$. $1,1,2-Trichloroethane$ $(ClCH_2-CHCl_2)$
આ અણુસૂત્ર માટે અન્ય કોઈ બંધારણીય સમઘટકો શક્ય નથી.
આમ,કુલ બંધારણીય સમઘટકોની સંખ્યા $2$ છે.

(B) $C_3H_5Cl$ માટે અસંતૃપ્તતાની માત્રા (double bond equivalent) $DU = 3 + 1 - (5 + 1)/2 = 1$ છે.
આનો અર્થ એ છે કે તેમાં એક દ્વિબંધ અથવા એક વલય છે.
શક્ય બંધારણીય સમઘટકો નીચે મુજબ છે:
$(1)$ $CH_2=CH-CH_2Cl$
$(2)$ $CH_3-CCl=CH_2$
$(3)$ $CH_3-CH=CHCl$
$(4)$ ક્લોરોસાયક્લોપ્રોપેન
આમ,કુલ $4$ બંધારણીય સમઘટકો શક્ય છે.

(B) આપેલા સંયોજનો $CH_3COCH_3$ (એસીટોન) અને $CH_2=C(OH)CH_3$ (પ્રોપ$-1-$ઈન$-2-$ઓલ) છે.
આ બંને બંધારણો એકબીજાના કીટો-ઈનોલ ચલરૂપકો (tautomers) છે.
ચલરૂપકતા એ ક્રિયાશીલ સમઘટકતાનો એક વિશિષ્ટ પ્રકાર છે જેમાં સમઘટકો એકબીજા સાથે ગતિશીલ સંતુલનમાં હોય છે,જેમાં હાઇડ્રોજન પરમાણુનું બે બહુસંયોજક પરમાણુઓ (આ કિસ્સામાં સામાન્ય રીતે $O$ અને $C$) વચ્ચે સ્થળાંતર થાય છે.
તેથી,સાચો જવાબ $B$ છે.

(B) $HCN$ (હાઇડ્રોજન સાયનાઇડ) અને $HNC$ (હાઇડ્રોજન આઇસોસાયનાઇડ) એવા સમઘટકો છે જે તેમના પરમાણુઓના જોડાણમાં અલગ પડે છે,ખાસ કરીને કાર્બન અને નાઇટ્રોજન પરમાણુઓનું હાઇડ્રોજન પરમાણુ સાથેનું જોડાણ. આને ટોટોમર્સ (tautomers) કહેવામાં આવે છે,જે બંધારણીય સમઘટકતાનો એક વિશિષ્ટ પ્રકાર છે જ્યાં સમઘટકો એકબીજા સાથે ગતિશીલ સંતુલનમાં અસ્તિત્વ ધરાવે છે.

(C) $Metamerism$ એ બંધારણીય સમઘટકતાનો એક પ્રકાર છે જે સમાન પોલીવેલેન્ટ ક્રિયાશીલ સમૂહ (જેમ કે $-O-$,$-S-$,$-NH-$,$-CO-$) સાથે જોડાયેલા આલ્કાઈલ સમૂહોની પ્રકૃતિમાં તફાવતને કારણે ઉદ્ભવે છે.
$Methyl$ $n-propyl$ કીટોન $(CH_3-CO-CH_2-CH_2-CH_3)$ માં,કાર્બોનિલ સમૂહ સાથે જોડાયેલા આલ્કાઈલ સમૂહો $Methyl$ અને $n-propyl$ છે.
$Diethyl$ કીટોન $(CH_3-CH_2-CO-CH_2-CH_3)$ માં,કાર્બોનિલ સમૂહ સાથે જોડાયેલા આલ્કાઈલ સમૂહો $Ethyl$ અને $Ethyl$ છે.
કાર્બોનિલ સમૂહની આસપાસ આલ્કાઈલ સમૂહોનું વિતરણ અલગ હોવાથી,આ બંને સંયોજનો મેટામર્સ છે.

(A) $n$-બ્યુટાઇલ આલ્કોહોલ $CH_3-CH_2-CH_2-CH_2-OH$ (સીધી શૃંખલા) છે.
આઇસોબ્યુટાઇલ આલ્કોહોલ $(CH_3)_2CH-CH_2-OH$ (શાખિત શૃંખલા) છે.
મુખ્ય શૃંખલાના કાર્બન માળખામાં તફાવત હોવાથી,તેઓ શૃંખલા સમઘટકો તરીકે ઓળખાય છે.

(C) $C_4H_8$ આણ્વિય સૂત્ર એ $C_nH_{2n}$ સામાન્ય સૂત્રને અનુરૂપ છે,જે આલ્કીન અથવા સાયક્લોઆલ્કેન સૂચવે છે.
આલ્કીન માટેના સમઘટકો:
$1$. $But-1-ene$ $(CH_2=CH-CH_2-CH_3)$
$2$. $But-2-ene$ $(CH_3-CH=CH-CH_3)$
$3$. $2-Methylprop-1-ene$ $(CH_2=C(CH_3)_2)$
સાયક્લોઆલ્કેન માટેના સમઘટકો:
$4$. $Cyclobutane$
$5$. $Methylcyclopropane$
આમ,કુલ $5$ બંધારણીય સમઘટકો શક્ય છે.

(B) આપેલ સંયોજનો $CH_2Cl-CH_2Cl$ ($1,2$-ડાયક્લોરોઈથેન) અને $CH_3CHCl_2$ ($1,1$-ડાયક્લોરોઈથેન) છે.
બંને સંયોજનોનું આણ્વીય સૂત્ર $(C_2H_4Cl_2)$ સમાન છે,પરંતુ કાર્બન શૃંખલા પર ક્લોરિન પરમાણુઓના સ્થાનમાં તફાવત છે.
$CH_2Cl-CH_2Cl$ માં,ક્લોરિન પરમાણુઓ કાર્બન $1$ અને $2$ પર છે.
$CH_3CHCl_2$ માં,બંને ક્લોરિન પરમાણુઓ કાર્બન $1$ પર છે.
તેઓ સમાન કાર્બન માળખા પર ક્રિયાશીલ સમૂહ (ક્લોરિન પરમાણુ) ના સ્થાનમાં અલગ પડે છે,તેથી તેઓ સ્થાન સમઘટકો છે.

(D) મિથાઇલ પ્રોપેનોએટ $(CH_3CH_2COOCH_3)$ નું આણ્વીય સૂત્ર $C_4H_8O_2$ છે.
બ્યુટેનોઇક એસિડ $(CH_3CH_2CH_2COOH)$ નું આણ્વીય સૂત્ર પણ $C_4H_8O_2$ છે.
ઇથાઇલ ઇથેનોએટ $(CH_3COOCH_2CH_3)$ નું આણ્વીય સૂત્ર પણ $C_4H_8O_2$ છે.
બ્યુટેનોઇક એસિડ અને ઇથાઇલ ઇથેનોએટ બંને મિથાઇલ પ્રોપેનોએટ જેવું જ આણ્વીય સૂત્ર ધરાવતા હોવાથી,તેઓ તેના સમઘટકો છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.

(D) ક્રિયાશીલ સમૂહ સમઘટકો નક્કી કરવા માટે,આપણે દરેક સંયોજનનું આણ્વીય સૂત્ર શોધીએ:
$A$: $C_3H_6O_3$ ($1$,$3$-ડાયહાઈડ્રોક્સીપ્રોપેન$-2-$ઓન)
$B$: $C_3H_6O_3$ ($2$-હાઈડ્રોક્સીપ્રોપેનોઈક એસિડ)
$C$: $C_3H_6O_3$ ($2$,$3$-ડાયહાઈડ્રોક્સીપ્રોપેનાલ)
$D$: $C_3H_8O_3$ (પ્રોપેન$-1,2,3-$ટ્રાયોલ)
સંયોજનો $A$,$B$ અને $C$ બધાનું આણ્વીય સૂત્ર સમાન $(C_3H_6O_3)$ છે પરંતુ તેમના ક્રિયાશીલ સમૂહો અલગ છે,તેથી તેઓ ક્રિયાશીલ સમૂહ સમઘટકો છે.
સંયોજન $D$ નું આણ્વીય સૂત્ર $C_3H_8O_3$ છે,જે અન્ય કરતા અલગ છે. તેથી,તે અન્યનું ક્રિયાશીલ સમૂહ સમઘટક નથી.

(A) આલ્કાઇલ સાયનાઇડ $(R-CN)$ અને આલ્કાઇલ આઇસો સાઇનાઇડ $(R-NC)$ માં અલગ-અલગ ક્રિયાશીલ સમૂહો આવેલા હોય છે,જે સાયનાઇડ સમૂહ $(-CN)$ અને આઇસો સાઇનાઇડ સમૂહ $(-NC)$ છે.
તેમનું આણ્વીય સૂત્ર સમાન હોવા છતાં ક્રિયાશીલ સમૂહ અલગ હોવાથી,તેઓ ક્રિયાશીલ સમૂહ સમઘટકતા દર્શાવે છે.

(D) ચલરૂપકતા એવા સંયોજનો દ્વારા દર્શાવવામાં આવે છે જેની પાસે $-NO_2$ અથવા $-NO$ જેવા ક્રિયાશીલ સમૂહ સાથે જોડાયેલા કાર્બન પરમાણુ પર ઓછામાં ઓછો એક $\alpha$-હાઇડ્રોજન પરમાણુ હોય.
વિકલ્પ $D$ માં,$R-CH_2NO_2$ સંયોજનમાં $-NO_2$ સમૂહ સાથે જોડાયેલા કાર્બન પરમાણુ પર બે $\alpha$-હાઇડ્રોજન પરમાણુઓ છે.
આ $\alpha$-હાઇડ્રોજન એસિડિક હોય છે અને તે નાઇટ્રો સમૂહના ઓક્સિજન પરમાણુ પર સ્થળાંતર કરીને એસી-નાઇટ્રો સ્વરૂપ બનાવી શકે છે,આમ તે ચલરૂપકતા દર્શાવે છે.
વિકલ્પ $A$,$B$,અને $C$ માં કોઈ $\alpha$-હાઇડ્રોજન પરમાણુ નથી,તેથી તેઓ ચલરૂપકતા દર્શાવી શકતા નથી.

(C) શૃંખલા સમઘટકતા ત્યારે જોવા મળે છે જ્યારે સંયોજનોનું આણ્વીય સૂત્ર સમાન હોય પરંતુ કાર્બન શૃંખલાની ગોઠવણી અલગ હોય.
$2-$મિથાઇલ બ્યુટેન $(C_5H_{12})$ એ $5$ કાર્બન ધરાવતી શાખિત શૃંખલા છે.
નીયોપેન્ટેન ($2,2-$ડાયમિથાઇલ પ્રોપેન) $(C_5H_{12})$ પણ $5$ કાર્બન ધરાવે છે પરંતુ તેની શાખિત રચના અલગ છે.
આ બંને પેન્ટેનના સમઘટકો હોવાથી અને તેમની કાર્બન શૃંખલાની ગોઠવણી અલગ હોવાથી,તેઓ શૃંખલા સમઘટકતા દર્શાવે છે.

(D) ${C_3}{H_7}N$ માટે અસંતૃપ્તતાનું પ્રમાણ (Degree of Unsaturation) $DU = 1$ છે.
આ સૂત્ર માટે શક્ય બંધારણીય સમઘટકોમાં પ્રાથમિક,દ્વિતીયક અને તૃતીયક એમાઈન તેમજ ઈમાઈન અને ચક્રીય સંયોજનોનો સમાવેશ થાય છે.
આપેલ વિકલ્પો મુજબ,સાચો જવાબ $4$ છે.

(B) $o-$ક્રેસોલ એ $2-$મિથાઇલફિનોલ છે,જેમાં બેન્ઝીન વલય સાથે જોડાયેલ ફિનોલિક $-OH$ સમૂહ હોય છે.
બેન્ઝાઇલ આલ્કોહોલ એ $C_6H_5CH_2OH$ છે,જેમાં સાઇડ ચેઇન સાથે જોડાયેલ આલ્કોહોલિક $-OH$ સમૂહ હોય છે.
બંને સંયોજનોનું આણ્વીય સૂત્ર $(C_7H_8O)$ સમાન હોવા છતાં તેમાં અલગ-અલગ ક્રિયાશીલ સમૂહો (ફિનોલિક $-OH$ વિરુદ્ધ આલ્કોહોલિક $-OH$) હોવાથી,તેઓ ક્રિયાશીલ સમૂહ સમઘટકો છે.

(B) પ્રથમ બંધારણ $1-chloro-1,1-dimethylethane$ (અથવા $2-chloro-2-methylpropane$) છે,જેનું આણ્વીય સૂત્ર $C_4H_9Cl$ છે.
બીજું બંધારણ $1-chlorobutane$ છે,જેનું આણ્વીય સૂત્ર પણ $C_4H_9Cl$ છે.
બંને બંધારણો સમાન આણ્વીય સૂત્ર ધરાવે છે પરંતુ કાર્બન શૃંખલામાં ક્લોરિન પરમાણુનું સ્થાન અલગ હોવાથી,તેઓ સ્થાન સમઘટકો છે.

(A) આપેલ સંયોજન $CH_3COCH_2CH_2CH_2CH_3$ નું આણ્વીય સૂત્ર $C_6H_{12}O$ છે.
સમઘટકો સમાન આણ્વીય સૂત્ર ધરાવતા હોવા જોઈએ.
વિકલ્પ $A$: $CH_3CH=CH-CH_2CH_2CHO$ નું સૂત્ર $C_6H_{10}O$ છે (સમઘટક નથી).
વિકલ્પ $B$: $CH_3CH_2OCH=CH-CH_2CH_3$ નું સૂત્ર $C_6H_{12}O$ છે (સમઘટક છે).
વિકલ્પ $C$: $CH_3CH_2COCH_2CH_2CH_3$ નું સૂત્ર $C_6H_{12}O$ છે (સમઘટક છે).
વિકલ્પ $D$: $(CH_3)_2CH-CO-CH_2CH_3$ નું સૂત્ર $C_6H_{12}O$ છે (સમઘટક છે).
તેથી,વિકલ્પ $A$ સાચો જવાબ છે કારણ કે તેનું આણ્વીય સૂત્ર અલગ છે.

(C) મેટામેરિઝમ એ બંધારણીય સમઘટકતાનો એક પ્રકાર છે જે સમાન બહુસંયોજક ક્રિયાશીલ સમૂહ (જેમ કે $-O-$,$-CO-$,$-NH-$ વગેરે) સાથે જોડાયેલા આલ્કાઈલ સમૂહોની પ્રકૃતિમાં તફાવતને કારણે ઉદ્ભવે છે.
વિકલ્પ $C$ માં,સંયોજન $CH_3-CO-C_2H_5$ (બ્યુટેન$-2-$ઓન) છે. તે મેટામેરિઝમ દર્શાવી શકે છે કારણ કે તેમાં રહેલા કાર્બોનિલ સમૂહની બંને બાજુએ અલગ-અલગ આલ્કાઈલ શૃંખલાઓ હોઈ શકે છે.

(C) આણ્વિય સૂત્ર ${C_7}{H_8}O$ માટે અસંતૃપ્તતાની માત્રા (double bond equivalent) $4$ છે. આ સૂચવે છે કે તેમાં બેન્ઝીન વલય હાજર છે. શક્ય સમઘટકો નીચે મુજબ છે:
$1$. બેન્ઝાઇલ આલ્કોહોલ $(C_6H_5CH_2OH)$
$2$. $o$-ક્રેસોલ $(CH_3-C_6H_4-OH)$
$3$. $m$-ક્રેસોલ $(CH_3-C_6H_4-OH)$
$4$. $p$-ક્રેસોલ $(CH_3-C_6H_4-OH)$
$5$. એનિસોલ $(C_6H_5OCH_3)$
આમ,કુલ $5$ શક્ય સમઘટકો છે.

(D) ${C_5}{H_{10}}$ નું આણ્વીય સૂત્ર $1$ ની અસંતૃપ્તતાની માત્રા દર્શાવે છે $(5 - 10/2 + 1 = 1)$.
ચક્રીય સમઘટકો માટે,શક્ય બંધારણો નીચે મુજબ છે:
$1$. સાયક્લોપેન્ટેન
$2$. મિથાઈલસાયક્લોબ્યુટેન
$3$. $1,1$-ડાયમિથાઈલસાયક્લોપ્રોપેન
$4$. $1,2$-ડાયમિથાઈલસાયક્લોપ્રોપેન (સીસ અને ટ્રાન્સ સમઘટકો)
$5$. ઈથાઈલસાયક્લોપ્રોપેન
આમ,કુલ ચક્રીય સમઘટકોની સંખ્યા $6$ થાય છે.

(C) ચલરૂપકતા (tautomerism) માટે કાર્બોનિલ સમૂહની બાજુમાં $\alpha$-હાઇડ્રોજન પરમાણુ હોવો જરૂરી છે.
$I$: આ એક ચક્રીય એસ્ટર (લેક્ટોન) છે જેમાં $\alpha$-હાઇડ્રોજન છે.
$II$: આ સાયક્લોહેક્સ$-2-$એન$-1-$ઓન છે,જેમાં $\alpha$-હાઇડ્રોજન છે.
$III$: આ સંતૃપ્ત ચક્રીય એસ્ટર છે,જેમાં $\alpha$-હાઇડ્રોજન છે.
$IV$: આ લેક્ટમ (ચક્રીય એમાઇડ) છે,જેમાં $\alpha$-હાઇડ્રોજન છે.
આપેલા વિકલ્પો મુજબ,$II, III, IV$ સાચો જવાબ છે.

(B) $C_3H_6ClBr$ અણુસૂત્ર માટે અસંતૃપ્તતાનું પ્રમાણ $0$ છે,જે સંતૃપ્ત એસાઇક્લિક સંયોજન સૂચવે છે. બંધારણીય સમઘટકો નીચે મુજબ છે:
$1$. $1-bromo-1-chloropropane$: $CH_3-CH_2-CH(Cl)Br$ (પ્રકાશકિયાશીલ)
$2$. $1-bromo-2-chloropropane$: $CH_3-CH(Cl)-CH_2Br$ (પ્રકાશકિયાશીલ)
$3$. $1-bromo-3-chloropropane$: $Cl-CH_2-CH_2-CH_2Br$ (પ્રકાશકિયા નિષ્ક્રિય)
$4$. $2-bromo-1-chloropropane$: $CH_3-CH(Br)-CH_2Cl$ (પ્રકાશકિયાશીલ)
$5$. $2-bromo-2-chloropropane$: $CH_3-C(Cl)(Br)-CH_3$ (પ્રકાશકિયા નિષ્ક્રિય)
કુલ $5$ બંધારણીય સમઘટકો છે,જેમાંથી $3$ પ્રકાશકિયાશીલ છે.

(B) બંધારણ $A$ એ $1,1$-ડાયક્લોરોઈથેન $(CH_3CHCl_2)$ છે.
બંધારણ $B$ એ $1,2$-ડાયક્લોરોઈથેન $(ClCH_2CH_2Cl)$ છે.
આ બંધારણોમાં,કાર્બન શૃંખલા સમાન રહે છે,પરંતુ ક્લોરિન વિસ્થાપકોના સ્થાન અલગ-અલગ છે.
તેથી,$A$ અને $B$ એ સ્થાન સમઘટકો છે.

(A) ચલરૂપકતા માટે કાર્બોનિલ સમૂહ અથવા સમાન પ્રણાલીની બાજુમાં $\alpha$-હાઇડ્રોજન પરમાણુની હાજરી જરૂરી છે જે પ્રોટોન સ્થાનાંતરિત કરી શકે.
$(1)$ દર્શાવેલ ઇનોલ સ્વરૂપ કીટો સ્વરૂપમાં ચલરૂપકતા પામી શકે છે.
$(2)$ $p$-બેન્ઝોક્વિનોનમાં ચલરૂપકતા માટે કોઈ $\alpha$-હાઇડ્રોજન પરમાણુ ઉપલબ્ધ નથી,તેથી તે ચલરૂપકતા દર્શાવતું નથી.
$(3)$ આ એક ચક્રીય ડાયકીટોન છે જેમાં $\alpha$-હાઇડ્રોજન પરમાણુઓ છે,જે ઇનોલ બનાવવા માટે ચલરૂપકતા પામી શકે છે.
$(4)$ આ એક ચક્રીય ડાયકીટોન (સાયક્લોહેક્સેન$-1,2-$ડાયોન) છે જેમાં $\alpha$-હાઇડ્રોજન પરમાણુઓ છે,જે ઇનોલ બનાવવા માટે ચલરૂપકતા પામી શકે છે.
તેથી,સંયોજનો $1, 3$ અને $4$ ચલરૂપકતા દર્શાવે છે.

(N/A) જ્યારે બે કે તેથી વધુ સંયોજનોના આણ્વીય સૂત્ર સમાન હોય પરંતુ કાર્બન શૃંખલામાં શાખાઓ અલગ-અલગ હોય,ત્યારે તેમને શૃંખલા સમઘટકો કહેવામાં આવે છે અને આ ઘટનાને શૃંખલા સમઘટકતા કહેવાય છે.
ઉદાહરણ તરીકે,$C_{5}H_{12}$ (પેન્ટેન) ત્રણ શૃંખલા સમઘટકો ધરાવે છે:
$(i)$ $CH_{3}CH_{2}CH_{2}CH_{2}CH_{3}$ : પેન્ટેન
$(ii)$ $CH_{3}-CH(CH_{3})-CH_{2}CH_{3}$ : આઇસોપેન્ટેન ($2$-મિથાઇલબ્યુટેન)
$(iii)$ $C(CH_{3})_{4}$ : નિયોપેન્ટેન ($2,2$-ડાયમિથાઇલપ્રોપેન)

(N/A) જ્યારે બે કે તેથી વધુ સંયોજનોમાં કાર્બન શૃંખલા પર વિસ્થાપિત પરમાણુ અથવા ક્રિયાશીલ સમૂહના સ્થાનમાં તફાવત હોય,ત્યારે તેમને સ્થાન સમઘટકો કહેવામાં આવે છે અને આ ઘટનાને સ્થાન સમઘટકતા કહેવાય છે.
ઉદાહરણ: આણ્વીય સૂત્ર $C_3H_8O$ બે આલ્કોહોલ દર્શાવે છે કારણ કે તેમાં સમાન ક્રિયાશીલ સમૂહ $-OH$ હાજર છે,પરંતુ તેનું સ્થાન અલગ છે.
ઉદાહરણ બંધારણો: પ્રોપેન$-1-$ઓલ $(CH_3-CH_2-CH_2-OH)$ અને પ્રોપેન$-2-$ઓલ $(CH_3-CH(OH)-CH_3)$.