Bryophytes (General) Questions in Gujarati

(D) $Funaria$ એ બ્રાયોપ્સિડા વર્ગની એક મોસ છે.
- $a.$ પ્રોટોનેમા: તે મોસના જીવનચક્રની બાળ અવસ્થા છે,જે બીજાણુમાંથી વિકસે છે.
- $c.$ ગેમેટોફોર: મોસની પર્ણમય અવસ્થા જે પ્રજનન અંગો ધરાવે છે.
- $f.$ એકવિધ-દ્વિવિધ (Haplodiplontic): બ્રાયોફાઇટ્સ એકવિધ-દ્વિવિધ જીવનચક્ર દર્શાવે છે જેમાં એકકીય અને દ્વિકીય બંને તબક્કાઓ બહુકોષીય હોય છે.
- $h.$ અવખંડન: તે $Funaria$ જેવી મોસમાં વાનસ્પતિક પ્રજનનની સામાન્ય પદ્ધતિ છે.
- $b.$ પ્રોથેલસ એ ત્રિઅંગી (Pteridophytes) ની લાક્ષણિકતા છે.
- $d.$ પથરાયેલું સુકાય શરીર એ લીવરવર્ટ્સ (દા.ત.,$Marchantia$) ની લાક્ષણિકતા છે.
- $e.$ $NCC$ (નેક કેનાલ કોષો) સ્ત્રીજન્યુધાની (archegonium) માં હોય છે,પુજન્યુધાની (antheridium) માં નહીં.
- $g.$ બ્રાયોફાઇટ્સના બીજાણુજનકમાં સાચા વનસ્પતિ અંગો (મૂળ,પ્રકાંડ,પર્ણ) ગેરહાજર હોય છે.
તેથી,સાચી લાક્ષણિકતાઓ $a, c, f, h$ છે.

(A) $Funaria$ એક દ્વિઅંગી વનસ્પતિ છે જેમાં મુખ્ય વનસ્પતિ દેહ એકકીય $(n)$ હોય છે.
રાઈઝોઈડ્સ (મૂલાંગો) જન્યુજનકનો ભાગ હોવાથી તે એકકીય $(n = 20)$ હોય છે.
કેલિપ્ટ્રા એ સ્ત્રીજન્યુધાનીના વેન્ટર (કોષ્ઠ) માંથી ઉતરી આવે છે,જે જન્યુજનકનો ભાગ છે,તેથી તે એકકીય $(n = 20)$ હોય છે.
થીકા અને ફૂટ એ બીજાણુજનકના ભાગો છે,જે દ્વિકીય $(2n)$ હોય છે.
તેથી,થીકા $(2n = 40)$ અને ફૂટ $(2n = 40)$ થાય.
આમ,કેલિપ્ટ્રા,થીકા અને ફૂટમાં રંગસૂત્રોની સંખ્યા અનુક્રમે $20, 40, 40$ હશે.

(D) આપેલી આકૃતિમાં,વનસ્પતિ '$A$' એ $Marchantia$ (માર્કેન્શિયા) નો નર સુકાય દર્શાવે છે. આ એન્થેરિડિયોફોરની હાજરી દ્વારા ઓળખાય છે,જેની ટોચ પર તકતી જેવો ભાગ હોય છે.
વનસ્પતિ '$B$' એ $Sphagnum$ (સ્ફેગ્નમ) છે,જે એક મોસ છે,જે તેની શાખિત,પર્ણમય જન્યુજનક રચના દ્વારા ઓળખાય છે.

(C) $Funaria$ (એક મોસ) માં,સ્ત્રીજન્યુધાની ગ્રીવાના અગ્રભાગે નર જન્યુઓને (એન્થેરોઝોઇડ્સ) આકર્ષવા માટે સુક્રોઝનો સ્ત્રાવ કરે છે. રાસાયણિક ઉત્તેજના (સુક્રોઝ) તરફ નર જન્યુઓનું આ હલનચલન 'કેમોટેક્ટિક' (chemotactic) હલનચલન તરીકે ઓળખાય છે,'કેમોટ્રોપિક' (chemotropic) નહીં. કેમોટ્રોપિઝમ એ રાસાયણિક ઉત્તેજનાના પ્રતિભાવમાં વનસ્પતિના ભાગની વૃદ્ધિ સૂચવે છે,જ્યારે કેમોટેક્સિસ એ રાસાયણિક ઉત્તેજનાના પ્રતિભાવમાં સમગ્ર સજીવ અથવા કોષ (જેમ કે પ્રચલનશીલ જન્યુ) ના હલનચલનને સૂચવે છે. તેથી,વિધાન સાચું છે,પરંતુ કારણ ખોટું છે કારણ કે તેમાં ખોટી પરિભાષાનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો છે.

(A) મોસના જીવનચક્રમાં જન્યુજનક અવસ્થા બે તબક્કાની બનેલી હોય છે: પ્રતંતુ (protonema) અવસ્થા અને પર્ણમય (leafy) અવસ્થા.
પ્રથમ તબક્કો પ્રતંતુ અવસ્થા છે,જે બીજાણુમાંથી સીધો વિકાસ પામે છે.
બીજો તબક્કો પર્ણમય અવસ્થા છે,જે દ્વિતીય પ્રતંતુમાંથી પાર્શ્વ કલિકા તરીકે વિકાસ પામે છે.
આ પર્ણમય અવસ્થા સીધી,પાતળી ધરી ધરાવે છે જેના પર પર્ણો કુંતલાકાર રીતે ગોઠવાયેલા હોય છે.
આ અવસ્થા પ્રજનન અંગો ધરાવે છે,જે લિંગી પ્રજનન માટે જવાબદાર છે.
તેથી,વિધાન અને કારણ બંને સાચા છે.

(B) $Marchantia$ એ એક દ્વિગૃહી (dioecious) વનસ્પતિ છે,જેનો અર્થ છે કે નર અને માદા પ્રજનન અંગો અલગ-અલગ સુકાય (thalli) પર જોવા મળે છે.
એન્થેરિડિયોફોર એ એક વિશિષ્ટ દાંડી જેવી રચના છે જે એન્થેરિડિયા (નર પ્રજનન અંગો) ને ધારણ કરે છે.
એન્થેરિડિયા નર જન્યુઓ ઉત્પન્ન કરે છે,તેથી એન્થેરિડિયોફોર નર સુકાય દ્વારા ઉત્પન્ન થાય છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(D) આકૃતિ માર્કેન્શિયા (Marchantia) ના નર સુકાયને દર્શાવે છે,જે એક લીવરવર્ટ છે.
$1$. નર સુકાય પુંજન્યુધર (antheridiophore) પર આવેલા પુંજન્યુધાની (antheridia) માં નર જન્યુઓ (antherozoids) ઉત્પન્ન કરે છે.
$2$. તે પુંજન્યુધર તરીકે ઓળખાતી વિશિષ્ટ જાતીય શાખાઓ બનાવે છે,જે પુંજન્યુધાની ધરાવે છે.
$3$. વિકલ્પ $(a)$ અને $(b)$ બંને સાચા હોવાથી,સૌથી યોગ્ય વિકલ્પ $(d)$ છે.

(C) જેમી એ લિવરવર્ટ્સ,જેમ કે $Marchantia$ માં જોવા મળતી વિશિષ્ટ અલિંગી પ્રજનન રચનાઓ છે.
તેઓ લીલા,બહુકોષીય,અલિંગી કલિકાઓ છે જે થેલસ પર આવેલા નાના પાત્રોમાં વિકસે છે,જેને જેમી કપ કહેવામાં આવે છે.
જ્યારે તેઓ પિતૃ વનસ્પતિથી અલગ થાય છે,ત્યારે આ જેમી અંકુરિત થઈને નવા સજીવો બનાવે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.

(B) મોસ અને લીવરવર્ટનો સમાવેશ $Bryophytes$ (દ્વિઅંગી) સમૂહમાં થાય છે.
$Bryophytes$ એ અવાહક પેશીવિહીન જમીન પર ઉગતી વનસ્પતિઓ છે,જેમાં મોસ,લીવરવર્ટ અને હોર્નવર્ટનો સમાવેશ થાય છે.
તેમને ઘણીવાર વનસ્પતિ સૃષ્ટિના ઉભયજીવીઓ કહેવામાં આવે છે કારણ કે તેમને ફલન માટે પાણીની જરૂર હોય છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(D) $Bryophytes$ (દ્વિઅંગી) ને વનસ્પતિ સૃષ્ટિના ઉભયજીવીઓ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે કારણ કે તેઓ જમીન પર રહી શકે છે પરંતુ લિંગી પ્રજનન માટે પાણી પર આધાર રાખે છે.
તેમને ફલન માટે પુજન્યુઓ (antherozoids) ના સ્ત્રીજન્યુધાની (archegonium) સુધી પહોંચવા માટે પાણીની જરૂર પડે છે.
તેઓ સામાન્ય રીતે ભીની,ભેજયુક્ત અને છાયાવાળી જગ્યાઓમાં ઉગે છે.
તેથી,આપેલા તમામ વિધાનો સાચા છે.

(B) આપેલ આકૃતિમાં મોસ,ખાસ કરીને $Funaria$ (ફ્યુનારિયા) ની જીવનચક્રની અવસ્થા દર્શાવેલ છે.
તેમાં જન્યુજનક (મુખ્ય વનસ્પતિ દેહ) અને બીજાણુજનક (પ્રાવર,પ્રાવરદંડ અને પાદ) સ્પષ્ટ રીતે જોઈ શકાય છે.
સ્પષ્ટ પ્રાવર,પ્રાવરદંડ અને મૂલાંગો ધરાવતો પર્ણમય જન્યુજનક એ $Funaria$ ની લાક્ષણિકતા છે.

(D) $Sphagnum$ (જેને પીટ મોસ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) તે દ્વિઅંગી (Bryophyta) સમુદાયની વનસ્પતિ છે.
દ્વિઅંગીઓમાં મુખ્ય પ્રભાવી તબક્કો જન્યુજનક છે.
સ્ફેગ્નમ તેની પાણી સંગ્રહ કરવાની ક્ષમતાને કારણે બળતણ તરીકે અને જીવંત પદાર્થોના પરિવહન માટે પીટ તરીકે વપરાય છે.
સ્ફેગ્નમ ઉભયલિંગી (monoecious) છે,જેનો અર્થ છે કે નર અને માદા બંને પ્રજનન અંગો એક જ વનસ્પતિ દેહ પર જોવા મળે છે.
તેથી,'સ્ફેગ્નમ એકલિંગી વનસ્પતિ છે' તે વિધાન અસંગત (ખોટું) છે.

(B) દ્વિઅંગીઓમાં,મુખ્ય વનસ્પતિ દેહ એકકીય જન્યુજનક હોય છે.
બીજાણુજનક બહુકોષીય અને દ્વિકીય $(2n)$ હોય છે,પરંતુ તે મુક્તજીવી નથી; તે પોષણ માટે પ્રકાશસંશ્લેષી જન્યુજનક સાથે જોડાયેલ રહે છે.
બીજાણુજનક ફૂટ (foot),સીટા (seta) અને કેપ્સ્યુલ (capsule) ધરાવે છે.
કેપ્સ્યુલની અંદર,બીજાણુ માતૃકોષો તરીકે ઓળખાતા કેટલાક વિશિષ્ટ કોષો અર્ધીકરણ પામીને એકકીય બીજાણુઓ ઉત્પન્ન કરે છે.
એવું કહેવું ખોટું છે કે બીજાણુજનકના બધા જ કોષો અર્ધીકરણ પામે છે; માત્ર બીજાણુ માતૃકોષો જ અર્ધીકરણ પામે છે.
તેથી,વિકલ્પ $B$ અસંગત વિધાન છે.

(B) સ્ફેગ્નમ એ શેવાળ (mosses) ની લગભગ $380$ સ્વીકૃત પ્રજાતિઓનો એક પ્રજાતિ સમૂહ છે,જેને સામાન્ય રીતે પીટ મોસ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
તેનો ઉપયોગ બળતણ તરીકે થાય છે કારણ કે તે પીટ બનાવે છે,જે કાદવવાળી અને એસિડિક જમીનમાં જોવા મળતો ભૂખરા રંગનો,માટી જેવો પદાર્થ છે,જે અંશતઃ વિઘટિત વનસ્પતિ દ્રવ્યનો બનેલો હોય છે.
પીટનો ઉપયોગ વિશ્વના ઘણા ભાગોમાં સદીઓથી બળતણના સ્ત્રોત તરીકે કરવામાં આવે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(D) મોસ (દ્વિઅંગીઓ) નિવસનતંત્રમાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે:
$1$. તેઓ તૃણાહારી સસ્તનો,પક્ષીઓ અને અન્ય પ્રાણીઓ માટે ખોરાક પૂરો પાડે છે.
$2$. તેઓ જમીન પર ગીચ સાદડી બનાવે છે,જે વરસાદના ટીપાંની અસર ઘટાડે છે અને જમીનનું ધોવાણ અટકાવે છે.
$3$. લાઈકેન્સની સાથે,તેઓ ખડકો પર વસવાટ કરનારા પ્રથમ સજીવો છે અને ખડકોના વિઘટનમાં ફાળો આપે છે,જેથી તે વિસ્તાર ઉચ્ચ કક્ષાની વનસ્પતિઓના વિકાસ માટે યોગ્ય બને છે.

(D) લિવરવર્ટ્સ સામાન્ય રીતે ભેજવાળા અને છાયાવાળા નિવાસસ્થાનોમાં જોવા મળે છે. તેમના નિવાસસ્થાનમાં ઝરણાના કિનારા,દલદલવાળી જમીન,ભીની માટી,વૃક્ષોની છાલ અને જંગલોમાં લાકડાના પોલાણનો સમાવેશ થાય છે. તેથી,આપેલા તમામ વિકલ્પો સાચા છે.

(D) કુડમલીઓ એ લીવરવર્ટ્સ (દા.ત.,$Marchantia$) માં જોવા મળતી વિશિષ્ટ અલિંગી પ્રજનન રચનાઓ છે.
$1$. તેઓ લીલી,બહુકોષીય અને અલિંગી કલિકાઓ છે.
$2$. તેઓ સુકાય (thalli) પર આવેલા કુડમલી પ્યાલાઓ (gemma cups) નામની નાની રચનાઓમાં વિકસે છે.
$3$. જ્યારે કુડમલીઓ પિતૃદેહથી છૂટી પડે છે,ત્યારે તે અંકુરિત થઈને નવા સજીવમાં પરિણમે છે.
તેથી,આપેલા તમામ વિધાનો સાચા છે.

(A) લિવરવર્ટમાં,વનસ્પતિ દેહ જન્યુજનક (gametophyte) હોય છે,જે એકકીય $(n)$ હોય છે.
આ જન્યુજનક જીવનચક્રનો પ્રભાવી,સ્વતંત્ર અને પ્રકાશસંશ્લેષી તબક્કો દર્શાવે છે.
બીજાણુજનક $(2n)$ તેના પોષણ માટે જન્યુજનક પર આધારિત હોય છે અને તે પ્રમાણમાં ટૂંકા ગાળા માટે જીવે છે.
તેથી,પ્રભાવી તબક્કો એકકીય $(n)$ હોય છે.

(C) મોસ (Bryopsida) ના જીવનચક્રમાં જન્યુજનક અવસ્થા બે સ્પષ્ટ તબક્કાઓ ધરાવે છે:
$1$. પ્રતંતુ અવસ્થા: આ બાળ અવસ્થા છે જે બીજાણુમાંથી સીધી વિકસે છે. તે ભૂમિ પર પથરાયેલી,લીલી,શાખિત અને વારંવાર તંતુમય રચના છે.
$2$. પર્ણમય અવસ્થા: આ અવસ્થા દ્વિતીયક પ્રતંતુમાંથી પાર્શ્વિય કલિકા તરીકે વિકસે છે. તે ઉર્ધ્વ,પાતળી ધરી ધરાવે છે જેના પર પર્ણો કુંતલાકાર રીતે ગોઠવાયેલા હોય છે.
આ બંને અવસ્થાઓ મોસની જન્યુજનક પેઢીના ભાગો છે.

(A) મોસ (દ્વિઅંગી વનસ્પતિઓ) માં,જીવનચક્રમાં જન્યુજનક અવસ્થાના બે તબક્કાઓ હોય છે.
$1$. પ્રથમ તબક્કો પ્રતંતુ અવસ્થા છે,જે સીધો એકકીય બીજાણુમાંથી વિકાસ પામે છે.
$2$. બીજો તબક્કો પર્ણમય અવસ્થા છે,જે દ્વિતીયક પ્રતંતુમાંથી પાર્શ્વ કલિકા તરીકે વિકાસ પામે છે.
તેથી,પ્રતંતુ અવસ્થા એકકીય બીજાણુમાંથી અને પર્ણમય અવસ્થા દ્વિતીયક પ્રતંતુમાંથી વિકાસ પામે છે.

(A) $Marchantia$ એ બ્રાયોફાઇટા સમૂહની લીવરવર્ટ્સની એક પ્રજાતિ છે.
$Marchantia$ માં,નર અને માદા પ્રજનન અંગો અલગ-અલગ સુકાય (છોડ) પર ઉત્પન્ન થાય છે.
તેથી,$Marchantia$ એકલિંગી (Dioecious) છે.
તે એકલિંગી હોવાથી,તે ઉભયલિંગી કે દ્વિલિંગી હોઈ શકે નહીં.
આમ,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.

(D) બ્રાયોફાઇટ્સને બે મુખ્ય જૂથોમાં વહેંચવામાં આવે છે: લિવરવર્ટ્સ અને મોસ.
$1$. માર્કેન્શિયા $(Marchantia)$ એ લિવરવર્ટનું ઉત્તમ ઉદાહરણ છે.
$2$. સ્ફેગ્નમ $(Sphagnum)$,ફ્યુનારિયા $(Funaria)$ અને પોલિટ્રીકમ $(Polytrichum)$ એ મોસના ઉદાહરણો છે.
તેથી,સાચું વર્ગીકરણ નીચે મુજબ છે:
મોસ: $I$ (સ્ફેગ્નમ),$II$ (ફ્યુનારિયા),$IV$ (પોલિટ્રીકમ)
લિવરવર્ટ: $III$ (માર્કેન્શિયા)
આમ,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.

(A) દ્વિઅંગી વનસ્પતિઓમાં,મુખ્ય વનસ્પતિ દેહ એકકીય $(n)$ હોય છે.
તે સમભાજનની પ્રક્રિયા દ્વારા જન્યુઓ ઉત્પન્ન કરે છે.
દ્વિઅંગીઓમાં પ્રજનન અંગો બહુકોષીય હોય છે.
નર પ્રજનન અંગને પુજન્યુધાની (antheridium) અને માદા પ્રજનન અંગને સ્ત્રીજન્યુધાની (archegonium) કહેવામાં આવે છે.
વનસ્પતિ દેહ પહેલેથી જ એકકીય હોવાથી,જન્યુઓનું નિર્માણ સમભાજન દ્વારા થાય છે.

(D) આપેલ આકૃતિ લીવરવર્ટ $Marchantia$ (માર્કેન્શિયા) ના નર અને માદા સુકાય (thalli) દર્શાવે છે.
$Marchantia$ માં,નર અને માદા પ્રજનન અંગો અલગ-અલગ સુકાય પર ઉત્પન્ન થાય છે,જેનો અર્થ છે કે વનસ્પતિ દ્વિસદની (dioecious) છે.
આકૃતિનો ડાબો ભાગ સ્ત્રીધાનીધર (archegoniophore) ધરાવતું માદા સુકાય દર્શાવે છે,અને જમણો ભાગ પુંધાનીધર (antheridiophore) ધરાવતું નર સુકાય દર્શાવે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.

(B) મોસના જીવનચક્રમાં પ્રભાવી તબક્કો ગેમેટોફાઇટ (જન્યુજનક) છે,જેમાં બે તબક્કાઓનો સમાવેશ થાય છે.
પ્રથમ તબક્કો પ્રોટોનેમા તબક્કો છે,જે સીધા જ એકીય બીજાણુ (spore) માંથી વિકસે છે.
આ બીજાણુઓ સ્પોરોફાઇટ (બીજાણુજનક) ના કેપ્સ્યુલની અંદર ઉત્પન્ન થાય છે.
પ્રોટોનેમા એ બીજાણુના અંકુરણનું સીધું પરિણામ હોવાથી,કારણ $R$ એ વિધાન $A$ ની સાચી સમજૂતી આપે છે.

(C) બ્રાયોફાઇટ્સનું જીવનચક્ર નીચેના તબક્કાઓ અનુસરે છે:
$1$. ગેમેટોફાઇટ સબસ્ટ્રેટમ સાથે જોડાય છે $(B)$.
$2$. અંડકોષ સુધી પહોંચવા માટે એન્થેરોઝોઇડ્સ પાણીમાં મુક્ત થાય છે $(E)$.
$3$. ફલિતાંડ બનાવવા માટે અંડકોષ સાથે એન્થેરોઝોઇડનું જોડાણ થાય છે $(A)$.
$4$. ફલિતાંડ સ્પોરોફાઇટમાં વિકસે છે $(D)$.
$5$. સ્પોરોફાઇટ એકકીય બીજાણુઓ ઉત્પન્ન કરવા માટે રિડક્શન ડિવિઝન (અર્ધીકરણ) માંથી પસાર થાય છે $(C)$.
તેથી,સાચો ક્રમ $B, E, A, D, C$ છે.

(B) ગેમી (gemmae) એ વિશિષ્ટ લીલી,બહુકોષીય,અલિંગી કલિકાઓ છે જે અમુક લીવરવર્ટ્સ (દા.ત.,$Marchantia$) ના સુકાય પર આવેલા ગેમા કપ નામના નાના પાત્રોમાં વિકસે છે.
જ્યારે આ ગેમી પિતૃ વનસ્પતિના દેહથી અલગ થાય છે,ત્યારે તે અંકુરિત થઈને નવા સજીવો બનાવે છે.
તેથી,બ્રાયોફાઇટ્સમાં ગેમી મુખ્યત્વે અલિંગી પ્રજનન (વાનસ્પતિક પ્રજનન) માં મદદ કરે છે.

(A) વિધાન-$I$ સાચું છે: લિવરવર્ટ્સ (દા.ત.,માર્કેન્શિયા) એકલિંગી (dioecious) અથવા દ્વિલિંગી (monoecious) હોઈ શકે છે,એટલે કે પ્રજનન અંગો એક જ થેલસ પર અથવા અલગ-અલગ થેલસ પર હોઈ શકે છે.
વિધાન-$II$ સાચું છે: બ્રાયોફાઇટ્સમાં બીજાણુજનક (sporophyte) બહુકોષીય હોય છે અને તે ત્રણ ભાગોમાં વિભેદિત હોય છે: ફૂટ (foot),સીટા (seta) અને કેપ્સ્યુલ (capsule). નોંધ: પ્રશ્નમાં 'ગેમેટોફાઇટ' ને બદલે 'સ્પોર્પોફાઇટ' હોવું જોઈએ,જે બ્રાયોફાઇટ્સની મુખ્ય લાક્ષણિકતા છે.

(C) મોસ (વર્ગ $Bryopsida$) ના જીવનચક્રમાં પ્રોટોનેમા તરીકે ઓળખાતી એક વિશિષ્ટ બાળ અવસ્થા જોવા મળે છે.
$1$. બીજાણુઓ અંકુરિત થઈને સરકતી,લીલી,શાખિત અને વારંવાર તંતુમય અવસ્થા બનાવે છે જેને પ્રોટોનેમા કહેવામાં આવે છે.
$2$. પ્રોટોનેમા બીજાણુમાંથી વિકસે છે અને અંતે તે પર્ણમય જન્યુજનક અવસ્થાને જન્મ આપે છે.
$3$. લિવરવર્ટ્સ અને હોર્નવર્ટ્સમાં પ્રોટોનેમા અવસ્થા જોવા મળતી નથી; તેના બદલે,તેઓ સામાન્ય રીતે બીજાણુમાંથી સીધા જ સુકાયક (thalloid) રચના વિકસાવે છે.

(C) દરેક વિધાનનું વિશ્લેષણ કરીએ:
$(i)$ ખોટું: બ્રાયોફાઇટ્સનું વનસ્પતિ શરીર શેવાળ કરતા વધુ વિભેદિત હોય છે (તેમાં મૂળ,પ્રકાંડ અને પર્ણ જેવી રચનાઓ જોવા મળે છે).
$(ii)$ સાચું: બ્રાયોફાઇટ્સનું મુખ્ય વનસ્પતિ શરીર એકકીય (જન્યુજનક) હોય છે.
$(iii)$ ખોટું: બ્રાયોફાઇટ્સમાં પ્રજનન અંગો બહુકોષી હોય છે,એકકોષી નહીં.
$(iv)$ સાચું: બ્રાયોફાઇટ્સમાં યુગ્મનજ તરત જ અર્ધીકરણ પામતા નથી; તેઓ બહુકોષી બીજાણુજનક (sporophyte) ઉત્પન્ન કરે છે.
$(v)$ ખોટું: બ્રાયોફાઇટ્સ લિંગી પ્રજનન (ફલન) માટે પાણી પર આધાર રાખે છે,કીટકો પર નહીં.
આમ,માત્ર વિધાન $(ii)$ અને $(iv)$ સાચા છે. સાચા વિધાનોની કુલ સંખ્યા $2$ છે.

(D) બ્રાયોફાઇટ્સ એ જમીન પર ઉગતી વનસ્પતિઓ છે જે શેવાળની તુલનામાં કેટલાક ઉત્ક્રાંતિગત ફાયદાઓ દર્શાવે છે.
$1$. શેવાળ અને બ્રાયોફાઇટ્સ બંનેમાં ક્લોરોફિલ '$a$' અને '$b$' હોય છે,તેથી આ તફાવતનું લક્ષણ નથી.
$2$. પ્રોથેલસ એ ટેરિડોફાઇટ્સમાં જોવા મળતી લાક્ષણિક રચના છે,બ્રાયોફાઇટ્સમાં નહીં.
$3$. વાહક પેશીઓ (જલવાહક અને અન્નવાહક) શેવાળ અને બ્રાયોફાઇટ્સ બંનેમાં ગેરહાજર હોય છે.
$4$. બ્રાયોફાઇટ્સમાં બહુકોષીય પ્રજનન અંગો હોય છે,ખાસ કરીને સ્ત્રી પ્રજનન અંગ જેને સ્ત્રીજન્યુધાની (Archegonium) કહેવાય છે,જે વંધ્ય કોષોના આવરણ દ્વારા સુરક્ષિત હોય છે. શેવાળમાં સામાન્ય રીતે એકકોષીય પ્રજનન અંગો હોય છે (અથવા જો બહુકોષીય હોય,તો તેમાં વંધ્ય કોષોનું આવરણ હોતું નથી). તેથી,સ્ત્રીજન્યુધાનીની હાજરી એ મુખ્ય લક્ષણ છે જે બ્રાયોફાઇટ્સને શેવાળથી અલગ પાડે છે.

(C) આપેલી આકૃતિ એક વનસ્પતિ દર્શાવે છે જેમાં 'પુજન્યુધાની ધારણ કરતી શાખા' (Antheridial branch) અને 'સ્ત્રીજન્યુધાની ધારણ કરતી શાખા' (Archegonial branch) સ્પષ્ટ રીતે જોવા મળે છે.
આ રચના મોસ $Sphagnum$ ની લાક્ષણિકતા છે.
$Sphagnum$ એ બ્રાયોફાઈટા વિભાગની મોસની એક પ્રજાતિ છે.
તે પાણીને મોટા પ્રમાણમાં સંગ્રહિત કરવાની ક્ષમતા માટે જાણીતું છે અને તેનો ઉપયોગ ઘણીવાર જીવંત સામગ્રીના પરિવહન માટે પેકેજિંગમાં કરવામાં આવે છે.

(A) વિધાન-$I$ સાચું છે: બ્રાયોફાઇટ્સ,ખાસ કરીને મોસ,ખુલ્લા ખડકો પર વનસ્પતિ અનુક્રમણમાં અગ્રગામી જાતિઓ છે. તેઓ ખડકોને ઓગાળવા માટે એસિડનો સ્ત્રાવ કરે છે,જે જમીન બનાવવામાં મદદ કરે છે,જેનાથી ઉચ્ચ કક્ષાની વનસ્પતિઓ ઉગી શકે છે.
વિધાન-$II$ સાચું છે: પીટ મોસ $(Sphagnum)$ માં પાણી જાળવી રાખવાની ઉચ્ચ ક્ષમતા હોય છે. આ ગુણધર્મને કારણે,તેનો ઉપયોગ જીવંત વનસ્પતિ સામગ્રીના પરિવહન માટે પેકિંગ સામગ્રી તરીકે કરવામાં આવે છે જેથી પરિવહન દરમિયાન તે ભેજયુક્ત રહે.
તેથી,બંને વિધાનો સાચા છે.

(A) મોસ (જેમ કે $Funaria$) નું જીવનચક્ર નીચે મુજબના ક્રમમાં ચાલે છે:
$1.$ જીવનચક્રની શરૂઆત બીજાણુઓના વિકિરણ $(II)$ થી થાય છે.
$2.$ આ બીજાણુઓ અંકુરિત થઈને પ્રૌટોનેમા અવસ્થા $(III)$ બનાવે છે.
$3.$ પ્રૌટોનેમા વિકાસ પામીને પર્ણમય અવસ્થા $(IV)$ માં ફેરવાય છે.
$4.$ પર્ણમય અવસ્થા જન્યુઓ ઉત્પન્ન કરે છે,જે ફલન $(I)$ દ્વારા યુગ્મનજ બનાવે છે,જે અંતે ફરીથી બીજાણુજનક અને બીજાણુ નિર્માણ તરફ દોરી જાય છે.
તેથી,સાચો ક્રમ $(II) \rightarrow (III) \rightarrow (IV) \rightarrow (I)$ છે.

(A) બ્રાયોફાઇટ્સ એ અવાહક પેશીવિહીન ભૂમિ વનસ્પતિઓ છે જેમાં મોસ,લિવરવર્ટ્સ અને હોર્નવર્ટ્સનો સમાવેશ થાય છે.
બ્રાયોફાઇટ્સમાં,નર પ્રજનન અંગને પુજન્યુધાની (antheridium) કહેવામાં આવે છે,જે દ્વિ-કશાધારી એન્થેરોઝોઇડ્સ (નર જન્યુઓ) ઉત્પન્ન કરે છે.
આ એન્થેરોઝોઇડ્સ પ્રચલનશીલ હોય છે અને તેમાં $2$ કશા હોય છે,જે તેમને પાણીના સ્તર દ્વારા તરીને માદા પ્રજનન અંગ,સ્ત્રીજન્યુધાની (archegonium) સુધી પહોંચવામાં મદદ કરે છે.
તેથી,સાચો જવાબ $2$ કશા છે.

(C) $Funaria$ (એક મોસ) માં,મુખ્ય વનસ્પતિ દેહ જન્યુજનક (gametophyte) છે જે સ્વતંત્ર છે.
બીજાણુજનક (sporophyte) પોષણ માટે જન્યુજનક પર આધારિત હોય છે.
$Funaria$ નો બીજાણુજનક રચનાત્મક રીતે ત્રણ સ્પષ્ટ ભાગોમાં વિભેદિત હોય છે: પાદ (foot),પ્રાવરદંડ (seta) અને પ્રાવર (capsule).
તેથી,વિકલ્પ $C$ સાચું વર્ણન છે.

(A) વિધાન $I$ ખોટું છે કારણ કે ગેમી એ લીલી,બહુકોષીય,અલિંગી કલિકાઓ છે,લિંગી કલિકાઓ નથી.
વિધાન $II$ સાચું છે કારણ કે મોસ (mosses) માં,બીજાણુ અંકુરિત થઈને તંતુમય,સરકતી,લીલી,શાખિત અને વારંવાર તંતુમય અવસ્થા બનાવે છે જેને પ્રોટોનેમા કહેવામાં આવે છે.
તેથી,વિધાન $I$ ખોટું છે અને વિધાન $II$ સાચું છે.

(C) $Marchantia$ ને વિષમસુકાય (heterothallic) વનસ્પતિ ગણવામાં આવે છે કારણ કે તે દ્વિલિંગી (dioecious) છે.
$Marchantia$ માં નર અને માદા પ્રજનન અંગો (પુજન્યુધાનીધર અને સ્ત્રીજન્યુધાનીધર) અલગ-અલગ સુકાય (thalli) પર જોવા મળે છે.
તેથી,વનસ્પતિ દેહ એકલિંગી હોય છે,જેને દ્વિલિંગી (dioecious) અથવા વિષમસુકાય (heterothallic) કહેવામાં આવે છે.

(D) $Riccia$,જે $Bryophyta$ (દ્વિઅંગી) સમૂહની લીવરવર્ટ વનસ્પતિ છે,તેના જીવનચક્રમાં જન્યુજનક અવસ્થા પ્રભાવી હોય છે.
દ્વિઅંગીઓમાં,જન્યુજનક એ મુખ્ય અવસ્થા છે,જ્યારે બીજાણુજનક (Sporophyte) નાનું હોય છે અને પોષણ માટે જન્યુજનક પર આધારિત હોય છે.

(B) સુકાય (thallus) જેવું વનસ્પતિ શરીર,વાહક પેશીઓનો અભાવ અને સ્વયંપોષી પોષણ.
બ્રાયોફાઇટ્સ તેમના સુકાય જેવા વનસ્પતિ શરીર,વાહક પેશીઓના અભાવ અને સ્વયંપોષી પોષણની બાબતમાં શેવાળને સમાન છે.
બંને જૂથો સરળ,અવિભેદિત રચનાઓ ધરાવે છે અને પોષણ માટે પ્રકાશસંશ્લેષણ પર આધાર રાખે છે.
બંનેમાંથી કોઈ પણ જૂથ ઉચ્ચ કક્ષાની વનસ્પતિઓમાં જોવા મળતી વિશિષ્ટ વાહક પેશીઓ ($xylem$ અને $phloem$) ધરાવતું નથી જે પાણી અને પોષક તત્વોના વહન માટે જરૂરી છે.

(C) સાચો જવાબ $C$ છે.
બ્રાયોફાઇટ્સને અવાહક વનસ્પતિઓ કહેવામાં આવે છે કારણ કે તેમાં વિશિષ્ટ વાહક પેશીઓ જેવી કે $Xylem$ (જલવાહક) અને $Phloem$ (અન્નવાહક) નો અભાવ હોય છે,જે ઉચ્ચ કક્ષાની વનસ્પતિઓમાં પાણી અને પોષક તત્વોના વહન માટે જવાબદાર છે.
$A$,$B$,અને $D$ એ બ્રાયોફાઇટ્સના લાક્ષણિક લક્ષણો છે: તેઓ જોડાણ માટે તંતુમય મૂલાંગો ધરાવે છે,તેમની મુખ્ય અવસ્થા જન્યુજનક છે,અને ફલન માટે પાણીની જરૂરિયાત હોવાથી તેમને વનસ્પતિ સૃષ્ટિના ઉભયજીવીઓ કહેવામાં આવે છે.