Cytokinesis Questions in Gujarati

(A) સમભાજનને બે મુખ્ય તબક્કાઓમાં વહેંચવામાં આવે છે: $1$. કોષકેન્દ્ર વિભાજન (Karyokinesis),જે કોષકેન્દ્રનું વિભાજન છે. $2$. કોષરસ વિભાજન (Cytokinesis),જે કોષરસનું વિભાજન છે. સાચો ક્રમ એ છે કે પહેલા કોષકેન્દ્ર વિભાજન થાય છે,ત્યારબાદ કોષરસ વિભાજન થાય છે,જે અંતે બાળ કોષોના ભૌતિક વિભાજન તરફ દોરી જાય છે.

(C) કોષ વિભાજનમાં બે મુખ્ય પ્રક્રિયાઓનો સમાવેશ થાય છે: કોષકેન્દ્રનું વિભાજન અને કોષરસનું વિભાજન.
$1$. કોષકેન્દ્રના વિભાજનને $Karyokinesis$ (કોષકેન્દ્ર વિભાજન) કહેવામાં આવે છે.
$2$. કોષરસના વિભાજનને $Cytokinesis$ (કોષરસ વિભાજન) કહેવામાં આવે છે.
તેથી,કોષરસના વિભાજન માટેનો સાચો શબ્દ $Cytokinesis$ છે.

(B) કોષરસ વિભાજન $(Cytokinesis)$ એ કોષરસના વિભાજનની પ્રક્રિયા છે જે કોષને ભૌતિક રીતે બે બાળ કોષોમાં અલગ કરે છે.
જોકે તે એક અલગ પ્રક્રિયા છે,તે સામાન્ય રીતે સમભાજનની અંત્યાવસ્થા $(Telophase)$ ના અંતિમ ભાગ દરમિયાન શરૂ થાય છે.
અંત્યાવસ્થા $(Telophase)$ દરમિયાન,રંગસૂત્રો વિરુદ્ધ ધ્રુવો પર પહોંચે છે અને તેમનું ઘનીકરણ ઓછું થવા લાગે છે,અને દરેક રંગસૂત્રોના સમૂહની આસપાસ કોષકેન્દ્રપટલ ફરીથી બને છે.
જેમ કોષકેન્દ્રનું વિભાજન પૂર્ણ થાય છે,તેમ કોષરસ પટલ સંકોચાવવાનું શરૂ કરે છે (પ્રાણી કોષોમાં) અથવા કોષ પટ્ટિકા બનવાનું શરૂ થાય છે (વનસ્પતિ કોષોમાં),જે કોષરસ વિભાજનની શરૂઆત સૂચવે છે.

(A) વનસ્પતિ કોષોમાં,કોષરસ વિભાજન (Cytokinesis) કોષ પટ્ટિકાના નિર્માણ દ્વારા થાય છે. આ પ્રક્રિયા દરમિયાન,ત્રાક તંતુઓ (spindle fibers) સંપૂર્ણપણે નાશ પામતા નથી,પરંતુ તે ફ્રેગ્મોપ્લાસ્ટ (phragmoplast) ના નિર્માણમાં ફાળો આપે છે,જે અંતે કોષ પટ્ટિકામાં વિકસે છે અને બે બાળ કોષોને અલગ કરે છે.

(C) $M$-તબક્કો (ભાજન અવસ્થા) બે મુખ્ય પ્રક્રિયાઓનો બનેલો છે: કોષકેન્દ્ર વિભાજન (Karyokinesis) અને કોષરસ વિભાજન (Cytokinesis).
કોષકેન્દ્ર વિભાજન એ $M$-તબક્કાનો પ્રથમ ભાગ છે,જેમાં પૂર્વાવસ્થા,ભાજનાવસ્થા,ભાજનોત્તર અવસ્થા અને અંત્યાવસ્થાનો સમાવેશ થાય છે.
કોષરસ વિભાજન એ $M$-તબક્કાનો અંતિમ તબક્કો છે,જેમાં કોષરસનું વિભાજન થઈને બે બાળ કોષો બને છે,જે $M$-તબક્કાના અંતને સૂચવે છે.

(C) કોષકેન્દ્ર વિભાજન એટલે કોષકેન્દ્રનું વિભાજન અને કોષરસ વિભાજન એટલે કોષરસનું વિભાજન.
જો કોષકેન્દ્રનું વિભાજન થાય પરંતુ કોષરસનું વિભાજન ન થાય,તો એક જ કોષમાં એક કરતાં વધુ કોષકેન્દ્રો જોવા મળે છે,જેને બહુકોષકેન્દ્રીય સ્થિતિ (multinucleate condition) કહેવામાં આવે છે.

(B) વનસ્પતિ કોષોમાં,કોષરસ વિભાજન (cytokinesis) કોષ પટ્ટિકાના નિર્માણ દ્વારા થાય છે.
ફ્રેગ્મોપ્લાસ્ટ એ વનસ્પતિ કોષની વિશિષ્ટ રચના છે જે કોષરસ વિભાજનના અંતિમ તબક્કે બને છે.
તે કોષ પટ્ટિકાના નિર્માણ માટે અને ત્યારબાદ બે બાળ કોષોની વચ્ચે નવી કોષ દીવાલ બનાવવા માટે એક માળખા તરીકે કાર્ય કરે છે.
ફ્રેગ્મોપ્લાસ્ટ અને વિકસતી કોષ પટ્ટિકા કેન્દ્રત્યાગી (centrifugally) રીતે વૃદ્ધિ પામે છે,જેનો અર્થ છે કે તેઓ કોષના કેન્દ્રથી શરૂ થઈને પરિઘ તરફ (અસ્તિત્વમાં રહેલી કોષ દીવાલ તરફ) વિસ્તરે છે.

(B) વનસ્પતિ કોષોમાં,કોષરસવિભાજન કોષ પટ્ટિકાના નિર્માણ દ્વારા થાય છે. કોષ પટ્ટિકા કોષના કેન્દ્રમાં બનવાનું શરૂ થાય છે અને બહારની તરફ હાલની કોષ દીવાલ તરફ વધે છે. કેન્દ્રથી પરિઘ તરફની આ બહારની વૃદ્ધિને કેન્દ્રત્યાગી (centrifugal) પદ્ધતિ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
તેનાથી વિપરીત,પ્રાણી કોષોમાં કોષરસવિભાજન ક્લીવેજ ફરો (cleavage furrow) ના નિર્માણ દ્વારા થાય છે,જે પરિઘથી શરૂ થઈને કેન્દ્ર તરફ અંદરની તરફ જાય છે,જેને કેન્દ્રગામી (centripetal) પદ્ધતિ કહેવામાં આવે છે.

(D) સાયટોકાઇનેસિસ એ કોષરસ વિભાજનની પ્રક્રિયા છે જે કોષકેન્દ્ર વિભાજન (કેરિયોકાઇનેસિસ) પછી થાય છે.
જો કોષ વિભાજનના $A$-ટેલોફેઝ તબક્કા પછી સાયટોકાઇનેસિસ થવામાં નિષ્ફળ જાય,તો કોષમાં રંગસૂત્રોની સંખ્યા બમણી અથવા વધારાના સેટ રહી જાય છે.
આ સ્થિતિ,જેમાં સજીવ રંગસૂત્રોના બે કરતા વધુ સંપૂર્ણ સેટ ધરાવે છે,તેને $B$-પોલિપ્લોઇડી કહેવામાં આવે છે.
પોલિપ્લોઇડી વનસ્પતિઓમાં સામાન્ય છે અને ઘણીવાર મોટા ફળો અથવા ફૂલો બનાવવા માટે કૃત્રિમ રીતે પ્રેરિત કરવામાં આવે છે.

(D) કોષરસવિભાજન એ કોષકેન્દ્ર વિભાજન પછી થતી કોષરસના વિભાજનની પ્રક્રિયા છે.
પ્રાણીકોષોમાં,કોષરસવિભાજન પરિઘથી કેન્દ્ર તરફ જતી ખાંચ (cleavage furrow) દ્વારા થાય છે,જેને કેન્દ્રગામી કોષરસવિભાજન કહેવામાં આવે છે.
વનસ્પતિકોષોમાં,કોષરસવિભાજન કોષપટ્ટિકા (cell plate) ના નિર્માણ દ્વારા થાય છે જે કેન્દ્રથી પરિઘ તરફ વધે છે,જેને કેન્દ્રત્યાગી કોષરસવિભાજન કહેવામાં આવે છે.
તેથી,સાચો ક્રમ પ્રાણીકોષ (કેન્દ્રગામી) અને વનસ્પતિકોષ (કેન્દ્રત્યાગી) છે.

(C) પ્રાણી કોષોમાં,કોષરસ વિભાજન કોષરસપટલમાં ખાંચ (cleavage furrow) બનવાથી થાય છે,જે કેન્દ્રગામી રીતે ઊંડી ઉતરે છે જ્યાં સુધી કોષ બે ભાગમાં વહેંચાઈ ન જાય.
જો કે,વનસ્પતિ કોષો સખત અને પ્રમાણમાં અવિસ્તૃત કોષદીવાલ દ્વારા આવરિત હોય છે.
આ સખત દીવાલને કારણે,કોષરસપટલ અંદરની તરફ વળી શકતું નથી કે ખાંચ બનાવી શકતું નથી.
તેના બદલે,વનસ્પતિ કોષોમાં કોષરસ વિભાજન કોષ પટ્ટિકા (phragmoplast) ના નિર્માણ દ્વારા થાય છે,જે કોષના કેન્દ્રથી અસ્તિત્વ ધરાવતી કોષદીવાલ તરફ કેન્દ્રત્યાગી રીતે વિકસે છે.