Gujarati

Protista (Unicellular eukaryotes) Questions in Gujarati

Class 11 Biology · Biological Classification · Protista (Unicellular eukaryotes)

434+

Questions

Gujarati

Language

100%

With Solutions

Showing 34 of 434 questions in Gujarati

401
Medium
વૈજ્ઞાનિક કારણો આપો: સ્લાઈમ મોલ્ડને ફૂગ જેવા પ્રાણીઓ (fungus animals) કહેવામાં આવે છે.

Solution

(N/A) સ્લાઈમ મોલ્ડને ફૂગ જેવા પ્રાણીઓ કહેવામાં આવે છે કારણ કે તેઓ પ્રાણીઓ અને ફૂગ બંનેના લક્ષણો દર્શાવે છે.
$1$. તેઓ તેમના વાનસ્પતિક તબક્કા દરમિયાન પ્રજીવો (protozoa) જેવા દેખાય છે,જ્યાં તેઓ મુક્ત-જીવી,અમીબા જેવા,બહુકોષકેન્દ્રીય જીવરસના જથ્થા તરીકે અસ્તિત્વ ધરાવે છે જેને પ્લાઝમોડિયમ કહેવાય છે.
$2$. તેઓ તેમના પ્રજનન તબક્કા દરમિયાન સાચી ફૂગ જેવા દેખાય છે,કારણ કે તેઓ બીજાણુઓ (spores) ઉત્પન્ન કરે છે જે હવાની લહેરો દ્વારા ફેલાય છે અને તેમની પાસે કોષદીવાલ હોય છે,જે ફૂગનું લાક્ષણિક લક્ષણ છે.
આ દ્વિ સ્વભાવને કારણે,તેમને ઘણીવાર પ્રોટિસ્ટન ફૂગ તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.
402
Medium
વૈજ્ઞાનિક કારણ આપો: ક્રાયસોફાઇટ્સને મહાસાગરના મુખ્ય ઉત્પાદકો માનવામાં આવે છે.

Solution

(N/A) $\rightarrow$ ક્રાયસોફાઇટ્સમાં ડાયેટમ્સ અને સોનેરી લીલ (ડેસ્મિડ્સ)નો સમાવેશ થાય છે. તેઓ સૂક્ષ્મદર્શી હોય છે અને ફાઇટોપ્લેન્કટોન (વનસ્પતિ પ્લવકો) તરીકે પાણીના પ્રવાહમાં નિષ્ક્રિય રીતે તરે છે. તેઓ પ્રકાશસંશ્લેષી હોવાથી અને દરિયાઈ તેમજ મીઠા પાણીના પર્યાવરણમાં મોટી સંખ્યામાં હાજર હોવાથી,તેઓ જલીય આહાર શૃંખલા માટે ઊર્જાના પ્રાથમિક સ્ત્રોત તરીકે કાર્ય કરે છે,જે તેમને મહાસાગરોના મુખ્ય ઉત્પાદકો બનાવે છે.
403
Medium
નીચેના શબ્દોની વ્યાખ્યા/સમજૂતી આપો:
$(1)$ પેરામાયલોન (Paramylon)
$(2)$ એસ્કોકાર્પ (Ascocarp)

Solution

(N/A) $(1)$ પેરામાયલોન: આ યુગ્લીનોઈડ્સમાં જોવા મળતા કાર્બોદિત સંગ્રહ કરતા કણ છે. તે પ્રકાશસંશ્લેષણની નીપજ છે જે કોષરસમાં સંગ્રહિત થાય છે.
$(2)$ એસ્કોકાર્પ: એસ્કોમાયસેટીસમાં,લિંગી બીજાણુઓ જેને એસ્કોસ્પોર્સ કહેવાય છે,તે કોથળી જેવી રચનાઓમાં અંતર્જાત રીતે ઉત્પન્ન થાય છે જેને એસ્કાઈ (asci) કહેવાય છે. આ એસ્કાઈ વિવિધ પ્રકારના ફળદ્રુપ દેહમાં ગોઠવાયેલા હોય છે જેને એસ્કોકાર્પ કહેવામાં આવે છે.
404
EasyMCQ
ડાયેટમ્સનું મહત્વ શું છે?
A
તેઓ મહાસાગરોમાં પ્રાથમિક ઉત્પાદકો છે.
B
તેઓ તેલ અને સીરપના ગાળણમાં વપરાય છે.
C
તેમની કોષદીવાલ પોલિશિંગ અને ટૂથપેસ્ટમાં વપરાય છે.
D
ઉપરોક્ત તમામ.

Solution

(D) ડાયેટમ્સ જલીય પર્યાવરણમાં મહત્વપૂર્ણ પ્રકાશસંશ્લેષી સજીવો છે,જે પ્રાથમિક ઉત્પાદકો તરીકે કાર્ય કરે છે.
તેમની કોષદીવાલ સિલિકાની બનેલી હોય છે,જે તેમને અવિનાશી બનાવે છે અને કરોડો વર્ષો દરમિયાન 'ડાયેટોમેસિયસ અર્થ' અથવા 'ડાયેટોમાઈટ'ના જમાવડાનું નિર્માણ કરે છે.
આ જમાવડાઓ ઘણીવાર પેટ્રોલિયમના ક્ષેત્રોની નજીક જોવા મળે છે.
તેમના કઠણ સ્વભાવને કારણે,ડાયેટોમાઈટનો ઉપયોગ પોલિશિંગ એજન્ટો,મેટલ પોલિશ અને ટૂથપેસ્ટમાં ઘર્ષક તરીકે વ્યાપકપણે થાય છે.
તેથી,ઉપર જણાવેલ તમામ મુદ્દાઓ સાચા છે.
405
EasyMCQ
સ્લાઈમ મોલ્ડ્સ (Slime moulds) નું પારિસ્થિતિક મહત્વ શું છે?
A
તેઓ જલીય નિવસનતંત્રમાં પ્રાથમિક ઉત્પાદકો તરીકે કાર્ય કરે છે.
B
તેઓ જમીનમાં કાર્બનિક દ્રવ્યોના વિઘટનમાં મદદ કરે છે.
C
તેઓ વનસ્પતિઓમાં નાઈટ્રોજન સ્થાપન માટે જવાબદાર છે.
D
તેઓ પાકમાં રોગ ફેલાવતા રોગકારકો તરીકે કાર્ય કરે છે.

Solution

(B) સ્લાઈમ મોલ્ડ્સ એ મૃતોપજીવી પ્રોટિસ્ટ્સ છે.
તેઓ સડતી ડાળીઓ અને પાંદડાઓનું વિઘટન કરીને નિવસનતંત્રમાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે.
તેઓ જટિલ કાર્બનિક દ્રવ્યોને સરળ પદાર્થોમાં તોડી નાખે છે,જેનાથી જમીનમાં પોષક તત્વોના પુનઃચક્રીયકરણમાં મદદ મળે છે.
406
Medium
ધારો કે તમને ભૂલથી લેબલ વગરની જૂની સચવાયેલી કાયમી સ્લાઇડ મળી આવે છે. તેને ઓળખવાના તમારા પ્રયાસમાં,તમે સ્લાઇડને માઇક્રોસ્કોપ નીચે મૂકો છો અને નીચેની લાક્ષણિકતાઓનું અવલોકન કરો છો:
$(a)$ એકકોષીય
$(b)$ સુસ્પષ્ટ કોષકેન્દ્ર
$(c)$ દ્વિ-કશાધારી - એક કશા આયામી રીતે અને બીજી અનુપ્રસ્થ રીતે ગોઠવાયેલી હોય છે.
તમે તેને શું તરીકે ઓળખશો? શું તમે તે કયા સૃષ્ટિ (Kingdom) માં આવે છે તેનું નામ આપી શકો છો?

Solution

(A) $\rightarrow$ વર્ણવેલ સજીવ ડાયનોફ્લેજેલેટ (Dinoflagellate) છે. ડાયનોફ્લેજેલેટ્સ એકકોષીય સુકોષકેન્દ્રી સજીવો છે જે બે કશા ધરાવે છે,જે સામાન્ય રીતે એક આયામી અને બીજી અનુપ્રસ્થ રીતે કોષદીવાલની પ્લેટો વચ્ચેની ખાંચમાં ગોઠવાયેલી હોય છે.
$\rightarrow$ ડાયનોફ્લેજેલેટ્સ પ્રોટિસ્ટા (Protista) સૃષ્ટિમાં આવે છે.
407
Medium
ડાયેટમ્સને 'સમુદ્રના મોતી' (Pearls of Ocean) પણ કહેવામાં આવે છે. શા માટે? ડાયેટમેશિયસ અર્થ (Diatomaceous earth) એટલે શું?

Solution

(N/A) $1$. ડાયેટમ્સ પાસે ચમકદાર,સિલિકાયુક્ત,બે વાલ્વ ધરાવતી કોષદીવાલ હોય છે જેને ફ્રસ્ટ્યુલ (frustule) કહેવાય છે. આ વિશિષ્ટ,કાચ જેવી રચનાને કારણે તેમને 'સમુદ્રના મોતી' કહેવામાં આવે છે.
$2$. ડાયેટમેશિયસ અર્થ: આ ડાયેટમ્સની સિલિકાયુક્ત કોષદીવાલો (અસ્થિપિંજર) નો જમાવડો છે,જે લાખો વર્ષોથી તેમના નિવાસસ્થાનોમાં જમા થયેલ છે. આ કોષદીવાલો સિલિકાની બનેલી હોવાથી તે સડતી નથી.
$3$. ડાયેટમેશિયસ અર્થ સ્વભાવે ખરબચડી (gritty) હોય છે,તેથી તેનો ઉપયોગ પોલિશિંગ કરવા માટે,તેલ અને સીરપના શુદ્ધિકરણ (filtration) માટે અને વિવિધ ઔદ્યોગિક કાર્યોમાં થાય છે.
408
EasyMCQ
કઈ સૃષ્ટિ એકકોષીય સુકોષકેન્દ્રીય સજીવો ધરાવે છે?
A
મોનેરા
B
પ્રોટીસ્ટા
C
ફૂગ
D
વનસ્પતિ

Solution

(B) $Protista$ (પ્રોટીસ્ટા) સૃષ્ટિમાં તમામ એકકોષીય સુકોષકેન્દ્રીય સજીવોનો સમાવેશ થાય છે.
$Monera$ (મોનેરા) સૃષ્ટિમાં એકકોષીય આદિકોષકેન્દ્રીય સજીવોનો સમાવેશ થાય છે.
$Fungi$ (ફૂગ) મોટાભાગે બહુકોષીય (ઈસ્ટ સિવાય) અને સુકોષકેન્દ્રીય હોય છે.
$Plantae$ (વનસ્પતિ) સૃષ્ટિમાં બહુકોષીય સુકોષકેન્દ્રીય સજીવોનો સમાવેશ થાય છે.
409
MediumMCQ
દ્વિસૃષ્ટિ વર્ગીકરણ પદ્ધતિ મુજબ અમીબા અને પેરામિશિયમને ....... સૃષ્ટિમાં અને પાંચસૃષ્ટિ વર્ગીકરણ પદ્ધતિ મુજબ ....... સૃષ્ટિમાં સમાવેશ કરવામાં આવે છે.
A
પ્રાણી,મોનેરા
B
પ્રાણી,પ્રોટીસ્ટા
C
મોનેરા,પ્રાણી
D
પ્રોટીસ્ટા,પ્રાણી

Solution

(B) કેરોલસ લિનિયસ દ્વારા આપવામાં આવેલી દ્વિસૃષ્ટિ વર્ગીકરણ પદ્ધતિમાં,તમામ સજીવોને બે સૃષ્ટિમાં વહેંચવામાં આવ્યા હતા: વનસ્પતિ સૃષ્ટિ અને પ્રાણી સૃષ્ટિ. અમીબા અને પેરામિશિયમ તેમની પ્રચલન ક્ષમતા અને વિષમપોષી પોષણ પદ્ધતિને કારણે પ્રાણી સૃષ્ટિમાં મૂકવામાં આવ્યા હતા.
આર.એચ. વ્હીટેકર દ્વારા આપવામાં આવેલી પાંચસૃષ્ટિ વર્ગીકરણ પદ્ધતિમાં,સજીવોને મોનેરા,પ્રોટીસ્ટા,ફૂગ,વનસ્પતિ અને પ્રાણી સૃષ્ટિમાં વર્ગીકૃત કરવામાં આવ્યા છે. અમીબા અને પેરામિશિયમ એકકોષીય સુકોષકેન્દ્રી સજીવો છે,જેમને પ્રોટીસ્ટા સૃષ્ટિમાં સમાવવામાં આવ્યા છે.
410
MediumMCQ
$Protista$ (પ્રોટીસ્ટા) માટે યોગ્ય વિકલ્પ પસંદ કરો:
A
એકકોષીય,સુકોષકેન્દ્રીય સજીવો
B
બહુકોષીય,સુકોષકેન્દ્રીય સજીવો
C
એકકોષીય,આદિકોષકેન્દ્રીય સજીવો
D
બહુકોષીય,આદિકોષકેન્દ્રીય સજીવો

Solution

(A) $Protista$ (પ્રોટીસ્ટા) સૃષ્ટિમાં તમામ એકકોષીય સુકોષકેન્દ્રીય સજીવોનો સમાવેશ થાય છે.
આ સજીવો મુખ્યત્વે જલજ હોય છે અને તે વનસ્પતિઓ,પ્રાણીઓ અને ફૂગ સાથે કડીરૂપ સંબંધ ધરાવે છે.
તેઓ સુસ્પષ્ટ કોષકેન્દ્ર અને પટલમય અંગિકાઓ ધરાવે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ એકકોષીય,સુકોષકેન્દ્રીય સજીવો છે.
411
MediumMCQ
આ સૃષ્ટિની સીમાઓ સારી રીતે સ્પષ્ટ નથી.
A
મોનેરા
B
પ્રોટીસ્ટા
C
ફૂગ
D
વનસ્પતિ

Solution

(B) $Protista$ (પ્રોટીસ્ટા) સૃષ્ટિમાં વિવિધ પ્રકારના એકકોષીય સુકોષકેન્દ્રી સજીવોનો સમાવેશ થાય છે. તે વનસ્પતિ,પ્રાણીઓ અને ફૂગ વચ્ચેની કડી તરીકે કાર્ય કરે છે,તેથી તેની સીમાઓ સારી રીતે સ્પષ્ટ નથી. ઉદાહરણ તરીકે,$Chlamydomonas$ (ક્લેમિડોમોનાસ) અને $Chlorella$ (ક્લોરેલા) જેવા પ્રકાશસંશ્લેષી પ્રોટીસ્ટાને અગાઉની વર્ગીકરણ પદ્ધતિઓમાં લીલ (વનસ્પતિ) માં મૂકવામાં આવ્યા હતા,જ્યારે $Paramecium$ (પેરામિશિયમ) અને $Amoeba$ (અમીબા) માં કોષદીવાલનો અભાવ હોય છે,જે પ્રાણી જેવા લક્ષણો દર્શાવે છે.
412
MediumMCQ
નીચેના કોલમ જોડો:
કોલમ-$I$ (સમૂહ)કોલમ-$II$ (ઉદાહરણ/લક્ષણ)
$P$. ક્રાયસોફાઈટ્સ$I$. યુગ્લીના
$Q$. ડાયનોફલેજેલેટ્સ$II$. ડાયેટમ્સ,ડેસ્મિડ્સ
$R$. યુગ્લીનોઈડ્સ$III$. ફાઈસેરમ (સ્લાઈમ મોલ્ડ)
$S$. સ્લાઈમ મોલ્ડ્સ$IV$. ગોનિયાલેક્સ
A
$(P-II), (Q-III), (R-I), (S-IV)$
B
$(P-IV), (Q-II), (R-I), (S-III)$
C
$(P-II), (Q-IV), (R-I), (S-III)$
D
$(P-III), (Q-IV), (R-I), (S-II)$

Solution

(C) સાચી જોડ નીચે મુજબ છે:
$P$. ક્રાયસોફાઈટ્સમાં ડાયેટમ્સ અને ડેસ્મિડ્સનો સમાવેશ થાય છે. તેથી, $P-II$.
$Q$. ડાયનોફલેજેલેટ્સ એ દરિયાઈ સજીવો છે જેમ કે ગોનિયાલેક્સ જે લાલ ભરતી (red tides) માટે જવાબદાર છે. તેથી, $Q-IV$.
$R$. યુગ્લીનોઈડ્સનું પ્રતિનિધિત્વ યુગ્લીના કરે છે, જે પેલિકલ નામનું પ્રોટીનયુક્ત સ્તર ધરાવે છે. તેથી, $R-I$.
$S$. સ્લાઈમ મોલ્ડ્સ એ મૃતોપજીવી પ્રોટિસ્ટ છે, ઉદાહરણ તરીકે, ફાઈસેરમ. તેથી, $S-III$.
આમ, સાચો ક્રમ $(P-II), (Q-IV), (R-I), (S-III)$ છે.
413
MediumMCQ
કયા સજીવોમાં કોષદિવાલ સાબુના બોક્સની જેમ એકબીજામાં બંધ બેસતી જોવા મળે છે?
A
ક્રાયસોફાઈટ્સ
B
ડાયનોફલેજેલેટ્સ
C
સ્લાઈમ મોલ્ડ
D
યુગ્લિનોઈડ્સ

Solution

(A) ક્રાયસોફાઈટ્સમાં ડાયેટમ્સ અને સોનેરી લીલ (ડેસ્મિડ્સ)નો સમાવેશ થાય છે.
ડાયેટમ્સમાં,કોષદિવાલ બે પાતળા કવચ બનાવે છે જે એકબીજા પર ગોઠવાયેલા હોય છે,જે સાબુના બોક્સની જેમ એકબીજામાં બંધ બેસે છે.
આ કોષદિવાલોમાં સિલિકા જમા થયેલું હોય છે,તેથી તે નાશ પામતી નથી.
414
MediumMCQ
ક્રાયસોફાઈટ્સ માટે અસંગત વિધાન પસંદ કરો:
A
તેઓ મીઠા પાણીમાં તેમજ દરિયાઈ પર્યાવરણમાં જોવા મળે છે.
B
તેઓ પાણીના પ્રવાહમાં સક્રિય રીતે તરતા પ્લવકો છે.
C
તેઓ મહાસાગરોના મુખ્ય ઉત્પાદકો છે.
D
તેમની કોષદીવાલો સિલિકાથી જકડાયેલી હોવાથી તે નાશ પામતી નથી.

Solution

(B) ક્રાયસોફાઈટ્સમાં ડાયેટમ્સ અને સોનેરી લીલ (ડેસ્મિડ્સ)નો સમાવેશ થાય છે.
તેઓ મીઠા પાણીમાં તેમજ દરિયાઈ પર્યાવરણમાં જોવા મળે છે.
તેઓ સૂક્ષ્મદર્શી છે અને પાણીના પ્રવાહમાં નિષ્ક્રિય રીતે તરે છે (પ્લવકો),સક્રિય રીતે નહીં.
તેઓ મહાસાગરોના મુખ્ય ઉત્પાદકો છે.
તેમની કોષદીવાલો બે પાતળા ઓવરલેપિંગ કવચ બનાવે છે,જે સાબુદાણીની જેમ એકબીજામાં ફિટ થાય છે.
આ દીવાલોમાં સિલિકા જમા થયેલું હોવાથી તે નાશ પામતી નથી.
415
MediumMCQ
ડાયેટોમેસિયસ પૃથ્વી (diatomaceous earth) ના ઉપયોગો જણાવો.
A
પોલિશિંગ (ચકચકિત કરવા) માટે
B
તેલના ગાળણ માટે
C
ચાસણીના ગાળણ માટે
D
ઉપરના બધા જ

Solution

(D) ડાયેટોમેસિયસ પૃથ્વી એ અબજો વર્ષો દરમિયાન ડાયેટમ્સની કોષદીવાલના જમા થવાથી બનેલો સિલિસિયસ જળકૃત ખડક છે.
તેમની કોષદીવાલમાં સિલિકાની હાજરીને કારણે,તે સખત અને ખરબચડી હોય છે.
આ ગુણધર્મોને કારણે ડાયેટોમેસિયસ પૃથ્વી નીચે મુજબના કાર્યો માટે અત્યંત ઉપયોગી છે:
$1$. પોલિશિંગ (તેના ઘર્ષક સ્વભાવને કારણે).
$2$. તેલ અને ચાસણીના ગાળણ માટે (તેની છિદ્રાળુ રચનાને કારણે).
તેથી,આપેલા તમામ વિકલ્પો સાચા છે.
416
MediumMCQ
ડાયનોફલેજેલેટ્સ માટે સાચાં વિધાનો પસંદ કરો:
$I -$ મુખ્યત્વે મીઠા પાણીમાં જોવા મળે છે.
$II -$ પ્રકાશસંશ્લેષી.
$III -$ બે કશાઓ ધરાવે છે - એક આયામ અને એક આડી.
$IV -$ કોષદિવાલની બહારની સપાટી પર અક્કડ સેલ્યુલોઝની તક્તીઓ ધરાવે છે.
$V -$ ડાયનોફલેજેલેટ્સ વિવિધ રંગના હોય છે.
A
$II, IV, V$
B
$II, III, IV, V$
C
$I, II, III, IV, V$
D
$I, II, IV, V$

Solution

(B) ડાયનોફલેજેલેટ્સ મુખ્યત્વે દરિયાઈ અને પ્રકાશસંશ્લેષી સજીવો છે. વિધાન $I$ ખોટું છે કારણ કે તેઓ મુખ્યત્વે દરિયાઈ છે,મીઠા પાણીના નથી. વિધાન $II$ સાચું છે કારણ કે તેઓ ક્લોરોફિલ જેવા રંજકદ્રવ્યો ધરાવે છે. વિધાન $III$ સાચું છે; તેઓ બે કશાઓ ધરાવે છે,એક આયામ (longitudinal) અને બીજી આડી (transverse) જે કોષદિવાલની તક્તીઓ વચ્ચેની ખાંચમાં હોય છે. વિધાન $IV$ સાચું છે; તેમની કોષદિવાલની બહારની સપાટી પર અક્કડ સેલ્યુલોઝની તક્તીઓ હોય છે. વિધાન $V$ સાચું છે; તેઓ તેમના કોષોમાં રહેલા મુખ્ય રંજકદ્રવ્યોને આધારે પીળા,લીલા,બદામી,વાદળી કે લાલ રંગના દેખાય છે. તેથી,વિધાનો $II, III, IV$ અને $V$ સાચા છે.
417
MediumMCQ
નીચેનામાંથી કોણ 'રતાશ પડતી ભરતી' (Red tide) ની ઘટના માટે જવાબદાર છે?
A
ક્રાઈસોફાઈટ્સ
B
યુગ્લિનોઈડ્સ
C
સ્લાઈમ મોલ્ડ
D
ડાયનોફ્લેજેલેટ્સ

Solution

(D) 'રતાશ પડતી ભરતી' (Red tide) ની ઘટના દરિયાઈ ડાયનોફ્લેજેલેટ્સના ઝડપી ગુણન (multiplication) ને કારણે થાય છે,ખાસ કરીને $Gonyaulax$ જેવી જાતિઓ.
આ સજીવોમાં લાલ રંજકદ્રવ્યો હોય છે જે સમુદ્રને લાલ રંગનો બનાવે છે.
તેઓ ઝેરી દ્રવ્યો પણ મુક્ત કરે છે જે માછલીઓ જેવા દરિયાઈ પ્રાણીઓને મારી શકે છે.
418
MediumMCQ
આકૃતિમાં દર્શાવેલ સજીવ કયા જૂથમાં આવે છે?
Question diagram
A
ક્રાઈસોફાઈટ્સ
B
યુગ્લિનોઈડસ
C
સ્લાઈમ મોલ્ડ
D
ડાયનોફલેજેટ્સ

Solution

(D) આકૃતિમાં દર્શાવેલ સજીવ $Dinoflagellate$ (ડાયનોફલેજેટ્સ) છે.
ડાયનોફલેજેટ્સ મુખ્યત્વે દરિયાઈ અને પ્રકાશસંશ્લેષી સજીવો છે.
તેમના કોષોમાં રહેલા મુખ્ય રંજકદ્રવ્યોને આધારે તેઓ પીળા,લીલા,કથ્થઈ,વાદળી કે લાલ રંગના દેખાય છે.
તેમની કોષદીવાલની બહારની સપાટી પર સખત સેલ્યુલોઝની તકતીઓ આવેલી હોય છે.
તેમનામાં મોટાભાગે બે કશા (flagella) હોય છે; એક લંબવર્તી અને બીજી આડી,જે કોષદીવાલની તકતીઓ વચ્ચેની ખાંચમાં ગોઠવાયેલી હોય છે.
419
EasyMCQ
કયો સજીવ વનસ્પતિ અને પ્રાણીઓ વચ્ચેની જોડતી કડી ગણાય છે?
A
ડેસ્મિડ્સ
B
યુગ્લિના
C
ગોનિયાલેકસ
D
ડાયેટમ્સ

Solution

(B) $Euglena$ (યુગ્લિના) ને વનસ્પતિ અને પ્રાણીઓ વચ્ચેની જોડતી કડી ગણવામાં આવે છે કારણ કે તે બંને સૃષ્ટિના લક્ષણો ધરાવે છે.
$1$. વનસ્પતિ જેવા લક્ષણો: તેમાં હરિતદ્રવ્ય હોય છે અને સૂર્યપ્રકાશની હાજરીમાં તે પ્રકાશસંશ્લેષણ દ્વારા પોતાનો ખોરાક જાતે બનાવે છે (સ્વપોષી પોષણ).
$2$. પ્રાણી જેવા લક્ષણો: સૂર્યપ્રકાશના અભાવમાં,તે અન્ય કાર્બનિક પદાર્થોનું ભક્ષણ કરીને પરપોષી તરીકે વર્તે છે. તેમાં વનસ્પતિ જેવી મજબૂત કોષદીવાલનો અભાવ હોય છે,તેના બદલે પ્રોટીનયુક્ત સ્તર હોય છે જેને 'પેલિકલ' કહેવાય છે,જે તેના શરીરને લવચીક બનાવે છે.
420
MediumMCQ
છાદિ (Pellicle) માટે યોગ્ય વિકલ્પ પસંદ કરો.
A
તે પ્રોટીનસભર આવરણ છે.
B
તે દેહને નરમ બનાવે છે.
C
તે યુગ્લિનોઈડસનું લક્ષણ છે.
D
ઉપરના બધા જ.

Solution

(D) છાદિ (Pellicle) એ એક પાતળું,લવચીક અને પ્રોટીનસભર આવરણ છે જે યુગ્લિનોઈડસ (દા.ત.,યુગ્લિના) ના કોષરસસ્તરને ઘેરે છે.
તે સજીવને બંધારણીય આધાર આપે છે અને સાથે સાથે લવચીકતા પણ જાળવી રાખે છે,જેના કારણે સજીવ પોતાનો આકાર બદલી શકે છે.
તે યુગ્લિનોઈડસનું મુખ્ય લક્ષણ છે અને તે પ્રોટીનનું બનેલું છે,તેથી વિકલ્પ $A$ અને $C$ સાચા છે.
વિકલ્પ $B$ માં દર્શાવ્યા મુજબ તે દેહને નરમ બનાવવાને બદલે તેને આકાર અને મજબૂતી આપે છે,પરંતુ બહુવિકલ્પ પ્રશ્નોમાં જ્યારે $A$ અને $C$ બંને સાચા હોય,ત્યારે સૌથી યોગ્ય વિકલ્પ $D$ (ઉપરના બધા જ) ગણવામાં આવે છે.
421
MediumMCQ
સ્લાઈમ મોલ્ડ્સ પ્રતિકૂળ અને અનુકૂળ પરિસ્થિતિ દરમિયાન અનુક્રમે $..........$ અને $..........$ નું નિર્માણ કરે છે.
A
પ્લાઝમોડિયમ,બીજાણુ
B
બીજાણુ,પ્લાઝમોડિયમ
C
ફળકાય,બીજાણુ
D
બીજાણુ,ફળકાય

Solution

(D) સ્લાઈમ મોલ્ડ્સ એ મૃતોપજીવી પ્રોટિસ્ટ છે.
પ્રતિકૂળ પરિસ્થિતિ દરમિયાન,પ્લાઝમોડિયમ વિભેદિત થઈને ફળકાય (fruiting bodies) બનાવે છે,જેની ટોચ પર બીજાણુઓ હોય છે.
અનુકૂળ પરિસ્થિતિ દરમિયાન,આ બીજાણુઓ વિકિરણ પામે છે અને અંકુરિત થઈને નવું પ્લાઝમોડિયમ બનાવે છે.
તેથી,પ્રતિકૂળ પરિસ્થિતિમાં તેઓ ફળકાય (જેમાં બીજાણુઓ હોય છે) બનાવે છે અને અનુકૂળ પરિસ્થિતિમાં તેઓ પ્લાઝમોડિયમ તરીકે અસ્તિત્વ ધરાવે છે.
આમ,સાચો ક્રમ $Plasmodium$ (અનુકૂળ) અને બીજાણુ/ફળકાય (પ્રતિકૂળ) છે.
આપેલા વિકલ્પો મુજબ,પ્રશ્ન પ્રતિકૂળ અને પછી અનુકૂળ પરિસ્થિતિ માટે પૂછવામાં આવ્યો છે: પ્રતિકૂળ = $Fruiting bodies/Spores$,અનુકૂળ = $Plasmodium$.
422
MediumMCQ
સ્લાઈમ મોલ્ડસના બીજાણુઓ માટે અસંગત વિધાન પસંદ કરો.
A
તેઓ સાચી કોષદીવાલ ધરાવે છે.
B
તેઓ અત્યંત પ્રતિકારકતા દર્શાવે છે.
C
તેઓ વિપરિત પરિસ્થિતિઓમાં પણ જીવિત રહે છે.
D
બીજાણુઓ પાણીના પ્રવાહ દ્વારા વિકિરણ પામે છે.

Solution

(D) સ્લાઈમ મોલ્ડસ એ મૃતોપજીવી પ્રોટિસ્ટ છે. પ્રતિકૂળ પરિસ્થિતિઓ દરમિયાન,પ્લાઝમોડિયમ વિભેદિત થાય છે અને તેની ટોચ પર બીજાણુઓ ધરાવતી ફળકાય (fruiting bodies) બનાવે છે. આ બીજાણુઓ સાચી કોષદીવાલ ધરાવે છે,જે તેમને અત્યંત પ્રતિકારક બનાવે છે અને વિપરિત પરિસ્થિતિઓમાં પણ ઘણા વર્ષો સુધી જીવિત રહેવા માટે સક્ષમ બનાવે છે. બીજાણુઓ હવાના પ્રવાહ દ્વારા વિકિરણ પામે છે,પાણીના પ્રવાહ દ્વારા નહીં. તેથી,બીજાણુઓ પાણીના પ્રવાહ દ્વારા વિકિરણ પામે છે તે વિધાન અસંગત છે.
423
MediumMCQ
નીચેના જોડકા જોડો:
કોલમ-$I$ (પ્રોટોઝુઅન્સ)કોલમ-$II$ (ઉદાહરણો)
$P$. અમીબાસમ$I$. પ્લાઝમોડિયમ
$Q$. કશાધારી$II$. અમીબા,એન્ટામીબા
$R$. પક્ષ્મધારી$III$. પેરામિશિયમ
$S$. બીજાણુધારી$IV$. ટ્રાઈપેનોસોમા
A
$(P-II), (Q-IV), (R-III), (S-I)$
B
$(P-II), (Q-I), (R-III), (S-IV)$
C
$(P-II), (Q-I), (R-IV), (S-III)$
D
$(P-III), (Q-IV), (R-II), (S-II)$

Solution

(A) પ્રોટોઝુઅન્સનું વર્ગીકરણ તેમના પ્રચલનના પ્રકારને આધારે કરવામાં આવે છે:
$1$. અમીબાસમ પ્રોટોઝુઅન્સ $(P)$: આ સજીવો કૂટપાદ (pseudopodia) દ્વારા પ્રચલન કરે છે। ઉદાહરણ તરીકે અમીબા અને એન્ટામીબા। તેથી,$P-II$.
$2$. કશાધારી પ્રોટોઝુઅન્સ $(Q)$: આ સજીવો પ્રચલન માટે કશા (flagella) ધરાવે છે। ઉદાહરણ તરીકે ટ્રાઈપેનોસોમા। તેથી,$Q-IV$.
$3$. પક્ષ્મધારી પ્રોટોઝુઅન્સ $(R)$: આ સજીવો પ્રચલન માટે હજારો પક્ષ્મો (cilia) ધરાવે છે। ઉદાહરણ તરીકે પેરામિશિયમ। તેથી,$R-III$.
$4$. બીજાણુધારી પ્રોટોઝુઅન્સ $(S)$: આ સજીવો તેમના જીવનચક્રમાં ચેપી બીજાણુ જેવો તબક્કો ધરાવે છે। ઉદાહરણ તરીકે પ્લાઝમોડિયમ। તેથી,$S-I$.
આમ,સાચી જોડ $(P-II), (Q-IV), (R-III), (S-I)$ છે.
424
MediumMCQ
નીચેનામાંથી કયો પરોપજીવી 'સ્લીપિંગ સિકનેસ' (Sleeping Sickness) તરીકે ઓળખાતો રોગ ઉત્પન્ન કરે છે?
A
અમીબાસમ પ્રોટોઝુઅન્સ
B
પક્ષ્મધારી પ્રોટોઝુઅન્સ
C
કશાધારી પ્રોટોઝુઅન્સ
D
બીજાણુધારી પ્રોટોઝુઅન્સ

Solution

(C) 'સ્લીપિંગ સિકનેસ' (આફ્રિકન સ્લીપિંગ સિકનેસ) તરીકે ઓળખાતો રોગ $Trypanosoma \text{ } brucei$ નામના પરોપજીવી દ્વારા થાય છે.
$Trypanosoma$ એ કશાધારી પ્રોટોઝુઅન્સના સમૂહમાં આવે છે, કારણ કે તેઓ પ્રચલન માટે કશા (flagella) ધરાવે છે.
તેથી, સાચો જવાબ કશાધારી પ્રોટોઝુઅન્સ છે.
425
MediumMCQ
આ જૂથમાં આવતો સજીવ અમીબીઆસીસ રોગ ઉત્પન્ન કરે છે.
A
અમીબાસમ પ્રોટોઝુઅન્સ
B
પક્ષ્મધારી પ્રોટોઝુઅન્સ
C
કશાધારી પ્રોટોઝુઅન્સ
D
બીજાણુઘારી પ્રોટોઝુઅન્સ

Solution

(A) અમીબીઆસીસ રોગ $Entamoeba histolytica$ નામના પ્રજીવ (protozoan) પરોપજીવી દ્વારા થાય છે.
આ સજીવ અમીબાસમ પ્રોટોઝુઅન્સ (અમીબાસમ પ્રજીવો) ના જૂથમાં આવે છે.
અમીબાસમ પ્રજીવો ખોટા પગ (pseudopodia) બહાર કાઢીને હલનચલન કરે છે અને તેમનો ખોરાક પકડે છે,જે $Amoeba$ અને $Entamoeba$ માં જોવા મળે છે.
426
EasyMCQ
નીચેનામાંથી કયો સજીવ બે કોષકેન્દ્રો ધરાવે છે?
A
એન્ટામીબા
B
ટ્રાઈપેનોસોમા
C
પેરામિશિયમ
D
પ્લાઝમોડિયમ

Solution

(C) પેરામિશિયમ એ પક્ષ્મધારી પ્રજીવ છે જે કોષકેન્દ્રીય દ્વરૂપતા (nuclear dimorphism) દર્શાવે છે. તેમાં બે પ્રકારના કોષકેન્દ્રો હોય છે: એક મોટું મૂત્રપિંડ આકારનું મહાકોષકેન્દ્ર (macronucleus),જે ચયાપચયની ક્રિયાઓનું નિયંત્રણ કરે છે,અને એક નાનું ગોળાકાર લઘુકોષકેન્દ્ર (micronucleus),જે પ્રજનન અને જનીનિક આપ-લેમાં ભાગ લે છે.
427
MediumMCQ
મેલેરિયા માટે જવાબદાર $Plasmodium$ $vivax$,$Plasmodium$ $malariae$ અને $Plasmodium$ $falciparum$ એ ........ છે.
A
જાતિ (Species)
B
પ્રજાતિ (Genus)
C
કુળ (Family)
D
ગોત્ર (Order)

Solution

(A) જૈવિક વર્ગીકરણમાં,સજીવનું વૈજ્ઞાનિક નામ બે ભાગનું બનેલું હોય છે: પ્રજાતિનું નામ અને જાતિનું નામ. ઉદાહરણ તરીકે,$Plasmodium$ $vivax$ માં,$Plasmodium$ એ પ્રજાતિ છે અને $vivax$ એ જાતિ છે. તેવી જ રીતે,$malariae$ અને $falciparum$ પણ $Plasmodium$ પ્રજાતિની વિવિધ જાતિઓ દર્શાવતા વિશિષ્ટ નામો છે. તેથી,$vivax$,$malariae$ અને $falciparum$ એ જાતિઓ છે.
428
MediumMCQ
રોગકારક $Plasmodium$ (પ્લાઝમોડિયમ) માં પ્રચલન અંગ કયું છે?
A
કૂટપાદ
B
પક્ષ્મો
C
કશા
D
એક પણ નહિ

Solution

(D) $Plasmodium$ (પ્લાઝમોડિયમ) એ $Apicomplexa$ (એપિકોમ્પ્લેક્સા) સમુદાયનો સભ્ય છે,જેને $Sporozoa$ (સ્પોરોઝોઆ) તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે.
આ સજીવોની મુખ્ય લાક્ષણિકતા એ છે કે તેમના પુખ્ત તબક્કામાં કૂટપાદ,પક્ષ્મો કે કશા જેવા વિશિષ્ટ પ્રચલન અંગોનો અભાવ હોય છે.
તેઓ મુખ્યત્વે ગ્લાઈડિંગ (સરકતી) ગતિ દ્વારા પ્રચલન કરે છે,જે કોષપિંજર અને વિશિષ્ટ પ્રોટીન દ્વારા શક્ય બને છે,પરંતુ તેમની પાસે અન્ય પ્રજીવોની જેમ કોઈ સ્પષ્ટ પ્રચલન અંગો હોતા નથી.
તેથી,સાચો જવાબ $D$ (એક પણ નહિ) છે.
429
MediumMCQ
પાંચ સૃષ્ટિ વર્ગીકરણ પદ્ધતિ અનુસાર શેવાળના સભ્યોના સંદર્ભમાં નીચેનામાંથી કયું અલગ પડે છે?
A
યુલોથ્રિક્સ (Ulothrix)
B
સ્પાયરોગાયરા (Spirogyra)
C
વોલ્વોક્સ (Volvox)
D
ક્લેમિડોમોનાસ (Chlamydomonas)

Solution

(D) $R.H. Whittaker$ દ્વારા પ્રસ્તાવિત પાંચ સૃષ્ટિ વર્ગીકરણ પદ્ધતિ મુજબ,તમામ એકકોષીય સુકોષકેન્દ્રી સજીવોને સૃષ્ટિ $Protista$ માં મૂકવામાં આવ્યા છે.
$Chlamydomonas$ એ એકકોષીય લીલી શેવાળ છે,અને તેથી,તેને સૃષ્ટિ $Protista$ હેઠળ વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.
$Ulothrix$,$Spirogyra$ અને $Volvox$ એ બહુકોષીય લીલી શેવાળ છે,જેમને સૃષ્ટિ $Plantae$ હેઠળ વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.
આમ,$Chlamydomonas$ અલગ પડે છે કારણ કે તે સૃષ્ટિ $Protista$ માં આવે છે જ્યારે અન્ય સભ્યો સૃષ્ટિ $Plantae$ માં આવે છે.
430
EasyMCQ
આપેલ સજીવને ઓળખો અને તેના વિશે સાચું વિધાન પસંદ કરો.
Question diagram
A
યુગ્લીના; હંમેશા પરપોષી
B
ડાયનોફ્લેજેલેટ; હંમેશા સ્વયંપોષી
C
યુગ્લીના; બે અસમાન કશા ધરાવે છે
D
ડાયનોફ્લેજેલેટ; સેલ્યુલોઝની બનેલી કોષદીવાલની તકતીઓ ધરાવે છે

Solution

(C) આકૃતિમાં દર્શાવેલ સજીવ $Euglena$ (યુગ્લીના) છે.
$Euglena$ એ યુગ્લીનોઈડ્સ જૂથનો સભ્ય છે.
તેઓ બે કશા ધરાવે છે,એક ટૂંકી અને એક લાંબી,જે લંબાઈમાં અસમાન હોય છે.
તેઓ સૂર્યપ્રકાશની હાજરીમાં પ્રકાશસંશ્લેષી હોય છે,પરંતુ સૂર્યપ્રકાશની ગેરહાજરીમાં અન્ય નાના સજીવોનો શિકાર કરીને પરપોષી તરીકે વર્તે છે.
તેથી,'યુગ્લીના; બે અસમાન કશા ધરાવે છે' તે વિધાન સાચું છે.
વિકલ્પ $D$ એ ડાયનોફ્લેજેલેટ્સ વિશેનું સાચું વિધાન છે,પરંતુ આકૃતિમાં દર્શાવેલ સજીવ $Euglena$ છે,ડાયનોફ્લેજેલેટ નથી.
431
EasyMCQ
કયા સજીવોની કોષદીવાલમાં સિલિકા જડિત હોય છે અને તેથી તેમની દીવાલો અવિનાશી હોય છે $:-$
A
સ્લાઈમ મોલ્ડ્સ (Slime moulds)
B
યુગ્લીનોઈડ્સ (Euglenoids)
C
ડાયેટમ્સ (Diatoms)
D
ડાયનોફ્લેજેલેટ્સ (Dinoflagellates)

Solution

(C) ડાયેટમ્સ એ ક્રાયસોફાઈટ્સ (Chrysophytes) સમૂહનો ભાગ છે.
તેમની કોષદીવાલ બે પાતળા ઓવરલેપિંગ કવચ બનાવે છે,જે સાબુદાનીની જેમ એકબીજામાં ફિટ થઈ જાય છે.
આ દીવાલોમાં સિલિકા જડિત હોવાથી તે અવિનાશી હોય છે.
આ કારણોસર,ડાયેટમ્સ તેમના નિવાસસ્થાનમાં મોટી માત્રામાં કોષદીવાલના અવશેષો છોડી જાય છે; અબજો વર્ષો સુધી થયેલા આ જમાવડાને 'ડાયેટમેસિયસ અર્થ' (diatomaceous earth) કહેવામાં આવે છે.
432
MediumMCQ
$Plasmodium$ તરીકે ઓળખાતા સમૂહ ધરાવતા મૃતોપજીવી આદિજીવો (protists) કયા છે $:-$
A
ક્રાયસોફાઇટ્સ
B
ડાયનોફ્લેજેલેટ્સ
C
સ્લાઇમ મોલ્ડ્સ (શ્લેષ્મ ફૂગ)
D
પ્રજીવો (Protozoans)

Solution

(C) સ્લાઇમ મોલ્ડ્સ એ મૃતોપજીવી આદિજીવો છે.
અનુકૂળ પરિસ્થિતિમાં,તેઓ $plasmodium$ તરીકે ઓળખાતો સમૂહ બનાવે છે જે વિકાસ પામીને અનેક ફૂટ સુધી ફેલાઈ શકે છે.
પ્રતિકૂળ પરિસ્થિતિ દરમિયાન,$plasmodium$ વિભેદિત થાય છે અને તેમની ટોચ પર બીજાણુઓ ધરાવતી ફળકાય (fruiting bodies) બનાવે છે.
433
EasyMCQ
$Paramecium$ માં આશૃતિનિયમન (Osmoregulation) . . . . . . નું કાર્ય છે.
A
ટ્રાયકોસિસ્ટ્સ (Trichocysts)
B
આંકુચનશીલ રસધાની (Contractile vacuole)
C
કોષમુખ (Cytostome)
D
કોષગુદા (Cytopyge)

Solution

(B) આંકુચનશીલ રસધાની (Contractile vacuole)
$Paramecium$ માં,આંકુચનશીલ રસધાની આશૃતિનિયમન માટે જવાબદાર છે.
તે કોષરસમાંથી વધારાનું પાણી એકત્રિત કરીને અને સમયાંતરે તેને કોષની બહાર કાઢીને આંતરિક આશૃતિ સંતુલન જાળવવાનું કાર્ય કરે છે.
434
EasyMCQ
$Amoeba$ માં આંકુચનશીલ રસધાની (contractile vacuole) નું કાર્ય શું છે?
A
પાચન અને ઉત્સર્જન
B
ઉત્સર્જન અને આશૃતિનિયમન (osmoregulation)
C
પાચન અને શ્વસન
D
આશૃતિનિયમન અને પ્રચલન

Solution

(B) સાચો વિકલ્પ $B$ છે.
$Amoeba$ માં,આંકુચનશીલ રસધાની કોષની અંદર પાણીનું સંતુલન જાળવવામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે,જેને આશૃતિનિયમન (osmoregulation) કહેવામાં આવે છે.
તે ચયાપચયની નકામી નીપજોને દૂર કરવામાં પણ મદદ કરે છે,આમ તે ઉત્સર્જનનું કાર્ય કરે છે.
તેથી,આંકુચનશીલ રસધાનીના મુખ્ય કાર્યો ઉત્સર્જન અને આશૃતિનિયમન છે.

Biological Classification — Protista (Unicellular eukaryotes) · Frequently Asked Questions

1Are these Biological Classification questions useful for JEE and NEET?

Yes. All questions in this section are mapped to JEE Main and NEET exam patterns. Previous year questions from JEE Main, NEET, GUJCET and state-level exams are included with full solutions.

2Can I switch to Hindi or Gujarati for these questions?

Yes. Use the language tabs in the hero section or the sidebar to view the same questions and solutions in English, Hindi or Gujarati.

3How do I generate a question paper from this subtopic?

Use the Vedclass Exam Paper Generator — select the chapter and subtopic, set difficulty, and generate Sets A, B, C, D automatically. First 3 chapters of every subject are free.

Vedclass Products

For Students

Vedclass Test Series

Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.

Start Free Trial
For Teachers

Exam Paper Generator

Generate Set A/B/C/D papers from this chapter in 2 minutes. 3 chapters free.

Try Free
For Institutes

Online Exam Module

Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.

See Demo
For Teachers & Institutes

Generate a Biological Classification Exam Paper in 2 Minutes

Select subtopic & difficulty — Sets A, B, C, D auto-generated with No Repeat logic.

First 3 chapters of every subject are free — no payment required.