Meristematic Tissue Questions in Gujarati

(A) હિસ્ટોજન સિદ્ધાંત,જે હેન્સ્ટીન દ્વારા આપવામાં આવ્યો હતો,તે સૂચવે છે કે વનસ્પતિનું શરીર વર્ધનશીલ કોષોના ત્રણ અલગ-અલગ સ્તરોમાંથી બનેલું છે જેને હિસ્ટોજન કહેવામાં આવે છે: ડર્મેટોજન,પેરિબ્લેમ અને પ્લેરોમ.
આ સિદ્ધાંત મૂલાગ્ર (Root apex) માટે વધુ લાગુ પડતો અને સચોટ માનવામાં આવે છે,જ્યાં આ ત્રણ અલગ-અલગ વિસ્તારોને સ્પષ્ટપણે ઓળખી શકાય છે અને તેને તેમની પરિપક્વ પેશીઓ સાથે જોડી શકાય છે.
પ્રરોહાગ્ર (Shoot apex) માં,આયોજન વધુ જટિલ હોય છે અને તે મૂલાગ્રની જેમ ત્રણ-સ્તરીય હિસ્ટોજન પેટર્નને સ્પષ્ટપણે અનુસરતું નથી.

(D) હેન્સ્ટીન દ્વારા પ્રસ્તાવિત હિસ્ટોજન સિદ્ધાંત મુજબ,મૂળના અગ્રભાગમાં ત્રણ અલગ-અલગ વર્ધનશીલ પ્રદેશો હોય છે:
$1$. ડર્મેટોજન: સૌથી બહારનું સ્તર,જે અધિસ્તર બનાવે છે.
$2$. પેરિબ્લેમ: મધ્યનું સ્તર,જે વલ્ક અને અંતઃસ્તર બનાવે છે.
$3$. પ્લેરોમ: કેન્દ્રીય ભાગ,જે રંભ (stele) બનાવે છે,જેમાં વાહક પેશીઓ (જલવાહક અને અન્નવાહક) અને મજ્જાનો સમાવેશ થાય છે.
તેથી,વાહક પેશી પ્લેરોમમાંથી ઉદ્ભવે છે.

(B) મૂળની વૃદ્ધિ માટે જવાબદાર પ્રાથમિક વર્ધનશીલ પેશી $Apical \text{ meristem}$ (અગ્રીય વર્ધનશીલ પેશી) છે.
તે મૂળના ટોચના ભાગે આવેલી હોય છે અને મૂળની લંબાઈમાં વધારો કરીને વનસ્પતિની પ્રાથમિક વૃદ્ધિ માટે જવાબદાર છે.
એધા, વાહક એધા અને ત્વક્ષાધા એ દ્વિતીયક અથવા પાર્શ્વીય વર્ધનશીલ પેશીઓના ઉદાહરણો છે જે દ્વિતીયક વૃદ્ધિમાં ભાગ લે છે.

(C) $Tunica-Corpus$ સિદ્ધાંત પ્રરોહાગ્ર વર્ધનશીલ પેશીના આયોજનને સમજાવે છે.
$Tunica$ સ્તરમાં,કોષો એન્ટિક્લાઇનલ (પ્રતિનત) વિભાજન પામે છે,જે અંગની સપાટીનું ક્ષેત્રફળ વધારે છે.
$Corpus$ વિસ્તારમાં,કોષો વિવિધ સમતલોમાં (પેરીક્લાઇનલ સહિત) વિભાજન પામે છે,જે અંગના કદ અથવા દ્રવ્યમાનમાં વધારો કરવામાં ફાળો આપે છે.
તેથી,તેઓ મુખ્યત્વે તેમના કોષવિભાજનના સમતલ (Plane of division) માં અલગ પડે છે.

(A) ટ્યુનિકા-કોર્પસ સિદ્ધાંત મુજબ,પ્રરોહાગ્ર વર્ધનશીલ પેશી (shoot apical meristem) બે સ્તરોમાં વહેંચાયેલી હોય છે: ટ્યુનિકા અને કોર્પસ.
ટ્યુનિકા કોષોના એક અથવા વધુ પરિઘવર્તી સ્તરોની બનેલી હોય છે જે માત્ર એન્ટિક્લાઇનલ (anticlinal) વિભાજન દ્વારા જ વિભાજન પામે છે.
એન્ટિક્લાઇનલ વિભાજન સપાટીને લંબ સમતલમાં થાય છે,જે સ્તરની જાડાઈ વધાર્યા વિના તેની સપાટીનું ક્ષેત્રફળ વધારે છે.
તેથી,ટ્યુનિકા માત્ર એક જ સમતલમાં વિભાજન પામે છે.

(A) પ્રરોહ અગ્રસ્થ વર્ધનશીલ પેશી (shoot apical meristem) નું $Tunica$ સ્તર માત્ર એન્ટિક્લાઇનલ વિભાજન દ્વારા લાક્ષણિકતા ધરાવે છે.
આ વિભાજનો સ્તરોની સંખ્યામાં વધારો કર્યા વિના વર્ધનશીલ પેશીની સપાટીનું ક્ષેત્રફળ વધારે છે.
કારણ કે કોષો એક જ સમતલમાં (એન્ટિક્લાઇનલ) વિભાજન પામે છે,તેઓ બહારના સ્તરની અખંડિતતા જાળવી રાખે છે,જે $Tunica-Corpus$ સિદ્ધાંતમાં $Tunica$ સ્તરની મુખ્ય લાક્ષણિકતા છે.

(B) એન્ટિક્લાઇનલ વિભાજન એ કોષ વિભાજન છે જે અંગની સપાટીને લંબ રૂપે થાય છે.
આ વિભાજન સપાટીના સ્તરમાં કોષોની સંખ્યામાં વધારો કરે છે,જેનાથી અંગના સપાટીના ક્ષેત્રફળમાં વધારો થાય છે.
આ પ્રકારનું વિભાજન અધિસ્તર અથવા બાહ્યક જેવા પેશીઓના પાર્શ્વીય વિસ્તરણ અથવા ક્ષેત્રફળમાં વધારા માટે જવાબદાર છે.

(D) પરિક્લાઇનલ વિભાજન એ કોષ વિભાજનનો એક પ્રકાર છે જેમાં વિભાજનનું સમતલ અંગની સપાટી અથવા પરિઘને સમાંતર હોય છે. આના પરિણામે કોષના સ્તરોની સંખ્યામાં વધારો થાય છે. તેથી,તેને સ્પર્શીય (Tangential) વિભાજન તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે.

(A) $Schmidt$ $(1924)$ દ્વારા પ્રસ્તાવિત $Tunica$ $Corpus$ સિદ્ધાંત,આવૃત બીજધારી વનસ્પતિઓમાં પ્રરોહાગ્ર વર્ધનશીલ પેશીના આયોજનને સમજાવે છે.
આ સિદ્ધાંત મુજબ,પ્રરોહાગ્ર બે અલગ વિસ્તારોનો બનેલો છે: $Tunica$ અને $Corpus$.
$Tunica$ એ વર્ધનશીલ પેશીનું સૌથી બહારનું સ્તર છે જે પ્રતિનત (anticlinal) વિભાજન પામે છે,જેના પરિણામે સપાટીના ક્ષેત્રફળમાં વધારો થાય છે.
આ સ્તરો અંતે વનસ્પતિ શરીરના $Epidermis$ (અધિસ્તર) માં વિભેદિત થાય છે.

(B) કોર્પર-કેપ $(Korper-Kappe)$ સિદ્ધાંત $1917$ માં $Schuepp$ દ્વારા મૂળના અગ્રસ્થ વર્ધનશીલ પેશી $(root \text{ apical meristem})$ ના સંગઠન અને વિકાસને સમજાવવા માટે આપવામાં આવ્યો હતો.
આ સિદ્ધાંત મુજબ, મૂલાગ્ર બે ભાગોનો બનેલો છે: $Korper$ (શરીર) અને $Kappe$ (ટોપી).
$Korper$ એ મૂલાગ્રનો કેન્દ્રીય ભાગ દર્શાવે છે, જ્યારે $Kappe$ એ મૂળની ટોપી $(root \text{ cap})$ નો વિસ્તાર દર્શાવે છે.
તેથી, આ સિદ્ધાંત ખાસ કરીને મૂલાગ્ર માટે લાગુ પડે છે.

(B) $Korper-Kappe$ સિદ્ધાંત $1917$ માં $Schuepp$ દ્વારા આપવામાં આવ્યો હતો.
આ સિદ્ધાંત મૂળના અગ્રસ્થ વર્ધમાન પેશી $(root \, apical \, meristem)$ ના સંગઠનનું વર્ણન કરે છે.
તે પ્રરોહાગ્રના $tunica-corpus$ સિદ્ધાંત સાથે તુલનાત્મક છે.
જર્મન ભાષામાં, $Korper$ નો અર્થ શરીર અને $kappe$ નો અર્થ ટોપી થાય છે.

(C) શ્મિટ $(1924)$ દ્વારા પ્રસ્તાવિત અને પોપહામ અને ચાન $(1950)$ દ્વારા વધુ સમજાવવામાં આવેલ ટ્યુનિકા-કોર્પસ સિદ્ધાંત મુજબ,આવૃતબીજધારી વનસ્પતિઓના પ્રરોહ અગ્રસ્થ વર્ધમાન પેશી (shoot apical meristem) બે અલગ પ્રદેશોમાં વહેંચાયેલી હોય છે: ટ્યુનિકા અને કોર્પસ.
કોર્પસ એ અગ્રસ્થ વર્ધમાન પેશીનો કેન્દ્રીય ભાગ છે,જેની લાક્ષણિકતા એ છે કે તેના કોષો વિવિધ સમતલોમાં વિભાજન પામે છે,જેનાથી પેશીના કદમાં વધારો થાય છે.
પોપહામના મતે,સામાન્ય આવૃતબીજધારી પ્રરોહ અગ્રમાં કોર્પસ ત્રણ અલગ-અલગ વિભાગોનું બનેલું હોય છે: કેન્દ્રીય વિભાગ (central zone),પરિઘવર્તી વિભાગ (peripheral zone),અને મજ્જા પાંસળી વર્ધમાન પેશી (pith rib meristem).

(C) $Schmidt$ દ્વારા $1924$ માં પ્રસ્તાવિત $tunica-corpus$ સિદ્ધાંત,આવૃત બીજધારી વનસ્પતિઓમાં પ્રકાંડના અગ્રસ્થ વર્ધમાન પેશીના આયોજનને સમજાવે છે.
આ સિદ્ધાંત મુજબ,પ્રકાંડનો અગ્રભાગ બે અલગ સ્તરોમાં વિભાજિત થાય છે: $tunica$ (બાહ્ય સ્તર) અને $corpus$ (આંતરિક જથ્થો).
આ વિભેદન આવૃત બીજધારી વનસ્પતિઓની લાક્ષણિકતા છે.
તેનાથી વિપરીત,ત્રિઅંગી વનસ્પતિઓના પ્રકાંડના અગ્રભાગમાં આવું $tunica-corpus$ આયોજન જોવા મળતું નથી; તેના બદલે,તેમાં સામાન્ય રીતે એક અગ્રસ્થ કોષ અથવા પ્રારંભિક કોષોનો સમૂહ હોય છે જે આવા વિશિષ્ટ સ્તરોમાં વિભેદિત થતા નથી.

(B) વનસ્પતિમાં પ્રાથમિક વૃદ્ધિ એટલે વનસ્પતિના દેહની લંબાઈમાં થતો વધારો,જે પ્રાથમિક વર્ધનશીલ પેશીઓની સક્રિયતાને કારણે થાય છે.
અગ્રસ્થ વર્ધનશીલ પેશી (Promeristem) એ મૂળ અને પ્રરોહના અગ્રભાગે આવેલી વર્ધનશીલ કોષોની સૌથી પ્રારંભિક અવસ્થા છે.
આ કોષો સક્રિય રીતે વિભાજન પામીને વનસ્પતિ દેહની પ્રાથમિક પેશીઓનું નિર્માણ કરે છે,જેનાથી પ્રાથમિક વૃદ્ધિ થાય છે.
પાર્શ્વીય વર્ધનશીલ પેશીઓ (જેમ કે વાહક એધા અને ત્વક્ષૈધા) દ્વિતીય વૃદ્ધિ માટે જવાબદાર છે,જે વનસ્પતિની જાડાઈ કે ઘેરાવામાં વધારો કરે છે.

(C) પ્રોમેરિસ્ટમ એ વર્ધનશીલ પેશીનો સૌથી પ્રારંભિક અથવા સૌથી યુવાન તબક્કો છે જે પ્રરોહ અને મૂળના અગ્રભાગે જોવા મળે છે. તે ભ્રૂણીય વર્ધનશીલ પેશી છે જે અન્ય પ્રાથમિક વર્ધનશીલ પેશીઓને જન્મ આપે છે,જેમ કે પ્રોટોડર્મ,પ્રોકેમ્બિયમ અને ગ્રાઉન્ડ મેરિસ્ટમ,જે અંતે કાયમી પેશીઓમાં વિભેદિત થાય છે.

(C) પ્રોટોડર્મ એ અગ્રસ્થ વર્ધનશીલ પેશી (apical meristem) નું સૌથી બહારનું સ્તર છે,જે પ્રોમેરિસ્ટમનો એક ભાગ છે. પ્રોમેરિસ્ટમ એ વર્ધનશીલ પેશીનો સૌથી પ્રારંભિક તબક્કો છે જે પ્રાથમિક વર્ધનશીલ પેશીઓને જન્મ આપે છે,જેમાં પ્રોટોડર્મ (જે અધિસ્તર બનાવે છે),પ્રોકેમ્બિયમ (જે વાહક પેશીઓ બનાવે છે),અને ગ્રાઉન્ડ મેરિસ્ટમ (જે આધારક પેશી બનાવે છે) નો સમાવેશ થાય છે. તેથી,સાચો વિકલ્પ $(c)$ છે.

(B) $Promeristem$ (જેને આદિ વર્ધનશીલ પેશી પણ કહેવાય છે) એ પ્રરોહ અને મૂળના અગ્રભાગે જોવા મળતી વર્ધનશીલ પેશીનો સૌથી પ્રારંભિક તબક્કો છે。
આ તે પ્રદેશ છે જેમાંથી $procambium$, $protoderm$ અને $ground$ $\text{meristem}$ સહિતની તમામ પ્રાથમિક કાયમી પેશીઓ ઉદ્ભવે છે。
ત્યારબાદ $procambium$ માંથી પ્રાથમિક વાહક પેશીઓ (જલવાહક અને અન્નવાહક) બને છે。

(B) 'Protoderm' (આદિત્વચા),'procambium' (આદિએધા) અને 'ground meristem' (આદિ આધારક પેશી) શબ્દો જોહાન્સ વોન હેનસ્ટીન દ્વારા $1868$ માં આપવામાં આવ્યા હતા,જે વનસ્પતિના પ્રરોહાગ્રમાં જોવા મળતી ત્રણ પ્રાથમિક વર્ધનશીલ પેશીઓનું વર્ણન કરે છે.
- Protoderm માંથી અધિસ્તરનું નિર્માણ થાય છે.
- Procambium માંથી વાહક પેશીઓ (જલવાહક અને અન્નવાહક) નું નિર્માણ થાય છે.
- Ground meristem માંથી આધારક પેશી તંત્ર (વલ્ક,મજ્જા,વગેરે) નું નિર્માણ થાય છે.
તેથી,સાચો જવાબ $B$ છે.

(D) પ્રાથમિક વર્ધનશીલ પેશીઓ તે છે જે વનસ્પતિના જીવનમાં વહેલા દેખાય છે અને પ્રાથમિક વનસ્પતિ દેહના નિર્માણમાં ફાળો આપે છે.
$1$. $Protoderm$ (આદિસ્તર) એ સૌથી બહારની પ્રાથમિક વર્ધનશીલ પેશી છે જે અધિસ્તરનું નિર્માણ કરે છે.
$2$. $Pleurome$ (પ્લ્યુરોમ) એ અગ્રસ્થ વર્ધનશીલ પેશીનો કેન્દ્રીય ભાગ છે જે વાહીપુલ (stele) નું નિર્માણ કરે છે.
$3$. $Intercalary$ $meristem$ (આંતરવિષ્ટ વર્ધનશીલ પેશી) એ કાયમી પેશીઓની વચ્ચે જોવા મળતી પ્રાથમિક વર્ધનશીલ પેશીનો એક પ્રકાર છે,જે આંતરગાંઠોની લંબાઈમાં વધારા માટે જવાબદાર છે.
આ તમામ વનસ્પતિની પ્રાથમિક વૃદ્ધિમાં સામેલ હોવાથી,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.

(A) પ્રાથમિક વર્ધનશીલ પેશીઓ વનસ્પતિની પ્રાથમિક વૃદ્ધિ માટે જવાબદાર છે અને તેમાં આદિસ્તર,આધાર વર્ધનશીલ પેશી અને આદિ એધાનો સમાવેશ થાય છે.
$A$. આદિસ્તર (Protoderm) અધિસ્તરનું નિર્માણ કરે છે.
$B$. આધાર વર્ધનશીલ પેશી (Ground meristem) આધાર પેશી તંત્રનું નિર્માણ કરે છે.
$C$. આદિ એધા (Procambium) પ્રાથમિક વાહક પેશીઓનું નિર્માણ કરે છે.
$D$. અંતઃસ્તર (Endodermis) એ કોષોનું એક સ્તર છે જે આધાર વર્ધનશીલ પેશીમાંથી વિભેદિત થાય છે અને તે સ્થાયી પેશીનું બનેલું છે,વર્ધનશીલ પેશીનું નહીં.

(C) દ્વિતીય વર્ધનશીલ પેશીઓ એવી પેશીઓ છે જે પુખ્ત સ્થાયી પેશીઓમાંથી વિભેદન પામવાની પ્રક્રિયા (dedifferentiation) દ્વારા વિકસે છે.
આ પેશીઓ ફરીથી વિભાજન કરવાની ક્ષમતા પ્રાપ્ત કરે છે,જે તેઓએ અગાઉ ગુમાવી દીધી હતી.
તેના ઉદાહરણોમાં આંતરપુલિય એધા (interfascicular cambium) અને ત્વક્ષૈધા (cork cambium/phellogen) નો સમાવેશ થાય છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.

(B) વનસ્પતિના ઈજાગ્રસ્ત ભાગોનું સમારકામ મુખ્યત્વે $Lateral$ $meristem$ (પાર્શ્વીય વર્ધનશીલ પેશી) ની પ્રવૃત્તિ દ્વારા થાય છે,જેને દ્વિતીય વર્ધનશીલ પેશી તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે.
$Lateral$ $meristem$ માં વાહક એધા અને ત્વક્ષૈધાનો સમાવેશ થાય છે,જે વનસ્પતિમાં દ્વિતીય વૃદ્ધિ માટે જવાબદાર છે.
જ્યારે વનસ્પતિને ઈજા થાય છે,ત્યારે આ વર્ધનશીલ કોષો ઝડપથી વિભાજન પામે છે અને ક્ષતિગ્રસ્ત વિસ્તારને રૂઝાવવા માટે નવા પેશીઓ જેવા કે કેલસ અથવા ઘા પરનું અધિસ્તર બનાવે છે.

(C) $Quiescent$ centre (શાંત કેન્દ્ર) એ મૂળના અગ્રભાગમાં, ખાસ કરીને મૂળ ટોપ અને સક્રિય વર્ધમાન પેશીના વિસ્તારની વચ્ચે આવેલો કોષોનો એક પ્રદેશ છે.
આ કોષોની આસપાસના અત્યંત વર્ધમાન કોષોની તુલનામાં વિભાજનનો દર ખૂબ જ ઓછો હોય છે અથવા તેઓ ચયાપચયની દ્રષ્ટિએ નિષ્ક્રિય હોય છે.
આ પ્રદેશ કોષોના સંગ્રહસ્થાન તરીકે કાર્ય કરે છે, જે જો પ્રાથમિક વર્ધમાન કોષોને નુકસાન થાય તો ફરીથી વિભાજન શરૂ કરી શકે છે.

(B) ક્વિસન્ટ ઝોન એ મૂળના અગ્રસ્થ વર્ધનશીલ પેશી (root apical meristem) માં આવેલો એક પ્રદેશ છે જ્યાં કોષોમાં ખૂબ જ ઓછી ભાજન પ્રક્રિયા (mitotic activity) જોવા મળે છે.
આ કોષો સક્રિય રીતે વિભાજન પામતા ન હોવાથી,તેઓ કોષચક્રના $G_1$ તબક્કામાં લાંબા સમય સુધી રહે છે.
પરિણામે,સક્રિય રીતે વિભાજન પામતા વર્ધનશીલ કોષો કે જેઓ વારંવાર $DNA$ નું સ્વયંજનન ($S$ તબક્કો) કરે છે,તેની સરખામણીમાં આ કોષોમાં $DNA$ નું પ્રમાણ ઓછું હોય છે.

(B) હેન્સ્ટીન દ્વારા પ્રસ્તાવિત હિસ્ટોજન સિદ્ધાંત મુજબ,મૂળ અને પ્રરોહના અગ્રભાગ ત્રણ અલગ-અલગ વર્ધનશીલ પ્રદેશો અથવા હિસ્ટોજનના બનેલા હોય છે:
$1$. $Dermatogen$ (ત્વચાજન): સૌથી બહારનું સ્તર જે અધિસ્તર (ત્વચીય પેશી) બનાવે છે.
$2$. $Periblem$ (વલ્કજન): મધ્યનું સ્તર જે બાહ્યક બનાવે છે.
$3$. $Plerome$ (રંભજન): કેન્દ્રિય ભાગ જે રંભ (વાહક પેશી) બનાવે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(C) $Hanstein$ દ્વારા પ્રસ્તાવિત હિસ્ટોજન સિદ્ધાંત મુજબ,મૂળ અને પ્રરોહના અગ્રભાગ ત્રણ અલગ-અલગ ઝોન અથવા હિસ્ટોજનના બનેલા હોય છે: $Dermatogen$,$Periblem$ અને $Plerome$.
$1$. $Dermatogen$: સૌથી બહારનું સ્તર,જે અધિસ્તરનું નિર્માણ કરે છે.
$2$. $Periblem$: મધ્યનું સ્તર,જે બાહ્યક અને અંતઃસ્તરનું નિર્માણ કરે છે.
$3$. $Plerome$: સૌથી અંદરનો કેન્દ્રીય ભાગ,જે વાહક પુલ અને મજ્જા સહિતના રંભ (stele) નું નિર્માણ કરે છે.

(A) હેન્સ્ટાઇન દ્વારા પ્રસ્તાવિત હિસ્ટોજેન સિદ્ધાંત મુજબ,પ્રરોહના અગ્રસ્થ વર્ધનશીલ પેશી (apical meristem) ત્રણ અલગ-અલગ સ્તરો ધરાવે છે:
$1$. $Dermatogen$: સૌથી બહારનું સ્તર જે અધિસ્તર (epidermis) બનાવે છે.
$2$. $Periblem$: મધ્યનું સ્તર જે બાહ્યક (cortex) માં વિકસે છે.
$3$. $Plerome$: કેન્દ્રિય ભાગ જે રંભ (stele - વાહક પેશીઓ અને મજ્જા) બનાવે છે.
તેથી,$Dermatogen$ એ સ્તર છે જે અધિસ્તરીય પેશીઓના નિર્માણ માટે જવાબદાર છે.

(C) પ્રોમેરિસ્ટમ એ મૂળ અને પ્રરોહના વધતા અગ્રભાગમાં જોવા મળતી વર્ધનશીલ પેશીનો સૌથી પ્રારંભિક તબક્કો છે.
તે વિભેદન પામીને પ્રાથમિક વર્ધનશીલ પેશી બનાવે છે,જેમાં પ્રોટોડર્મ,પ્રોકેમ્બિયમ અને ગ્રાઉન્ડ મેરિસ્ટમનો સમાવેશ થાય છે.
આ પ્રાથમિક વર્ધનશીલ પેશીઓ અંતે વનસ્પતિ દેહની પ્રાથમિક સ્થાયી પેશીઓને જન્મ આપે છે.

(C) . $Cambium$ (એધા) એ વનસ્પતિનું પાર્શ્વ વર્ધનશીલ પેશી (lateral meristem) છે,જેમાં સક્રિય રીતે વિભાજન પામતા કોષો આવેલા હોય છે જે દ્વિતીય વૃદ્ધિ માટે જવાબદાર છે.

(D) $Procambium$ (પ્રાક-એધા) એ અગ્રીય વર્ધનશીલ પેશીમાંથી ઉદ્ભવતી એક પ્રકારની પ્રાથમિક વર્ધનશીલ પેશી છે.
તે વનસ્પતિના દેહમાં પ્રાથમિક વાહક પેશીઓ, ખાસ કરીને પ્રાથમિક $xylem$ (જલવાહક) અને પ્રાથમિક $phloem$ (અન્નવાહક) ના વિકાસ માટે જવાબદાર છે.
$Protonema$ એ મોસમાં જોવા મળતી વિકાસની અવસ્થા છે, $Promeristem$ એ અગ્રભાગમાં રહેલી વર્ધનશીલ કોષોની સૌથી પ્રારંભિક અવસ્થા છે, અને $Ground meristem$ એ આધારક પેશી તંત્ર (વલ્ક, મજ્જા, વગેરે) નું નિર્માણ કરે છે.
તેથી, સાચો વિકલ્પ $D$ છે.

(C) પાર્શ્વીય વર્ધનશીલ પેશી પ્રકાંડ અને મૂળની પાર્શ્વીય બાજુઓ પર આવેલી હોય છે. તે મુખ્યત્વે પરિઘીય (periclinally) અથવા ત્રિજ્યાવર્તી (radially) રીતે વિભાજન પામે છે,જેના પરિણામે વનસ્પતિના અંગના ઘેરાવા અથવા વ્યાસમાં વધારો થાય છે. આ પ્રક્રિયાને દ્વિતીય વૃદ્ધિ (secondary growth) કહેવામાં આવે છે,જે જાડાઈમાં વૃદ્ધિ માટે જવાબદાર છે.

(B) સાચો જવાબ $B$ છે. જ્યારે વનસ્પતિમાં ઘા પડે છે,ત્યારે ઘાની આસપાસના તંદુરસ્ત કોષો ઝડપથી વિભાજન પામીને અવિભેદિત મૃદુતકીય કોષોનો સમૂહ બનાવે છે,જેને $Callus$ કહેવામાં આવે છે. આ $Callus$ પેશી ઈજાગ્રસ્ત ભાગ પર વૃદ્ધિ પામે છે અને ઘાને સંપૂર્ણપણે ઢાંકી દે છે,જેનાથી ઘા રૂઝાવવાની પ્રક્રિયા પૂર્ણ થાય છે.

(B) આંતરવિષ્ટ વર્ધનશીલ પેશી એ પ્રાથમિક વર્ધનશીલ પેશીનો એક પ્રકાર છે જે કાયમી પેશીઓની વચ્ચે જોવા મળે છે. તે આંતરગાંઠોની લંબાઈમાં વધારો અને પર્ણોની વૃદ્ધિ માટે જવાબદાર છે,જે પ્રાથમિક વૃદ્ધિના ભાગો છે. તે મૂળભૂત રીતે અગ્રસ્થ વર્ધનશીલ પેશીનો જ એક ભાગ છે જે કાયમી પેશીઓના વિકાસને કારણે તેનાથી અલગ થઈ જાય છે.

(C) સાચો જવાબ $C$ છે.
વર્ધનશીલ પેશી (Meristematic tissue) એ અવિભેદિત કોષોનો સમૂહ છે જે સતત કોષ વિભાજનની ક્ષમતા ધરાવે છે.
આ કોષો સતત નવા કોષો ઉત્પન્ન કરીને વનસ્પતિના શરીરની વૃદ્ધિ અને વિકાસ માટે જવાબદાર છે.

(D) અગ્રસ્થ વર્ધનશીલ પેશીઓ તમામ વાહક પેશીધારી વનસ્પતિઓમાં મૂળ અને પ્રરોહના ટોચના ભાગે જોવા મળે છે.
અનાવૃત બીજધારી,ત્રિઅંગી અને આવૃત બીજધારી ત્રણેય વાહક પેશીધારી વનસ્પતિઓ છે જે પ્રાથમિક વૃદ્ધિ માટે જવાબદાર અગ્રસ્થ વર્ધનશીલ પેશી ધરાવે છે.
તેથી,આ તમામ સમૂહો તેમની વૃદ્ધિ અને વિકાસ માટે અગ્રસ્થ વર્ધનશીલ પેશીનો ઉપયોગ કરે છે.

(A) મૂળની અગ્રીય વર્ધનશીલ પેશી મૂળના ટોચના ભાગે આવેલી હોય છે.
તે મૂળની પ્રાથમિક વૃદ્ધિ માટે જવાબદાર છે,જે મૂળતંત્રની લંબાઈમાં વધારો કરે છે.
તેથી,મૂળની વર્ધનશીલ પેશીને અગ્રીય વર્ધનશીલ પેશી તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.

(A) વર્ધનશીલ પેશી એ વનસ્પતિઓમાં સક્રિય રીતે વિભાજન પામતા કોષોનો બનેલો વિશિષ્ટ પ્રદેશ છે.
આ કોષોમાં સમભાજન (mitosis) પામવાની ક્ષમતા હોય છે,જે વનસ્પતિના શરીરની વૃદ્ધિ અને વિકાસમાં પરિણમે છે.
સ્થાયી પેશીઓથી વિપરીત,વર્ધનશીલ પેશીના કોષો અવિભેદિત હોય છે અને વનસ્પતિના સમગ્ર જીવનકાળ દરમિયાન સતત વિભાજન પામતા રહે છે.

(B) હેન્સ્ટાઇન દ્વારા પ્રસ્તાવિત હિસ્ટોજેન સિદ્ધાંત મુજબ,મૂળ અને પ્રરોહના અગ્રભાગો હિસ્ટોજેન્સ તરીકે ઓળખાતા વર્ધનશીલ કોષોના વિશિષ્ટ સ્તરોથી બનેલા હોય છે. આ હિસ્ટોજેન્સનું વર્ગીકરણ તેઓ જે ભવિષ્યની પેશીઓનું નિર્માણ કરે છે તેના આધારે કરવામાં આવે છે. ત્રણ મુખ્ય હિસ્ટોજેન્સ નીચે મુજબ છે:
$1$. ડર્મેટોજેન: અધિસ્તર (epidermis) નું નિર્માણ કરે છે.
$2$. પેરિબ્લેમ: બાહ્યક (cortex) નું નિર્માણ કરે છે.
$3$. પ્લેરોમ: વાહક પેશી (stele) નું નિર્માણ કરે છે.

(D) વર્ધનશીલ કોષો એ વનસ્પતિના વર્ધનશીલ પ્રદેશોમાં જોવા મળતા સક્રિય રીતે વિભાજન પામતા કોષો છે.
આ કોષોમાં સેલ્યુલોઝની બનેલી પાતળી અને લવચીક પ્રાથમિક કોષદીવાલ હોય છે,જે ઝડપી કોષ વિભાજન અને વૃદ્ધિમાં મદદ કરે છે.
તેઓ એકબીજા સાથે ચુસ્ત રીતે ગોઠવાયેલા હોય છે અને તેમની વચ્ચે કોઈ આંતરકોષીય જગ્યાઓ હોતી નથી,જેથી વિભાજન પ્રક્રિયા દરમિયાન માળખાકીય અખંડિતતા અને કાર્યક્ષમ સંદેશાવ્યવહાર જળવાઈ રહે.
તેથી,સાચા લક્ષણો પાતળી કોષદીવાલ અને આંતરકોષીય જગ્યાઓનો અભાવ છે.

(C) ક્વિસન્ટ સેન્ટર એ મૂળના અગ્રસ્થ વર્ધમાન પેશી (root apical meristem) નો એક એવો પ્રદેશ છે જ્યાં કોષોના વિભાજનનો દર ખૂબ જ ઓછો હોય છે અથવા તે નિષ્ક્રિય હોય છે. તે સ્ટેમ કોષોના ભંડાર તરીકે કાર્ય કરે છે,જે જો આસપાસના વર્ધમાન કોષોને નુકસાન થાય તો ફરીથી વિભાજન શરૂ કરી શકે છે.

(B) હેન્સ્ટાઇન દ્વારા પ્રસ્તાવિત હિસ્ટોજન સિદ્ધાંત મુજબ,અગ્રીય વર્ધનશીલ પેશી ત્રણ અલગ-અલગ સ્તરોની બનેલી હોય છે: ડર્મેટોજન,પેરીબ્લેમ અને પ્લેરોમ.
$1$. ડર્મેટોજન અધિસ્તરનું નિર્માણ કરે છે.
$2$. પેરીબ્લેમ બાહ્યક (Cortex) અને અંતઃસ્તરનું નિર્માણ કરે છે.
$3$. પ્લેરોમ સ્ટીલ (પરિચક્ર,વાહકપેશીઓ અને મજ્જા) નું નિર્માણ કરે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(C) વનસ્પતિની પ્રાથમિક વૃદ્ધિ દરમિયાન,અગ્રીય વર્ધનશીલ પેશી (apical meristem) ત્રણ પ્રાથમિક વર્ધનશીલ પેશીઓમાં વિભેદિત થાય છે: પ્રોટોડર્મ,પ્રોકેમ્બિયમ અને ગ્રાઉન્ડ મેરિસ્ટમ. પ્રોકેમ્બિયમ (જેને કેટલીક પરિભાષામાં પ્લેરોમ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) એ વર્ધનશીલ પેશી છે જે પ્રાથમિક વાહક પેશીઓ,એટલે કે જલવાહક (xylem) અને અન્નવાહક (phloem) ઉત્પન્ન કરે છે,જે સાથે મળીને વાહક પુલો બનાવે છે.

(C) અગ્રીય વર્ધનશીલ પેશી ત્રણ પ્રાથમિક વર્ધનશીલ પેશીઓમાં વિભેદિત થાય છે: આદિત્વચા,આદિએધા અને આધાર વર્ધનશીલ પેશી.
$1$. આદિત્વચા અધિસ્તરનું નિર્માણ કરે છે.
$2$. આદિએધા પ્રાથમિક વાહક પેશીઓ (જલવાહક અને અન્નવાહક) નું નિર્માણ કરે છે.
$3$. આધાર વર્ધનશીલ પેશી આધારક પેશી તંત્રનું નિર્માણ કરે છે,જેમાં અધઃસ્તર,બાહ્યક,અંતઃસ્તર,પરિવર્ધ,મજ્જા અને મજ્જા કિરણોનો સમાવેશ થાય છે.
તેથી,મજ્જા (Pith) આધાર વર્ધનશીલ પેશીમાંથી ઉદ્ભવે છે.

(B) હેન્સ્ટાઇન દ્વારા પ્રસ્તાવિત હિસ્ટોજન સિદ્ધાંત મુજબ,મૂળના અગ્રસ્થ વર્ધનશીલ પેશીને ત્રણ અલગ-અલગ ભાગોમાં વહેંચવામાં આવે છે:
$1$. $Dermatogen$: સૌથી બહારનું સ્તર જે અધિસ્તરનું નિર્માણ કરે છે.
$2$. $Periblem$: મધ્યનું સ્તર જે બાહ્યકનું નિર્માણ કરે છે.
$3$. $Plerome$: સૌથી અંદરનો કેન્દ્રીય ભાગ જે રંભ (stele) નું નિર્માણ કરે છે,જેમાં વાહક પેશીઓ,પરિચક્ર અને મજ્જાનો સમાવેશ થાય છે.
તેથી,સ્ટેલર પ્રદેશ $Plerome$ માંથી ઉદ્ભવે છે.

(C) સક્રિય સમભાજન વર્ધનશીલ પેશીઓમાં જોવા મળે છે,જે સતત કોષ વિભાજન પામતા વિસ્તારો છે.
$C$ એધા (Cambium) એ પાર્શ્વસ્થ વર્ધનશીલ પેશી છે જે વનસ્પતિમાં દ્વિતીય વૃદ્ધિ માટે જવાબદાર છે.
$A$ બાહ્યક અને $B$ મજ્જા/પરિચક્ર સામાન્ય રીતે સ્થાયી પેશીઓના બનેલા હોય છે જે વિભાજનની ક્ષમતા ગુમાવી ચૂક્યા હોય છે,સિવાય કે ઘા રૂઝાવવાની પ્રક્રિયા કે દ્વિતીય વૃદ્ધિની શરૂઆત જેવી વિશિષ્ટ પરિસ્થિતિઓમાં.
તેથી,આપેલા વિકલ્પોમાંથી એધા એ સક્રિય સમભાજનનું મુખ્ય સ્થાન છે.

(B) પુલીય એધા પ્રકાંડના વાહક પુલોની અંદર હાજર હોય છે.
તે પ્રોકેમ્બિયમમાંથી ઉદ્ભવે છે,જે અગ્રસ્થ વર્ધનશીલ પેશીનું વ્યુત્પન્ન છે.
તે ભ્રૂણીય અવસ્થાથી પોતાની વર્ધનશીલ સક્રિયતા જાળવી રાખતા કોષોમાંથી ઉદ્ભવતી હોવાથી,તેને પ્રાથમિક વર્ધનશીલ પેશી તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.
તે પ્રાથમિક વાહક પેશીઓના નિર્માણ માટે જવાબદાર છે.

(B) અવિભેદિત કોષો એવા કોષો છે જે હજુ સુધી કોઈ ચોક્કસ પ્રકારની પેશીમાં વિભેદિત થયા નથી. વનસ્પતિઓમાં,આને વર્ધનશીલ કોષો (meristematic cells) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
$B$ સાચો વિકલ્પ છે કારણ કે એધા (ખાસ કરીને વાહક એધા) વર્ધનશીલ કોષોની બનેલી હોય છે જે અવિભેદિત રહે છે અને દ્વિતીયક જલવાહક અને દ્વિતીયક અન્નવાહક ઉત્પન્ન કરવા માટે સક્રિયપણે વિભાજન પામે છે,જે વનસ્પતિની દ્વિતીયક વૃદ્ધિમાં ફાળો આપે છે.

(A) વાહક એધા દ્વિદળી પ્રકાંડ અને મૂળમાં દ્વિતીયક વૃદ્ધિ માટે જવાબદાર છે.
તે પ્રોકેમ્બિયમ અને આંતરપુલિય મૃદુતકમાંથી ઉદ્ભવે છે.
તે વનસ્પતિ અંગની લંબાઈની ધરીને સમાંતર સ્થિત હોવાથી અને વનસ્પતિનો ઘેરાવો (વ્યાસ) વધારે છે,તેથી તેને પાર્શ્વસ્થ વર્ધનશીલ પેશી (lateral meristem) તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.

(A) એધા,ખાસ કરીને વાહક એધા અને ત્વક્ષૈધા,વનસ્પતિઓમાં દ્વિતીય વૃદ્ધિ માટે જવાબદાર છે.
તે વનસ્પતિના શરીરની લંબ અક્ષને સમાંતર સ્થિત હોય છે.
તે પ્રકાંડ અને મૂળની જાડાઈ અથવા વ્યાસમાં વધારો કરે છે,તેથી તેને પાર્શ્વીય વર્ધનશીલ પેશી તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.
અગ્રસ્થ અને આંતરવિષ્ટ વર્ધનશીલ પેશીઓથી વિપરીત,જે પ્રાથમિક વૃદ્ધિ (લંબાઈમાં વધારો) માટે જવાબદાર છે,પાર્શ્વીય વર્ધનશીલ પેશી દ્વિતીય વૃદ્ધિ માટે જવાબદાર છે.

(C) શાંત કેન્દ્ર એ મૂળની અગ્રસ્થ વર્ધનશીલ પેશીનો એક એવો વિસ્તાર છે જ્યાં કોષ વિભાજનનો દર ખૂબ જ ઓછો હોય છે. તે સક્રિય પ્રારંભિક કોષોના ભંડાર તરીકે કાર્ય કરે છે જે વર્ધનશીલ પેશીના ક્ષતિગ્રસ્ત કોષોને બદલી શકે છે,જેથી મૂળની સતત વૃદ્ધિ સુનિશ્ચિત થાય છે.