શા માટે આપણે સંતુલિત રાસાયણિક સમીકરણને ધ્યાનમાં લઈને પ્રક્રિયાનો ક્રમ નક્કી કરી શકતા નથી?
(N/A) સંતુલિત રાસાયણિક સમીકરણ પ્રક્રિયાની એકંદર તત્વયોગમિતિ (stoichiometry) દર્શાવે છે,પરંતુ તે પ્રક્રિયાની ક્રિયાવિધિ અથવા વેગ-નિર્ધારક તબક્કાને પ્રતિબિંબિત કરતું નથી.
$1.$ પ્રક્રિયાનો ક્રમ એ પ્રાયોગિક જથ્થો છે,જ્યારે તત્વયોગમિતિ સંતુલિત સમીકરણ પરથી મેળવવામાં આવે છે.
$2.$ ઘણી પ્રક્રિયાઓ જટિલ હોય છે અને અનેક તબક્કાઓમાં થાય છે. એકંદર પ્રક્રિયાનો વેગ ક્રિયાવિધિના સૌથી ધીમા તબક્કા દ્વારા નક્કી થાય છે.
$3.$ ઉદાહરણ તરીકે,પ્રક્રિયા ધ્યાનમાં લો: $CHCl_3 + Cl_2 \rightarrow CCl_4 + HCl$. તત્વયોગમિતિના આધારે,કોઈ વ્યક્તિ ખોટી રીતે દ્વિતીય ક્રમની પ્રક્રિયાની આગાહી કરી શકે છે,પરંતુ પ્રાયોગિક વેગ નિયમ $Rate = k[CHCl_3][Cl_2]^{1/2}$ છે,જે $1.5$ ક્રમની પ્રક્રિયા છે.
$4.$ આમ,પ્રક્રિયાનો ક્રમ ફક્ત સંતુલિત રાસાયણિક સમીકરણ જોઈને નક્કી કરી શકાતો નથી.
$1.$ પ્રક્રિયાનો ક્રમ એ પ્રાયોગિક જથ્થો છે,જ્યારે તત્વયોગમિતિ સંતુલિત સમીકરણ પરથી મેળવવામાં આવે છે.
$2.$ ઘણી પ્રક્રિયાઓ જટિલ હોય છે અને અનેક તબક્કાઓમાં થાય છે. એકંદર પ્રક્રિયાનો વેગ ક્રિયાવિધિના સૌથી ધીમા તબક્કા દ્વારા નક્કી થાય છે.
$3.$ ઉદાહરણ તરીકે,પ્રક્રિયા ધ્યાનમાં લો: $CHCl_3 + Cl_2 \rightarrow CCl_4 + HCl$. તત્વયોગમિતિના આધારે,કોઈ વ્યક્તિ ખોટી રીતે દ્વિતીય ક્રમની પ્રક્રિયાની આગાહી કરી શકે છે,પરંતુ પ્રાયોગિક વેગ નિયમ $Rate = k[CHCl_3][Cl_2]^{1/2}$ છે,જે $1.5$ ક્રમની પ્રક્રિયા છે.
$4.$ આમ,પ્રક્રિયાનો ક્રમ ફક્ત સંતુલિત રાસાયણિક સમીકરણ જોઈને નક્કી કરી શકાતો નથી.
Explore More
Similar Questions
મોટા ભાગની પ્રક્રિયાઓનો તાપમાન ગુણાંક $.......$ ની વચ્ચે હોય છે.
Medium
View Solutionરાસાયણિક પ્રક્રિયા $2A + 2B \to C + D$ માટે,પ્રક્રિયાનો ક્રમ $A$ ની સાપેક્ષે $1$ અને $B$ ની સાપેક્ષે $1$ છે. પ્રક્રિયાનો પ્રારંભિક વેગ $4 \times 10^{-2} \ mol \ L^{-1} \ s^{-1}$ છે. જ્યારે $50\%$ પ્રક્રિયકો નીપજમાં ફેરવાય,ત્યારે પ્રક્રિયાનો વેગ કેટલો થશે?
Medium
View Solutionપ્રક્રિયાના ક્રમ (order of reaction) વિશે નીચેનામાંથી કયું વિધાન સાચું નથી?
$Zn + 2H^{+} \to Zn^{2+} + H_2$
અચળ $pH$ પર અર્ધ-આયુષ્ય સમય ઝિંકની સાંદ્રતાથી સ્વતંત્ર છે. $Zn$ ની અચળ સાંદ્રતા માટે,જ્યારે $pH$ $3$ થી ઘટાડીને $2$ કરવામાં આવે ત્યારે દર $100$ ગણો થઈ જાય છે. સાચા વિધાનો ઓળખો $(pH = -\log [H^{+}])$:
$(A)$ $\frac{dx}{dt} = k[Zn]^0[H^{+}]^2$
$(B)$ $\frac{dx}{dt} = k[Zn][H^{+}]^2$
$(C)$ જો ઝિંકની સાંદ્રતા ચાર ગણી કરવામાં આવે અને $H^{+}$ આયનની સાંદ્રતા અડધી કરવામાં આવે તો દર પર કોઈ અસર થતી નથી.
$(D)$ જો $Zn$ ની અચળ સાંદ્રતા પર $H^{+}$ આયનની સાંદ્રતા બમણી કરવામાં આવે તો દર ચાર ગણો થઈ જાય છે.
અચળ $pH$ પર અર્ધ-આયુષ્ય સમય ઝિંકની સાંદ્રતાથી સ્વતંત્ર છે. $Zn$ ની અચળ સાંદ્રતા માટે,જ્યારે $pH$ $3$ થી ઘટાડીને $2$ કરવામાં આવે ત્યારે દર $100$ ગણો થઈ જાય છે. સાચા વિધાનો ઓળખો $(pH = -\log [H^{+}])$:
$(A)$ $\frac{dx}{dt} = k[Zn]^0[H^{+}]^2$
$(B)$ $\frac{dx}{dt} = k[Zn][H^{+}]^2$
$(C)$ જો ઝિંકની સાંદ્રતા ચાર ગણી કરવામાં આવે અને $H^{+}$ આયનની સાંદ્રતા અડધી કરવામાં આવે તો દર પર કોઈ અસર થતી નથી.
$(D)$ જો $Zn$ ની અચળ સાંદ્રતા પર $H^{+}$ આયનની સાંદ્રતા બમણી કરવામાં આવે તો દર ચાર ગણો થઈ જાય છે.
અચળ તાપમાને વાયુ અવસ્થામાં નીચેની એક-પગલાની પ્રતિક્રિયા ધ્યાનમાં લો.
$2 \ A_{(g)} + B_{(g)} \rightarrow C_{(g)}$
જ્યારે પ્રતિક્રિયા $1.5 \ atm$ દબાણ $A$ અને $0.7 \ atm$ દબાણ $B$ સાથે શરૂ થાય છે ત્યારે પ્રતિક્રિયાનો પ્રારંભિક દર $r_1$ તરીકે નોંધવામાં આવે છે. થોડા સમય પછી,જ્યારે $C$ નું દબાણ $0.5 \ atm$ થાય છે ત્યારે દર $r_2$ નોંધવામાં આવે છે. ગુણોત્તર $r_1 : r_2$ એ $\qquad$ $\times 10^{-1}$ છે.
(નજીકનો પૂર્ણાંક)
$2 \ A_{(g)} + B_{(g)} \rightarrow C_{(g)}$
જ્યારે પ્રતિક્રિયા $1.5 \ atm$ દબાણ $A$ અને $0.7 \ atm$ દબાણ $B$ સાથે શરૂ થાય છે ત્યારે પ્રતિક્રિયાનો પ્રારંભિક દર $r_1$ તરીકે નોંધવામાં આવે છે. થોડા સમય પછી,જ્યારે $C$ નું દબાણ $0.5 \ atm$ થાય છે ત્યારે દર $r_2$ નોંધવામાં આવે છે. ગુણોત્તર $r_1 : r_2$ એ $\qquad$ $\times 10^{-1}$ છે.
(નજીકનો પૂર્ણાંક)
Vedclass Products
For Students
Vedclass Test Series
Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.
Start Free TrialFor Teachers
Exam Paper Generator
Generate Set A/B/C/D exam papers from 7.5L+ questions in 2 minutes. 3 chapters free.
Try FreeFor Institutes
Online Exam Module
Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.
See Demo