ભ્રૂણપોષ (Endosperm) એટલે શું? ભ્રૂણપોષના પ્રકારો વર્ણવો.

(N/A) પ્રાથમિક ભ્રૂણપોષ કોષ $(PEC)$ વારંવાર વિભાજન પામીને ત્રિકીય $(3n)$ ભ્રૂણપોષ પેશી બનાવે છે. આ પેશીના કોષો સંગ્રહિત ખોરાકથી ભરેલા હોય છે અને વિકાસ પામતા ભ્રૂણને પોષણ પૂરું પાડે છે. ભ્રૂણપોષના ત્રણ પ્રકારો છે: કોષકેન્દ્રીય,કોષીય અને હેલોબિયલ.
$(a)$ કોષકેન્દ્રીય ભ્રૂણપોષ: આ ભ્રૂણપોષ વિકાસનો સૌથી સામાન્ય પ્રકાર છે. પ્રાથમિક ભ્રૂણપોષ કોષકેન્દ્ર $(PEN)$ કોષરસ વિભાજન વગર ક્રમિક કોષકેન્દ્ર વિભાજન પામે છે,જેનાથી મુક્ત કોષકેન્દ્રો સર્જાય છે. આ અવસ્થાને મુક્ત કોષકેન્દ્રીય ભ્રૂણપોષ કહે છે.
$(b)$ કોષીય ભ્રૂણપોષ: આ પ્રકારમાં દરેક કોષકેન્દ્ર વિભાજન પછી કોષદીવાલનું નિર્માણ થાય છે,જેથી ભ્રૂણપોષ શરૂઆતથી જ કોષીય બને છે.
$(c)$ હેલોબિયલ ભ્રૂણપોષ: આ એક મધ્યવર્તી પ્રકાર છે જેમાં પ્રથમ વિભાજન પછી કોષરસ વિભાજન થાય છે,જેના પરિણામે એક મોટો અંડછિદ્રીય ખંડ અને એક નાનો અંડતલીય ખંડ બને છે. અંડછિદ્રીય ખંડમાં ત્યારબાદના વિભાજનો સામાન્ય રીતે કોષકેન્દ્રીય હોય છે.
ઉદાહરણ: કાચા નાળિયેરનું પાણી એ મુક્ત કોષકેન્દ્રીય ભ્રૂણપોષ છે (જે હજારો કોષકેન્દ્રોનું બનેલું છે) અને તેની આસપાસનો સફેદ ગર્ભ એ કોષીય ભ્રૂણપોષ છે.
ભ્રૂણપોષ બીજ પરિપક્વ થાય તે પહેલાં વિકાસ પામતા ભ્રૂણ દ્વારા સંપૂર્ણપણે વપરાઈ શકે છે (દા.ત.,વટાણા,મગફળી,કઠોળ) અથવા તે પરિપક્વ બીજમાં ટકી શકે છે (દા.ત.,એરંડા અને નાળિયેર) અને બીજ અંકુરણ દરમિયાન વપરાય છે.