જો એક ચલ રેખા બે નજીકની સ્થિતિઓમાં દિક્કોસાઇન $l, m, n$ અને $l+\delta l, m+\delta m, n+\delta n$ ધરાવતી હોય,તો સાબિત કરો કે બે સ્થિતિઓ વચ્ચેનો નાનો ખૂણો $\delta \theta$ એ $\delta \theta^{2}=\delta l^{2}+\delta m^{2}+\delta n^{2}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.

Vedclass pdf generator app on play store
Vedclass iOS app on app store
(A) આપણી પાસે બે અલગ અલગ સ્થિતિઓમાં એક ચલ રેખાની દિક્કોસાઇન $l, m, n$ અને $l+\delta l, m+\delta m, n+\delta n$ છે.
$\therefore l^{2}+m^{2}+n^{2}=1 \dots (i)$
અને $(l+\delta l)^{2}+(m+\delta m)^{2}+(n+\delta n)^{2}=1 \dots (ii)$
$\Rightarrow l^{2}+m^{2}+n^{2}+\delta l^{2}+\delta m^{2}+\delta n^{2}+2(l \delta l+m \delta m+n \delta n)=1$
$\Rightarrow \delta l^{2}+\delta m^{2}+\delta n^{2}=-2(l \delta l+m \delta m+n \delta n) \left[\because l^{2}+m^{2}+n^{2}=1\right]$
$\Rightarrow l \delta l+m \delta m+n \delta n=-\frac{1}{2}(\delta l^{2}+\delta m^{2}+\delta n^{2}) \dots (iii)$
હવે,$\vec{a}$ અને $\vec{b}$ એ અનુક્રમે $l, m, n$ અને $(l+\delta l), (m+\delta m), (n+\delta n)$ દિક્કોસાઇન ધરાવતી રેખા પરના એકમ સદિશો છે.
$\therefore \vec{a}=l \hat{i}+m \hat{j}+n \hat{k}$ અને $\vec{b}=(l+\delta l) \hat{i}+(m+\delta m) \hat{j}+(n+\delta n) \hat{k}$
$\Rightarrow \cos \delta \theta = \vec{a} \cdot \vec{b} = l(l+\delta l)+m(m+\delta m)+n(n+\delta n)$
$= (l^{2}+m^{2}+n^{2})+(l \delta l+m \delta m+n \delta n)$
$= 1-\frac{1}{2}(\delta l^{2}+\delta m^{2}+\delta n^{2}) \text{ [સમીકરણ } (iii) \text{ નો ઉપયોગ કરતા}]$
$\Rightarrow 2(1-\cos \delta \theta) = \delta l^{2}+\delta m^{2}+\delta n^{2}$
$\Rightarrow 2(2 \sin^{2} \frac{\delta \theta}{2}) = \delta l^{2}+\delta m^{2}+\delta n^{2} \left[\because 1-\cos \theta = 2 \sin^{2} \frac{\theta}{2}\right]$
$\Rightarrow 4(\frac{\delta \theta}{2})^{2} = \delta l^{2}+\delta m^{2}+\delta n^{2} \left[\text{કારણ કે } \delta \theta \text{ નાનો છે, } \sin \frac{\delta \theta}{2} \approx \frac{\delta \theta}{2}\right]$
$\therefore \delta \theta^{2} = \delta l^{2}+\delta m^{2}+\delta n^{2}$

Explore More

Similar Questions

જો એક રેખાના દિક-ગુણોત્તરો $1, 1, 2$ હોય,તો તે રેખાના દિક-કોસાઈન શોધો.

જે રેખાઓના દિક્કોસાઈન (direction cosines) સંબંધો $a l+b m+c n=0$ અને $m n+n l+l m=0$ દ્વારા આપવામાં આવે છે તે

જો બે રેખાઓના દિકકોસાઇન $l+m+n=0$ અને $l^2-5m^2+n^2=0$ દ્વારા આપવામાં આવેલ હોય,તો તેમની વચ્ચેનો ખૂણો કેટલો થાય?

ત્રિ-પરિમાણમાં એક રેખા $AB$ એ ધન $X$-અક્ષ અને ધન $Y$-અક્ષ સાથે અનુક્રમે $45^{\circ}$ અને $120^{\circ}$ ના ખૂણા બનાવે છે. જો $AB$ એ ધન $Z$-અક્ષ સાથે લઘુકોણ $\theta$ બનાવતી હોય,તો $\theta$ ની કિંમત શોધો. ($^{\circ}$ માં)

નીચેનામાંથી કઈ રેખાની દિકકોસાઇન (direction cosines) હોઈ શકે નહીં?

Vedclass Products

For Students

Vedclass Test Series

Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.

Start Free Trial
For Teachers

Exam Paper Generator

Generate Set A/B/C/D exam papers from 7.5L+ questions in 2 minutes. 3 chapters free.

Try Free
For Institutes

Online Exam Module

Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.

See Demo