$\beta$-ક્ષયમાં મૂળભૂત ન્યુક્લિયર પ્રક્રિયાને સમીકરણ દ્વારા સમજાવો.

(N/A) જોકે ન્યુક્લિયસમાં ઇલેક્ટ્રોન,પોઝિટ્રોન કે ન્યુટ્રિનો હોતા નથી,તેમ છતાં તે આ કણોનું ઉત્સર્જન કરી શકે છે.
અસ્થાયી ન્યુક્લિયસમાં જેમાં વધારાનો ન્યુટ્રોન હોય છે,તેની સ્થિરતા માટે ન્યુટ્રોન પ્રોટોનમાં રૂપાંતરિત થાય છે. આ પ્રક્રિયા નીચેના સમીકરણ દ્વારા દર્શાવવામાં આવે છે:
$n \rightarrow p + e^{-} + \bar{\nu}$
આને $\beta^{-}$-ક્ષય કહેવામાં આવે છે.
અસ્થાયી ન્યુક્લિયસમાં જેમાં વધારાનો પ્રોટોન હોય છે,તેની સ્થિરતા માટે વધારાનો પ્રોટોન ન્યુટ્રોનમાં રૂપાંતરિત થાય છે. આ પ્રક્રિયા નીચેના સમીકરણ દ્વારા દર્શાવવામાં આવે છે:
$p \rightarrow n + e^{+} + \nu$
આને $\beta^{+}$-ક્ષય કહેવામાં આવે છે.
નોંધો કે જ્યારે મુક્ત ન્યુટ્રોન પ્રોટોનમાં ક્ષય પામે છે,ત્યારે પ્રોટોનનું ન્યુટ્રોનમાં રૂપાંતર માત્ર ન્યુક્લિયસની અંદર જ શક્ય છે,કારણ કે પ્રોટોનનું દળ ન્યુટ્રોન કરતા ઓછું હોય છે,તેથી મુક્ત પ્રોટોનનો ક્ષય શક્ય નથી.