યોગ્ય ઉદાહરણો સાથે બળના મુખ્ય પ્રકારો સમજાવો.

(N/A) સ્થિર પદાર્થને ગતિમાં લાવવા અથવા ગતિમાન પદાર્થને અટકાવવા માટે બળની જરૂર પડે છે. પદાર્થના સંપર્કમાં હોવું હંમેશા જરૂરી નથી. તેથી,મુખ્યત્વે બળના બે પ્રકારો છે:
$(i)$ સંપર્ક બળ (Contact Force):
સંપર્ક બળમાં પદાર્થો વચ્ચે ભૌતિક આંતરક્રિયા થાય છે. અન્ય પદાર્થ સાથેના સંપર્કને કારણે પદાર્થની ગતિ અથવા સ્થિરતાની સ્થિતિ બદલી શકાય છે.
સંપર્ક બળ સંપર્કમાં રહેલા બંને પદાર્થો પર લાગે છે.
સંપર્ક બળ ધક્કો અથવા ખેંચાણ હોઈ શકે છે.
ઉદાહરણ: ટેબલ પર પડેલા બ્લોકને ધક્કો મારી શકાય અથવા ખેંચી શકાય છે. અહીં,સંપર્ક બળ બ્લોક અને ટેબલ બંને પર લાગે છે.
$(ii)$ ક્ષેત્ર બળ (Field Force):
જ્યારે કોઈ પદાર્થ ગુરુત્વાકર્ષણ ક્ષેત્ર,ચુંબકીય ક્ષેત્ર અથવા વિદ્યુત ક્ષેત્રમાં હોય,ત્યારે તે ક્ષેત્રને કારણે બળ અનુભવે છે.
ક્ષેત્ર બળમાં પદાર્થો વચ્ચે કોઈ ભૌતિક આંતરક્રિયા હોતી નથી.
ચુંબકીય બળ,વિદ્યુત બળ અથવા ગુરુત્વાકર્ષણ બળ એ ક્ષેત્ર બળના ઉદાહરણો છે.
ઉદાહરણ $1$: બિલ્ડિંગની ટોચ પરથી મુક્ત પતન કરતો પદાર્થ પૃથ્વીના ગુરુત્વાકર્ષણ ક્ષેત્રને કારણે પ્રવેગિત ગતિ કરે છે. અહીં,પૃથ્વી અને ગતિમાન પદાર્થ વચ્ચે કોઈ ભૌતિક સંપર્ક નથી,છતાં તે પ્રવેગિત ગતિ કરે છે.
ઉદાહરણ $2$: જ્યારે ખીલીને ગજિયા ચુંબકની નજીક રાખવામાં આવે છે,ત્યારે તે ચુંબકીય ક્ષેત્રને કારણે આકર્ષાય છે.