યોગ્ય ઉદાહરણો સાથે બળના મુખ્ય પ્રકારો સમજાવો.

Vedclass pdf generator app on play store
Vedclass iOS app on app store
(N/A) સ્થિર પદાર્થને ગતિમાં લાવવા અથવા ગતિમાન પદાર્થને અટકાવવા માટે બળની જરૂર પડે છે. પદાર્થના સંપર્કમાં હોવું હંમેશા જરૂરી નથી. તેથી,મુખ્યત્વે બળના બે પ્રકારો છે:
$(i)$ સંપર્ક બળ (Contact Force):
સંપર્ક બળમાં પદાર્થો વચ્ચે ભૌતિક આંતરક્રિયા થાય છે. અન્ય પદાર્થ સાથેના સંપર્કને કારણે પદાર્થની ગતિ અથવા સ્થિરતાની સ્થિતિ બદલી શકાય છે.
સંપર્ક બળ સંપર્કમાં રહેલા બંને પદાર્થો પર લાગે છે.
સંપર્ક બળ ધક્કો અથવા ખેંચાણ હોઈ શકે છે.
ઉદાહરણ: ટેબલ પર પડેલા બ્લોકને ધક્કો મારી શકાય અથવા ખેંચી શકાય છે. અહીં,સંપર્ક બળ બ્લોક અને ટેબલ બંને પર લાગે છે.
$(ii)$ ક્ષેત્ર બળ (Field Force):
જ્યારે કોઈ પદાર્થ ગુરુત્વાકર્ષણ ક્ષેત્ર,ચુંબકીય ક્ષેત્ર અથવા વિદ્યુત ક્ષેત્રમાં હોય,ત્યારે તે ક્ષેત્રને કારણે બળ અનુભવે છે.
ક્ષેત્ર બળમાં પદાર્થો વચ્ચે કોઈ ભૌતિક આંતરક્રિયા હોતી નથી.
ચુંબકીય બળ,વિદ્યુત બળ અથવા ગુરુત્વાકર્ષણ બળ એ ક્ષેત્ર બળના ઉદાહરણો છે.
ઉદાહરણ $1$: બિલ્ડિંગની ટોચ પરથી મુક્ત પતન કરતો પદાર્થ પૃથ્વીના ગુરુત્વાકર્ષણ ક્ષેત્રને કારણે પ્રવેગિત ગતિ કરે છે. અહીં,પૃથ્વી અને ગતિમાન પદાર્થ વચ્ચે કોઈ ભૌતિક સંપર્ક નથી,છતાં તે પ્રવેગિત ગતિ કરે છે.
ઉદાહરણ $2$: જ્યારે ખીલીને ગજિયા ચુંબકની નજીક રાખવામાં આવે છે,ત્યારે તે ચુંબકીય ક્ષેત્રને કારણે આકર્ષાય છે.

Explore More

Similar Questions

બળ (Force) ની વ્યાખ્યા આપો. સંપર્ક બળ એટલે શું? ક્ષેત્ર બળ (Field force) ના બે ઉદાહરણો લખો.

$10 \, N$ વજનનો એક લોખંડનો ગોળો $V$ આકારના લીસા ખાંચામાં સ્થિર છે,જેની બાજુઓ આકૃતિમાં દર્શાવ્યા મુજબ $60^o$ નો ખૂણો બનાવે છે. તો પ્રતિક્રિયા બળો શું હશે?

લીવરમાં યાંત્રિક ફાયદો (Mechanical Advantage) વ્યાખ્યાયિત કરો.

એક નાનો ગોળો દીવાલ સાથે બાંધેલી દોરી વડે લટકાવેલો છે,જે આકૃતિમાં દર્શાવેલ છે. ગોળાને લાકડી વડે દીવાલથી દૂર ધકેલવામાં આવે છે. ગોળા પર લાગતા બળો આકૃતિમાં દર્શાવ્યા મુજબ છે. તો,ખોટું સમીકરણ ઓળખો.

$1 \text{ N}$ ના લોલકના ગોળાને આકૃતિમાં દર્શાવ્યા મુજબ $2 \text{ N}$ ના સમક્ષિતિજ બળ $F$ દ્વારા શિરોલંબ સાથે $\theta$ ખૂણે રાખવામાં આવે છે. લોલકના ગોળાને આધાર આપતી દોરીમાં તણાવ (ન્યુટનમાં) કેટલું હશે?

Vedclass Products

For Students

Vedclass Test Series

Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.

Start Free Trial
For Teachers

Exam Paper Generator

Generate Set A/B/C/D exam papers from 7.5L+ questions in 2 minutes. 3 chapters free.

Try Free
For Institutes

Online Exam Module

Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.

See Demo