રાસાયણિક સંતુલન સમજાવો,રાસાયણિક પ્રક્રિયાના ઉદાહરણ સાથે.

(N/A) એમોનિયાના સંશ્લેષણનું ઉદાહરણ: હેબર પદ્ધતિ દ્વારા એમોનિયાના સંશ્લેષણમાં રાસાયણિક સંતુલન દર્શાવી શકાય છે. પ્રયોગોની શ્રેણીમાં,હેબરે ઊંચા તાપમાન અને દબાણ પર જાળવી રાખેલા ડાયનાઈટ્રોજન અને ડાયહાઈડ્રોજનના જાણીતા જથ્થા સાથે શરૂઆત કરી અને નિયમિત અંતરાલે હાજર એમોનિયાનું પ્રમાણ નક્કી કર્યું. તે પ્રતિક્રિયા ન પામેલા ડાયહાઈડ્રોજન અને ડાયનાઈટ્રોજનની સાંદ્રતા નક્કી કરવામાં પણ સફળ રહ્યા હતા. તે નીચેની આકૃતિમાં દર્શાવેલ છે.
થોડા સમય પછી મિશ્રણમાં પ્રક્રિયકો અને નીપજોનું પ્રમાણ અચળ રહે છે. નીપજ અને પ્રક્રિયકનો જથ્થો બદલાતો નથી અને તે સંતુલન સ્થિતિ છે. સંતુલન બંને બાજુથી પ્રાપ્ત કરી શકાય છે,પછી ભલે આપણે $H_{2(g)}$ અને $N_{2(g)}$ લઈને પ્રક્રિયા શરૂ કરીએ અને $NH_{3(g)}$ મેળવીએ અથવા $NH_{3(g)}$ લઈને તેનું $N_{2(g)}$ અને $H_{2(g)}$ માં વિઘટન કરીએ. પુરોગામી પ્રક્રિયાથી શરૂ કરીને સંતુલન સુધી પહોંચવા માટે:
$N_{2(g)} + 3H_{2(g)} \rightleftharpoons 2NH_{3(g)} \dots (I)$
અને પ્રતિગામી પ્રક્રિયાથી શરૂ કરીને સંતુલન સુધી પહોંચવા માટે:
$2NH_{3(g)} \rightleftharpoons N_{2(g)} + 3H_{2(g)} \dots (II)$
$(B)$ હાઈડ્રોજન આયોડાઈડ $(HI)$ ના વિઘટનનું ઉદાહરણ: જો આપણે $H_{2}$ અને $I_{2}$ ની સમાન પ્રારંભિક સાંદ્રતા સાથે શરૂઆત કરીએ,તો પ્રક્રિયા પુરોગામી દિશામાં આગળ વધે છે અને $H_{2}$ અને $I_{2}$ ની સાંદ્રતા ઘટે છે જ્યારે $HI$ ની સાંદ્રતા વધે છે. થોડા સમય પછી બધાની $(H_{2}, I_{2}, HI)$ સાંદ્રતા અચળ થઈ જાય છે અને તે સંતુલન સુધી પહોંચે છે.