$m$ દળના ગોળાને $L$ લંબાઈની હલકી દોરી વડે લટકાવેલ છે. તેને સૌથી નીચેના બિંદુ $A$ પર $v_{o}$ જેટલો સમક્ષિતિજ વેગ આપવામાં આવે છે જેથી તે શિરોલંબ સમતલમાં વર્તુળાકાર ગતિ પૂર્ણ કરે અને સૌથી ઉપરના બિંદુ $C$ પર પહોંચતા જ દોરી ઢીલી પડે છે. આકૃતિમાં દર્શાવ્યા મુજબ: $(i) v_{o}$ માટેનું સૂત્ર મેળવો; $(ii)$ બિંદુ $B$ અને $C$ પરના વેગ શોધો; $(iii)$ $B$ અને $C$ પરની ગતિઊર્જાનો ગુણોત્તર $(K_{B} / K_{C})$ શોધો. બિંદુ $C$ પર પહોંચ્યા પછી ગોળાના ગતિપથ વિશે ટિપ્પણી કરો.

Vedclass pdf generator app on play store
Vedclass iOS app on app store
(N/A) ગોળા પર બે બાહ્ય બળો લાગે છે: ગુરુત્વાકર્ષણ અને દોરીમાં તણાવ $(T)$. દોરીમાં તણાવ કોઈ કાર્ય કરતું નથી કારણ કે ગોળાનું સ્થાનાંતર હંમેશા દોરીને લંબ હોય છે. તેથી ગોળાની સ્થિતિઊર્જા માત્ર ગુરુત્વાકર્ષણ બળ સાથે સંકળાયેલ છે. તંત્રની કુલ યાંત્રિક ઊર્જા $E$ સંરક્ષિત રહે છે. આપણે સૌથી નીચેના બિંદુ $A$ પર સ્થિતિઊર્જા શૂન્ય લઈએ છીએ.
બિંદુ $A$ પર,કુલ ઊર્જા $E = \frac{1}{2} m v_{o}^{2}$ છે.
સૌથી ઉપરના બિંદુ $C$ પર,દોરી ઢીલી પડે છે,એટલે કે તણાવ $T_{C} = 0$. $C$ પર ન્યૂટનના બીજા નિયમ મુજબ: $mg = \frac{m v_{C}^{2}}{L}$,જે $v_{C} = \sqrt{gL}$ આપે છે.
$C$ પર કુલ ઊર્જા $E = \frac{1}{2} m v_{C}^{2} + mg(2L) = \frac{1}{2} m(gL) + 2mgL = \frac{5}{2} mgL$ છે.
$A$ અને $C$ પરની ઊર્જાને સરખાવતા: $\frac{1}{2} m v_{o}^{2} = \frac{5}{2} mgL \implies v_{o} = \sqrt{5gL}$.
બિંદુ $B$ (સમક્ષિતિજ સ્તર) પર,ઊંચાઈ $L$ છે. ઊર્જા સંરક્ષણના નિયમ મુજબ: $\frac{1}{2} m v_{o}^{2} = \frac{1}{2} m v_{B}^{2} + mgL$.
$v_{o}^{2} = 5gL$ મૂકતા: $\frac{5}{2} mgL = \frac{1}{2} m v_{B}^{2} + mgL \implies \frac{1}{2} m v_{B}^{2} = \frac{3}{2} mgL \implies v_{B} = \sqrt{3gL}$.
$(iii)$ ગતિઊર્જાનો ગુણોત્તર: $\frac{K_{B}}{K_{C}} = \frac{\frac{1}{2} m v_{B}^{2}}{\frac{1}{2} m v_{C}^{2}} = \frac{3gL}{gL} = \frac{3}{1}$.
બિંદુ $C$ પર પહોંચ્યા પછી,જો દોરી ઢીલી થઈ જાય,તો ગોળો માત્ર ગુરુત્વાકર્ષણની અસર હેઠળ હોય છે. તે બિંદુ $C$ થી સમક્ષિતિજ વેગ $v_{C} = \sqrt{gL}$ સાથે પરવલયાકાર પ્રક્ષિપ્ત ગતિ કરશે.

Explore More

Similar Questions

$M$ દળ ધરાવતો એક નાનો સમઘન $4R$ ઊંચાઈએ બિંદુ $1$ પર સ્થિર સ્થિતિમાંથી શરૂ થાય છે,જ્યાં $R$ એ ટ્રેકના વર્તુળાકાર ભાગની ત્રિજ્યા છે. સમઘન ઘર્ષણરહિત ટ્રેક પર નીચે સરકે છે અને લૂપની આસપાસ ફરે છે. બિંદુ $2$ પર ટ્રેક દ્વારા સમઘન પર લાગતું બળ એ સમઘનના વજન $mg$ કરતા આશરે ......... ગણું છે.

Difficult
View Solution

$Q$ કુલંબ વિદ્યુતભાર ધરાવતો એક કણ,જે $R$ મીટર લંબાઈની અદ્રશ્ય દોરીના છેડે બાંધેલો છે,તે શિરોલંબ સમતલમાં ફરે છે. વર્તુળાકાર પથના કેન્દ્ર પર $Q$ કુલંબ મૂલ્યનો સ્થિર વિદ્યુતભાર છે. ગતિ કરતા વિદ્યુતભારનું દળ $M$ એવું છે કે $Mg = \frac{Q^2}{4 \pi \epsilon_0 R^2}$. જો કણના સૌથી ઉચ્ચ સ્થાને દોરીમાં તણાવ શૂન્ય થઈ જાય,તો સૌથી નીચલા બિંદુએ સમક્ષિતિજ વેગ કેટલો હશે?

$1 \ kg$ દળ ધરાવતા પથ્થરને એક હલકી દોરીના એક છેડે બાંધીને આકૃતિમાં દર્શાવ્યા મુજબ ઉર્ધ્વ વર્તુળમાં ફેરવવામાં આવે છે। જ્યારે દોરી સમક્ષિતિજ બને ત્યારે દોરીમાં તણાવ ......... $N$ હશે।

$L$ લંબાઈના સાદા લોલક સાથે $m$ દળનો ગોળો જોડાયેલ છે. જ્યારે ગોળો તેના સૌથી નીચલા સ્થાને હોય,ત્યારે તેને શિરોલંબ વર્તુળમાં ગતિ કરવા માટે જરૂરી લઘુત્તમ સમક્ષિતિજ ઝડપ આપવામાં આવે છે. જ્યારે દોરી સમક્ષિતિજ હોય,ત્યારે ગોળા પર લાગતું પરિણામી બળ કેટલું હશે?

$m \ kg$ દળનો એક પદાર્થ $r \ m$ લંબાઈની દોરીના છેડે ઉર્ધ્વ વર્તુળમાં ભ્રમણ કરે છે. વર્તુળના સૌથી ઉપરના અને સૌથી નીચેના બિંદુએ તેની ગતિઊર્જાનો તફાવત કેટલો હશે?

Vedclass Products

For Students

Vedclass Test Series

Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.

Start Free Trial
For Teachers

Exam Paper Generator

Generate Set A/B/C/D exam papers from 7.5L+ questions in 2 minutes. 3 chapters free.

Try Free
For Institutes

Online Exam Module

Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.

See Demo