(N/A)
મેક્રોન્યુટ્રિઅન્ટ્સ (ગુરુપોષકતત્વો): આ એવા આવશ્યક પોષકતત્વો છે જેની વનસ્પતિઓને તેમની વૃદ્ધિ અને વિકાસ માટે મોટી માત્રામાં જરૂર હોય છે.
માઈક્રોન્યુટ્રિઅન્ટ્સ (લઘુપોષકતત્વો): આ એવા આવશ્યક પોષકતત્વો છે જેની વનસ્પતિઓને ખૂબ જ ઓછી અથવા અલ્પ માત્રામાં જરૂર હોય છે.
$(b)$
$(i)$ વર્મીકમ્પોસ્ટનું નિર્માણ: તે અળસિયાની મદદથી વનસ્પતિ અને પ્રાણીઓના કચરાના વિઘટન દ્વારા બનાવવામાં આવે છે. અળસિયા કાર્બનિક પદાર્થોનું વિઘટન કરે છે,જેના પરિણામે પોષકતત્વોથી ભરપૂર ખાતર તૈયાર થાય છે.
$(ii)$ લીલા ખાતરનું નિર્માણ: તે મુખ્ય પાક વાવતા પહેલા સણ (sunhemp) અથવા ગુવાર જેવા કઠોળ વર્ગના છોડ ઉગાડીને બનાવવામાં આવે છે. આ છોડને ખેડીને જમીનમાં દબાવી દેવામાં આવે છે. આ પ્રક્રિયા જમીનમાં નાઈટ્રોજન અને ફોસ્ફરસનું પ્રમાણ નોંધપાત્ર રીતે વધારે છે,જેનાથી જમીનની ફળદ્રુપતામાં સુધારો થાય છે.