વાન-દ-ગ્રાફ જનરેટરની રચના આકૃતિ દોરીને સમજાવો અને તેના ઉપયોગો વર્ણવો.

(N/A) રચના: વાન-દ-ગ્રાફ જનરેટરમાં એક મોટી ગોળાકાર સુવાહક કવચ હોય છે જે અવાહક સ્તંભ પર ટેકવેલી હોય છે. રબર અથવા રેશમ જેવા અવાહક પદાર્થનો બનેલો એક લાંબો,સાંકડો અને અંતવિહીન પટ્ટો બે ગરગડી પર વીંટાયેલો હોય છે.
આકૃતિમાં દર્શાવ્યા મુજબ,એક ગરગડી જમીનના સ્તર પર અને બીજી કવચના કેન્દ્રમાં હોય છે. નીચેની ગરગડીને ફેરવતી મોટર દ્વારા પટ્ટાને સતત ગતિમાં રાખવામાં આવે છે.
જમીનના સ્તરે રહેલો ધાતુનો બ્રશ પટ્ટા પર ધન વિદ્યુતભારનો છંટકાવ કરે છે,જે પટ્ટા દ્વારા ઉપર લઈ જવામાં આવે છે.
ઉપર પહોંચેલો ધન વિદ્યુતભાર કવચની અંદરની બાજુએ જોડાયેલા બીજા ધાતુના બ્રશ પર સ્થાનાંતરિત થાય છે.
પરિણામે,ધન વિદ્યુતભાર કવચની બહારની સપાટી પર સમાન રીતે ફેલાઈ જાય છે,જે ઉચ્ચ સ્થિતિમાન ઉત્પન્ન કરે છે.
આ રીતે,જમીનની સાપેક્ષે $6$ થી $8$ મિલિયન વોલ્ટનો સ્થિતિમાનનો તફાવત ઉત્પન્ન કરી શકાય છે.
ઉપયોગો: તેનો ઉપયોગ પ્રોટોન,ડ્યુટેરોન અને આલ્ફા કણો જેવા વિદ્યુતભારિત કણોને ખૂબ જ ઉચ્ચ ઉર્જા સુધી પ્રવેગિત કરવા માટે થાય છે,જેનો ઉપયોગ પરમાણુના કેન્દ્રના બંધારણનો અભ્યાસ કરવા માટે થાય છે.