અનુકૂલિત પ્રસરણ (Adaptive Radiation) એટલે શું? તેના પ્રકારો વર્ણવો.

(N/A) ડાર્વિન પોતાની યાત્રા દરમિયાન ગેલાપેગોસ ટાપુ ઉપર ગયા હતા. ત્યાં તેમણે સજીવોમાં એક આશ્ચર્યચકિત કરતી વિવિધતા જોઈ. ખાસ કરીને નાનું કાળું પક્ષી કે જે પાછળથી ડાર્વિન ફિન્ચ (Darwin's Finches) તરીકે ઓળખાયું,તેણે તેમને ખૂબ આશ્ચર્યચકિત કર્યા હતા.
તેમણે તે જ ટાપુ ઉપર ઘણી જાતની ફિન્ચ જોઈ. તેમણે અંદાજ મૂક્યો કે બધી જ જાતો ટાપુ ઉપર જ ઉદ્દવિકાસ પામી છે. મૂળભૂત ફિન્ચના બીજઆહારી લક્ષણોની સાથે-સાથે અન્ય સ્વરૂપો માટે પણ તેમની ચાંચ વિકસિત થઈ,જેણે તેમને કીટભક્ષી અને શાકાહારી ફિન્ચ બનાવી દીધી.
કોઈ આપેલ ભૌગોલિક વિસ્તારમાં એક બિંદુથી શરૂ કરીને અન્ય ભૌગોલિક વિસ્તારો (નિવાસસ્થાનો) સુધી વિવિધ જાતિઓના ઉદ્દવિકાસની પ્રક્રિયાને અનુકૂલિત પ્રસરણ (Adaptive Radiation) કહે છે.
અનુકૂલિત પ્રસરણના પ્રકારો:
$1$. અપસારી ઉદ્દવિકાસ (Divergent Evolution): જ્યારે સમાન પૂર્વજ ધરાવતી જાતિઓ અલગ-અલગ પર્યાવરણમાં અનુકૂલન સાધવા માટે વિવિધ સ્વરૂપોમાં વિકસે છે (દા.ત.,ડાર્વિન ફિન્ચ,ઓસ્ટ્રેલિયન માર્સુપિયલ્સ).
$2$. અભિસારી ઉદ્દવિકાસ (Convergent Evolution): જ્યારે નજીકનો સંબંધ ન ધરાવતી વિવિધ જાતિઓ સમાન પર્યાવરણ કે નિવસનતંત્રમાં અનુકૂલન સાધવાને પરિણામે સમાન લક્ષણો વિકસાવે છે (દા.ત.,ઓસ્ટ્રેલિયન માર્સુપિયલ્સ અને જરાયુજ સસ્તનો).