$(a)$ જ્યારે કોઈ અણુ (અથવા સ્થિતિસ્થાપક દડો) એક વિશાળ દીવાલ સાથે અથડાય છે,ત્યારે તે સમાન ઝડપે પાછો ફરે છે. જ્યારે દડો મજબૂત રીતે પકડેલા વિશાળ બેટ સાથે અથડાય છે,ત્યારે પણ આવું જ થાય છે. જો કે,જ્યારે બેટ દડા તરફ ગતિ કરતું હોય,ત્યારે દડો અલગ ઝડપે પાછો ફરે છે. શું દડો ઝડપથી ગતિ કરે છે કે ધીમેથી?
$(b)$ જ્યારે પિસ્ટનને અંદર ધકેલીને સિલિન્ડરમાં રહેલા વાયુને દબાવવામાં આવે છે,ત્યારે તેનું તાપમાન વધે છે. $(a)$ નો ઉપયોગ કરીને ગતિવાદના સંદર્ભમાં આની સમજૂતી આપો.
$(c)$ જ્યારે દબાયેલો વાયુ પિસ્ટનને બહાર ધકેલે છે અને વિસ્તરણ પામે છે ત્યારે શું થાય છે? તમે શું અવલોકન કરશો?
$(d)$ સચિન તેંડુલકર રમતી વખતે ભારે ક્રિકેટ બેટનો ઉપયોગ કરતા હતા. શું તે તેમને કોઈ રીતે મદદરૂપ હતું?

Vedclass pdf generator app on play store
Vedclass iOS app on app store
(A) ધારો કે બેટની પાછળ રહેલા વિકેટની સાપેક્ષમાં દડાની ઝડપ $u$ છે. જો બેટ વિકેટની સાપેક્ષમાં $V$ ઝડપથી દડા તરફ ગતિ કરતું હોય,તો બેટની સાપેક્ષમાં દડાની સાપેક્ષ ઝડપ $V+u$ થાય છે. જ્યારે દડો (વિશાળ બેટ સાથે અથડાયા પછી) પાછો ફરે છે,ત્યારે બેટની સાપેક્ષમાં તેની ઝડપ $V+u$ હોય છે. તેથી,વિકેટની સાપેક્ષમાં પાછા ફરતા દડાની ઝડપ $V+(V+u) = 2V+u$ થાય છે. આમ,બેટ સાથેની અથડામણ પછી દડો વધુ ઝડપથી ગતિ કરે છે.
$(b)$ જ્યારે પિસ્ટનને સિલિન્ડરમાં ધકેલવામાં આવે છે,ત્યારે વાયુના અણુઓ ગતિશીલ પિસ્ટન સાથે અથડાય છે. દડો ગતિશીલ બેટ સાથે અથડાય છે તે જ રીતે,અણુઓ વધુ ઝડપે પાછા ફરે છે. અણુઓની સરેરાશ ગતિ ઊર્જા વધતી હોવાથી,વાયુનું તાપમાન વધે છે.
$(c)$ જ્યારે વાયુ પિસ્ટનને બહાર ધકેલીને વિસ્તરણ પામે છે,ત્યારે અણુઓ દૂર જઈ રહેલા પિસ્ટન સાથે અથડાય છે. અણુઓ ઓછી ઝડપે પાછા ફરે છે,જેના પરિણામે વાયુના અણુઓની સરેરાશ ગતિ ઊર્જામાં ઘટાડો થાય છે. પરિણામે,વાયુનું તાપમાન ઘટે છે.
$(d)$ હા,ભારે બેટનો ઉપયોગ કરવો ફાયદાકારક છે. બેટ વિશાળ હોવાથી,દડા સાથેની અથડામણ દરમિયાન તે તેની ઝડપ ગુમાવતું નથી. દડો વધુ ઝડપ $(2V+u)$ સાથે પાછો ફરે છે,જે બેટ્સમેનને દડાને દૂર સુધી ફટકારવામાં મદદ કરે છે.

Explore More

Similar Questions

$1 \ m^{3}$ ના એક બોક્સમાં $300 \ K$ તાપમાને $1.5 \ atm$ દબાણે નાઈટ્રોજન વાયુ ભરેલો છે. બોક્સમાં $0.010 \ mm^{2}$ ક્ષેત્રફળનું એક છિદ્ર છે. જો બહારનું દબાણ $1 \ atm$ હોય,તો દબાણ $0.10 \ atm$ જેટલું ઘટવા માટે કેટલો સમય લાગશે?

Difficult
View Solution

$N$ અણુઓ,દરેકનું દળ $m$ હોય તેવો વાયુ $A$ અને $2N$ અણુઓ,દરેકનું દળ $2m$ હોય તેવો વાયુ $B$ એક જ પાત્રમાં તાપમાન $T$ પર રાખેલા છે. વાયુ $B$ ના અણુઓના વેગનો સરેરાશ વર્ગ $v^2$ છે અને વાયુ $A$ ના અણુઓના વેગના $x$ ઘટકનો સરેરાશ વર્ગ $w^2$ છે. ગુણોત્તર $\frac{w^2}{v^2}$ શોધો.

Difficult
View Solution

$1 \; kg$ દ્વિ-પરમાણ્વીય વાયુ $8 \times 10^4 \; N/m^2$ ના દબાણે છે. વાયુની ઘનતા $4 \; kg/m^3$ છે. તો તેની ઉષ્મીય ગતિને કારણે વાયુની ઉર્જા ($\times 10^4 \; J$ માં) કેટલી હશે?

આ પ્રશ્નમાં વિધાન-$1$ અને વિધાન-$2$ આપેલા છે. વિધાનો પછી આપેલા ચાર વિકલ્પોમાંથી,જે બે વિધાનોનું શ્રેષ્ઠ વર્ણન કરે છે તે પસંદ કરો.
વિધાન-$1$: આદર્શ વાયુની આંતરિક ઉર્જા સંપૂર્ણપણે ગતિજ હોય છે અને તે માત્ર વાયુના નિરપેક્ષ તાપમાન પર આધાર રાખે છે,તેના દબાણ કે કદ પર નહીં.
વિધાન-$2$: એક આદર્શ વાયુને અચળ દબાણે અને ત્યારબાદ અચળ કદે ગરમ કરવામાં આવે છે. સમાન ઉષ્માના જથ્થા માટે,અચળ દબાણે વાયુના તાપમાનમાં થતો વધારો અચળ કદ કરતા ઓછો હોય છે.

એર-ટાઈટ પાત્રમાં રહેલા હવાના અણુઓ માટે નીચેના વિધાનો ધ્યાનમાં લો:
$(I)$ અણુઓની સરેરાશ ઝડપ એ રૂટ મીન સ્ક્વેર (rms) ઝડપ કરતા વધારે છે.
$(II)$ અણુઓનો સરેરાશ મુક્ત પથ (mean free path) એ અણુઓ વચ્ચેના સરેરાશ અંતર કરતા વધારે છે.
$(III)$ અણુઓનો સરેરાશ મુક્ત પથ તાપમાન સાથે વધે છે.
$(IV)$ નાઈટ્રોજનની rms ઝડપ ઓક્સિજનના અણુ કરતા ઓછી છે.
ઉપરનામાંથી કયા વિધાનો સાચા છે?

Vedclass Products

For Students

Vedclass Test Series

Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.

Start Free Trial
For Teachers

Exam Paper Generator

Generate Set A/B/C/D exam papers from 7.5L+ questions in 2 minutes. 3 chapters free.

Try Free
For Institutes

Online Exam Module

Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.

See Demo