Mix Example - NATURAL RESOURCES Questions in Gujarati

(N/A) ઉપરના પડની માટીનું ધોવાણ નીચેના ઉપાયો અપનાવીને અટકાવી શકાય છે:
$(i)$ સઘન ખેતી (Intensive cropping): આ પદ્ધતિમાં ખેતરને ખાલી રાખવામાં આવતું નથી અને સતત પાક લેવામાં આવે છે,જેનાથી જમીનનું આવરણ જળવાઈ રહે છે.
$(ii)$ સીડીદાર ખેતી (Terrace farming): આ પદ્ધતિ પહાડી વિસ્તારોમાં કરવામાં આવે છે,જેમાં સીડીના આકારના નાના ખેતરો બનાવીને પાક ઉગાડવામાં આવે છે,જે માટીના ધોવાણને ઘટાડે છે.
$(iii)$ વનીકરણ અને ઘાસનું વાવેતર: પડતર જમીન પર ઘાસ ઉગાડવાથી અથવા વૃક્ષો વાવવાથી માટીનું ધોવાણ અટકે છે.
$(iv)$ યોગ્ય જલનિકાલ વ્યવસ્થા: ખેતરની આસપાસ યોગ્ય ડ્રેનેજ નહેરો બનાવવાથી વધારાના વરસાદી પાણીનો નિકાલ નિયંત્રિત રીતે થાય છે,જેથી માટીનું ધોવાણ અટકાવી શકાય છે.

(N/A) સૂર્ય: સૂર્ય દિવસ દરમિયાન ખડકોને ગરમ કરે છે, જેના કારણે તે વિસ્તરે છે, અને રાત્રે તે ઠંડા પડીને સંકોચાય છે। આ સતત વિસ્તરણ અને સંકોચનને કારણે ખડકોમાં તિરાડો પડે છે અને અંતે ખડકો નાના ટુકડાઓમાં વિભાજિત થાય છે.
પવન: તેજ પવન ખડકો સાથે ઘસાઈને અને ખડકોના કણોને એક જગ્યાએથી બીજી જગ્યાએ લઈ જઈને ધોવાણ (erosion) કરે છે। આ ઘર્ષણની પ્રક્રિયા મોટા ખડકોને નાના કણોમાં તોડે છે, જે અંતે જમીન (મૃદા) બનાવવામાં મદદ કરે છે।

(B) આધુનિક ખેતી પદ્ધતિઓ ઘણીવાર ખાતરો અને જંતુનાશકોના વધુ પડતા ઉપયોગ પર આધારિત છે.
આ રસાયણોનો ઉપયોગ પાક ઉત્પાદન વધારવા અને જીવાતો તથા નીંદણના નિયંત્રણ માટે થાય છે. જો કે,તેની જમીન અને ઇકોસિસ્ટમ પર ઘણી હાનિકારક અસરો થાય છે:
$(i)$ ખાતરો અને જંતુનાશકોનો વધુ પડતો ઉપયોગ જમીનના કુદરતી રાસાયણિક સંતુલનને બદલી નાખે છે,જેનાથી તે કાં તો વધુ એસિડિક અથવા વધુ આલ્કલાઇન બની જાય છે,જે તેની એકંદર ફળદ્રુપતા ઘટાડે છે.
$(ii)$ આમાંથી ઘણા રસાયણો જૈવ-અવિઘટનીય (non-biodegradable) હોય છે. તેઓ જમીનમાં એકઠા થાય છે અને આહાર શૃંખલામાં પ્રવેશે છે,જે બાયોમેગ્નિફિકેશન તરફ દોરી જાય છે અને પ્રાણીઓ તથા મનુષ્યોના સ્વાસ્થ્યને પ્રતિકૂળ અસર કરે છે.
$(iii)$ આ રસાયણોનો લાંબા ગાળાનો ઉપયોગ જમીનના ફાયદાકારક સૂક્ષ્મજીવો અને સજીવોની વિવિધતાનો નાશ કરે છે જે જમીનનું સ્વાસ્થ્ય જાળવવા માટે જરૂરી છે,જેનાથી અંતે પાકની ઉપજ ઘટે છે.

(N/A) - પાણી ઘણા બધા પદાર્થોને ઓગાળવાની ક્ષમતા ધરાવે છે.
- પાણી દ્રાવ્ય ખનિજો ધરાવતા ખડકોમાંથી વહે છે.
- આમાંના કેટલાક ખનિજો પાણીમાં ઓગળી જાય છે.
- પરિણામે,નદીઓ જમીન પરથી ઘણા પોષક તત્વોને સમુદ્ર સુધી લઈ જાય છે.
- આ ખનિજો દરિયાઈ સજીવોના અસ્તિત્વ અને વૃદ્ધિ માટે આવશ્યક છે.
$(b)$ - જીવાવરણમાં જૈવિક (સજીવ) અને અજૈવિક (નિર્જીવ) ઘટકો વચ્ચે સતત આંતરક્રિયા થતી રહે છે.
- આ આંતરક્રિયાઓમાં જીવાવરણના વિવિધ ઘટકો વચ્ચે દ્રવ્ય અને ઉર્જાનું સતત સ્થાનાંતરણ થાય છે.
- દ્રવ્ય અને ઉર્જાના પ્રવાહનું આ ચક્ર નિવસનતંત્રનું સંતુલન જાળવી રાખે છે,જે તેને ગતિશીલ છતાં સ્થિર તંત્ર બનાવે છે.

(N/A) ઓક્સિજનનો ઉપયોગ થતી હોય તેવી ત્રણ મુખ્ય પ્રક્રિયાઓ નીચે મુજબ છે:
$1$. દહન (Combustion): બળતણના સળગવા માટે ઓક્સિજન અનિવાર્ય છે.
$2$. શ્વસન (Respiration): સજીવો ગ્લુકોઝનું વિઘટન કરીને ઉર્જા મુક્ત કરવા માટે ઓક્સિજનનો ઉપયોગ કરે છે.
$3$. નાઈટ્રોજનના ઓક્સાઈડનું નિર્માણ (Formation of oxides of nitrogen): ઉચ્ચ તાપમાનની પ્રક્રિયાઓ દરમિયાન (જેમ કે વીજળીના કડાકા અથવા આંતરિક દહન એન્જિનમાં) ઓક્સિજન નાઈટ્રોજન સાથે પ્રતિક્રિયા કરીને નાઈટ્રોજનના ઓક્સાઈડ બનાવે છે.

(N/A) $(i)$ કેટલાક બેક્ટેરિયા મૂળભૂત ઓક્સિજન દ્વારા ઝેરી અસર પામે છે.
$(ii)$ બેક્ટેરિયા દ્વારા નાઈટ્રોજન સ્થાપનની પ્રક્રિયા,જેમ કે નાઈટ્રોજનેઝ ઉત્સેચક,ઓક્સિજનની હાજરીમાં અવરોધાય છે.

(N/A) કાર્બન ચક્ર પૃથ્વીના વાતાવરણમાં $CO_{2}$ નું પ્રમાણ જાળવી રાખવા માટે અત્યંત મહત્વનું છે. આ સંતુલન ગ્રીનહાઉસ અસર દ્વારા પૃથ્વીનું તાપમાન નિયંત્રિત કરવા માટે જરૂરી છે,જે પૃથ્વી પર જીવન ટકાવી રાખવા માટે અનુકૂળ વાતાવરણ પૂરું પાડે છે.

(N/A) $(i)$ વાતાવરણમાં,ઓક્સિજન $21 \%$ જેટલા પ્રમાણમાં મુક્ત સ્વરૂપે જોવા મળે છે.
$(ii)$ સંયુક્ત સ્વરૂપમાં,તે પૃથ્વીના પોપડામાં તેમજ હવામાં $CO_{2}$ તરીકે જોવા મળે છે.
$(iii)$ પૃથ્વીના પોપડામાં,તે મોટાભાગની ધાતુઓ અને સિલિકોનના ઓક્સાઇડ તરીકે,તેમજ કાર્બોનેટ,સલ્ફેટ,નાઇટ્રેટ અને અન્ય ખનિજો તરીકે જોવા મળે છે.
$(iv)$ તે કાર્બોહાઇડ્રેટ્સ,પ્રોટીન,ન્યુક્લિક એસિડ અને ચરબી (અથવા લિપિડ્સ) જેવા મોટાભાગના જૈવિક અણુઓનો આવશ્યક ઘટક પણ છે.

(N/A) જે ત્રણ રીતો દ્વારા $CO_{2}$ વાતાવરણમાં પાછો ફરે છે તે નીચે મુજબ છે:
$(i)$ મૃત કાર્બનિક પદાર્થોના વિઘટન દ્વારા.
$(ii)$ વનસ્પતિઓ અને પ્રાણીઓ બંને દ્વારા થતા શ્વસનની પ્રક્રિયાના અંતે.
$(iii)$ કોલસો,લાકડું,પેટ્રોલ અને કુદરતી ગેસ જેવા બળતણના દહનથી ઉત્પન્ન થતા વાયુરૂપ કચરા તરીકે.

(N/A) જમીનના ધોવાણના કારણો :
$(i)$ પવન: તેજ પવન ફળદ્રુપ જમીનના ઉપરના પડના કણોને ઉડાવીને લઈ જાય છે.
$(ii)$ વરસાદ: ભારે વરસાદ અસુરક્ષિત જમીનના ઉપરના પડને ધોઈ નાખે છે,ખાસ કરીને ઢાળવાળી જમીન પર.
$(iii)$ અયોગ્ય ખેતી: ખેતીની નબળી પદ્ધતિઓ,જેમ કે અયોગ્ય ખેડાણ અથવા લાંબા સમય સુધી ખેતરને પડતર રાખવાથી જમીન ધોવાણ માટે ખુલ્લી થઈ જાય છે.
$(iv)$ પૂર: નદીઓમાં વારંવાર આવતું પૂર નદીના કિનારાની નજીકના ખેતરોમાંથી ઉપરનું પડ દૂર કરે છે.
$(v)$ જંગલોનો નાશ (Deforestation): વૃક્ષો અને વનસ્પતિ દૂર કરવાથી જમીનને પકડી રાખવાની ક્ષમતા ઘટે છે,જેનાથી ધોવાણ વધે છે.

(N/A) $(i)$ નાઈટ્રોજન સ્થાપન કરતા બેક્ટેરિયા,$e.g.$,$Rhizobium$,$Azotobacter$.
$(ii)$ બેક્ટેરિયા જે જટિલ નાઈટ્રોજનયુક્ત કાર્બનિક સંયોજનો (પ્રોટીન) ને એમોનિયામાં રૂપાંતરિત કરે છે,$e.g.$,$Actinomyces$.
$(iii)$ નાઈટ્રીફાઈંગ બેક્ટેરિયા જે એમોનિયાને નાઈટ્રેટમાં રૂપાંતરિત કરે છે,$e.g.$,$Nitrosomonas$ અને $Nitrobacter$.
$(iv)$ ડીનાઈટ્રીફાઈંગ બેક્ટેરિયા,$e.g.$,$Pseudomonas$.

(B) ગ્રીનહાઉસ વાયુઓ એ પૃથ્વીના વાતાવરણમાં રહેલા વાયુઓ છે જે ગરમીને પકડી રાખે છે. તેઓ સૂર્યપ્રકાશને વાતાવરણમાંથી પસાર થવા દે છે પરંતુ સૂર્યપ્રકાશ દ્વારા લાવવામાં આવતી ગરમીને વાતાવરણમાંથી બહાર નીકળતી અટકાવે છે.
સામાન્ય ગ્રીનહાઉસ વાયુઓમાં કાર્બન ડાયોક્સાઇડ $(CO_{2})$,મિથેન $(CH_{4})$,નાઈટ્રસ ઓક્સાઈડ $(N_{2}O)$ અને પાણીની વરાળનો સમાવેશ થાય છે.
ઓક્સિજન $(O_{2})$ એ ગ્રીનહાઉસ વાયુ નથી કારણ કે તે પૃથ્વીની સપાટી પરથી ઉત્સર્જિત થતા ઇન્ફ્રારેડ કિરણોત્સર્ગને શોષતું નથી.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(C) ઘણા પ્રાણીઓ,ખાસ કરીને જેઓ અસમતાપી (ectothermic) હોય છે અથવા જેઓ પ્રજનનની વિશિષ્ટ પદ્ધતિઓ ધરાવે છે,તેઓ એવા ઈંડા મૂકે છે જે પર્યાવરણીય તાપમાનના ફેરફારો પ્રત્યે અત્યંત સંવેદનશીલ હોય છે. જો તાપમાન શ્રેષ્ઠ મર્યાદાથી વિચલિત થાય,તો ઈંડાની અંદરના ભ્રૂણનો વિકાસ ગંભીર રીતે અવરોધાઈ શકે છે અથવા અટકી શકે છે. તેવી જ રીતે,ડિંભ (ઘણા પ્રાણીઓની અપરિપક્વ અવસ્થા) ઘણીવાર નરમ શરીર ધરાવે છે અને તેમાં પુખ્ત પ્રાણીઓ જેવી જટિલ તાપમાન નિયમન પ્રણાલીઓનો અભાવ હોય છે,જે તેમને તાપમાનના ફેરફારો સામે અત્યંત સંવેદનશીલ બનાવે છે. તેથી,ઈંડા અને ડિંભ એ તાપમાનના ફેરફારો પ્રત્યે સૌથી વધુ સંવેદનશીલ અવસ્થાઓ છે.

(A) જમીનનું બંધારણ મુખ્યત્વે જમીનમાં રહેલા કણોના કદ દ્વારા નક્કી કરવામાં આવે છે.
જમીનના કણોને તેમના કદના આધારે રેતી,કાંપ અને માટીમાં વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.
આ કણોનું પ્રમાણ જમીનનો પોત અને બંધારણ નક્કી કરે છે,જે બદલામાં તેની પાણી સંગ્રહ કરવાની ક્ષમતા,હવાની અવરજવર અને પોષક તત્વોના પ્રમાણને અસર કરે છે.
તેથી,કણોનું કદ એ જમીનનું બંધારણ નક્કી કરતું મુખ્ય પરિબળ છે.

(A) જમીનનો પ્રકાર મુખ્યત્વે તેમાં રહેલા કણોના સરેરાશ કદ દ્વારા નક્કી કરવામાં આવે છે.
જમીનને તેમાં રહેલા વિવિધ કદના કણો (રેતી,કાંપ અને માટી) ના પ્રમાણના આધારે રેતાળ,ચીકણી અથવા ગોરાડુ જેવા પ્રકારોમાં વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.
ભેજ,હ્યુમસ અને સૂક્ષ્મ જીવો જમીનની ગુણવત્તા અને ફળદ્રુપતા માટે મહત્વપૂર્ણ ઘટકો છે,પરંતુ તે જમીનના મૂળભૂત 'પ્રકાર' ને વ્યાખ્યાયિત કરતા નથી.

(B) વનનાબૂદી એટલે મોટા પાયે જંગલોનો નાશ.
$1$. જૈવવિવિધતાનો નાશ: જંગલો લાખો પ્રજાતિઓનું નિવાસસ્થાન છે; તેમના વિનાશથી વનસ્પતિ અને પ્રાણીઓની પ્રજાતિઓ લુપ્ત થાય છે.
$2$. ગ્લોબલ વોર્મિંગ: વૃક્ષો પ્રકાશસંશ્લેષણ દ્વારા $CO_2$ શોષી લે છે. ઓછા વૃક્ષોનો અર્થ છે વાતાવરણમાં વધુ $CO_2$,જે ગ્રીનહાઉસ અસર વધારે છે અને ગ્લોબલ વોર્મિંગ તરફ દોરી જાય છે.
$3$. જમીનનું ધોવાણ: વૃક્ષોના મૂળ જમીનને જકડી રાખે છે. વૃક્ષો વિના,ઉપરની ફળદ્રુપ જમીન વરસાદ અથવા પવન દ્વારા સરળતાથી ધોવાઈ જાય છે.
આ તમામ પરિણામો વનનાબૂદીના સીધા પરિણામો હોવાથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(C) જમીનનું ધોવાણ એ એક એવી પ્રક્રિયા છે જેમાં જમીનનું ઉપરનું પડ પવન અને પાણી જેવા કુદરતી બળો દ્વારા દૂર થાય છે.
વનસ્પતિનું આવરણ,જેમ કે છોડ અને ઘાસ,એક રક્ષણાત્મક પડ તરીકે કાર્ય કરે છે જે મૂળ દ્વારા જમીનના કણોને એકસાથે બાંધી રાખે છે અને વરસાદ તથા પવનની અસરને ઘટાડે છે.
તેથી,જે જમીન પર વનસ્પતિનું આવરણ નથી (ખુલ્લી જમીન),તે ધોવાણ માટે અત્યંત સંવેદનશીલ હોય છે કારણ કે તેમાં મૂળ દ્વારા મળતું માળખાકીય સમર્થન અને પર્યાવરણીય બળો સામે રક્ષણાત્મક અવરોધનો અભાવ હોય છે.
આમ,વનસ્પતિ વિનાની ઉપરની જમીન ખૂબ જ ઝડપથી દૂર થાય છે.

(D) કોઈ ચોક્કસ વિસ્તારમાં જૈવવિવિધતા મુખ્યત્વે ઉપલા સ્તરની માટી (topsoil) ની ગુણવત્તા દ્વારા નક્કી કરવામાં આવે છે.
ઉપલા સ્તરની માટીમાં આવશ્યક પોષક તત્વો,કાર્બનિક પદાર્થો અને સૂક્ષ્મજીવો હોય છે જે વનસ્પતિના વિકાસમાં મદદ કરે છે.
માટીની ફળદ્રુપતા અને બંધારણ સીધી રીતે તે વિસ્તારમાં ઉગતી વનસ્પતિના પ્રકારોને અસર કરે છે,જે બદલામાં ત્યાં જોવા મળતા પ્રાણીઓના જીવન (પ્રાણીસૃષ્ટિ) ની વિવિધતા નક્કી કરે છે.
તેથી,ઉપલા સ્તરની માટીની ગુણવત્તા એ જૈવવિવિધતા જાળવી રાખવા માટેનું એક નિર્ણાયક પરિબળ છે.

(A) બધા જ સજીવો કાર્બનિક અણુઓથી બનેલા હોય છે જે જીવનનો રચનાત્મક અને કાર્યાત્મક આધાર બનાવે છે.
આ આવશ્યક જૈવ-અણુઓમાં પ્રોટીન,કાર્બોદિત,ચરબી (લિપિડ્સ),ન્યુક્લિક એસિડ ($DNA$ અને $RNA$) અને વિટામિન્સનો સમાવેશ થાય છે.
જોકે કાર્બન ડાયોક્સાઇડ,કાર્બોનેટ્સ અને હાઇડ્રોજન કાર્બોનેટ્સ કાર્બન ધરાવતા સંયોજનો છે,પરંતુ તેમને સામાન્ય રીતે અકાર્બનિક ગણવામાં આવે છે અને તે સજીવોના પાયાના ઘટકો નથી.
તેથી,બધા જ સજીવોમાં જોવા મળતા કાર્બનયુક્ત અણુઓનો સાચો સમૂહ પ્રોટીન,કાર્બોદિત,ચરબી,ન્યુક્લિક એસિડ અને વિટામિન્સ છે.

(B) કાર્બન પ્રકૃતિમાં બે મુખ્ય અવસ્થાઓમાં જોવા મળે છે: સંયુક્ત સ્વરૂપો અને મૂળભૂત (તત્વ) સ્વરૂપો.
સંયુક્ત સ્વરૂપોમાં,તે કાર્બન ડાયોક્સાઇડ,કાર્બોનેટ્સ અને હાઇડ્રોજન કાર્બોનેટ્સ તરીકે જોવા મળે છે.
મૂળભૂત સ્વરૂપોમાં,કાર્બન તેના અપરરૂપો તરીકે અસ્તિત્વ ધરાવે છે,જેમાં હીરો અને ગ્રેફાઇટનો સમાવેશ થાય છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(C) ઘણા પ્રાણીઓ જેવા કે પરવાળા,મૃદુકાય પ્રાણીઓ અને પૃષ્ઠવંશીઓના અંતઃકંકાલ અને બાહ્યકંકાલ મુખ્યત્વે કાર્બોનેટ ક્ષારો,ખાસ કરીને કેલ્શિયમ કાર્બોનેટ $(CaCO_3)$ ના બનેલા હોય છે.
આ ક્ષારો સજીવોને બંધારણીય આધાર અને રક્ષણ પૂરું પાડે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.

(D) નાઈટ્રોજન સ્થાપન એ એક પ્રક્રિયા છે જેના દ્વારા વાતાવરણીય નાઈટ્રોજન $(N_2)$ નું એમોનિયા અથવા નાઈટ્રેટ્સ અને નાઈટ્રાઈટ્સ જેવા નાઈટ્રોજનયુક્ત સંયોજનોમાં રૂપાંતર થાય છે.
આ પ્રક્રિયા મુખ્યત્વે નાઈટ્રોજન સ્થાપન કરતા બેક્ટેરિયા દ્વારા કરવામાં આવે છે,જેમ કે $Rhizobium$,જે કઠોળ વર્ગની વનસ્પતિઓની મૂળ ગંડિકાઓમાં અથવા જમીનમાં મુક્ત રીતે રહે છે.
આ બેક્ટેરિયામાં નાઈટ્રોજનેઝ ઉત્સેચક હોય છે,જે નિષ્ક્રિય વાતાવરણીય નાઈટ્રોજનને એવા સ્વરૂપમાં રૂપાંતરિત કરવામાં મદદ કરે છે જેને વનસ્પતિઓ ગ્રહણ કરી શકે છે.
તેથી,સાચી પદ્ધતિ જમીનમાં રહેલા નાઈટ્રોજન સ્થાપન કરતા બેક્ટેરિયાની જૈવિક પ્રક્રિયા છે.

(A) જલચક્ર એ પૃથ્વીની સપાટી પર,ઉપર અને નીચે પાણીની સતત ગતિ છે.
જલચક્રમાં સામેલ મુખ્ય પ્રક્રિયાઓ નીચે મુજબ છે:
$1$. બાષ્પીભવન: સૂર્યની ગરમીને કારણે પાણી પ્રવાહીમાંથી વાયુ (પાણીની વરાળ) માં રૂપાંતરિત થાય છે.
$2$. બાષ્પોત્સર્જન: વનસ્પતિઓ તેમના પાંદડા દ્વારા વાતાવરણમાં પાણીની વરાળ મુક્ત કરે છે.
$3$. વરસાદ (વરસાદ પડવો): પાણી વરસાદ,બરફ અથવા કરાના સ્વરૂપમાં પૃથ્વીની સપાટી પર પાછું આવે છે.
$4$. ઘનીભવન: પાણીની વરાળ ઠંડી પડે છે અને ફરીથી પ્રવાહી પાણીના ટીપાંમાં ફેરવાય છે,જે વાદળો બનાવે છે.
પ્રકાશસંશ્લેષણ એ વનસ્પતિઓ દ્વારા પાણી અને કાર્બન ડાયોક્સાઇડનો ઉપયોગ કરીને પ્રકાશ ઉર્જાને રાસાયણિક ઉર્જા (ગ્લુકોઝ) માં રૂપાંતરિત કરવાની જૈવિક પ્રક્રિયા છે. જોકે આ પ્રક્રિયામાં પાણીનો વપરાશ થાય છે,પરંતુ તે વૈશ્વિક જલચક્રનો તબક્કો નથી.

(B) જળ પ્રદૂષણ એટલે જળાશયો (જેમ કે તળાવો, નદીઓ, મહાસાગરો અને ભૂગર્ભ જળ) માં થતું પ્રદૂષણ, જે સામાન્ય રીતે માનવીય પ્રવૃત્તિઓના પરિણામે થાય છે.
$1$. ઝેરી રસાયણો, ગટરનું પાણી અથવા ઔદ્યોગિક કચરા જેવા અનિચ્છનીય પદાર્થોનો ઉમેરો પાણીને ઉપયોગ માટે અયોગ્ય બનાવે છે.
$2$. ઇચ્છનીય પદાર્થો (જેમ કે ઓગળેલ ઓક્સિજન) દૂર કરવાથી જલીય ઇકોસિસ્ટમ ખોરવાય છે.
$3$. તાપમાનમાં ફેરફાર (થર્મલ પ્રદૂષણ) જલીય સજીવોના ચયાપચયના દર અને અસ્તિત્વને અસર કરે છે.
$4$. દબાણમાં ફેરફાર એ ઊંડાઈ સાથે સંબંધિત ભૌતિક ગુણધર્મ છે અને તે જળ પ્રદૂષણ ગણાતું નથી.

(C) જમીનનું ધોવાણ એટલે પવન અને પાણી જેવા કુદરતી બળો દ્વારા જમીનના ઉપરના પડનું દૂર થવું.
જંગલો ઉછેરવા (વનીકરણ) એ જમીનનું ધોવાણ અટકાવવા માટેની એક અસરકારક પદ્ધતિ છે,કારણ કે વૃક્ષોના મૂળ જમીનના કણોને એકસાથે જકડી રાખે છે,જેનાથી તે ધોવાઈ કે ઉડી જતા નથી.
વનનાબૂદી અને વધુ પડતું ચરાણ વનસ્પતિના રક્ષણાત્મક આવરણને દૂર કરે છે,જેનાથી જમીન ધોવાણ માટે વધુ સંવેદનશીલ બને છે.
ખાતરનો વધુ પડતો ઉપયોગ જમીનની ગુણવત્તા ઘટાડી શકે છે,પરંતુ તે ભૌતિક ધોવાણને સીધી રીતે અટકાવતું નથી.

(D) જ્યારે વનસ્પતિના આવરણ વગરની જમીન પર વરસાદ પડે છે,ત્યારે જમીનના કણોને પકડી રાખવા માટે કોઈ મૂળ હોતા નથી.
પરિણામે,વરસાદના ટીપાંના બળ અને પાણીના પ્રવાહને કારણે જમીનનું ઉપરનું પડ,જે પોષક તત્વોથી ભરપૂર હોય છે,તે ધોવાઈ જાય છે.
આ પ્રક્રિયાને જમીનનું ધોવાણ કહેવામાં આવે છે,જેના કારણે ફળદ્રુપ જમીનનું નુકસાન થાય છે.

(A) નાઇટ્રોજનનું સ્થાપન કરતા બેક્ટેરિયા,જેમ કે $Rhizobium$ અને $Azotobacter$,માં નાઇટ્રોજનેઝ નામનો ઉત્સેચક હોય છે જે વાતાવરણીય નાઇટ્રોજનને એમોનિયામાં રૂપાંતરિત કરવા માટે જવાબદાર છે. આ ઉત્સેચક ઓક્સિજન પ્રત્યે અત્યંત સંવેદનશીલ છે અને ઓક્સિજનની હાજરીમાં તે કાયમી ધોરણે નિષ્ક્રિય થઈ જાય છે. તેથી,આ બેક્ટેરિયાને અસરકારક રીતે કાર્ય કરવા માટે અજારક (ઓક્સિજન મુક્ત) વાતાવરણની જરૂર હોય છે. આનાથી વિપરીત,ફર્ન,કારા (એક પ્રકારની લીલ) અને આંબાના વૃક્ષો જારક સજીવો છે જેમને કોષીય શ્વસન માટે ઓક્સિજનની જરૂર હોય છે.

(B) પૃથ્વીનું વાતાવરણ મુખ્યત્વે સૌર વિકિરણ અને પાર્થિવ વિકિરણની પ્રક્રિયા દ્વારા ગરમ થાય છે.
$1$. સૂર્ય ટૂંકા તરંગો ધરાવતા વિકિરણો ઉત્સર્જિત કરે છે જે વાતાવરણમાંથી પસાર થઈને પૃથ્વીની સપાટી સુધી પહોંચે છે.
$2$. પૃથ્વીની સપાટી (જમીન અને જળાશયો) આ ઉર્જાનું શોષણ કરે છે અને ગરમ થાય છે.
$3$. ત્યારબાદ ગરમ થયેલી સપાટી આ ઉર્જાને લાંબા તરંગો ધરાવતા ઇન્ફ્રારેડ વિકિરણોના સ્વરૂપમાં વાતાવરણમાં પાછી ફેંકે છે (પુનઃ-ઉત્સર્જન).
$4$. વાતાવરણમાં રહેલા ગ્રીનહાઉસ વાયુઓ આ પુનઃ-ઉત્સર્જિત ગરમીને પકડી રાખે છે,જેનાથી વાતાવરણ ગરમ થાય છે.
તેથી,વાતાવરણ મુખ્યત્વે જમીન અને પાણી દ્વારા પુનઃ-ઉત્સર્જિત ઉર્જાથી ગરમ થાય છે.

(C) વાતાવરણ પૃથ્વી માટે એક ધાબળા જેવું કામ કરે છે. તે ગ્રીનહાઉસ અસર દ્વારા દિવસ દરમિયાન ગરમીને જકડી રાખે છે અને તેને રાત્રે અવકાશમાં ઝડપથી બહાર નીકળતા અટકાવે છે.
જો વાતાવરણ ન હોત,તો પૃથ્વીને દિવસ દરમિયાન તીવ્ર સૌર કિરણોત્સર્ગ પ્રાપ્ત થાત,જેના કારણે તાપમાનમાં નોંધપાત્ર વધારો થાત.
તેનાથી વિપરીત,રાત્રે,બધી ગરમી અવકાશમાં પાછી ફેલાઈ જાત,જેના કારણે તાપમાનમાં ભારે ઘટાડો થાત.
તેથી,તાપમાન દિવસ દરમિયાન વધશે અને રાત્રે ઘટશે.

(D) જમીનનું નિર્માણ લાંબા સમયગાળા દરમિયાન ખડકોના ઘસારણ (weathering) ની પ્રક્રિયા દ્વારા થાય છે.
આ પ્રક્રિયા દરમિયાન,મોટા ખડકો ભૌતિક,રાસાયણિક અને જૈવિક પરિબળો દ્વારા નાના કણોમાં વિભાજિત થાય છે.
ખનિજો એ ખડકોના આંતરિક ઘટકો હોવાથી,પિતૃ ખડક (parent rock) જમીનમાં જોવા મળતા ખનિજોનો પ્રાથમિક અને મુખ્ય સ્ત્રોત છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.

(A) પૃથ્વીને ઘણીવાર 'વાદળી ગ્રહ' (Blue Planet) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે કારણ કે તેની સપાટીનો મોટો ભાગ પાણીથી ઘેરાયેલો છે.
વૈજ્ઞાનિક અંદાજો મુજબ,પૃથ્વીની સપાટીનો આશરે $71 \%$ થી $75 \%$ ભાગ મહાસાગરો,સમુદ્રો અને અન્ય જળાશયો દ્વારા આવરી લેવામાં આવ્યો છે.
આપેલા વિકલ્પોમાંથી,$75 \%$ એ પૃથ્વીની સપાટી પરના પાણીના આવરણનું સૌથી સચોટ નિરૂપણ છે.

(B) ઉપલા સ્તરની જમીન (Topsoil) એ જમીનનું સૌથી ઉપરનું પડ છે.
તે સેન્દ્રિય પદાર્થો (Humus) થી સમૃદ્ધ હોય છે,જે મૃત વનસ્પતિઓ અને પ્રાણીઓના વિઘટન દ્વારા બને છે.
તેમાં વિવિધ સજીવો (જેમ કે બેક્ટેરિયા,ફૂગ,અળસિયા અને કીટકો) અને જમીનના કણો (રેતી,કાંપ અને માટી) પણ હોય છે.
તેથી,ઉપલા સ્તરની જમીન એ સેન્દ્રિય પદાર્થો,સજીવો અને જમીનના કણોનું મિશ્રણ છે.

(D) કાર્બન ચક્ર જીવાવરણમાં કાર્બનની ગતિનું વર્ણન કરે છે।
$1$. વનસ્પતિઓ પ્રકાશસંશ્લેષણ દ્વારા વાતાવરણમાંથી $CO_{2}$ લે છે અને કાર્બનિક કાર્બન (ગ્લુકોઝ) બનાવે છે।
$2$. પ્રાણીઓ આ વનસ્પતિઓનો ખોરાક તરીકે ઉપયોગ કરે છે, જેનાથી કાર્બનિક કાર્બન તેમના શરીરમાં પ્રવેશે છે।
$3$. જ્યારે પ્રાણીઓ મૃત્યુ પામે છે, ત્યારે વિઘટકો આ કાર્બનિક પદાર્થોનું વિઘટન કરે છે।
$4$. વિઘટન અને શ્વસન દરમિયાન, કાર્બન $CO_{2}$ તરીકે ફરીથી વાતાવરણમાં મુક્ત થાય છે, જેનો ઉપયોગ ફરીથી વનસ્પતિઓ કરી શકે છે।
તેથી, $\text{Organic carbon in animals} \rightarrow \text{decomposers} \rightarrow CO_{2} \text{ in atmosphere} \rightarrow \text{organic carbon in plants}$ એ સાચો ક્રમ છે।

(D) બેક્ટેરિયા દ્વારા જૈવિક નાઈટ્રોજન સ્થાપનની પ્રક્રિયા નાઈટ્રોજનેઝ ઉત્સેચક દ્વારા કરવામાં આવે છે.
આ ઉત્સેચક ઓક્સિજન પ્રત્યે અત્યંત સંવેદનશીલ હોય છે અને તેની હાજરીમાં તે નિષ્ક્રિય થઈ જાય છે.
તેથી,રાઈઝોબિયમ જેવા નાઈટ્રોજન સ્થાપન કરતા બેક્ટેરિયાને અસરકારક રીતે કાર્ય કરવા માટે અજારક (ઓક્સિજન મુક્ત) વાતાવરણની જરૂર હોય છે.
કઠોળ વર્ગની વનસ્પતિઓના મૂળની ગાંઠોમાં,આ વાતાવરણ લેગહિમોગ્લોબિન પ્રોટીન દ્વારા જાળવવામાં આવે છે,જે ઓક્સિજનને શોષી લેવાનું કાર્ય કરે છે.

(A) વરસાદની પેટર્ન મુખ્યત્વે પ્રવર્તમાન પવનની દિશા અને વિસ્તારમાં આવેલા જળાશયો પર આધાર રાખે છે.
મહાસાગરો,સરોવરો અને નદીઓ જેવા જળાશયો બાષ્પીભવન દ્વારા વાદળ નિર્માણ માટે જરૂરી ભેજ પૂરો પાડે છે.
જ્યારે ભેજવાળી હવા જમીન પરથી પસાર થાય છે,ત્યારે તે ઠંડી પડે છે અને ઘનીભવન પામીને વરસાદ સ્વરૂપે વરસે છે.
તેથી,જળાશયોની હાજરી અને સંખ્યા કોઈ ચોક્કસ પ્રદેશમાં વરસાદના પ્રમાણ અને આવર્તનને નોંધપાત્ર રીતે અસર કરે છે.

(B) ખાતર અને જંતુનાશકોના વધુ પડતા ઉપયોગની પર્યાવરણ અને ખેતી પર ઘણી નકારાત્મક અસરો થાય છે.
$1$. તેઓ જમીનના રાસાયણિક બંધારણમાં ફેરફાર કરીને જમીનની ફળદ્રુપતાનો નાશ કરે છે.
$2$. તેઓ જમીનમાં રહેલા ઉપયોગી સૂક્ષ્મજીવો અને ઘટકોને પ્રતિકૂળ અસર કરે છે,જે જમીનનું સ્વાસ્થ્ય જાળવવા માટે જરૂરી છે.
$3$. સમય જતાં,આ રસાયણોનો વધુ પડતો ઉપયોગ જમીનના અધઃપતનને દોરી જાય છે,જેનાથી અંતે ખેતરો બંજર બની જાય છે.
$4$. તેથી,એવું કહેવું કે તેઓ 'પર્યાવરણને અનુકૂળ' (eco-friendly) છે તે ખોટું છે,કારણ કે તેઓ પ્રદૂષણ ફેલાવે છે અને ઇકોસિસ્ટમને નુકસાન પહોંચાડે છે.

(C) બંજર ખડકો પર નિવસનતંત્રના ક્રમિક વિકાસ (ecological succession) ની પ્રક્રિયા અગ્રગામી જાતિઓ તરીકે લાઈકેન (Lichens) ના વસાહતીકરણથી શરૂ થાય છે.
લાઈકેન એસિડનો સ્ત્રાવ કરે છે જે ખડકોના ધોવાણમાં મદદ કરે છે,જેનાથી જમીનનું પાતળું પડ બને છે.
એકવાર જમીનનું પાતળું પડ બની જાય પછી,વાતાવરણ બ્રાયોફાઇટ્સ,ખાસ કરીને મોસ (Moss) ની વૃદ્ધિ માટે અનુકૂળ બને છે.
મોસ જમીન નિર્માણ અને ભેજ જાળવી રાખવામાં વધુ ફાળો આપે છે,જે અંતે ફર્ન અને ઉચ્ચ વનસ્પતિઓ જેવી મોટી વનસ્પતિઓ માટે માર્ગ મોકળો કરે છે.

(D) જલીય સજીવો તાપમાનની ચોક્કસ મર્યાદામાં અનુકૂલિત હોય છે.
પાણીના તાપમાનમાં થતા નોંધપાત્ર ફેરફારો આ સજીવોની જૈવિક પ્રક્રિયાઓને ખોરવી શકે છે.
ખાસ કરીને,તાપમાનમાં થતા ફેરફારો જલીય પ્રાણીઓના પ્રજનન ચક્રને ગંભીર રીતે અસર કરે છે,કારણ કે ઘણી પ્રજાતિઓ પ્રજનન શરૂ કરવા માટે તાપમાનના ચોક્કસ સંકેતો પર આધાર રાખે છે.
જોકે પોષક તત્વોની ઉપલબ્ધતા અને પાચન જેવી અન્ય બાબતો પર પરોક્ષ અસર થઈ શકે છે,પરંતુ જલીય નિવસનતંત્રમાં તાપમાનના ફેરફારની સૌથી સીધી અને ગંભીર અસર પ્રાણીઓના પ્રજનન પર થાય છે.

(A) જીવાવરણ જૈવિક (સજીવ) અને અજૈવિક (નિર્જીવ) એમ બંને ઘટકોનું બનેલું છે.
જૈવિક ઘટકોમાં તમામ સજીવોનો સમાવેશ થાય છે જેમ કે ઉત્પાદકો (વનસ્પતિઓ),ઉપભોક્તાઓ (પ્રાણીઓ) અને વિઘટકો (બેક્ટેરિયા અને ફૂગ).
અજૈવિક ઘટકોમાં હવા,પાણી,જમીન,સૂર્યપ્રકાશ અને તાપમાન જેવા નિર્જીવ પરિબળોનો સમાવેશ થાય છે.
હવા એ નિર્જીવ પરિબળ હોવાથી,તે અજૈવિક ઘટક છે,જૈવિક ઘટક નથી.

(B) કાર્બન ડાયોક્સાઇડ $(CO_2)$ એ ગ્રીનહાઉસ વાયુ છે. તેના સાંદ્રતામાં વધારો થવાથી વધુ ગરમી જળવાઈ રહે છે,જેના પરિણામે ગ્લોબલ વોર્મિંગ થાય છે ($A$ અને $C$).
$CO_2$ એ પ્રકાશસંશ્લેષણ માટેનો કાચો માલ છે,તેથી તેની સાંદ્રતામાં વધારો ઘણી વનસ્પતિઓમાં પ્રકાશસંશ્લેષણનો દર વધારી શકે છે $(D)$.
જો કે,$CO_2$ માં વધારો થવાથી રણની વનસ્પતિઓની વિપુલતામાં સીધો વધારો થતો નથી. રણની વનસ્પતિઓ શુષ્ક પરિસ્થિતિઓ માટે અનુકૂલિત હોય છે અને તેમનું વિતરણ મુખ્યત્વે પાણીની ઉપલબ્ધતા દ્વારા મર્યાદિત હોય છે,વાતાવરણમાં $CO_2$ ની સાંદ્રતા દ્વારા નહીં. તેથી,વિકલ્પ $B$ સાચો જવાબ છે.

(C) ઓક્સિજન $(O_2)$ એ જારક સજીવોના શ્વસન માટે આવશ્યક છે,જે તેમના અસ્તિત્વ માટે જરૂરી છે.
ઓઝોન $(O_3)$ એ જમીનના સ્તરે અત્યંત પ્રતિક્રિયાશીલ અને ઝેરી વાયુ છે.
જો પર્યાવરણમાં રહેલો તમામ ઓક્સિજન ઓઝોનમાં રૂપાંતરિત થઈ જાય,તો બે મુખ્ય પરિણામો આવશે:
$1$. કોષીય શ્વસન માટે જરૂરી ઓક્સિજનના અભાવે જીવંત સજીવો મૃત્યુ પામશે.
$2$. ઓઝોન પોતે જ વધુ સાંદ્રતામાં હાજર હોય ત્યારે જીવંત પેશી પેશીઓ માટે ઝેરી હોય છે,જે તાત્કાલિક ઝેરી અસર પેદા કરે છે.
તેથી,તમામ ઓક્સિજનનું ઓઝોનમાં રૂપાંતર થવાથી જીવન ટકાવી રાખનાર ઓક્સિજનની ગેરહાજરી અને ઓઝોનની ઝેરી પ્રકૃતિ બંનેને કારણે જીવંત સ્વરૂપોનો નાશ થશે.

(D) જમીનનું નિર્માણ એ ખડકોના ઘસારાની એક ધીમી પ્રક્રિયા છે.
$1$. સૂર્યના તાપને કારણે ખડકો વિસ્તરણ અને સંકોચન પામે છે,જેનાથી તેમાં તિરાડો પડે છે.
$2$. પાણી આ તિરાડોમાં પ્રવેશે છે,થીજી જાય છે અને વિસ્તરણ પામે છે,જેનાથી ખડકો નાના ટુકડાઓમાં તૂટી જાય છે.
$3$. પવન ઘર્ષક કણોને વહન કરે છે જે સમય જતાં ખડકોને ઘસી નાખે છે.
$4$. પોલિથીન બેગ એ બિન-જૈવવિઘટનીય કૃત્રિમ પદાર્થો છે જે ખડકોના કુદરતી ઘસારા કે જમીન નિર્માણમાં ફાળો આપતા નથી; તેના બદલે,તે જમીનને પ્રદૂષિત કરે છે અને તેની કુદરતી પ્રક્રિયાઓમાં અવરોધ ઊભો કરે છે.

(A) વાતાવરણમાં ઓક્સિજન મુખ્યત્વે બે સ્વરૂપોમાં જોવા મળે છે:
$1$. ડાયએટોમિક ઓક્સિજન $(O_2)$: આ ઓક્સિજનનું એ સ્વરૂપ છે જે મોટાભાગના સજીવોના શ્વસન માટે આવશ્યક છે.
$2$. ઓઝોન $(O_3)$: આ ઓક્સિજનનું ટ્રાયએટોમિક સ્વરૂપ છે જે વાતાવરણના ઉપરના સ્તરો (સ્ટ્રેટોસ્ફિયર) માં જોવા મળે છે,જે પૃથ્વીને સૂર્યના હાનિકારક અલ્ટ્રાવાયોલેટ $(UV)$ કિરણોથી બચાવે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.

(B) કાર્બન ચક્ર એ જૈવ-ભૂ-રાસાયણિક ચક્ર છે જેના દ્વારા પૃથ્વીના જીવાવરણ,મૃદાવરણ,જલાવરણ અને વાતાવરણ વચ્ચે કાર્બનનું આદાન-પ્રદાન થાય છે.
પ્રકાશસંશ્લેષણમાં કાર્બનિક સંયોજનો બનાવવા માટે વનસ્પતિઓ દ્વારા $CO_2$ લેવામાં આવે છે.
શ્વસનમાં સજીવો દ્વારા $CO_2$ વાતાવરણમાં પાછો મુક્ત થાય છે.
અશ્મિભૂત બળતણનું દહન સંગ્રહિત કાર્બનને $CO_2$ તરીકે વાતાવરણમાં પાછો મુક્ત કરે છે.
બાષ્પોત્સર્જન એ વનસ્પતિ દ્વારા પાણીનું વહન અને તેના હવાઈ ભાગો જેવા કે પાંદડા,થડ અને ફૂલોમાંથી પાણીનું બાષ્પીભવન થવાની પ્રક્રિયા છે. તે જલચક્રનો ભાગ છે,કાર્બન ચક્રનો નહીં.

(C) 'ઓઝોન-હોલ' શબ્દનો અર્થ વાતાવરણમાં કોઈ વાસ્તવિક ભૌતિક કાણું કે ખાલી જગ્યા નથી.
તેના બદલે, તે સ્ટ્રેટોસ્ફિયરમાં ઓઝોન સ્તરના નોંધપાત્ર ઘટાડા અથવા '$\text{પાતળા થવાની}$' પ્રક્રિયાને સૂચવે છે, ખાસ કરીને એન્ટાર્કટિક પ્રદેશ ઉપર.
આ ઘટાડો મુખ્યત્વે ક્લોરોફ્લોરોકાર્બન $(CFCs)$ જેવા રસાયણોના વાતાવરણમાં મુક્ત થવાને કારણે થાય છે, જે ઓઝોન $(O_3)$ ના અણુઓનું વિઘટન કરે છે.

(D) ઓઝોન સ્તરનું ક્ષયન મુખ્યત્વે વાતાવરણમાં ક્લોરોફ્લોરોકાર્બન $(CFCs)$ ના મુક્ત થવાને કારણે થાય છે.
આ માનવ-નિર્મિત સંયોજનો છે જેમાં ફ્લોરિન અને ક્લોરિન બંને હોય છે.
જ્યારે $CFCs$ સ્ટ્રેટોસ્ફિયર (સમતાપ આવરણ) માં પહોંચે છે,ત્યારે તેઓ અલ્ટ્રાવાયોલેટ કિરણોત્સર્ગ દ્વારા વિઘટિત થાય છે અને ક્લોરિન પરમાણુઓ મુક્ત કરે છે.
આ ક્લોરિન પરમાણુઓ ઓઝોન $(O_3)$ અણુઓના વિનાશમાં ઉદ્દીપક તરીકે કાર્ય કરે છે,જે તેમને ઓક્સિજન $(O_2)$ માં રૂપાંતરિત કરે છે,જેના પરિણામે ઓઝોન સ્તર પાતળું થાય છે.

(A) પ્રકાશસંશ્લેષણ એ એક જૈવિક પ્રક્રિયા છે જેના દ્વારા લીલી વનસ્પતિઓ,શેવાળ અને અમુક બેક્ટેરિયા પ્રકાશ ઉર્જાનું રાસાયણિક ઉર્જામાં રૂપાંતર કરે છે.
આ પ્રક્રિયા દરમિયાન,ગ્લુકોઝ બનાવવા માટે કાર્બન ડાયોક્સાઇડ અને પાણીનો ઉપયોગ થાય છે અને ઓક્સિજન આડપેદાશ તરીકે વાતાવરણમાં મુક્ત થાય છે.
આ પ્રક્રિયા વાતાવરણીય ઓક્સિજનનો મુખ્ય સ્ત્રોત છે,જે જારક સજીવોના અસ્તિત્વ માટે અનિવાર્ય છે.

(B) ઠંડા હવામાન દરમિયાન,તાપમાન ઓછું હોય છે,જેના કારણે હવામાં રહેલી પાણીની વરાળ ધૂળના રજકણો અથવા દહનની પ્રક્રિયામાંથી મુક્ત થતા ધુમાડાના કણો (જેમ કે ન બળેલા કાર્બન કણો અથવા હાઇડ્રોકાર્બન) ની આસપાસ ઘનીભૂત થાય છે.
ધુમાડા અને ધુમ્મસના આ મિશ્રણને 'સ્મોગ' (smog) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
આ તરતા કણો પ્રકાશનું પ્રકીર્ણન કરે છે,જે વાતાવરણમાં દ્રશ્યતાને નોંધપાત્ર રીતે ઘટાડે છે.

(C) ઓઝોન સ્તરનું ક્ષયન,ગ્રીનહાઉસ અસર અને ગ્લોબલ વોર્મિંગ જેવી પર્યાવરણીય સમસ્યાઓ એ તમામ મહત્વપૂર્ણ મુદ્દાઓ છે જે તાજેતરના ભૂતકાળમાં માનવીય પ્રવૃત્તિઓને કારણે પ્રકાશમાં આવ્યા છે.
$1$. ઓઝોન સ્તરનું ક્ષયન $CFCs$ (ક્લોરોફ્લોરોકાર્બન) ના ઉત્સર્જનને કારણે થાય છે.
$2$. ગ્રીનહાઉસ અસર એ $CO_2$ અને $CH_4$ જેવા વાયુઓ દ્વારા ગરમીને પકડી રાખવાની પ્રક્રિયા છે.
$3$. ગ્લોબલ વોર્મિંગ એ પૃથ્વીના સરેરાશ તાપમાનમાં થતો ક્રમિક વધારો છે.
આ તમામ ઘટનાઓ સમકાલીન પર્યાવરણીય ચિંતાઓ હોવાથી,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.

(D) આપણે જે હવા શ્વાસમાં લઈએ છીએ તેમાં આશરે $78\%$ નાઈટ્રોજન અને $21\%$ ઓક્સિજન હોય છે.
જ્યારે ઓક્સિજન કોષીય શ્વસન માટે આવશ્યક છે અને ફેફસાંમાં રહેલા વાયુકોષ્ઠો દ્વારા લોહીમાં શોષાય છે,ત્યારે નાઈટ્રોજન માનવ ચયાપચયના સંદર્ભમાં એક નિષ્ક્રિય વાયુ છે.
નાઈટ્રોજન શરીરમાં કોઈપણ ચયાપચયની પ્રક્રિયામાં ભાગ લેતું નથી,તેથી તે લોહી કે કોષો દ્વારા શોષાતું નથી.
તેથી,શ્વાસ લેતી વખતે જે નાઈટ્રોજન ફેફસામાં જાય છે તે ફક્ત વાયુમાર્ગમાં રહે છે અને ઉચ્છવાસની પ્રક્રિયા દરમિયાન $CO_2$ ની સાથે શરીરની બહાર નીકળી જાય છે.