Composition, Properties and Uses of Polymer Questions in Gujarati

(B) ઓર્લોન એ એક્રિલોનાઈટ્રાઈલનો પોલીમર છે.
એક્રિલોનાઈટ્રાઈલનું રાસાયણિક નામ વિનાઈલ સાયનાઈડ છે.
તેનું બંધારણ $CH_2 = CH - CN$ છે.
તેથી,ઓર્લોનનો મોનોમેરિક એકમ $CH_2 = CH - CN$ છે.

(D) $PVC$ એટલે પોલિવિનાઇલ ક્લોરાઇડ છે.
$PTFE$ એટલે પોલિટેટ્રાફ્લોરોઇથિલિન છે,જેને સામાન્ય રીતે ટેફલોન તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
$PMMA$ એટલે પોલિમિથાઇલ મિથાક્રિલેટ છે.
$Buna-S$ એ બ્યુટાડાઈન અને સ્ટાયરીનનું કૃત્રિમ કોપોલિમર છે,કુદરતી રબર નથી. કુદરતી રબર એ આઈસોપ્રીન ($2$-મિથાઇલ-$1,3$-બ્યુટાડાઈન) નો પોલિમર છે.
તેથી,'$Buna-S$ એટલે કુદરતી રબર' વિધાન ખોટું છે.

(A) નોવોલેક એ ફિનોલ અને ફોર્માલ્ડિહાઇડની એસિડ ઉદ્દીપકની હાજરીમાં થતી પ્રક્રિયા દ્વારા બનતું રેખીય સંઘનન પોલિમર છે.
તેનો ઉપયોગ રંગોમાં અને લેમિનેટેડ લાકડાના પાટિયાઓમાં બાઈન્ડર તરીકે થાય છે.
તેનાથી વિપરીત,બેકેલાઇટ એ ફિનોલ અને ફોર્માલ્ડિહાઇડની મિશ્રબંધિત (cross-linked) સંઘનન નીપજ છે.

(D) નીયોપ્રિન એ ક્લોરોપ્રીન ($2$-ક્લોરો-$1,3$-બ્યુટાડાઈન) ના મુક્ત મુલક પોલિમરાઈઝેશન દ્વારા બનતું સાંશ્લેષિત રબર છે.
ક્લોરોપ્રીનમાં ક્લોરિન પરમાણુ અને બે દ્વિબંધ હોવાથી,મળતું પોલિમર પોલિહેલોડાઇન તરીકે વર્ગીકૃત થાય છે.

(C) કુદરતી રબર એ આઇસોપ્રિન ($2$-મિથાઇલ-$1,3$-બ્યુટાડાઇન) નો પોલીમર છે.
નીયોપ્રિન એ ક્લોરોપ્રિન ($2$-ક્લોરો-$1,3$-બ્યુટાડાઇન) ના પોલીમરાઇઝેશન દ્વારા બનતું સાંશ્લેષિત રબર છે.
નીયોપ્રિન બંધારણીય રીતે કુદરતી રબર જેવું જ છે અને તેલ તથા રસાયણો સામે વધુ સારી પ્રતિકારક શક્તિ ધરાવતું હોવાથી તેનો કુદરતી રબરના વિકલ્પ તરીકે ઉપયોગ થાય છે.

(B) $Buna-S$ એ $1,3-butadiene$ અને $styrene$ ના કો-પોલિમરાઈઝેશન દ્વારા બનતું કૃત્રિમ રબર છે. $Buna-S$ નામ $Bu$ (બ્યુટાડાઇન),$na$ (સોડિયમ,જે ઉદ્દીપક તરીકે કાર્ય કરે છે) અને $S$ (સ્ટાયરીન) પરથી ઉતરી આવ્યું છે.

(C) $1$. બ્યુટાઇલ રબર એ આઇસોબ્યુટાઇલિન અને અલ્પ માત્રામાં આઇસોપ્રીનનો કોપોલિમર છે,અને તેને સામાન્ય રીતે રેખીય અથવા થોડા શાખીય ઇલાસ્ટોમર તરીકે ગણવામાં આવે છે.
$2$. ડેક્રોન (જેને ટેરીલીન તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) એ ઇથિલીન ગ્લાયકોલ અને ટેરેપ્થેલિક એસિડના સંઘનનથી બનતો કોપોલિમર છે.
$3$. ડેક્ષ્ટ્રોન (અથવા ડેક્સટ્રાન) એ પોલીસેકેરાઇડ છે,પોલિએમાઇડ નથી. પોલિએમાઇડ એ એમાઇડ બંધ ધરાવતા પોલિમર છે (દા.ત.,$Nylon-6,6$).
$4$. ઓર્લોન એ પોલીએક્રિલોનાઇટ્રાઇલ છે,જેનો ઉપયોગ સાંશ્લેષિત કાપડમાં ઊનના વિકલ્પ તરીકે થાય છે.
તેથી,ડેક્ષ્ટ્રોન બાયોડિગ્રેડેબલ પોલિએમાઇડ છે તે વિધાન ખોટું છે.

(B) ટેફલોન (પોલિટેટ્રાફ્લોરોઇથિલિન) એ એક એવો પોલિમર છે જે ઉચ્ચ રાસાયણિક પ્રતિકાર,ઓછું ઘર્ષણ અને ઉત્તમ વિદ્યુત અવાહક ગુણધર્મો ધરાવે છે. તેના ઓછા ઘર્ષણ ગુણાંકને કારણે,તેનો ઉપયોગ ઊંજણ તરીકે થાય છે,અને તેની ઉચ્ચ ડાયઇલેક્ટ્રિક ક્ષમતાને કારણે,તેનો ઉપયોગ વિદ્યુત અવાહક તરીકે થાય છે.

(D) પોલિસ્ટાયરીન એ મોનોમર સ્ટાયરીનમાંથી બનતો કૃત્રિમ એરોમેટિક હાઇડ્રોકાર્બન પોલિમર છે. તેના રબર જેવા અને સ્થિતિસ્થાપક ગુણધર્મોને કારણે તેનો ઉપયોગ ચ્યુંઇન્ગમ બેઝ બનાવવા માટે વ્યાપકપણે થાય છે.

(D) નોન-સ્ટીક રસોઈના વાસણો પર $Polytetrafluoroethylene$ $(PTFE)$ નું પડ ચડાવવામાં આવે છે,જેને સામાન્ય રીતે $Teflon$ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
$PTFE$ એ ટેટ્રાફ્લોરોઇથિલિન $(CF_2=CF_2)$ નો પોલીમર છે.
તે રાસાયણિક રીતે નિષ્ક્રિય છે અને ક્ષયકારી પદાર્થો સામે પ્રતિકારક છે,જે તેને નોન-સ્ટીક કોટિંગ માટે આદર્શ બનાવે છે.

(A) સોફ્ટ ડ્રિંક બોટલ અને બેબી ફીડિંગ બોટલ સામાન્ય રીતે $Polyethylene \ terephthalate$ $(PET)$ નો ઉપયોગ કરીને બનાવવામાં આવે છે,જે એક પ્રકારનું પોલિએસ્ટર છે. તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.

(C) ગ્લીપ્ટાલ એ ઇથિલીન ગ્લાયકોલ અને થેલિક એસિડના સંઘનન પોલિમરાઇઝેશન દ્વારા બનતો પોલિએસ્ટર છે. તેનો ઉપયોગ પેઇન્ટ અને લેકર બનાવવા માટે વ્યાપકપણે થાય છે.

(D) નાયલોન-$6,6$ એ એક પોલિએમાઇડ પોલિમર છે જે તેની ઉચ્ચ તણાવ શક્તિ અને સ્થિતિસ્થાપકતા માટે જાણીતું છે. આ ગુણધર્મોને કારણે,તેનો ઉપયોગ ટાયર કોર્ડ,દોરડા અને કાપડના ઉત્પાદનમાં વ્યાપકપણે થાય છે.

(D) બુલેટપ્રુફ કાચ બનાવવા માટે વપરાતો પોલિમર $Lexan$ (લેક્ષાન) છે. તે એક પ્રકારનું $Polycarbonate$ છે જે તેની ઉચ્ચ મજબૂતી અને પારદર્શિતા માટે જાણીતું છે.

(B) કુદરતી રબર એ $2$-મિથાઈલ-$1,3$-બ્યુટાડાઈનનો રેખીય પોલિમર છે,જેને સામાન્ય રીતે આઇસોપ્રિન તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
તે $cis$-$-1,4$-પોલીઆઇસોપ્રિન છે,જેમાં દ્વિબંધ $cis$-બંધારણમાં હોય છે,જે તેને સ્થિતિસ્થાપક ગુણધર્મો આપે છે.

(A) કુદરતી રબર એ $isoprene$ ($2$-મિથાઇલ-$1,3$-બ્યુટાડાઇન) નો પોલિમર છે.
કુદરતી રબરમાં,દ્વિબંધ $cis$-બંધારણમાં હોય છે,જે તેને $cis$-પોલિઆઇસોપ્રિન બનાવે છે.
ગુટ્ટા-પરચા એ કુદરતી રબરનો એક સમઘટક છે જેમાં દ્વિબંધ $trans$-બંધારણમાં હોય છે,જે તેને $trans$-પોલિઆઇસોપ્રિન બનાવે છે.
તેથી,કુદરતી રબર અને ગુટ્ટા-પરચા અનુક્રમે $cis$-પોલિઆઇસોપ્રિન અને $trans$-પોલિઆઇસોપ્રિન છે.

(C) કુદરતી રબર એક ઇલાસ્ટોમર છે જે ઓરડાના તાપમાને સ્થિતિસ્થાપક ગુણધર્મો દર્શાવે છે. જોકે,તે નીચા તાપમાને,ખાસ કરીને $283 \ K$ $(10\,^oC)$ થી નીચેના તાપમાને બરડ બની જાય છે. આ તાપમાને,પોલિમર સાંકળો તેમની લવચીકતા ગુમાવે છે,જેના કારણે પદાર્થ તેની સ્થિતિસ્થાપકતા ગુમાવે છે અને બરડ બને છે.

(B) કુદરતી રબરને સલ્ફર અથવા સલ્ફરના સંયોજનો સાથે ગરમ કરવાની પ્રક્રિયાને $Vulcanization$ (વલ્કેનાઇઝેશન) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
આ પ્રક્રિયા રબરના પોલિમર સાંકળો વચ્ચે ક્રોસ-લિંક્સ બનાવીને તેની સ્થિતિસ્થાપકતા,મજબૂતી અને ગરમી તથા ઠંડી સામે પ્રતિકાર કરવાની ક્ષમતા જેવા ભૌતિક ગુણધર્મોમાં સુધારો કરે છે.

(B) વલ્કેનાઇઝેશન એ કુદરતી રબર અથવા સંબંધિત પોલિમરને સલ્ફર અથવા અન્ય સમાન ક્યુરેટિવ્સ ઉમેરીને વધુ ટકાઉ પદાર્થોમાં રૂપાંતરિત કરવાની રાસાયણિક પ્રક્રિયા છે.
આ પ્રક્રિયામાં,સલ્ફર પોલિઆઇસોપ્રીનની પોલિમર સાંકળો વચ્ચે ક્રોસ-લિંક્સ બનાવે છે.
આ ક્રોસ-લિંક્સ રબરને સખત,વધુ ટકાઉ અને ગરમી તથા રાસાયણિક ક્ષય સામે પ્રતિરોધક બનાવે છે.
તેથી,સાચું વિધાન એ છે કે સલ્ફરના ક્રોસ-લિંક્સ ઉમેરવામાં આવે છે.

(C) ઇબોનાઇટ એ કુદરતી રબરના વલ્કેનાઇઝેશન દ્વારા ઉચ્ચ પ્રમાણમાં સલ્ફર $(25\% - 40\%)$ ઉમેરીને બનાવવામાં આવતો સખત અને અવાહક પદાર્થ છે.
વધારે સલ્ફરના પ્રમાણને લીધે તે અત્યંત સખત અને મજબૂત બને છે,તેથી તેને ઉચ્ચ વલ્કેનાઇઝડ રબરનું સ્વરૂપ માનવામાં આવે છે.

(B) પોલિડિસ્પર્સીટી ઇન્ડેક્ષ $(PDI)$ એ ભારદર્શક સરેરાશ આણ્વિય દળ $(M_w)$ અને સંખ્યાદર્શક સરેરાશ આણ્વિય દળ $(M_n)$ નો ગુણોત્તર છે.
$PDI = \frac{M_w}{M_n}$
આપેલ છે:
$M_n = 30000$
$M_w = 40000$
$PDI = \frac{40000}{30000} = \frac{4}{3} \approx 1.33$
$1.33 > 1$ હોવાથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(C) ટર્બીડીટી એટલે પ્રવાહીમાં રહેલા અસંખ્ય કણોને કારણે ઉદ્ભવતું ધૂંધળાપણું. પોલિમર દ્રાવણના સંદર્ભમાં,ટર્બીડીટી એ દ્રાવણમાં રહેલા પોલિમર અણુઓ દ્વારા થતા પ્રકાશના પ્રકિર્ણન (scattering) નું માપ છે. આ પ્રકિર્ણનનો ઉપયોગ પોલિમરના આણ્વીય દળને નક્કી કરવા માટે થાય છે.

(D) પોલિમર એ મોનોમર્સના પોલિમરાઈઝેશન દ્વારા બનતા મેક્રોમોલેક્યુલ્સ છે. તેઓ ખૂબ જ ઊંચા આણ્વિય દળ ધરાવે છે,જે સામાન્ય રીતે $10^3$ થી $10^7 \ u$ ની વચ્ચે હોય છે. તેથી,પોલિમરના આણ્વિય દળ ઓછા હોય છે તે વિધાન ખોટું છે.

(D) સાઈઝ એક્સક્લુઝન ક્રોમેટોગ્રાફી $(SEC)$,જેને જેલ પરમિએશન ક્રોમેટોગ્રાફી $(GPC)$ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે પોલિમરનું આણ્વિય દળ અને તેનું વિતરણ શોધવા માટેની પ્રમાણિત પદ્ધતિ છે. આ પદ્ધતિમાં,પોલિમરના અણુઓ છિદ્રાળુ સ્થિર કલા $(stationary phase)$ માંથી પસાર થાય ત્યારે તેમના હાઈડ્રોડાયનેમિક કદના આધારે અલગ પડે છે.

(C) બાયોડિગ્રેડેબલ પોલિમર એવા પોલિમર છે જે સૂક્ષ્મજીવોની ક્રિયા દ્વારા વિઘટન પામે છે.
નાયલોન-$2$-નાયલોન-$6$ એ ગ્લાયસીન $(H_2N-CH_2-COOH)$ અને એમિનો કેપ્રોઈક એસિડ $(H_2N-(CH_2)_5-COOH)$ નો પોલીએમાઈડ કોપોલિમર છે.
તે એક જાણીતો બાયોડિગ્રેડેબલ પોલિમર છે જેનો ઉપયોગ સર્જિકલ ટાંકા લેવા માટે થાય છે.

(B) ઓપરેશન પછીના ટાંકા લેવા માટે વપરાતો બાયોડિગ્રેડેબલ પોલિમર $PGA$ (પોલિગ્લાયકોલિક એસિડ) છે.
તે એક કૃત્રિમ પોલિમર છે જે શરીરમાં જળવિભાજન (hydrolysis) પામે છે,તેથી તે સર્જિકલ ટાંકા માટે યોગ્ય છે.

(B) વિધાન $(1)$ સાચું છે: બાયોડિગ્રેડેબલ પોલિમર પર્યાવરણમાં હાનિકારક,ઘણીવાર આવશ્યક,પદાર્થોમાં વિઘટિત થવા માટે રચાયેલ છે.
વિધાન $(2)$ ખોટું છે: નોન-બાયોડિગ્રેડેબલ પોલિમર નિષ્ક્રિય હોય છે અને પર્યાવરણીય વિઘટન પ્રક્રિયાઓ સામે પ્રતિરોધક હોય છે.
વિધાન $(3)$ ખોટું છે: નોન-બાયોડિગ્રેડેબલ પોલિમર સરળતાથી આવશ્યક જીવન પદાર્થોમાં વિઘટિત થતા નથી.
વિધાન $(4)$ સાચું છે: $PHBV$ (Poly-$\beta$-hydroxybutyrate-co-$\beta$-hydroxyvalerate) એ એક જાણીતું બાયોડિગ્રેડેબલ પોલિમર છે જે પર્યાવરણમાં બેક્ટેરિયલ વિઘટનમાંથી પસાર થાય છે.
તેથી,વિધાનો $(1)$ અને $(4)$ સાચા છે.

(A) $PHBV$ એટલે Poly($\beta$-hydroxybutyrate-co-$\beta$-hydroxyvalerate).
તે $3$-hydroxybutanoic acid અને $3$-hydroxypentanoic acid ના સંઘનન પોલિમરાઈઝેશન દ્વારા બનતું કોપોલિમર છે.
તેનું બંધારણ એસ્ટર બંધ દ્વારા જોડાયેલા આ બે મોનોમર્સના પુનરાવર્તિત એકમોનું બનેલું છે.
સાચું પુનરાવર્તિત એકમ બંધારણ $[-O-CH(CH_3)-CH_2-CO-O-CH(CH_2CH_3)-CH_2-CO-]_n$ છે.

(C) $Nylon$ એ એડિપિક એસિડ અને હેક્ઝામિથિલીનડાયએમાઈનમાંથી બનતો પોલિમર છે,તેથી તેમાં નાઈટ્રોજન હોય છે.
$Polyvinyl \ chloride$ એ વિનાઈલ ક્લોરાઈડનો પોલિમર છે. તેમાં નાઈટ્રોજન હોતો નથી.
$Bakelite$ એ ફોર્માલ્ડિહાઈડ અને ફિનોલનો રેઝિન છે. તેમાં નાઈટ્રોજન હોતો નથી.
$Terylene$ એ ઈથિલીન ગ્લાયકોલ અને ટેરેપ્થેલિક એસિડનો પોલિમર છે. તેમાં નાઈટ્રોજન હોતો નથી. તેને $Dacron$ પણ કહેવામાં આવે છે.

(B) Nylon $6$ એ કેપ્રોલેક્ટમમાંથી સંશ્લેષિત થાય છે.
જ્યારે કેપ્રોલેક્ટમને ઊંચા તાપમાને પાણી સાથે ગરમ કરવામાં આવે છે,ત્યારે તે Nylon $6$ બનાવવા માટે રિંગ-ઓપનિંગ પોલિમરાઈઝેશનમાંથી પસાર થાય છે.
પુનરાવર્તિત એકમ $[CO-(CH_2)_5-NH]$ છે.

(C) બેકેલાઇટ એ ફિનોલ અને ફોર્માલ્ડિહાઇડની સંઘનન પ્રક્રિયા દ્વારા બનતું ક્રોસ-લિંક્ડ પોલિમર છે.
તે એક થર્મોસેટિંગ પોલિમર છે,જેનો અર્થ છે કે તે ગરમ કરવા પર સખત અને અગલનીય બને છે અને તેને ફરીથી ઓગાળી કે આકાર આપી શકાતું નથી.
તેથી,વિધાન સાચું છે,પરંતુ કારણ ખોટું છે.

(C) વલ્કેનાઈઝેશન એ કુદરતી રબરને ગરમીની હાજરીમાં સલ્ફર અથવા સલ્ફરના સંયોજનો સાથે પ્રક્રિયા કરાવીને તેના ગુણધર્મોમાં સુધારો કરવાની પ્રક્રિયા છે.
આ પ્રક્રિયામાં,સલ્ફર રબરની શૃંખલામાં રહેલા દ્વિબંધના સક્રિય સ્થાનો પર ક્રોસ-લિંક્સ બનાવે છે,જે રબરને યાંત્રિક મજબૂતી અને સ્થિતિસ્થાપકતા આપે છે.
તેથી,વિધાન સાચું છે.
જોકે,વલ્કેનાઈઝેશન એ મુક્ત મુલક દ્વારા શરૂ થતી શૃંખલા પ્રતિક્રિયા નથી; તે એક રાસાયણિક ક્રોસ-લિંકિંગ પ્રક્રિયા છે.
આમ,કારણ ખોટું છે.

(B) નાયલોન $2$-નાયલોન $6$ એ સાચો જવાબ છે.
તે ગ્લાયસીન $(H_{2}N-CH_{2}-COOH)$ અને એમિનોકેપ્રોઈક એસિડ $[H_{2}N(CH_{2})_{5}COOH]$ નો એકાંતરિત પોલિએમાઈડ કોપોલિમર છે.
આ પોલિમર બાયોડિગ્રેડેબલ છે.

(C) પોલીએક્રિલોનાઈટ્રાઈલનો ઉપયોગ વ્યાપારી રેસા બનાવવા માટે ઊનના વિકલ્પ તરીકે થાય છે,જેને ઓર્લોન અથવા એક્રિલાન તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

(D) $PHBV$ એટલે પોલી $\beta$-હાઈડ્રોક્સીબ્યુટાયરેટ-કો-$\beta$-હાઈડ્રોક્સીવેલેરેટ.
તેમાં વપરાતા મોનોમર $3$-હાઈડ્રોક્સીબ્યુટેનોઈક એસિડ અને $3$-હાઈડ્રોક્સીપેન્ટેનોઈક એસિડ છે.
આ બંને મોનોમરમાં કાઈરલ કાર્બન પરમાણુ ($-OH$ સમૂહ સાથે જોડાયેલ કાર્બન) હોય છે,જે તેમને કાઈરલ બનાવે છે.

(B) Buna $-N$ એ $1,3-$બ્યુટાડાઈન અને એક્રિલોનાઈટ્રાઈલના પોલિમરાઈઝેશન દ્વારા બનતો કૃત્રિમ કોપોલિમર છે.
Buna $-S$ એ $1,3-$બ્યુટાડાઈન અને સ્ટાયરીનના પોલિમરાઈઝેશન દ્વારા બનતો કૃત્રિમ કોપોલિમર છે.

(N/A) પોલિમરમાં આંતરઆણ્વીય આકર્ષણ બળો તેમના વર્ગીકરણ (ઇલાસ્ટોમર્સ,પ્લાસ્ટિક અથવા ફાઇબર) પર આધાર રાખે છે.
$1$. ઇલાસ્ટોમર્સ (દા.ત.,બ્યુના$-S$,નિયોપ્રીન) માં સૌથી નબળા આંતરઆણ્વીય બળો હોય છે.
$2$. પ્લાસ્ટિક (દા.ત.,પોલીથીન,પોલીવિનાઇલ ક્લોરાઇડ) માં મધ્યમ આંતરઆણ્વીય બળો હોય છે.
$3$. ફાઇબર (દા.ત.,નાયલોન $6,6$,નાયલોન $6$) માં મજબૂત હાઇડ્રોજન બંધને કારણે સૌથી પ્રબળ આંતરઆણ્વીય બળો હોય છે.
તેથી,વધતો ક્રમ નીચે મુજબ છે:
$(i)$ $\text{બ્યુના-}S < \text{પોલીથીન} < \text{નાયલોન } 6,6$
$(ii)$ $\text{નિયોપ્રીન} < \text{પોલીવિનાઇલ ક્લોરાઇડ} < \text{નાયલોન } 6$

(N/A) કુદરતી રબર એ રેખીય $cis$-પોલિઆઇસોપ્રીન છે જેમાં આઇસોપ્રીન એકમોના $C_{2}$ અને $C_{3}$ વચ્ચે દ્વિબંધ હાજર હોય છે,જે નીચે મુજબ છે:
$CH_2-C(CH_3)=CH-CH_2-CH_2-C(CH_3)=CH-CH_2$
આ $cis$-કોન્ફિગરેશનને કારણે,સાંકળો એકબીજામાં સારી રીતે ગોઠવાતી નથી,જેના પરિણામે આઇસોપ્રીનના વિવિધ તંતુઓ વચ્ચે આંતરઆણ્વીય આકર્ષણ બળો નબળા હોય છે. પરિણામે,કુદરતી રબરમાં તંતુઓ યાદચ્છિક રીતે ગૂંચળાયેલી રચનામાં ગોઠવાયેલા હોય છે. આનાથી પોલિમર ખેંચાઈ શકે છે,જે તેને તેની લાક્ષણિક સ્થિતિસ્થાપકતા આપે છે.

(N/A) કુદરતી રબર ઉપયોગી હોવા છતાં,તેની કેટલીક મર્યાદાઓ છે:
$1.$ તે ઓરડાના તાપમાને નરમ અને ચીકણું હોય છે,ઊંચા તાપમાને $( > 335 \ K)$ વધુ નરમ બને છે અને નીચા તાપમાને $( < 283 \ K)$ બરડ બની જાય છે.
$2.$ તે પાણી શોષવાની ઉચ્ચ ક્ષમતા ધરાવે છે.
$3.$ તેની તણાવ શક્તિ (tensile strength) ઓછી હોય છે અને ઘર્ષણ સામે પ્રતિકાર ઓછો હોય છે.
$4.$ તે અધ્રુવીય દ્રાવકોમાં દ્રાવ્ય છે.
$5.$ તે ઓક્સિડેશનકર્તાઓ દ્વારા સરળતાથી પ્રભાવિત થાય છે.
આ મર્યાદાઓને દૂર કરવા માટે વલ્કેનાઈઝેશન કરવામાં આવે છે. આ પ્રક્રિયામાં,કાચા રબરને સલ્ફર અને યોગ્ય ઉમેરણો સાથે $373 \ K$ થી $415 \ K$ તાપમાનની વચ્ચે ગરમ કરવામાં આવે છે. આ પ્રક્રિયા પોલિમર સાંકળો વચ્ચે ક્રોસ-લિંક્સ બનાવે છે,જે રબરના યાંત્રિક ગુણધર્મો,સ્થિતિસ્થાપકતા અને ટકાઉપણુંમાં નોંધપાત્ર સુધારો કરે છે.

(N/A) Nylon-$6$ નો મોનોમેરિક પુનરાવર્તિત એકમ $[NH-(CH_2)_5-CO]_n$ છે,જે Caprolactam ના રિંગ-ઓપનિંગ પોલિમરાઈઝેશન દ્વારા મેળવવામાં આવે છે.
Nylon-$6, 6$ નો મોનોમેરિક પુનરાવર્તિત એકમ $[NH-(CH_2)_6-NH-CO-(CH_2)_4-CO]_n$ છે,જે Hexamethylenediamine અને Adipic acid ના કન્ડેન્સેશન પોલિમરાઈઝેશન દ્વારા મેળવવામાં આવે છે.

(N/A) મોનોમરના નામ અને બંધારણ નીચે મુજબ છે:

પોલિમર	મોનોમરનું નામ અને બંધારણ
$(i)$ બ્યુના-$S$	$1,3$-બ્યુટાડાઈન $(CH_2=CH-CH=CH_2)$ અને સ્ટાયરીન $(C_6H_5-CH=CH_2)$
$(ii)$ બ્યુના-$N$	$1,3$-બ્યુટાડાઈન $(CH_2=CH-CH=CH_2)$ અને એક્રિલોનાઈટ્રાઈલ $(CH_2=CH-CN)$
$(iii)$ ડેક્રોન	ઈથિલીન ગ્લાયકોલ $(HO-CH_2-CH_2-OH)$ અને ટેરેપ્થેલિક એસિડ $(HOOC-C_6H_4-COOH)$
$(iv)$ નિયોપ્રીન	ક્લોરોપ્રીન ($2$-ક્લોરો-$1,3$-બ્યુટાડાઈન) $(CH_2=C(Cl)-CH=CH_2)$

(N/A) $(i)$ આપેલ પોલિમરીક રચના (નાયલોન-$6,6$) ના મોનોમર ડેકેનડાયોઈક એસિડ $[HOOC-(CH_2)_8-COOH]$ અને હેક્ઝામિથિલીન ડાયએમાઈન $[H_2N-(CH_2)_6-NH_2]$ છે.
$(ii)$ મેલેમાઈન-ફોર્માલ્ડિહાઈડ પોલિમરના મોનોમર મેલેમાઈન $(C_3H_6N_6)$ અને ફોર્માલ્ડિહાઈડ $(HCHO)$ છે.

(N/A) જે પોલિમરનું સૂક્ષ્મજીવો (બેક્ટેરિયા) દ્વારા વિઘટન થઈ શકે તેને બાયોડિગ્રેડેબલ પોલિમર કહેવાય છે.
બાયોડિગ્રેડેબલ એલિફેટિક પોલિએસ્ટરનું એક ઉદાહરણ $PHBV$ (Poly$-\beta-$hydroxybutyrate$-co-\beta-$hydroxyvalerate) છે.

(N/A) 'પોલિમર' શબ્દ બે ગ્રીક શબ્દો પરથી ઉતરી આવ્યો છે: 'પોલી' એટલે ઘણા અને 'મર' એટલે એકમ અથવા ભાગ.
પોલિમર એ ખૂબ મોટા અણુઓ (મેક્રોમોલેક્યુલ્સ) તરીકે વ્યાખ્યાયિત કરવામાં આવે છે જે મોટા પાયે પુનરાવર્તિત માળખાકીય એકમોના જોડાણથી બને છે.
પોલિમરનું આણ્વીય દળ ખૂબ ઊંચું હોય છે,જે સામાન્ય રીતે $10^{3} - 10^{7} \ u$ ની રેન્જમાં હોય છે.
પોલિમર ચાર મુખ્ય ઉદ્યોગોનો આધારસ્તંભ છે: $1.$ પ્લાસ્ટિક,$2.$ ઇલાસ્ટોમર્સ,$3.$ ફાઇબર્સ (રેસા),અને $4.$ પેઇન્ટ અને વાર્નિશ.

(N/A) બનાવટ: બેકેલાઇટ એ ફિનોલ અને ફોર્માલ્ડિહાઇડનું એસિડ અથવા બેઇઝ ઉદ્દીપકની હાજરીમાં સંઘનન પોલિમરાઇઝેશન દ્વારા બનતું થર્મોસેટિંગ પોલિમર છે. આ પ્રક્રિયામાં ઓર્થો- અને પેરા-હાઇડ્રોક્સિમિથાઇલફિનોલ વ્યુત્પન્ન બને છે,જે આગળ જતાં ક્રોસ-લિંકિંગ દ્વારા સખત અને અગલનીય ઘન બંધારણ બનાવે છે.
ગુણધર્મો: તે સખત,મજબૂત અને અગલનીય થર્મોસેટિંગ પ્લાસ્ટિક છે. તે ઉચ્ચ તાપીય સ્થિરતા,ઉત્તમ વિદ્યુત અવાહકતા ધરાવે છે અને મોટાભાગના રસાયણો અને દ્રાવકો સામે પ્રતિરોધક છે.
ઉપયોગો: તેનો ઉપયોગ વિદ્યુત સ્વીચો,પ્લગ,વાસણોના હાથા,કમ્પ્યુટર ડિસ્ક અને વિવિધ મોલ્ડ કરેલા ભાગો બનાવવા માટે વ્યાપકપણે થાય છે.

(N/A) પોલિથીન એ ઈથીનના પોલિમરાઈઝેશન દ્વારા બનતો પોલિમર છે. તે રેખીય અથવા થોડી શાખાઓ ધરાવતા લાંબી શૃંખલાવાળા અણુઓનો બનેલો છે.
આ થર્મોપ્લાસ્ટિક પોલિમર છે,જેનો અર્થ છે કે તે ગરમ કરવાથી નરમ પડે છે અને ઠંડુ પાડવાથી સખત બને છે.
પોલિથીનના બે મુખ્ય પ્રકારો છે:
$(a)$ લો ડેન્સિટી પોલિથીન $(LDP)$:
બનાવટ: તે $1000$ થી $2000 \ atm$ ના ઊંચા દબાણે અને $350 \ K$ થી $570 \ K$ તાપમાને ડાયઓક્સિજન અથવા પેરોક્સાઈડ ઈનિશિયેટરની હાજરીમાં ઈથીનના પોલિમરાઈઝેશન દ્વારા મેળવવામાં આવે છે.
ગુણધર્મો: $LDP$ શાખિત શૃંખલા ધરાવે છે. તે રાસાયણિક રીતે નિષ્ક્રિય,મજબૂત,લવચીક અને વિદ્યુતનો મંદ વાહક છે.
ઉપયોગો: વિદ્યુત વાયરના ઇન્સ્યુલેશન,સ્ક્વિઝ બોટલ,રમકડાં અને લવચીક પાઈપોમાં વપરાય છે.
$(b)$ હાઈ ડેન્સિટી પોલિથીન $(HDP)$:
બનાવટ: તે હાઈડ્રોકાર્બન દ્રાવકમાં ઝિગલર-નાટા ઉદ્દીપક (ટ્રાયઈથાઈલ એલ્યુમિનિયમ અને ટાઈટેનિયમ ટેટ્રાક્લોરાઈડ) ની હાજરીમાં $333 \ K$ થી $343 \ K$ તાપમાને અને $6-7 \ atm$ દબાણે ઈથીનના એડિશન પોલિમરાઈઝેશન દ્વારા બને છે.
ગુણધર્મો: $HDP$ રેખીય અણુઓ ધરાવે છે,જે નજીકની ગોઠવણી અને ઊંચી ઘનતા તરફ દોરી જાય છે. તે $LDP$ કરતા વધુ સખત અને મજબૂત છે.
ઉપયોગો: ડોલ,ડસ્ટબિન,બોટલ અને પાઈપો બનાવવા માટે વપરાય છે.

(N/A) બનાવટ: પોલિટેટ્રાફ્લોરોઈથીન (ટેફલોન) ટેટ્રાફ્લોરોઈથીનને મુક્ત મુલક અથવા પર્સલ્ફેટ ઉદ્દીપકની હાજરીમાં ઊંચા દબાણે ગરમ કરીને બનાવવામાં આવે છે.
રાસાયણિક પ્રક્રિયા: $n CF_2=CF_2 \xrightarrow[\text{ઊંચું દબાણ}]{\text{ઉદ્દીપક}} -(CF_2-CF_2)-_n$
ગુણધર્મો:
$1$. તે રાસાયણિક રીતે નિષ્ક્રિય છે અને ક્ષયકારી પ્રક્રિયકો સામે પ્રતિકાર કરે છે.
$2$. તેનું ગલનબિંદુ ઊંચું હોય છે અને તે સખત હોય છે.
$3$. તે નોન-સ્ટિક છે અને તેનો ઘર્ષણાંક ઓછો છે.
ઉપયોગો:
$1$. તેનો ઉપયોગ ઓઈલ સીલ અને ગાસ્કેટ બનાવવા માટે થાય છે.
$2$. તેનો ઉપયોગ રસોઈના વાસણો પર નોન-સ્ટિક સપાટીના કોટિંગ માટે થાય છે.

(N/A) બનાવટ: પેરોક્સાઈડ ઉદ્દીપકની હાજરીમાં એક્રિલોનાઈટ્રાઈલ $(CH_2=CHCN)$ નું યોગશીલ પોલીમરાઈઝેશન કરવાથી પોલીએક્રિલોનાઈટ્રાઈલ બને છે. પ્રક્રિયા નીચે મુજબ છે:
$nCH_2=CHCN \xrightarrow{\text{પોલીમરાઈઝેશન, પેરોક્સાઈડ ઉદ્દીપક}} [CH_2-CH(CN)]_n$
ઉપયોગો: પોલીએક્રિલોનાઈટ્રાઈલનો ઉપયોગ ઓર્લોન અથવા એક્રિલન જેવા વ્યાપારી રેસા બનાવવા માટે ઊનના વિકલ્પ તરીકે થાય છે.

(B) પોલિએમાઇડ્સ એવા પોલિમર છે જે તેમના બેકબોનમાં એમાઇડ લિંકેજ $(-CONH-)$ ધરાવે છે.
તેઓ કૃત્રિમ રેસાના મહત્વના ઉદાહરણો છે અને સામાન્ય રીતે નાયલોન તરીકે ઓળખાય છે.
તેમની બનાવટની સામાન્ય પદ્ધતિમાં ડાયમાઇન્સનું ડાયકાર્બોક્સિલિક એસિડ સાથે કન્ડેન્સેશન પોલિમરાઈઝેશન અથવા એમિનો એસિડ અથવા તેમના લેક્ટમ્સનું કન્ડેન્સેશન સામેલ છે.
ઉદાહરણોમાં: $(i)$ $Nylon-6,6$ અને $(ii)$ $Nylon-6$ નો સમાવેશ થાય છે.