Gujarati

Composition, Properties and Uses of Polymer Questions in Gujarati

Class 12 Chemistry · Polymers · Composition, Properties and Uses of Polymer

556+

Questions

Gujarati

Language

100%

With Solutions

Showing 49 of 556 questions in Gujarati

1
MediumMCQ
ક્લોરોપ્રીનનો ઉપયોગ શેના ઉત્પાદનમાં થાય છે?
A
સિન્થેટિક રબર
B
પ્લાસ્ટિક
C
પેટ્રોલ
D
આ તમામ

Solution

(A) . ક્લોરોપ્રીન $(CH_2=C(Cl)-CH=CH_2)$ પોલીમરાઈઝેશન પ્રક્રિયા દ્વારા નિયોપ્રીન બનાવે છે,જે એક પ્રકારનું સિન્થેટિક રબર છે.
$n(CH_2=C(Cl)-CH=CH_2) \xrightarrow{\text{Polymerization}} (-CH_2-C(Cl)=CH-CH_2-)_n$
2
EasyMCQ
નીચેનામાંથી ટેફલોન (Teflon) કયું છે?
A
$[ - CF_2 - CF_2 - ]_n$
B
$CF_2 = CF_2$
C
$CF \equiv CF$
D
આમાંથી કોઈ નહીં

Solution

(A) ટેફલોન એ ટેટ્રાફ્લોરોઈથીન $(CF_2 = CF_2)$ નો પોલીમર છે.
તેનું રાસાયણિક બંધારણ $[ - CF_2 - CF_2 - ]_n$ તરીકે દર્શાવવામાં આવે છે.
3
MediumMCQ
ફિનોલનો ઉપયોગ શેના ઉત્પાદનમાં થાય છે?
A
બેકેલાઇટ
B
પોલિસ્ટાયરીન
C
નાયલોન
D
$PVC$

Solution

(A) બેકેલાઇટ એ એસિડ અથવા બેઝ ઉદ્દીપકની હાજરીમાં ફિનોલ અને ફોર્માલ્ડિહાઇડના સંઘનન પોલિમરાઇઝેશન દ્વારા બનતો થર્મોસેટિંગ પોલિમર છે.
પોલિસ્ટાયરીન એ સ્ટાયરીન મોનોમર્સના પોલિમરાઇઝેશન દ્વારા તૈયાર કરવામાં આવે છે.
નાયલોન એ ડાયએમાઇન અને ડાયકાર્બોક્સિલિક એસિડના સંઘનન પોલિમરાઇઝેશન દ્વારા બનતું પોલિએમાઇડ છે.
$PVC$ (પોલિવિનાઇલ ક્લોરાઇડ) એ વિનાઇલ ક્લોરાઇડ મોનોમર્સના યોગશીલ પોલિમરાઇઝેશન દ્વારા બને છે.
તેથી,બેકેલાઇટના ઉત્પાદનમાં ફિનોલ એક મુખ્ય ઘટક છે.
4
MediumMCQ
નીચેનામાંથી કયું થર્મોસેટિંગ પ્લાસ્ટિક છે?
A
$PVC$
B
$PVA$
C
બેકેલાઇટ
D
પર્સપેક્સ

Solution

(C) બેકેલાઇટ એ થર્મોસેટિંગ પોલિમર છે.
તે ગરમ કરવા પર અગલનશીલ બને છે અને તેને ફરીથી આકાર આપી શકાતો નથી.
5
EasyMCQ
$Cis-1,4-polyisoprene$ એ શું છે?
A
થર્મોપ્લાસ્ટિક
B
થર્મોસેટિંગ પ્લાસ્ટિક
C
સ્થિતિસ્થાપક (રબર)
D
રેઝિન

Solution

(C) . કુદરતી રબર એ પ્રકૃતિનો એકમાત્ર એડિશન પોલીમર છે અને તેને $Cis-1,4-polyisoprene$ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. તેની ગૂંચળાદાર રચનાને કારણે તે સ્થિતિસ્થાપક ગુણધર્મો દર્શાવે છે.
6
MediumMCQ
નીચેનામાંથી કયું સંઘનન (condensation) પોલીમરનું ઉદાહરણ છે?
A
નાયલોન
B
બેકેલાઇટ
C
યુરિયા-ફોર્માલ્ડિહાઇડ રેઝિન
D
આ તમામ

Solution

(D) સંઘનન પોલીમર એવા પોલીમર છે જે સંઘનન પ્રક્રિયા દ્વારા બને છે,જેમાં અણુઓ જોડાય છે અને $H_2O$ અથવા મિથેનોલ જેવા નાના અણુઓ આડપેદાશ તરીકે દૂર થાય છે.
$1$. નાયલોન એ પોલીએમાઇડ પ્રકારનો સંઘનન પોલીમર છે,જે ડાયકાર્બોક્સિલિક એસિડ અને ડાયએમાઇન વચ્ચેની પ્રક્રિયાથી બને છે,જેમાં $H_2O$ મુક્ત થાય છે.
$2$. બેકેલાઇટ એ ફિનોલ અને ફોર્માલ્ડિહાઇડની સંઘનન પ્રક્રિયાથી બને છે,જેમાં $H_2O$ દૂર થાય છે.
$3$. યુરિયા-ફોર્માલ્ડિહાઇડ રેઝિન એ એમિનો પ્લાસ્ટિક રેઝિન છે જે યુરિયા અને ફોર્માલ્ડિહાઇડ વચ્ચેની પ્રક્રિયાથી બને છે,જેમાં $H_2O$ ના અણુઓ દૂર થાય છે.
આપેલા તમામ વિકલ્પો સંઘનન પોલીમરના ઉદાહરણો હોવાથી,સાચો જવાબ $D$ છે.
7
EasyMCQ
પોલિથીન એ
A
થર્મોપ્લાસ્ટિક
B
થર્મોસેટિંગ
C
$(a)$ અને $(b)$ બંને
D
આમાંથી કોઈ નહીં

Solution

(A) પોલિથીન એ થર્મોપ્લાસ્ટિક પોલિમર છે.
થર્મોપ્લાસ્ટિક એવા પોલિમર છે જે ગરમ કરવાથી નરમ બને છે અને તેને વારંવાર અલગ-અલગ આકારમાં ઢાળી શકાય છે.
8
EasyMCQ
બેકેલાઇટ એ છે
A
રબર
B
રેયોન
C
રેઝિન
D
પ્લાસ્ટિસાઇઝર્સ

Solution

(C) $Bakelite$ એ થર્મોસેટિંગ ફીનોલ-ફોર્માલ્ડિહાઇડ રેઝિન છે.
$Resins$ એ અસ્ફટિકમય કાર્બનિક ઘન અથવા અર્ધ-ઘન પદાર્થો છે જે સામાન્ય રીતે લાક્ષણિક ચમક ધરાવે છે અને ઘણીવાર પારદર્શક અથવા અર્ધપારદર્શક હોય છે.
9
EasyMCQ
નીચેનામાંથી કયું કૃત્રિમ રબર છે?
A
Buna-$S$
B
Neoprene
C
બંને $(a)$ અને $(b)$
D
આમાંથી કોઈ નહીં

Solution

(C) Buna-$S$ અને Neoprene બંને કૃત્રિમ રબરના ઉદાહરણો છે.
Buna-$S$ એ $1,3$-બ્યુટાડાઈન અને સ્ટાયરીનનું સહ-પોલિમર છે.
Neoprene એ ક્લોરોપ્રીન ($2$-ક્લોરો-$1,3$-બ્યુટાડાઈન) નું પોલિમર છે.
10
MediumMCQ
નીચેનામાંથી કોની સ્ફટિકીયતા (crystallinity) નું પ્રમાણ સૌથી વધુ છે?
A
એટેક્ટિક પોલીવિનાઇલ ક્લોરાઇડ
B
આઈસોટેક્ટિક પોલીવિનાઇલ ક્લોરાઇડ
C
સિન્ડિઓટેક્ટિક પોલીવિનાઇલ ક્લોરાઇડ
D
આ તમામ

Solution

(C) સાચો જવાબ $C$. સિન્ડિઓટેક્ટિક પોલીવિનાઇલ ક્લોરાઇડ છે.
$syndiotactic$ પોલીમરમાં,વિસ્થાપિત સમૂહો ($PVC$ માં ક્લોરીન અણુઓ) પોલીમર શૃંખલાની વિરુદ્ધ બાજુઓ પર એકાંતરે ગોઠવાયેલા હોય છે.
આ નિયમિત સ્ટીરિયોકેમિકલ ગોઠવણીને કારણે પોલીમર શૃંખલાઓનું પેકિંગ કાર્યક્ષમ રીતે થાય છે,જેના પરિણામે $PVC$ ના $atactic$ (રેન્ડમ) અથવા $isotactic$ (એક જ બાજુ) બંધારણોની તુલનામાં સ્ફટિકીયતાનું પ્રમાણ વધુ હોય છે.
11
MediumMCQ
'મર્સરાઇઝ્ડ સેલ્યુલોઝ' રાસાયણિક રીતે કેવી રીતે તૈયાર કરવામાં આવે છે?
A
એસીટાઇલેશન
B
મર્ક્યુરિએશન
C
હેલોજનેશન
D
સાંદ્ર $NaOH$ દ્રાવણ સાથે પ્રક્રિયા

Solution

(D) મર્સરાઇઝેશન એ સુતરાઉ દોરા કે કાપડની સાંદ્ર $NaOH$ (સોડિયમ હાઇડ્રોક્સાઇડ) ના દ્રાવણ સાથેની પ્રક્રિયા છે.
આ પ્રક્રિયાને કારણે સેલ્યુલોઝના તંતુઓ ફૂલે છે,જે તેની ચમક,મજબૂતી અને રંગ ગ્રહણ કરવાની ક્ષમતામાં વધારો કરે છે.
તેથી,સાચો જવાબ સાંદ્ર $NaOH$ દ્રાવણ સાથેની પ્રક્રિયા છે.
12
MediumMCQ
જે પ્લાસ્ટિક સખત હોય છે,તે અમુક સંયોજનો ઉમેરવાથી નરમ અને સરળતાથી કામ કરી શકાય તેવા બને છે,જેને શું કહેવામાં આવે છે?
A
ઉદ્દીપકો (Catalysts)
B
ટેલોમર્સ (Telomers)
C
પ્લાસ્ટિસાઇઝર્સ (Plasticisers)
D
વલ્કેનાઇઝર (Vulcaniser)

Solution

(C) સખત પ્લાસ્ટિકને પ્લાસ્ટિસાઇઝર્સ તરીકે ઓળખાતા પદાર્થો ઉમેરીને નરમ અને લવચીક બનાવી શકાય છે. ઉદાહરણ તરીકે,$PVC$ (પોલિવિનાઇલ ક્લોરાઇડ) કુદરતી રીતે સખત હોય છે,પરંતુ તેમાં ડાય-$n$-બ્યુટાઇલ થેલેટ ઉમેરવાથી તે પ્લાસ્ટિસાઇઝર તરીકે કામ કરે છે,જે તેને નરમ અને રબર જેવું બનાવે છે.
13
MediumMCQ
આલ્કિડ રેઝિન એ ડાયબેઝિક એસિડ અને ........... માંથી મેળવેલા કન્ડેન્સેશન પોલિમર છે.
A
ફિનોલ
B
ગ્લિસરોલ
C
ગ્લાયકોલ
D
ફોર્માલ્ડિહાઈડ

Solution

(B) આલ્કિડ રેઝિન એ પોલિએસ્ટરનો એક પ્રકાર છે જે પોલીબેઝિક એસિડ (જેમ કે થાલિક એસિડ) અને પોલીહાઇડ્રિક આલ્કોહોલ (જેમ કે ગ્લિસરોલ અથવા ગ્લાયકોલ) ના કન્ડેન્સેશન પોલિમરાઇઝેશન દ્વારા રચાય છે. $Glyptal$ એ ઇથિલિન ગ્લાયકોલ અને થાલિક એસિડમાંથી બનતા આલ્કિડ રેઝિનનું સામાન્ય ઉદાહરણ છે,જ્યારે અન્ય આલ્કિડ રેઝિનમાં ગ્લિસરોલનો ઉપયોગ થાય છે. આપેલા વિકલ્પોમાંથી,$Glycerol$ એ આ રેઝિનના સંશ્લેષણમાં વપરાતો એક ઉત્તમ પોલીહાઇડ્રિક આલ્કોહોલ છે.
14
MediumMCQ
સેલ્યુલોઇડ શું છે?
A
કેપ્રોલેક્ટમ અને યુરિયામાંથી મેળવેલ થર્મોપ્લાસ્ટિક પદાર્થ
B
સેલ્યુલોઝ નાઈટ્રેટ અને કપૂરમાંથી મેળવેલ થર્મોપ્લાસ્ટિક પદાર્થ
C
યુરિયા અને ફોર્માલ્ડિહાઈડમાંથી મેળવેલ થર્મોસેટિંગ પદાર્થ
D
ગ્લિસરોલ અને થાલિક એનહાઈડ્રાઈડમાંથી મેળવેલ થર્મોસેટિંગ પદાર્થ

Solution

(B) સેલ્યુલોઇડ એ $cellulose \text{ } nitrate$ અને કપૂરમાંથી બનાવેલા સંયોજનોનો એક વર્ગ છે,જેમાં રંગો અને અન્ય એજન્ટો ઉમેરવામાં આવે છે.
તેને સામાન્ય રીતે પ્રથમ થર્મોપ્લાસ્ટિક પદાર્થ માનવામાં આવે છે.
15
EasyMCQ
નીચેનામાંથી કોનો ઉપયોગ બિન-જ્વલનશીલ ફોટોગ્રાફિક ફિલ્મોના ઉત્પાદનમાં કરવામાં આવ્યો છે?
A
સેલ્યુલોઝ નાઈટ્રેટ
B
સેલ્યુલોઝ એસીટેટ
C
સેલ્યુલોઝ ઝેન્થેટ
D
સેલ્યુલોઝ પરક્લોરેટ

Solution

(B) સેલ્યુલોઝ નાઈટ્રેટની તુલનામાં સેલ્યુલોઝ એસીટેટ એ બિન-જ્વલનશીલ પદાર્થ છે.
તેથી,તેનો ઉપયોગ બિન-જ્વલનશીલ ફોટોગ્રાફિક ફિલ્મોના ઉત્પાદનમાં વ્યાપકપણે થાય છે.
16
EasyMCQ
ટેરિલીન (Terylene) શું છે?
A
દરેક પુનરાવર્તિત એકમમાં બેન્ઝીન રિંગ ધરાવતું યોગશીલ પોલીમર
B
દરેક પુનરાવર્તિત એકમમાં બેન્ઝીન રિંગ ધરાવતું સંઘનન પોલીમર
C
દરેક પુનરાવર્તિત એકમમાં બે કાર્બન પરમાણુઓ ધરાવતું યોગશીલ પોલીમર
D
દરેક પુનરાવર્તિત એકમમાં બે નાઈટ્રોજન પરમાણુઓ ધરાવતું સંઘનન પોલીમર

Solution

(B) $Terylene$ એ એક સંઘનન પોલીમર છે.
તે ઇથિલિન ગ્લાયકોલ $(HOCH_2-CH_2OH)$ અને ટેરેપ્થેલિક એસિડ $(HOOC-C_6H_4-COOH)$ ના સંઘનન દ્વારા બને છે.
આ પ્રક્રિયામાં પાણીના અણુઓ દૂર થાય છે,જે સંઘનન પોલીમરાઈઝેશનની લાક્ષણિકતા છે.
$Terylene$ ના બંધારણમાં દરેક પુનરાવર્તિત એકમમાં બેન્ઝીન રિંગ હોય છે.
17
EasyMCQ
ટેફલોન એ કયા મોનોમરનો પોલીમર છે,અથવા ટેફલોન કયા સંયોજનના પોલીમરાઈઝેશન દ્વારા મેળવવામાં આવે છે?
A
મોનોફ્લોરોઈથીન
B
ડાયફ્લોરોઈથીન
C
ટ્રાયફ્લોરોઈથીન
D
ટેટ્રાફ્લોરોઈથીન

Solution

(D) ટેફલોન એ $Tetrafluoroethene$ નો પોલીમર છે.
તે $Tetrafluoroethene$ $(CF_2 = CF_2)$ ના પેરોક્સાઈડ અથવા પર્સલ્ફેટ ઉદ્દીપકની હાજરીમાં ઊંચા દબાણે પોલીમરાઈઝેશન દ્વારા મેળવવામાં આવે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $(D)$ છે.
18
MediumMCQ
એસીટેટ રેયોન શેમાંથી બનાવવામાં આવે છે?
A
એસીટીક એસિડ
B
ગ્લિસરોલ
C
સ્ટાર્ચ
D
સેલ્યુલોઝ

Solution

(D) એસીટેટ રેયોન એ એક અર્ધ-સંશ્લેષિત રેસા છે જે સલ્ફ્યુરિક એસિડની હાજરીમાં એસિટિક એનહાઇડ્રાઇડનો ઉપયોગ કરીને સેલ્યુલોઝના એસિટિલેશન દ્વારા તૈયાર કરવામાં આવે છે.
સેલ્યુલોઝ એ કુદરતી પોલિમર છે,અને તેના રાસાયણિક ફેરફારથી સેલ્યુલોઝ એસીટેટ બને છે,જેને પછી રેસામાં ફેરવવામાં આવે છે.
19
MediumMCQ
મેથેનોલ સાથે થર્મોસેટિંગ પોલિમર બનાવવા માટે જરૂરી સંયોજન કયું છે?
A
બેન્ઝીન
B
ફિનાઈલ એમાઈન
C
બેન્ઝાલ્ડિહાઈડ
D
ફિનોલ

Solution

(D) $Phenol$ ની $Formaldehyde$ $(HCHO)$ સાથેની પ્રક્રિયાથી $Bakelite$ બને છે,જે એક જાણીતું થર્મોસેટિંગ પોલિમર છે.
તેથી,જરૂરી સંયોજન $Phenol$ છે.
20
EasyMCQ
રેયોન યાર્ન (રેસા) શેમાંથી મેળવવામાં આવે છે?
A
પોલીમિથિલિન
B
પોલિએસ્ટર
C
સેલ્યુલોઝ
D
સ્ટાયરીન

Solution

(C) રેયોન એ લાકડાના માવા અથવા કપાસના લિન્ટર્સ જેવા કુદરતી સ્ત્રોતોમાંથી બનાવવામાં આવતું અર્ધ-કૃત્રિમ રેસા છે.
ઉત્પાદન પ્રક્રિયામાં,કુદરતી $Cellulose$ ને રાસાયણિક રીતે પ્રક્રિયા કરીને ફરીથી રેસાના સ્વરૂપમાં મેળવવામાં આવે છે.
તેથી,રેયોન યાર્ન $Cellulose$ માંથી મેળવવામાં આવે છે.
21
EasyMCQ
$Terylene$ ના ઉત્પાદનમાં વપરાતું સંયોજન કયું છે?
A
$Ethylene$
B
$Vinyl \ chloride$
C
$Ethylene \ glycol$
D
$Adipic \ acid$

Solution

(C) $Terylene$ (જેને $Dacron$ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) એ $Ethylene \ glycol$ $(HO-CH_2-CH_2-OH)$ અને $Terephthalic \ acid$ $(C_6H_4(COOH)_2)$ ના પોલિમરાઈઝેશન દ્વારા બનતું સંઘનન પોલિમર છે.
22
MediumMCQ
કેપ્રોલેક્ટમનું સંઘનન ઉત્પાદન શું છે?
A
નાયલોન-$6$
B
નાયલોન-$6,6$
C
નાયલોન-$60$
D
નાયલોન-$6,10$

Solution

(A) કેપ્રોલેક્ટમને ઊંચા તાપમાને $(533-543 \ K)$ પાણી સાથે ગરમ કરવામાં આવે ત્યારે તે રિંગ-ઓપનિંગ પોલિમરાઈઝેશન દ્વારા નાયલોન-$6$ બનાવે છે.
પ્રક્રિયા: $n \ (C_6H_{11}NO) + n \ H_2O \rightarrow [-NH-(CH_2)_5-CO-]_n$.
23
EasyMCQ
'nylon' (નાયલોન) નામ કયા બે શહેરોમાં થયેલી શોધ સાથે સંકળાયેલું છે?
A
ન્યૂયોર્ક અને લંડન
B
ન્યૂયોર્ક અને લોન્ગ્યુએટ
C
નાયહોલ્મ અને લંડન
D
આમાંથી કોઈ નહીં

Solution

(A) 'nylon' (નાયલોન) નામ તે બે શહેરો પરથી ઉતરી આવ્યું છે જ્યાં તેની એકસાથે શોધ થઈ હતી: $NY$ (ન્યૂયોર્ક) અને $LON$ (લંડન).
24
EasyMCQ
નીચેનામાંથી કયું ઉકળતા એક્વા-રેજિયા (aqua-regia) સામે પ્રતિરોધક છે?
A
પોલિથીન
B
પર્સપેક્સ
C
ટેફલોન
D
બેકેલાઇટ

Solution

(C) ટેફલોન લવચીક છે,દ્રાવકો અને ઉકળતા એસિડ (એક્વા-રેજિયા સહિત) સામે નિષ્ક્રિય છે અને $598 \ K$ સુધી સ્થિર રહે છે.
25
EasyMCQ
નાયલોન પોલિમર છે
A
એસિડિક
B
બેઝિક
C
એમ્ફોટેરિક
D
તટસ્થ

Solution

(D) નાયલોન પોલિમર,જેમ કે $Nylon-6,6$,ડાયએમાઈન અને ડાયકાર્બોક્સિલિક એસિડના સંઘનન પોલિમરાઈઝેશન દ્વારા બને છે.
તેમના બેકબોનમાં એમાઈડ લિંકેજ $(-CONH-)$ હોય છે.
આ એમાઈડ જૂથો ધ્રુવીય છે અને હાઈડ્રોજન બોન્ડિંગમાં ભાગ લઈ શકે છે,પરંતુ તે જલીય દ્રાવણમાં નોંધપાત્ર એસિડિક કે બેઝિક ગુણધર્મ દર્શાવતા નથી.
તેથી,નાયલોન પોલિમર તટસ્થ માનવામાં આવે છે.
26
EasyMCQ
નાયલોન યાર્ન સામાન્ય રીતે
A
અત્યંત જ્વલનશીલ
B
બિન-જ્વલનશીલ
C
$(a)$ અને $(b)$ બંને પ્રકારના જાણીતા છે
D
અનિશ્ચિત જ્વલનશીલતા

Solution

(C) નાયલોન એક કૃત્રિમ પોલિમાઈડ છે. ચોક્કસ રાસાયણિક બંધારણ,ઉમેરણો અને ઉત્પાદન પ્રક્રિયા (જેમ કે ફ્લેમ રિટાર્ડન્ટ્સનો ઉમેરો) ના આધારે,નાયલોન યાર્નને અત્યંત જ્વલનશીલ અથવા બિન-જ્વલનશીલ બનાવી શકાય છે. તેથી,ઉદ્યોગમાં બંને પ્રકારો જાણીતા છે. સાચો વિકલ્પ $(c)$ છે.
27
MediumMCQ
એક પોલિમરનું દળ સરેરાશ આણ્વીય દળ અને સંખ્યા સરેરાશ આણ્વીય દળ અનુક્રમે $40,000$ અને $30,000$ છે. પોલિમરનો પોલીડિસ્પર્સિટી ઇન્ડેક્સ કેટલો થશે?
A
$< 1$
B
$> 1$
C
$1$
D
$0$

Solution

(B) પોલીડિસ્પર્સિટી ઇન્ડેક્સ $(PDI)$ એ વજન સરેરાશ આણ્વીય દળ $(\overline{M_w})$ અને સંખ્યા સરેરાશ આણ્વીય દળ $(\overline{M_n})$ નો ગુણોત્તર છે.
આપેલ છે: $\overline{M_w} = 40,000$ અને $\overline{M_n} = 30,000$.
$PDI = \frac{\overline{M_w}}{\overline{M_n}} = \frac{40,000}{30,000} = 1.33$.
જેથી $1.33 > 1$ થાય,તેથી સાચો વિકલ્પ $B$ છે.
28
EasyMCQ
'રેયોન' (Rayon) એ શું છે?
A
કુદરતી રેશમ
B
કૃત્રિમ રેશમ
C
કુદરતી પ્લાસ્ટિક અથવા રબર
D
સંશ્લેષિત પ્લાસ્ટિક

Solution

(B) 'રેયોન' એ માનવ-નિર્મિત રેસો છે જે લાંબા તંતુઓના સ્વરૂપમાં શુદ્ધ સેલ્યુલોઝ ધરાવે છે.
રેયોન દેખાવમાં રેશમ જેવું લાગે છે,તેથી તેને કૃત્રિમ રેશમ કહેવામાં આવે છે.
$\mathop {{\text{Cellulose}}}\limits_{(\text{wood pulp માંથી})}$ $\xrightarrow{\text{NaOH, } CS_2} \mathop {{\text{Viscose}}}\limits_{(\text{સીરપ જેવું પ્રવાહી})}$ $\xrightarrow{\text{Spinneret, dil. } H_2SO_4} \mathop {{\text{Rayon}}}\limits_{(\text{ઝીણો રેશમી તંતુ})}$
29
EasyMCQ
જેમ જેમ આણ્વીય દળ વધે છે તેમ પોલિમરની તણાવ શક્તિ (tensile strength):
A
વધે છે
B
ઘટે છે
C
અપરિવર્તિત રહે છે
D
અનિશ્ચિત

Solution

(A) તણાવ શક્તિ એ કોઈ પદાર્થને તે તૂટી જાય ત્યાં સુધી ખેંચવા માટે જરૂરી બળનું માપ છે. સામાન્ય રીતે,જેમ $molecular weight$ વધે છે,તેમ પોલિમરની મજબૂતી,ટફનેસ અને કેમિકલ સ્ટ્રેસ ક્રેક રેઝિસ્ટન્સ વધે છે. તેથી,પોલિમર ચેઈનની લંબાઈ અને ક્રોસ-લિંકિંગ વધવાની સાથે તણાવ શક્તિ પણ વધે છે.
30
MediumMCQ
ગ્લિપ્ટલ્સનો મુખ્યત્વે ઉપયોગ શેમાં થાય છે?
A
રમકડાં બનાવવા
B
સપાટીના કોટિંગ (Surface coating)
C
ફોટોફિલ્મ બનાવવા
D
વિદ્યુત અવાહક (Electrical insulators)

Solution

(B) ગ્લિપ્ટલ્સ એ ઇથિલિન ગ્લાયકોલ અને થાલિક એસિડના કન્ડેન્સેશન પોલિમરાઇઝેશન દ્વારા બનતા પોલિએસ્ટર રેઝિન છે. તેનો મુખ્ય ઉપયોગ પેઇન્ટ અને લેકર બનાવવા માટે થાય છે,જેનો ઉપયોગ સપાટીના કોટિંગ માટે થાય છે.
31
MediumMCQ
ઇથિલિન-પ્રોપિલિન રબર $(EPR)$ શું છે?
A
અસંતૃપ્ત,સ્ટીરિયોરેગ્યુલર
B
સંતૃપ્ત,સ્ટીરિયોરેગ્યુલર
C
એટેક્ટિક,અસંતૃપ્ત
D
સિન્ડિયોટેક્ટિક,અસંતૃપ્ત

Solution

(B) $EPR$ એ ઇથિલિન અને પ્રોપિલિનનું કોપોલિમર છે. બંને મોનોમર્સ સંતૃપ્ત હાઇડ્રોકાર્બન હોવાથી,પરિણામી પોલિમર સાંકળ સંતૃપ્ત હોય છે. મિથાઇલ જૂથો પોલિમર બેકબોન પર અવ્યવસ્થિત રીતે વિતરિત હોવાથી,તેને એટેક્ટિક તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે. જોકે,બેકબોનની સંતૃપ્તતાના સંદર્ભમાં,$EPR$ ને સંતૃપ્ત ઇલાસ્ટોમર ગણવામાં આવે છે.
32
EasyMCQ
નિયોપ્રીન,એક કૃત્રિમ રબર,$C$ અને $H$ સિવાય નીચેનામાંથી કયું તત્વ ધરાવે છે?
A
$N$
B
$O$
C
$Cl$
D
$F$

Solution

(C) નિયોપ્રીન એ ક્લોરોપ્રીન ($2$-ક્લોરો-$1,3$-બ્યુટાડાઈન) નો પોલીમર છે.
તેનું રાસાયણિક સૂત્ર $n(CH_2=C(Cl)-CH=CH_2) \to [-CH_2-C(Cl)=CH-CH_2-]_n$ છે.
આમ,$C$ અને $H$ સિવાય,તે $Cl$ (ક્લોરિન) તત્વ ધરાવે છે.
33
MediumMCQ
એક્રિલિક રેઝિન શું છે?
A
રંગહીન અને પારદર્શક
B
ઘેરા બદામી અને થર્મોસેટિંગ
C
ઘેરા બદામી અને થર્મોપ્લાસ્ટિક
D
દૂધ જેવા સફેદ

Solution

(A) એક્રિલિક રેઝિન,જેમ કે પોલી(મિથાઈલ મેથાક્રાયલેટ) $(PMMA)$,એ એક્રિલિક એસિડ અથવા તેના વ્યુત્પન્નમાંથી મેળવેલા કૃત્રિમ પોલિમર છે. તેઓ તેમની ઉત્કૃષ્ટ ઓપ્ટિકલ સ્પષ્ટતા અને ઉચ્ચ પ્રકાશ પ્રસારણ માટે જાણીતા છે,અને તેમના શુદ્ધ સ્વરૂપમાં સામાન્ય રીતે રંગહીન અને પારદર્શક હોય છે.
34
EasyMCQ
નીચેનામાંથી કયા પોલિમરનું ગ્લાસ-ટ્રાન્ઝિશન તાપમાન $(T_g)$ સૌથી વધુ છે?
A
પોલિઇથિલિન
B
પોલિપ્રોપિલિન
C
પોલિવિનાઇલ ક્લોરાઇડ
D
પોલિસ્ટાયરીન

Solution

(D) ગ્લાસ-ટ્રાન્ઝિશન તાપમાન $(T_g)$ એ પોલિમરની શૃંખલાની જડતા અને તેની સાથે જોડાયેલા સાઇડ ગ્રુપના કદ પર આધાર રાખે છે.
$1$. પોલિઇથિલિન $(T_g \approx -120 \ ^{\circ}C)$: તેની શૃંખલા લવચીક હોય છે.
$2$. પોલિપ્રોપિલિન $(T_g \approx -10 \ ^{\circ}C)$: તેમાં મિથાઇલ ગ્રુપ હોવાથી જડતા વધે છે.
$3$. પોલિવિનાઇલ ક્લોરાઇડ $(T_g \approx 80 \ ^{\circ}C)$: ક્લોરિન પરમાણુ આંતરઆણ્વિય બળો વધારે છે.
$4$. પોલિસ્ટાયરીન $(T_g \approx 100 \ ^{\circ}C)$: તેમાં રહેલા મોટા ફિનાઇલ ગ્રુપને કારણે શૃંખલાનું પરિભ્રમણ મર્યાદિત થાય છે,તેથી તેનું $T_g$ સૌથી વધુ છે.
35
DifficultMCQ
ઉચ્ચ રાસાયણિક સ્થિરતા ધરાવતા પોલિમરનું ગલનબિંદુ $(M.P.)$ $327\ ^\circ C$ છે અને સંપૂર્ણ સ્ફટિકમય નમૂનાની ઘનતા $2.3\ g/cm^3$ છે. તે કયું છે?
A
$PVC$
B
ટેફલોન
C
મેલામાઈન
D
બેકેલાઈટ

Solution

(B) વર્ણવેલ પોલિમર પોલીટેટ્રાફ્લોરોઈથિલિન છે,જેને સામાન્ય રીતે ટેફલોન ($CF_2=CF_2$ પોલિમર) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
તે તેની ઉચ્ચ રાસાયણિક નિષ્ક્રિયતા અને ઉષ્મીય સ્થિરતા માટે જાણીતું છે.
તેનું ગલનબિંદુ આશરે $327\ ^\circ C$ છે અને તેની રચનામાં ભારે ફ્લોરિન પરમાણુઓની હાજરીને કારણે તેની ઘનતા વધુ હોય છે.
36
EasyMCQ
વલ્કેનાઈઝેશનની પ્રક્રિયા રબરને કેવું બનાવે છે?
A
પાણીમાં દ્રાવ્ય
B
સ્થિતિસ્થાપક (Elastic)
C
સખત (Hard)
D
નરમ (Soft)

Solution

(C) વલ્કેનાઈઝેશન એ એક પ્રક્રિયા છે જેમાં કુદરતી રબરને સલ્ફર $(S)$ સાથે ગરમ કરવામાં આવે છે.
આ પ્રક્રિયા પોલિમર સાંકળો વચ્ચે ક્રોસ-લિંક્સ બનાવે છે,જે રબરને વધુ સખત,ટકાઉ અને ઓછું ચીકણું બનાવે છે.
તેથી,વલ્કેનાઈઝેશનની પ્રક્રિયા રબરને સખત બનાવે છે.
સાચો વિકલ્પ $(C)$ છે.
37
EasyMCQ
ટેરીલીન એ એક
A
પોલિએમાઇડ
B
પોલિએસ્ટર
C
પોલિઇથિલિન
D
પોલિપ્રોપિલિન

Solution

(B) ટેરીલીન,જેને $Dacron$ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે ઇથિલિન ગ્લાયકોલ $(HO-CH_2-CH_2-OH)$ અને ટેરેફ્થાલિક એસિડ $(C_6H_4(COOH)_2)$ ના પોલિમરાઇઝેશન દ્વારા બનતું સંઘનન પોલિમર છે.
મોનોમર્સ વચ્ચે બનતું જોડાણ એસ્ટર લિંકેજ $(-COO-)$ હોવાથી,$Terylene$ ને પોલિએસ્ટર તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.
38
MediumMCQ
$nylon-66$ માં નીચેનામાંથી કયા આંતરઆણ્વીય બળો હાજર હોય છે?
A
વાન ડર વાલ્સ બળો
B
હાઇડ્રોજન બંધન
C
દ્વિધ્રુવ-દ્વિધ્રુવ આંતરક્રિયા
D
આમાંથી કોઈ નહીં

Solution

(B) $nylon-66$ એ હેક્ઝામિથિલીનડાયએમાઈન અને એડિપિક એસિડના સંઘનન પોલિમરાઈઝેશન દ્વારા બનતું પોલીએમાઈડ છે.
પોલિમર શૃંખલામાં એમાઈડ સમૂહો $(-CONH-)$ ની હાજરીને કારણે શૃંખલાઓ વચ્ચે પ્રબળ આંતરઆણ્વીય હાઇડ્રોજન બંધન જોવા મળે છે.
આ હાઇડ્રોજન બંધન $nylon-66$ ની ઉચ્ચ સ્ફટિકમય પ્રકૃતિ અને ઊંચા ગલનબિંદુ માટે જવાબદાર છે.
39
MediumMCQ
રબરને સલ્ફર સાથે ગરમ કરવાની પ્રક્રિયાને શું કહેવામાં આવે છે?
A
ગેલ્વેનાઇઝેશન
B
વલ્કેનાઇઝેશન
C
બેસેમરાઇઝેશન
D
સલ્ફોનેશન

Solution

(B) ભૌતિક ગુણધર્મો જેવા કે પાણી પ્રતિકારકતા,ઓછું પાણી શોષણ અને ઓક્સિડાઇઝિંગ એજન્ટો સામે પ્રતિકાર સુધારવા માટે,વલ્કેનાઇઝેશન નામની પ્રક્રિયા કરવામાં આવે છે.
આ પ્રક્રિયામાં કાચા રબરને સલ્ફર અને યોગ્ય ઉમેરણ સાથે $373 \ K$ થી $415 \ K$ તાપમાનની વચ્ચે ગરમ કરવામાં આવે છે.
વલ્કેનાઇઝેશન દરમિયાન,સલ્ફર દ્વિ-બંધના સક્રિય સ્થાનો પર ક્રોસ-લિંક્સ બનાવે છે,જેનાથી રબર સખત બને છે.
40
MediumMCQ
નીચેનામાંથી કયા રેસાઓ પોલીએમાઈડના બનેલા છે?
A
ડેક્રોન
B
ઓર્લોન
C
નાયલોન
D
રેયોન

Solution

(C) નાયલોન રેસાઓ પોલીએમાઈડના બનેલા હોય છે. તેમાં એમાઈડ બંધ હોય છે.
ઉદાહરણ તરીકે:
$(i)$ નાયલોન-$6$ એ $6$-એમિનોહેક્ઝેનોઈક એસિડના પોલીમરાઈઝેશન દ્વારા મેળવવામાં આવે છે.
$(ii)$ નાયલોન-$6,6$ એ હેક્ઝામિથિલીનડાયએમાઈન અને એડિપિક એસિડના સંઘનન પોલીમરાઈઝેશન દ્વારા મેળવવામાં આવે છે.
41
MediumMCQ
નાયલોન-$66$ જેવા કૃત્રિમ રેસા ખૂબ જ મજબૂત હોય છે કારણ કે
A
તેઓ ઊંચા આણ્વીય દળ અને ઊંચા ગલનબિંદુ ધરાવે છે
B
તેઓ મજબૂત $C-C$ બંધ દ્વારા ઉચ્ચ કક્ષાનું ક્રોસ-લિંકિંગ ધરાવે છે
C
તેઓ ખૂબ લાંબી સાંકળો ધરાવતા રેખીય અણુઓ છે
D
તેઓ હાઇડ્રોજન બંધ જેવા બળો દ્વારા આંતરજોડાયેલા રેખીય અણુઓ ધરાવે છે

Solution

(D) . નાયલોન-$66$ એ એક પોલિએમાઇડ રેસા છે.
તેની મજબૂતી મુખ્યત્વે રેખીય પોલિમર સાંકળો વચ્ચે હાઇડ્રોજન બંધ જેવા મજબૂત આંતરઆણ્વીય બળોની હાજરીને કારણે છે.
આ હાઇડ્રોજન બંધો સાંકળોને મજબૂતીથી પકડી રાખે છે,જે તેને ઉચ્ચ તણાવ શક્તિ અને સ્ફટિકમય બંધારણ આપે છે.
42
MediumMCQ
પોલિમર વિશે નીચેનામાંથી કયું વિધાન સાચું નથી?
A
પોલિમર કોઈ વીજભાર ધરાવતા નથી.
B
પોલિમર ઊંચી સ્નિગ્ધતા (viscosity) ધરાવે છે.
C
પોલિમર પ્રકાશનું પ્રકીર્ણન (scatter) કરે છે.
D
પોલિમર ઓછું આણ્વીય દળ ધરાવે છે.

Solution

(D) પોલિમર એ મોનોમરના પોલિમરાઈઝેશન દ્વારા બનતા મેક્રોમોલેક્યુલ્સ છે.
તેઓ તેમના ખૂબ ઊંચા આણ્વીય દળ દ્વારા લાક્ષણિકતા ધરાવે છે,જે સામાન્ય રીતે $10^3$ થી $10^7 \ u$ ની વચ્ચે હોય છે.
તેથી,પોલિમર ઓછું આણ્વીય દળ ધરાવે છે તે વિધાન ખોટું છે.
43
EasyMCQ
કુદરતી રબર જેવું જ દેખાતું કૃત્રિમ પોલિમર કયું છે?
A
નિયોપ્રીન
B
ક્લોરોપ્રીન
C
ગ્લિપ્ટલ
D
નાયલોન

Solution

(A) નિયોપ્રીન એ એક કૃત્રિમ પોલિમર છે જે તેના ગુણધર્મોમાં કુદરતી રબર જેવું જ છે.
તેનો મોનોમર એકમ $2$-ક્લોરો-$1,3$-બ્યુટાડાઈન છે,જેને સામાન્ય રીતે ક્લોરોપ્રીન $(CH_2=C(Cl)-CH=CH_2)$ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
તેની સરખામણીમાં,કુદરતી રબર એ આઈસોપ્રીન ($2$-મિથાઈલ-$1,3$-બ્યુટાડાઈન,$CH_2=C(CH_3)-CH=CH_2$) નો પોલિમર છે.
44
DifficultMCQ
નીચેનામાંથી કોનો ઉપયોગ 'નોન-સ્ટિક' કુકવેર બનાવવા માટે થાય છે?
A
$PVC$
B
પોલિસ્ટાયરીન
C
પોલિઇથિલિન ટેરેપ્થેલેટ
D
પોલિટેટ્રાફ્લોરોઇથિલિન

Solution

(D) ટેફલોન (પોલિટેટ્રાફ્લોરોઇથિલિન) ખૂબ જ રાસાયણિક નિષ્ક્રિયતા અને ઉચ્ચ તાપીય સ્થિરતા ધરાવે છે,તેથી તેનો ઉપયોગ નોન-સ્ટિક વાસણો બનાવવા માટે થાય છે.
આ હેતુ માટે,વાસણની અંદરની બાજુએ ટેફલોનનું પાતળું પડ લગાવવામાં આવે છે.
45
MediumMCQ
આંખના કોન્ટેક્ટ લેન્સ બનાવવા માટે કયા પોલિમરનો ઉપયોગ થાય છે?
A
પોલીમિથાઈલમેથાક્રાયલેટ
B
પોલીઈથિલિન
C
પોલીઈથાઈલએક્રાયલેટ
D
નાયલોન-$6$

Solution

(A) સાચો જવાબ $(A)$ છે. આ પોલિમરને $PMMA$ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે.
તે પારદર્શક છે,પ્રકાશનું ઉત્તમ પ્રસારણ કરે છે અને તેની ઓપ્ટિકલ સ્પષ્ટતા કાચ કરતા પણ સારી છે,તેથી તેનો ઉપયોગ આંખના લેન્સ બનાવવામાં થાય છે.
46
MediumMCQ
ચુંબકીય રેકોર્ડિંગ ટેપ બનાવવા માટે કયા પોલિમરનો ઉપયોગ થાય છે?
A
ડેક્રોન $(Dacron)$
B
એક્રિલન $(Acrilan)$
C
ગ્લિપ્ટલ $(Glyptal)$
D
બેકેલાઇટ $(Bakelite)$

Solution

(A) ચુંબકીય રેકોર્ડિંગ ટેપ સામાન્ય રીતે $Mylar$ માંથી બનાવવામાં આવે છે,જે $Polyethylene \ terephthalate$ $(PET)$ નું વેપારી નામ છે.
$Dacron$ એ $Polyethylene \ terephthalate$ $(PET)$ નું બીજું સામાન્ય નામ છે.
તેથી,$Dacron$ એ ચુંબકીય રેકોર્ડિંગ ટેપ બનાવવા માટે વપરાતો પોલિમર છે.
47
MediumMCQ
$Teflon$ નો લાક્ષણિક ગુણધર્મ કયો છે?
A
$2000 \ poise$ સ્નિગ્ધતા
B
ઉચ્ચ પૃષ્ઠતાણ
C
અજ્વલનશીલ અને ગરમી સામે પ્રતિરોધક
D
અત્યંત સક્રિય

Solution

(C) $Teflon$ (પોલિટેટ્રાફ્લોરોઇથિલિન) એ ટેટ્રાફ્લોરોઇથિલિનનું કૃત્રિમ ફ્લોરોપોલિમર છે.
તે રાસાયણિક રીતે નિષ્ક્રિય,અજ્વલનશીલ અને ગરમી સામે અત્યંત પ્રતિરોધક છે.
આ ગુણધર્મોને કારણે,તેનો ઉપયોગ રસોઈના વાસણો પર નોન-સ્ટિક કોટિંગ માટે વ્યાપકપણે થાય છે.
48
EasyMCQ
નાયલોન $66$ એ શું છે?
A
પોલિએમાઇડ
B
પોલિએસ્ટર
C
પોલિસ્ટાયરીન
D
પોલિવિનાઇલ

Solution

(A) નાયલોન $66$ એ હેક્ઝામિથિલીન ડાયએમાઇન અને એડિપિક એસિડના પોલિમરાઇઝેશન દ્વારા બનતું સંઘનન પોલિમર છે.
તેમાં એમાઇડ લિંકેજ $(-CONH-)$ હોવાથી,તેને પોલિએમાઇડ તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.
49
EasyMCQ
આઈસોપ્રીન એ શેના ઉત્પાદન માટે ઉપયોગી પદાર્થ છે?
A
પ્રોપીન
B
પ્રવાહી બળતણ
C
કૃત્રિમ રબર
D
પેટ્રોલ

Solution

(C) . કુદરતી રબર એ આઈસોપ્રીન ($2$-મિથાઈલ-$1,3$-બ્યુટાડાઈન) નો પોલીમર છે. તેનો ઉપયોગ કૃત્રિમ રબર અને સંબંધિત ઈલાસ્ટોમર્સના ઉત્પાદનમાં થાય છે.

Polymers — Composition, Properties and Uses of Polymer · Frequently Asked Questions

1Are these Polymers questions useful for JEE and NEET?

Yes. All questions in this section are mapped to JEE Main and NEET exam patterns. Previous year questions from JEE Main, NEET, GUJCET and state-level exams are included with full solutions.

2Can I switch to Hindi or Gujarati for these questions?

Yes. Use the language tabs in the hero section or the sidebar to view the same questions and solutions in English, Hindi or Gujarati.

3How do I generate a question paper from this subtopic?

Use the Vedclass Exam Paper Generator — select the chapter and subtopic, set difficulty, and generate Sets A, B, C, D automatically. First 3 chapters of every subject are free.

Vedclass Products

For Students

Vedclass Test Series

Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.

Start Free Trial
For Teachers

Exam Paper Generator

Generate Set A/B/C/D papers from this chapter in 2 minutes. 3 chapters free.

Try Free
For Institutes

Online Exam Module

Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.

See Demo
For Teachers & Institutes

Generate a Polymers Exam Paper in 2 Minutes

Select subtopic & difficulty — Sets A, B, C, D auto-generated with No Repeat logic.

First 3 chapters of every subject are free — no payment required.