Organism and its Environment Questions in Gujarati

(C) વિધાન $I$ સાચું છે કારણ કે નિવાસસ્થાન એ એક ભૌતિક સ્થળ છે જ્યાં સજીવ રહે છે,અને તેમાં ઘણા અલગ-અલગ નિકેત હોઈ શકે છે.
વિધાન $II$ ખોટું છે કારણ કે નિકેત એ પર્યાવરણમાં સજીવની કાર્યાત્મક ભૂમિકા અને સ્થાનનો સંદર્ભ આપે છે,જેમાં તેના જૈવિક અને અજૈવિક પરિબળો સાથેના આંતરક્રિયાઓનો સમાવેશ થાય છે,માત્ર તે ભૌતિક વિસ્તાર નહીં જ્યાં તે રહે છે. વિધાન $II$ માં આપેલી વ્યાખ્યા વાસ્તવમાં 'નિવાસસ્થાન' નું વર્ણન કરે છે.

(C) જે સજીવો તેમના શરીરનું આંતરિક તાપમાન સ્થિર રાખી શકતા નથી અને જેમનું શરીરનું તાપમાન આસપાસના તાપમાન સાથે બદલાય છે,તેમને $conformers$ (પર્યાવરણને અનુરૂપ સજીવો) કહેવામાં આવે છે.
લગભગ $99\%$ પ્રાણીઓ અને લગભગ તમામ વનસ્પતિઓ $conformers$ છે.
તેઓ શારીરિક માધ્યમો દ્વારા હોમિયોસ્ટેસિસ (સમસ્થિતિ) જાળવી શકતા નથી,તેથી તેમનું આંતરિક વાતાવરણ બાહ્ય પર્યાવરણીય પરિસ્થિતિઓ સાથે બદલાતું રહે છે.

(B) નિવાસસ્થાન (habitat) એટલે એવી ભૌતિક જગ્યા અથવા પર્યાવરણ જ્યાં સજીવ રહે છે.
$1$. તે એક ભૌતિક જગ્યા છે જ્યાં સજીવ વસવાટ કરે છે.
$2$. તે તાપમાન,વરસાદ અને પ્રકાશ જેવા અજૈવિક પરિબળોથી પ્રભાવિત થાય છે.
$3$. એક જ નિવાસસ્થાન અસંખ્ય નિક (niches) ને ટેકો આપી શકે છે,કારણ કે વિવિધ જાતિઓ એક જ ભૌતિક જગ્યામાં અલગ-અલગ કાર્યાત્મક ભૂમિકાઓ ભજવે છે.
$4$. જોકે,નિવાસસ્થાન એ જાતિ-વિશિષ્ટ નથી; ઘણી અલગ-અલગ જાતિઓ એક જ નિવાસસ્થાન વહેંચી શકે છે. તેનાથી વિપરીત,'નિક' (niche) એ જાતિ-વિશિષ્ટ છે,કારણ કે તે ચોક્કસ જાતિની કાર્યાત્મક ભૂમિકા અને જરૂરિયાતોનું વર્ણન કરે છે.

(B) સાચી જોડ નીચે મુજબ છે:
$i$. નિવાસસ્થાન નિક: તે પર્યાવરણમાં સજીવ દ્વારા રોકાયેલી ભૌતિક જગ્યાનો સંદર્ભ આપે છે $(i-c)$.
$ii$. પોષક નિક: તે આહાર શૃંખલામાં સજીવની કાર્યાત્મક ભૂમિકા અથવા સ્તરનો સંદર્ભ આપે છે $(ii-d)$.
$iii$. બહુપરિમાણીય નિક: તે બહુવિધ પરિબળોને ધ્યાનમાં લેતા,પર્યાવરણીય ઢાળમાં સજીવના સ્થાનનો સંદર્ભ આપે છે $(iii-b)$.
$iv$. મૂળભૂત નિક: તે એવી પરિસ્થિતિઓનો સંપૂર્ણ સેટ છે જેમાં પ્રાણી (વસ્તી,પ્રજાતિ) સ્પર્ધાની ગેરહાજરીમાં જીવી શકે છે અને પ્રજનન કરી શકે છે $(iv-a)$.
તેથી,સાચી જોડ $i-c, ii-d, iii-b, iv-a$ છે.

(B) વિધાન $i$ સાચું છે: નીશ એ પર્યાવરણમાં સજીવની કાર્યાત્મક ભૂમિકા અને સ્થાનનું વર્ણન કરે છે.
વિધાન $ii$ સાચું છે: નીશમાં સજીવ સાથે સંકળાયેલ ઉર્જાનો પ્રવાહ અને પોષક તત્વોનું ચક્રણ સામેલ છે.
વિધાન $iii$ સાચું છે: જો કોઈ નીશ ખાલી થાય,તો અન્ય સજીવો ઘણીવાર તે પારિસ્થિતિક ભૂમિકા ભજવવા માટે અનુકૂલન સાધે છે.
વિધાન $iv$ ખોટું છે: ગૌસના સ્પર્ધાત્મક નિષ્કાસન સિદ્ધાંત મુજબ,કોઈ પણ બે જાતિઓ એક જ નિવાસસ્થાનમાં અનિશ્ચિત સમય સુધી એક જ નીશ પર રહી શકતી નથી.
વિધાન $v$ સાચું છે: એક જ નિવાસસ્થાનમાં રહેતા સજીવો સીધી સ્પર્ધા ટાળવા માટે ઘણીવાર અલગ નીશ ધરાવે છે.
તેથી,વિધાનો $i, ii, iii,$ અને $v$ સાચા છે.

(D) સાચી જોડ નીચે મુજબ છે:
$i$. પર્ણની સપાટી પર જાડું ક્યુટિકલ એ રણની વનસ્પતિઓમાં બાષ્પોત્સર્જન ઘટાડવા માટે જોવા મળતું અનુકૂલન છે.
$ii$. પર્ણોનું કંટકમાં રૂપાંતરણ એ ઓપન્શિયા (રણની વનસ્પતિ) નું લાક્ષણિક અનુકૂલન છે જેથી પાણીનો વ્યય ઘટાડી શકાય.
$iii$. રણની ગરોળીઓ રણની તીવ્ર ગરમીથી બચવા માટે રેતીમાં દર બનાવીને રહેવાનું વર્તણૂકીય અનુકૂલન દર્શાવે છે.
$iv$. આર્કિબેક્ટેરિયા એ અતિશય તાપમાન સહન કરી શકતા સજીવો છે જે ગરમ પાણીના ઝરા જેવી કઠિન પરિસ્થિતિઓમાં જીવી શકે છે.
આ જોડાણ મુજબ:
$i-c$ (જાડું ક્યુટિકલ - રણની વનસ્પતિઓ)
$ii-d$ (પર્ણોનું કંટકમાં રૂપાંતરણ - ઓપન્શિયા)
$iii-a$ (રેતીમાં દર બનાવવો - રણની ગરોળી)
$iv-b$ (ગરમ પાણીના ઝરા - આર્કિબેક્ટેરિયા)
તેથી,સાચો ક્રમ $i-c, ii-d, iii-a, iv-b$ છે.

(C) આપેલ બાયોમ વિતરણના આલેખનું વિશ્લેષણ કરતા:
$1$. વિકલ્પ $A$: ઉષ્ણકટિબંધીય જંગલ વિસ્તાર $450 \ cm$ વરસાદ સુધી વિસ્તરેલો છે,જે દર્શાવેલ તમામ બાયોમમાં સૌથી વધુ છે. આ વિધાન સાચું છે.
$2$. વિકલ્પ $B$: આર્કટિક અને આલ્પાઇન ટુંડ્ર પ્રદેશ $y$-અક્ષ પર $0^{\circ}C$ ના નિશાનની નીચે આવેલો છે. આ વિધાન સાચું છે.
$3$. વિકલ્પ $C$: ઉષ્ણકટિબંધીય જંગલોમાં સમશીતોષ્ણ જંગલો કરતા વધુ વરસાદ પડે છે,પરંતુ તેનું સરેરાશ વાર્ષિક તાપમાન ($20^{\circ}C$ થી $25^{\circ}C$ ની વચ્ચે) સમશીતોષ્ણ જંગલો ($5^{\circ}C$ થી $20^{\circ}C$ ની વચ્ચે) કરતા વધારે છે. તેથી,તેનું તાપમાન સમશીતોષ્ણ જંગલો કરતા ઓછું છે તેવો દાવો ખોટો છે.
$4$. વિકલ્પ $D$: રણ પ્રદેશ ઘાસના મેદાનોના વિસ્તારની તુલનામાં ઓછા વરસાદના સ્તરે (મોટે ભાગે $50 \ cm$ થી નીચે) સ્થિત છે. આ વિધાન સાચું છે.
આમ,ખોટું વિધાન $C$ છે.

(B) કન્ફોર્મર્સ એવા સજીવો છે જે આંતરિક પર્યાવરણને અચળ જાળવી શકતા નથી. તેમના શરીરનું તાપમાન અથવા આસૃતિ સાંદ્રતા આસપાસના પર્યાવરણની સ્થિતિ અનુસાર બદલાય છે. રેગ્યુલેટર્સથી વિપરીત,તેમની પાસે તણાવપૂર્ણ પરિસ્થિતિઓમાં હોમિયોસ્ટેસિસ જાળવી રાખવા માટેની શારીરિક ક્રિયાવિધિઓ હોતી નથી.

(C) જ્યારે સજીવો કામચલાઉ તણાવપૂર્ણ પર્યાવરણીય પરિસ્થિતિઓનો સામનો કરે છે,જેમ કે શિયાળા દરમિયાન અતિશય ઠંડી,ત્યારે તેઓ જીવિત રહેવા માટે તેમના નિવાસસ્થાનથી દૂર વધુ અનુકૂળ વિસ્તારમાં જાય છે. આ ઘટનાને સ્થળાંતર (Migration) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. તણાવપૂર્ણ સમયગાળો પૂરો થયા પછી,તેઓ તેમના મૂળ નિવાસસ્થાનમાં પાછા ફરે છે.

(C) બાહ્ય પર્યાવરણમાં ફેરફારો હોવા છતાં સજીવો જે પ્રક્રિયા દ્વારા તેમના આંતરિક પર્યાવરણને પ્રમાણમાં સ્થિર રાખે છે,તેને $Homeostasis$ (સમસ્થિતિ) કહેવામાં આવે છે.
આ પ્રક્રિયા સજીવોને શરીરનું તાપમાન,આસૃતિ સાંદ્રતા અને $pH$ સ્તર જેવા પરિબળોને નિયંત્રિત કરીને શ્રેષ્ઠ રીતે કાર્ય કરવામાં મદદ કરે છે.
$Dormancy$ (સુષુપ્તાવસ્થા) એ વિકાસ અથવા ચયાપચયની પ્રવૃત્તિના સ્થગિત સમયગાળાને દર્શાવે છે.
$Allen's rule$ (એલનનો નિયમ) ઠંડા વાતાવરણમાં રહેતા સસ્તન પ્રાણીઓના શરીરના આકાર સાથે સંબંધિત છે.
$Environmental gradient$ (પર્યાવરણીય ઢાળ) એ અંતર સાથે અજૈવિક પરિબળોમાં થતા ક્રમિક ફેરફારને દર્શાવે છે.

(C) પરિસ્થિતિકીય શ્રેણીક્રમ એ નિવસનતંત્રમાં જૈવિક સંગઠનના સ્તરો દર્શાવે છે.
$1$. આ શ્રેણીક્રમની શરૂઆત વ્યક્તિગત સજીવથી થાય છે,જે પરિસ્થિતિકીય વિજ્ઞાનનો પાયાનો એકમ છે.
$2$. એક ચોક્કસ વિસ્તારમાં રહેતી એક જ જાતિના સજીવોના સમૂહને વસ્તી કહેવામાં આવે છે.
$3$. એક વિસ્તારમાં આંતરક્રિયા કરતી વિવિધ વસ્તીઓ સમુદાય બનાવે છે.
$4$. સમુદાયો તેમના અજૈવિક પર્યાવરણ સાથે મળીને નિવસનતંત્ર બનાવે છે.
$5$. ચોક્કસ આબોહવા અને વનસ્પતિ દ્વારા લાક્ષણિકતા ધરાવતા મોટા પ્રાદેશિક એકમોને બાયોમ (જીવમ) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
તેથી,વ્યક્તિગત સજીવ એ પરિસ્થિતિકીય શ્રેણીક્રમનો મૂળભૂત એકમ છે.

(D) વિશ્વના મુખ્ય જીવમ (biomes) તેમની વિશિષ્ટ આબોહવા,વનસ્પતિ અને પ્રાણીસૃષ્ટિ દ્વારા ઓળખાય છે.
તેમાં નીચેનાનો સમાવેશ થાય છે:
$1$. ટુંડ્ર
$2$. રણ
$3$. ઉષ્ણકટિબંધીય વર્ષાવન
$4$. સમશીતોષ્ણ વન
$5$. શંકુદ્રુમ વન
$6$. ઘાસના મેદાનો
આપેલા તમામ વિકલ્પો (ટુંડ્ર,રણ,ઉષ્ણકટિબંધીય વર્ષાવન,સમશીતોષ્ણ વન,શંકુદ્રુમ વન અને ઘાસના મેદાનો) મુખ્ય જીવમ તરીકે ઓળખાતા હોવાથી,સાચો જવાબ $D$ છે.

(D) નિક (niche) એ પર્યાવરણમાં સજીવની કાર્યાત્મક ભૂમિકા અને સ્થાનનું વર્ણન કરે છે.
ચોક્કસ રીતે કહીએ તો,સજીવ દ્વારા રોકાયેલી ભૌતિક જગ્યા અથવા નિવાસસ્થાનને તેની $Spatial$ (સ્થાનિક) નિક કહેવામાં આવે છે.
અન્ય પ્રકારની નિકમાં $Trophic$ (પોષક) નિક (ખોરાકની આદતો પર આધારિત) અને $Multidimensional$ અથવા $Hypervolume$ નિક (જે તમામ પર્યાવરણીય પરિબળો અને સંસાધનોને ધ્યાનમાં લે છે) નો સમાવેશ થાય છે.

(D) સાઇબિરીયા અને ઉત્તર ધ્રુવના અત્યંત ઠંડા પ્રદેશોમાંથી હજારો સ્થળાંતર કરનારા પક્ષીઓ કડકડતી ઠંડીથી બચવા માટે ભારતના રાજસ્થાનમાં આવેલા $Keoladeo$ $National$ $Park$ (જે અગાઉ $Bharatpur$ $Bird$ $Sanctuary$ તરીકે ઓળખાતું હતું) માં સ્થળાંતર કરે છે. આ ઉદ્યાન શિયાળાની ઋતુ દરમિયાન આ પક્ષીઓ માટે યોગ્ય રહેઠાણ અને ખોરાકના સ્ત્રોત પૂરા પાડે છે.