Redox reaction and Method for balancing Redox reaction Questions in Gujarati

(B) બેઝિક માધ્યમમાં $KMnO_{4}$ અને $I^{-}$ વચ્ચેની પ્રક્રિયાનું સંતુલિત રાસાયણિક સમીકરણ નીચે મુજબ છે:
$2 KMnO_{4} + H_{2}O + KI \rightarrow 2 MnO_{2} + 2 KOH + KIO_{3}$
સંતુલિત સમીકરણના તત્વયોગમિતિ (stoichiometry) મુજબ,$2 \ mol$ $KMnO_{4}$ એ $1 \ mol$ $KI$ (જે $1 \ mol$ $I^{-}$ આપે છે) સાથે પ્રક્રિયા કરે છે.
તેથી,$1 \ mol$ $I^{-}$ દ્વારા રિડક્શન પામતા $KMnO_{4}$ ના મોલની સંખ્યા $2$ છે.

(C) $[Fe(CN)_6]^{-4}$ માં,ઓક્સિડેશન અવસ્થાઓ $Fe = +2$,$C = +2$,અને $N = -3$ છે.
નીપજોમાં,ઓક્સિડેશન અવસ્થાઓ $Fe = +3$,$C$ ($CO_2$ માં) $= +4$,અને $N$ ($NO_3^-$ માં) $= +5$ છે.
$Fe$ માટે ઓક્સિડેશન અવસ્થામાં ફેરફાર $= |3 - 2| \times 1 = 1$.
$C$ માટે ઓક્સિડેશન અવસ્થામાં ફેરફાર $= |4 - 2| \times 6 = 12$.
$N$ માટે ઓક્સિડેશન અવસ્થામાં ફેરફાર $= |5 - (-3)| \times 6 = 48$.
કુલ $n$-ફેક્ટર $= 1 + 12 + 48 = 61$.

(B) આ પ્રક્રિયામાં ઘન લેડ સલ્ફાઈડ $(PbS)$ મંદ નાઈટ્રિક એસિડ $(HNO_3)$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને દ્રાવ્ય લેડ નાઈટ્રેટ $(Pb(NO_3)_2)$,સલ્ફર $(S)$ અને નાઈટ્રોજન મોનોક્સાઈડ $(NO)$ વાયુ બનાવે છે.
અહીં ઘન અવક્ષેપ $(PbS)$ વપરાઈ જાય છે અને દ્રાવ્ય નીપજોમાં રૂપાંતરિત થાય છે,તેથી આ અવક્ષેપ ઓગળવાની (precipitate dissolution) પ્રક્રિયા છે.

(A) પ્રતિક્રિયા $CuSO_4 + 2KCN \longrightarrow CuCN \downarrow + (CN)_2 \uparrow + K_2SO_4$ માં કોપર$(I)$ સાયનાઈડ $(CuCN)$ અવક્ષેપ તરીકે બને છે.
તેથી,આ પ્રતિક્રિયાને અવક્ષેપ નિર્માણ પ્રતિક્રિયા તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.
સાચો વિકલ્પ $A$ છે.

(A) પ્રક્રિયા $Ca(OH)_2 + SO_2 \longrightarrow CaSO_3 \downarrow + H_2O$ માં કેલ્શિયમ સલ્ફાઇટ $(CaSO_3)$ નું નિર્માણ થાય છે,જે એક અદ્રાવ્ય ઘન પદાર્થ છે જે દ્રાવણમાંથી અવક્ષેપ તરીકે નીચે બેસી જાય છે.
તેથી,આ અવક્ષેપ નિર્માણ પ્રક્રિયા છે.
આમ,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.

(B) પ્રક્રિયા $PbO_2 + 4HNO_3 (Conc.) \longrightarrow Pb(NO_3)_2 + 2H_2O + O_2$ માં લેડ$(IV)$ ઓક્સાઈડ $(PbO_2)$,જે અદ્રાવ્ય ઘન (અવક્ષેપ) છે,તેનું સાંદ્ર નાઈટ્રિક એસિડમાં દ્રાવ્ય લેડ$(II)$ નાઈટ્રેટ $(Pb(NO_3)_2)$ બનાવવા માટે ઓગળવાની પ્રક્રિયા દર્શાવે છે.
તેથી,આ અવક્ષેપ ઓગળવાની પ્રક્રિયા છે.

(D) આપેલ પ્રક્રિયા $C_{(s)} + O_{2(g)} \xrightarrow{\Delta} CO_2 \uparrow$ છે.
આ પ્રક્રિયામાં,કાર્બન $(C)$ નું $0$ માંથી $+4$ માં ઓક્સિડેશન થાય છે અને ઓક્સિજન $(O_2)$ નું $0$ માંથી $-2$ માં રિડક્શન થાય છે.
જ્યારે ગરમ કરવાથી બે તત્વો જોડાઈને એક જ નીપજ બનાવે છે,ત્યારે તે ઉષ્મીય સંયોગીકરણ રેડોક્ષ પ્રક્રિયા છે.
તેથી,સાચું વર્ગીકરણ $D$ છે.

(D) $3Mg_{(s)} + N_{2(g)} \longrightarrow Mg_3N_{2(s)}$ પ્રક્રિયામાં,$Mg$ નો ઓક્સિડેશન આંક $0$ થી વધીને $+2$ થાય છે (ઓક્સિડેશન) અને $N$ નો ઓક્સિડેશન આંક $0$ થી ઘટીને $-3$ થાય છે (રિડક્શન).
અહીં બે અલગ-અલગ તત્વોનું ઓક્સિડેશન અને રિડક્શન થાય છે,તેથી તે આંતર-આણ્વીય રેડોક્ષ પ્રક્રિયા છે.
વધુમાં,આ એક સંયોગીકરણ પ્રક્રિયા છે જેમાં બે તત્વો જોડાઈને એક સંયોજન બનાવે છે.
તેથી,તે $D$ (ઉષ્મીય સંયોગીકરણ રેડોક્ષ પ્રક્રિયા) શ્રેણીમાં બંધબેસે છે.

(C) આપેલ પ્રક્રિયામાં: $CuSO_4(aq.) + Zn(s) \longrightarrow ZnSO_4(aq.) + Cu(s)$.
$1$. $Cu$ નો ઓક્સિડેશન આંક $+2$ થી ઘટીને $0$ થાય છે (રિડક્શન).
$2$. $Zn$ નો ઓક્સિડેશન આંક $0$ થી વધીને $+2$ થાય છે (ઓક્સિડેશન).
$3$. એક તત્વનું ઓક્સિડેશન અને બીજાનું રિડક્શન થતું હોવાથી,આ આંતર-આણ્વીય રેડોક્ષ પ્રક્રિયા છે.
$4$. વધુમાં,$Zn$ એ $Cu$ ને તેના ક્ષારના દ્રાવણમાંથી વિસ્થાપિત કરે છે,તેથી તે વિસ્થાપન પ્રક્રિયા પણ છે.
તેથી,આ પ્રક્રિયા આંતર-આણ્વીય રેડોક્ષ પ્રક્રિયા અથવા વિસ્થાપન પ્રક્રિયા છે,જે વિકલ્પ $C$ ને અનુરૂપ છે.

(C) આપેલ પ્રક્રિયા: $2Na_{(s)} + 2H_2O_{(l)} \rightarrow 2NaOH_{(aq)} + H_2(g) \uparrow $ છે.
આ પ્રક્રિયામાં,$Na$ નો ઓક્સિડેશન આંક $0$ થી વધીને $+1$ થાય છે (ઓક્સિડેશન) અને $H_2O$ માં $H$ નો ઓક્સિડેશન આંક $+1$ થી ઘટીને $0$ થાય છે (રિડક્શન).
આ એક વિસ્થાપન પ્રક્રિયા છે જેમાં $Na$ એ $H_2O$ માંથી $H$ નું વિસ્થાપન કરે છે.
આ એક આંતર-આણ્વિય રેડોક્ષ પ્રક્રિયા પણ છે કારણ કે બે અલગ-અલગ ઘટકો ઓક્સિડેશન અને રિડક્શન અનુભવે છે.
તેથી,સાચું વર્ગીકરણ $C$ છે.

(C) $Ca_{(s)} + 2H_2O_{(l)} \rightarrow Ca(OH)_{2(aq)} + H_{2(g)}$ પ્રક્રિયામાં,$Ca$ નો ઓક્સિડેશન આંક $0$ થી વધીને $+2$ થાય છે (ઓક્સિડેશન) અને $H_2O$ માં $H$ નો ઓક્સિડેશન આંક $+1$ થી ઘટીને $0$ થાય છે (રિડક્શન).
આ એક રેડોક્ષ પ્રક્રિયા છે જેમાં એક તત્વ $(Ca)$ પાણીમાંથી હાઇડ્રોજનનું વિસ્થાપન કરે છે.
તેથી,તેને વિસ્થાપન પ્રક્રિયા (ખાસ કરીને,ધાતુ વિસ્થાપન પ્રક્રિયા) તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે અને તે એક આંતર-આણ્વીય રેડોક્ષ પ્રક્રિયા છે.

(C) $Mg_{(s)} + 2H_2O_{(l)} \xrightarrow{\text{Warm}} Mg(OH)_{2(aq)} + H_{2(g)} \uparrow$ પ્રક્રિયામાં:
$1$. $Mg$ નો ઓક્સિડેશન આંક $0$ થી વધીને $+2$ થાય છે (ઓક્સિડેશન).
$2$. $H_2O$ માં $H$ નો ઓક્સિડેશન આંક $+1$ થી ઘટીને $0$ થાય છે (રિડક્શન).
$3$. $Mg$ પાણીમાંથી $H$ નું વિસ્થાપન કરતું હોવાથી,આ એક વિસ્થાપન પ્રક્રિયા છે.
$4$. આ એક આંતર-આણ્વીય રેડોક્ષ પ્રક્રિયા પણ છે કારણ કે ઓક્સિડેશન અને રિડક્શન અલગ-અલગ ઘટકોમાં થાય છે.
$5$. તેથી,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.

(C) આપેલ પ્રક્રિયા $3Fe_{(s)} + 4H_2O_{(g)} \xrightarrow{\Delta} Fe_3O_{4(s)} + 4H_{2(g)}$ છે.
આ પ્રક્રિયામાં,$Fe$ નો ઓક્સિડેશન આંક $0$ થી $+8/3$ ($Fe_3O_4$ માં) થાય છે,અને $H_2O$ માં $H$ નો ઓક્સિડેશન આંક $+1$ થી $0$ ($H_2$ માં) થાય છે.
આ એક રેડોક્ષ પ્રક્રિયા છે જેમાં $Fe$ નું ઓક્સિડેશન થાય છે અને $H$ નું રિડક્શન થાય છે.
કારણ કે $Fe$ પાણીમાંથી $H$ નું વિસ્થાપન કરે છે,તે વિસ્થાપન પ્રક્રિયા છે.
વધુમાં,તે આંતર-આણ્વીય રેડોક્ષ પ્રક્રિયા છે કારણ કે ઓક્સિડેશન અને રિડક્શન અલગ-અલગ ઘટકોમાં થાય છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.

(C) આપેલ પ્રક્રિયામાં: $Zn_{(s)} + 2HCl_{(aq)} \longrightarrow ZnCl_{2(aq)} + H_{2(g)}$
$1$. $Zn$ નો ઓક્સિડેશન આંક $0$ થી વધીને $+2$ થાય છે (ઓક્સિડેશન).
$2$. $HCl$ માં $H$ નો ઓક્સિડેશન આંક $+1$ થી ઘટીને $0$ થાય છે (રિડક્શન).
$3$. એક તત્વનું ઓક્સિડેશન અને બીજાનું રિડક્શન થતું હોવાથી,આ એક રેડોક્ષ પ્રક્રિયા છે.
$4$. ખાસ કરીને,$Zn$ એ $HCl$ માંથી $H$ નું વિસ્થાપન કરે છે,તેથી તે વિસ્થાપન પ્રક્રિયા છે.
$5$. તે એક અંતઃઆણ્વીય રેડોક્ષ પ્રક્રિયા પણ છે કારણ કે ઓક્સિડેશન અને રિડક્શન અલગ-અલગ ઘટકોમાં થાય છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ અંતઃઆણ્વીય રેડોક્ષ પ્રક્રિયા અથવા વિસ્થાપન પ્રક્રિયા છે.

(C) આપેલ પ્રક્રિયામાં: $Mg_{(s)} + 2HCl_{(aq)} \longrightarrow MgCl_{2(aq)} + H_{2(g)}$
$1$. $Mg$ નો ઓક્સિડેશન આંક $0$ થી વધીને $+2$ થાય છે (ઓક્સિડેશન).
$2$. $HCl$ માં $H$ નો ઓક્સિડેશન આંક $+1$ થી ઘટીને $0$ થાય છે (રિડક્શન).
$3$. ઓક્સિડેશન અને રિડક્શન અલગ-અલગ ઘટકોમાં થતું હોવાથી,આ એક આંતર-આણ્વીય રેડોક્ષ પ્રક્રિયા છે.
$4$. વધુમાં,$Mg$ એ $HCl$ માંથી $H$ નું વિસ્થાપન કરે છે,તેથી તે વિસ્થાપન પ્રક્રિયા પણ છે.
$5$. તેથી,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.

(C) $1$. આપેલ પ્રક્રિયા $Fe_{(s)} + 2HCl_{(aq)} \longrightarrow FeCl_{2(aq)} + H_{2(g)}$ માં,$Fe$ નો ઓક્સિડેશન આંક $0$ થી વધીને $+2$ થાય છે (ઓક્સિડેશન).
$2$. $HCl$ માં $H$ નો ઓક્સિડેશન આંક $+1$ થી ઘટીને $0$ થાય છે (રિડક્શન).
$3$. આ એક વિસ્થાપન પ્રક્રિયા છે જેમાં વધુ સક્રિય ધાતુ $(Fe)$ એસિડ $(HCl)$ માંથી હાઇડ્રોજનનું વિસ્થાપન કરે છે.
$4$. અહીં ઓક્સિડેશન અને રિડક્શન બંને અલગ-અલગ ઘટકોમાં થાય છે,તેથી તે આંતર-આણ્વીય રેડોક્ષ પ્રક્રિયા છે.
$5$. તેથી,આ પ્રક્રિયા $C$ શ્રેણીમાં આવે છે.

(C) પ્રક્રિયા $Cl_{2(g)} + 2KI(aq.) \longrightarrow 2KCl(aq.) + I_2(s)$ માં,$Cl$ નો ઓક્સિડેશન આંક $0$ થી $-1$ (રિડક્શન) માં બદલાય છે અને $I$ નો ઓક્સિડેશન આંક $-1$ થી $0$ (ઓક્સિડેશન) માં બદલાય છે.
આ એક વિસ્થાપન પ્રક્રિયા છે જેમાં $Cl_2$ એ $KI$ માંથી $I^-$ નું વિસ્થાપન કરે છે.
આ એક આંતર-આણ્વીય રેડોક્ષ પ્રક્રિયા પણ છે કારણ કે ઓક્સિડેશન અને રિડક્શન અલગ-અલગ સ્પીસીઝમાં થાય છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.

(C) આપેલ પ્રક્રિયા $Pb_3O_4 + 8HCl \xrightarrow{\text{Warm}} 3PbCl_2 + Cl_2 + 4H_2O$ છે.
$Pb_3O_4$ માં $Pb$ નો ઓક્સિડેશન આંક $+\frac{8}{3}$ છે.
$PbCl_2$ માં $Pb$ નો ઓક્સિડેશન આંક $+2$ છે.
$Cl_2$ માં $Cl$ નો ઓક્સિડેશન આંક $0$ છે,જ્યારે $HCl$ અને $PbCl_2$ માં તે $-1$ છે.
આ એક આંતર-આણ્વીય રેડોક્ષ પ્રક્રિયા છે જેમાં $Pb$ નું $+\frac{8}{3}$ થી $+2$ માં રિડક્શન થાય છે અને $Cl^-$ નું $Cl_2$ માં ઓક્સિડેશન થાય છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.

(C) આપેલ પ્રક્રિયામાં: $Cr_2O_7^{2-} + H^{+} + SO_3^{2-} \longrightarrow Cr^{3+} + SO_4^{2-}$.
$Cr$ નો ઓક્સિડેશન આંક $Cr_2O_7^{2-}$ માં $+6$ થી બદલાઈને $Cr^{3+}$ માં $+3$ થાય છે (રિડક્શન).
$S$ નો ઓક્સિડેશન આંક $SO_3^{2-}$ માં $+4$ થી બદલાઈને $SO_4^{2-}$ માં $+6$ થાય છે (ઓક્સિડેશન).
અહીં બે અલગ-અલગ તત્વોનું ઓક્સિડેશન અને રિડક્શન અલગ-અલગ સ્પીસીઝમાં થતું હોવાથી,આ એક આંતર-આણ્વીય રેડોક્ષ પ્રક્રિયા છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.

(C) $1$. પ્રતિક્રિયામાં તત્વોની ઓક્સિડેશન અવસ્થાઓનું વિશ્લેષણ કરો: $MnO_4^- + H^+ + Br^- \longrightarrow Mn^{2+}(aq.) + Br_2 \uparrow$.
$2$. $MnO_4^-$ માં,$Mn$ ની ઓક્સિડેશન અવસ્થા $+7$ છે. $Mn^{2+}$ માં,તે $+2$ છે. આમ,$Mn$ નું રિડક્શન થાય છે.
$3$. $Br^-$ માં,$Br$ ની ઓક્સિડેશન અવસ્થા $-1$ છે. $Br_2$ માં,તે $0$ છે. આમ,$Br$ નું ઓક્સિડેશન થાય છે.
$4$. કારણ કે બે અલગ-અલગ તત્વો ($Mn$ અને $Br$) અલગ-અલગ પ્રજાતિઓમાં ઓક્સિડેશન અને રિડક્શન અનુભવે છે,આ એક આંતર-આણ્વીય રેડોક્સ પ્રતિક્રિયા છે.
$5$. આપેલ વ્યાખ્યાઓ મુજબ,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.

(C) આપેલ પ્રક્રિયામાં: $Fe^{2+} \longrightarrow Fe^{3+} + e^-$ ($Fe^{2+}$ નું ઓક્સિડેશન)
$Cr_2O_7^{2-} + 14H^+ + 6e^- \longrightarrow 2Cr^{3+} + 7H_2O$ ($Cr_2O_7^{2-}$ નું રિડક્શન)
અહીં બે અલગ અલગ ઘટકો ($Fe^{2+}$ અને $Cr_2O_7^{2-}$) અનુક્રમે ઓક્સિડેશન અને રિડક્શન અનુભવે છે,તેથી આ એક આંતર-આણ્વીય રેડોક્ષ પ્રક્રિયા છે.
તેથી,સાચું વર્ગીકરણ $C$ છે.

(C) આપેલ પ્રક્રિયામાં: $I_2 + S_2O_3^{2-} \longrightarrow I^{-} + S_4O_6^{2-}$
$1$. $I_2$ માં $I$ નો ઓક્સિડેશન આંક $0$ છે,અને $I^-$ માં તે $-1$ છે. આમ,$I_2$ નું રિડક્શન થાય છે.
$2$. $S_2O_3^{2-}$ માં $S$ નો ઓક્સિડેશન આંક $+2$ છે,અને $S_4O_6^{2-}$ માં તે $+2.5$ છે. આમ,$S$ નું ઓક્સિડેશન થાય છે.
$3$. કારણ કે ઓક્સિડેશન અને રિડક્શન બંને અલગ-અલગ ઘટકો વચ્ચે થાય છે,આ એક અંતઃ-આણ્વીય રેડોક્ષ પ્રક્રિયા છે.
$4$. તેથી,સાચું વર્ગીકરણ અંતઃ-આણ્વીય રેડોક્ષ પ્રક્રિયા છે,જે વિકલ્પ $C$ ને અનુરૂપ છે.

(C) $CuO + H_2 \longrightarrow Cu + H_2O$ પ્રક્રિયામાં:
$1$. $Cu$ નો ઓક્સિડેશન આંક $CuO$ માં $+2$ થી ઘટીને $Cu$ માં $0$ થાય છે (રિડક્શન).
$2$. $H$ નો ઓક્સિડેશન આંક $H_2$ માં $0$ થી વધીને $H_2O$ માં $+1$ થાય છે (ઓક્સિડેશન).
$3$. એક તત્વનું ઓક્સિડેશન અને બીજાનું રિડક્શન થતું હોવાથી,આ એક આંતર-આણ્વીય રેડોક્ષ પ્રક્રિયા છે.
$4$. વધુમાં,$H_2$ એ $CuO$ માંથી $Cu$ નું વિસ્થાપન કરે છે,તેથી તે વિસ્થાપન પ્રક્રિયા પણ છે.
$5$. તેથી,આ પ્રક્રિયાને આંતર-આણ્વીય રેડોક્ષ પ્રક્રિયા અથવા વિસ્થાપન પ્રક્રિયા તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.

(C) પ્રક્રિયા $H_3PO_2 + 4AgNO_3 + 2H_2O \longrightarrow 4Ag + H_3PO_4 + 4HNO_3$ માં:
$1$. $H_3PO_2$ માં $P$ નો ઓક્સિડેશન આંક $+1$ છે અને $H_3PO_4$ માં $+5$ છે. આમ,$P$ નું ઓક્સિડેશન થાય છે.
$2$. $AgNO_3$ માં $Ag$ નો ઓક્સિડેશન આંક $+1$ છે અને $Ag$ માં $0$ છે. આમ,$Ag$ નું રિડક્શન થાય છે.
$3$. બે અલગ-અલગ સંયોજનોમાં રહેલા બે અલગ-અલગ તત્વો ઓક્સિડેશન અને રિડક્શન અનુભવે છે,તેથી આ આંતર-આણ્વીય રેડોક્ષ પ્રક્રિયા છે.
$4$. તેથી,સાચું વર્ગીકરણ $C$ છે.

(C) આપેલ પ્રક્રિયામાં: $H_3PO_2 + CuSO_4 + H_2O \longrightarrow Cu + H_3PO_4 + H_2SO_4$
$CuSO_4$ માં $Cu$ નો ઓક્સિડેશન આંક $+2$ થી ઘટીને $Cu$ માં $0$ થાય છે (રિડક્શન).
$H_3PO_2$ માં $P$ નો ઓક્સિડેશન આંક $+1$ થી વધીને $H_3PO_4$ માં $+5$ થાય છે (ઓક્સિડેશન).
બે અલગ-અલગ તત્વો આંતર-આણ્વીય રીતે ઓક્સિડેશન અને રિડક્શન પામે છે,તેથી આ એક આંતર-આણ્વીય રેડોક્ષ પ્રક્રિયા છે.
વધુમાં,$Cu$ ને $CuSO_4$ માંથી રિડક્શનકર્તા $H_3PO_2$ દ્વારા વિસ્થાપિત કરવામાં આવે છે,તેથી તે વિસ્થાપન પ્રક્રિયા પણ છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.

(D) પ્રક્રિયા $2NaNO_3 \xrightarrow{\Delta} 2NaNO_2 + O_2$ માં:
$1$. $NaNO_3$ માં $N$ નો ઓક્સિડેશન આંક $+5$ છે.
$2$. $NaNO_2$ માં $N$ નો ઓક્સિડેશન આંક $+3$ છે.
$3$. $NaNO_3$ માં $O$ નો ઓક્સિડેશન આંક $-2$ છે અને $O_2$ માં તે $0$ છે.
$4$. અહીં $N$ નું રિડક્શન ($+5$ થી $+3$) થાય છે અને $O$ નું ઓક્સિડેશન ($-2$ થી $0$) થાય છે,તેથી આ એક રેડોક્ષ પ્રક્રિયા છે.
$5$. આ પ્રક્રિયા ગરમી દ્વારા થાય છે અને એક પ્રક્રિયકનું અનેક નીપજોમાં વિઘટન થાય છે,તેથી તેને ઉષ્મીય વિઘટન રેડોક્ષ પ્રક્રિયા તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.

(C) આપેલ પ્રક્રિયામાં: $5CO + I_2O_5 \longrightarrow 5CO_2 + I_2$.
$1$. $CO$ માં $C$ નો ઓક્સિડેશન આંક $+2$ છે અને $CO_2$ માં $+4$ છે. ઓક્સિડેશન આંક વધતો હોવાથી $CO$ નું ઓક્સિડેશન થાય છે.
$2$. $I_2O_5$ માં $I$ નો ઓક્સિડેશન આંક $+5$ છે અને $I_2$ માં $0$ છે. ઓક્સિડેશન આંક ઘટતો હોવાથી $I_2O_5$ નું રિડક્શન થાય છે.
$3$. આ એક આંતર-આણ્વીય રેડોક્ષ પ્રક્રિયા છે જેમાં એક પદાર્થનું ઓક્સિડેશન અને બીજાનું રિડક્શન થાય છે. તેને વિસ્થાપન પ્રક્રિયા તરીકે પણ વર્ગીકૃત કરી શકાય છે.

(C) આપેલ પ્રક્રિયા છે: $4FeCr_2O_4 + 8Na_2CO_3 + 7O_2 \longrightarrow 2Fe_2O_3 + 8Na_2CrO_4 + 8CO_2$.
આ પ્રક્રિયામાં,$Fe$ નો ઓક્સિડેશન આંક $+2$ થી વધીને $+3$ થાય છે (ઓક્સિડેશન) અને $O_2$ માં $O$ નો ઓક્સિડેશન આંક $0$ થી ઘટીને $-2$ થાય છે (રિડક્શન).
બે અલગ-અલગ પ્રક્રિયકો ઓક્સિડેશન અને રિડક્શન પામતા હોવાથી,આ એક આંતર-આણ્વીય રેડોક્ષ પ્રક્રિયા છે.

(D) પ્રક્રિયા $MnO_2 + 2KOH + \frac{1}{2}O_2 \longrightarrow K_2MnO_4 + H_2O$ માં:
$MnO_2$ માં $Mn$ નો ઓક્સિડેશન આંક $+4$ છે.
$K_2MnO_4$ માં $Mn$ નો ઓક્સિડેશન આંક $+6$ છે.
$O_2$ માં $O$ નો ઓક્સિડેશન આંક $0$ છે,અને $K_2MnO_4$ તથા $H_2O$ માં તે $-2$ છે.
અહીં $Mn$ નો ઓક્સિડેશન આંક $+4$ થી વધીને $+6$ થાય છે (ઓક્સિડેશન) અને $O$ નો ઓક્સિડેશન આંક $0$ થી ઘટીને $-2$ થાય છે (રિડક્શન),તેથી આ એક આંતર-આણ્વીય રેડોક્ષ પ્રક્રિયા છે.
ચોક્કસ રીતે કહીએ તો,આ એક સંયોગીકરણ પ્રક્રિયા છે જ્યાં $MnO_2$,$KOH$ અને $O_2$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને $K_2MnO_4$ અને પાણી બનાવે છે.
તેથી,તે ઉષ્મીય સંયોગીકરણ રેડોક્ષ પ્રક્રિયાની શ્રેણીમાં આવે છે. સાચો વિકલ્પ $D$ છે.

(D) આપેલ પ્રક્રિયા: $2KMnO_4 \xrightarrow{\Delta} K_2MnO_4 + MnO_2 + O_2 \uparrow $
આ પ્રક્રિયામાં,$KMnO_4$ ને ગરમ કરતા તેનું ઉષ્મીય વિઘટન થાય છે,જેનાથી $K_2MnO_4$,$MnO_2$ અને $O_2$ મળે છે.
$Mn$ નો ઓક્સિડેશન આંક $KMnO_4$ માં $+7$ થી બદલાઈને $K_2MnO_4$ માં $+6$ અને $MnO_2$ માં $+4$ થાય છે.
$O$ નો ઓક્સિડેશન આંક $KMnO_4$ માં $-2$ થી બદલાઈને $O_2$ માં $0$ થાય છે.
જ્યારે એક જ પ્રક્રિયક ગરમ કરવાથી અનેક નીપજોમાં વિભાજિત થાય અને ઓક્સિડેશન આંકમાં ફેરફાર થાય,ત્યારે તેને ઉષ્મીય વિઘટન રેડોક્ષ પ્રક્રિયા કહેવામાં આવે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.

(D) આપેલ પ્રક્રિયા: $4K_2Cr_2O_7 \xrightarrow{\Delta } 4K_2CrO_4 + 2Cr_2O_3 + 3O_2 \uparrow$ છે.
આ પ્રક્રિયામાં,$Cr$ નો ઓક્સિડેશન આંક $K_2Cr_2O_7$ માં $+6$ થી બદલાઈને $K_2CrO_4$ માં $+6$ અને $Cr_2O_3$ માં $+3$ થાય છે.
$O$ નો ઓક્સિડેશન આંક $K_2Cr_2O_7$ માં $-2$ થી બદલાઈને $O_2$ માં $0$ થાય છે.
જ્યારે એક જ પ્રક્રિયક $(K_2Cr_2O_7)$ ગરમ કરવાથી ઓક્સિડેશન આંકમાં ફેરફાર સાથે અનેક નીપજોમાં વિઘટિત થાય છે,ત્યારે તે ઉષ્મીય વિઘટન રેડોક્ષ પ્રક્રિયા છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.

(D) આપેલ પ્રક્રિયા: $(NH_4)_2Cr_2O_7 \xrightarrow{\Delta} N_2 + Cr_2O_3 + 4H_2O$ છે.
આ પ્રક્રિયામાં,$N$ નો ઓક્સિડેશન આંક $NH_4^+$ માં $-3$ થી $N_2$ માં $0$ થાય છે (ઓક્સિડેશન).
$Cr$ નો ઓક્સિડેશન આંક $Cr_2O_7^{2-}$ માં $+6$ થી $Cr_2O_3$ માં $+3$ થાય છે (રિડક્શન).
જ્યારે એક જ સંયોજન ગરમ કરવાથી વિઘટન પામીને રેડોક્ષ નીપજો આપે છે,ત્યારે તેને ઉષ્મીય વિઘટન રેડોક્ષ પ્રક્રિયા તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.

(B) આપેલ પ્રક્રિયામાં: $NH_4Cl + NaNO_2 \xrightarrow{\Delta} N_2 + NaCl + 2H_2O$.
$NH_4^+$ માં $N$ નો ઓક્સિડેશન આંક $-3$ છે અને $NO_2^-$ માં $+3$ છે.
નીપજ $N_2$ માં $N$ નો ઓક્સિડેશન આંક $0$ છે.
નાઈટ્રોજનનો ઓક્સિડેશન આંક $-3$ થી $0$ (ઓક્સિડેશન) અને $+3$ થી $0$ (રિડક્શન) માં બદલાતો હોવાથી,આ એક સહપ્રમાણીકરણ પ્રક્રિયા છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(D) આપેલ પ્રક્રિયા $Ba(N_3)_2 \xrightarrow{\Delta} Ba + 3N_2 \uparrow$ છે.
આ પ્રક્રિયામાં,$Ba(N_3)_2$ માં $Ba$ નો ઓક્સિડેશન આંક $+2$ છે અને $Ba$ માં $0$ છે (રિડક્શન).
$N_3^-$ માં $N$ નો ઓક્સિડેશન આંક $-1/3$ છે અને તે $N_2$ માં $0$ બને છે (ઓક્સિડેશન).
જ્યારે એક જ પ્રક્રિયક $Ba(N_3)_2$ ગરમ કરવાથી સરળ પદાર્થોમાં વિભાજિત થાય છે,ત્યારે તે ઉષ્મીય વિઘટન પ્રક્રિયા છે.
અહીં ઓક્સિડેશન અને રિડક્શન બંને થતા હોવાથી,તે ઉષ્મીય વિઘટન રેડોક્ષ પ્રક્રિયા છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.

(D) $N_2 + 3H_2 \longrightarrow 2NH_3$ પ્રક્રિયામાં,$N$ નો ઓક્સિડેશન આંક $N_2$ માં $0$ થી બદલાઈને $NH_3$ માં $-3$ થાય છે (રિડક્શન).
$H$ નો ઓક્સિડેશન આંક $H_2$ માં $0$ થી બદલાઈને $NH_3$ માં $+1$ થાય છે (ઓક્સિડેશન).
અહીં બે અલગ-અલગ તત્વો ઓક્સિડેશન અને રિડક્શન પામીને એક જ નીપજ બનાવે છે,તેથી આ એક સંયોગીકરણ રેડોક્ષ પ્રક્રિયા છે.
ચોક્કસ રીતે કહીએ તો,આ એક ઉષ્મીય સંયોગીકરણ રેડોક્ષ પ્રક્રિયા છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.

(C) પ્રક્રિયા આ મુજબ છે: $2NaNO_2 + 3FeSO_4 + 3H_2SO_4 \longrightarrow Fe_2(SO_4)_3 + Na_2SO_4 + 2H_2O + 2NO$
ત્યારબાદ,$FeSO_4 + NO + 5H_2O \longrightarrow [Fe(H_2O)_5NO]SO_4$.
પ્રથમ તબક્કામાં,$N$ નો ઓક્સિડેશન આંક $+3$ ($NaNO_2$ માં) થી બદલાઈને $+2$ ($NO$ માં) થાય છે,અને $Fe$ નો ઓક્સિડેશન આંક $+2$ ($FeSO_4$ માં) થી બદલાઈને $+3$ ($Fe_2(SO_4)_3$ માં) થાય છે.
આથી,આ એક આંતર-આણ્વીય રેડોક્ષ પ્રક્રિયા છે.

(D) આપેલ પ્રક્રિયા: $2Pb(NO_3)_2(s) \xrightarrow{\Delta} 2PbO(s) + 4NO_2(g) + O_2(g)$ છે.
આ પ્રક્રિયામાં,એક સંયોજન,લેડ$(II)$ નાઈટ્રેટ,ગરમ કરવાથી વિઘટન પામીને અનેક નીપજો બનાવે છે.
આ એક ઉષ્મીય વિઘટન પ્રક્રિયા છે.
વધુમાં,$N$ નો ઓક્સિડેશન આંક $Pb(NO_3)_2$ માં $+5$ થી બદલાઈને $NO_2$ માં $+4$ થાય છે,અને $O$ નો ઓક્સિડેશન આંક $Pb(NO_3)_2$ માં $-2$ થી બદલાઈને $O_2$ માં $0$ થાય છે.
તેમાં ઓક્સિડેશન આંકમાં ફેરફાર થતો હોવાથી,તે રેડોક્ષ પ્રક્રિયા છે.
તેથી,તે ઉષ્મીય વિઘટન રેડોક્ષ પ્રક્રિયા છે,જે વિકલ્પ $D$ ને અનુરૂપ છે.

(C) પ્રક્રિયા $Ag + PCl_5 \xrightarrow{\Delta} AgCl + PCl_3$ માં:
$1$. $Ag$ નો ઓક્સિડેશન આંક $0$ થી વધીને $+1$ થાય છે (ઓક્સિડેશન).
$2$. $PCl_5$ માં $P$ નો ઓક્સિડેશન આંક $+5$ થી ઘટીને $PCl_3$ માં $+3$ થાય છે (રિડક્શન).
$3$. કારણ કે રેડોક્ષ પ્રક્રિયામાં બે અલગ-અલગ પદાર્થો ($Ag$ અને $PCl_5$) સામેલ છે,જેમાં એકનું ઓક્સિડેશન અને બીજાનું રિડક્શન થાય છે,તેથી આ એક આંતર-આણ્વીય રેડોક્ષ પ્રક્રિયા છે.
$4$. તેથી,સાચું વર્ગીકરણ $C$ છે.

(C) $Sn + PCl_5 \xrightarrow{\Delta} SnCl_4 + PCl_3$ પ્રક્રિયામાં,$Sn$ નો ઓક્સિડેશન આંક $0$ થી વધીને $+4$ થાય છે (ઓક્સિડેશન).
$P$ નો ઓક્સિડેશન આંક $+5$ થી ઘટીને $+3$ થાય છે (રિડક્શન).
અહીં એક પ્રક્રિયક $(Sn)$ નું ઓક્સિડેશન થાય છે અને બીજા પ્રક્રિયક $(PCl_5)$ નું રિડક્શન થાય છે,તેથી આ આંતર-આણ્વીય રેડોક્સ પ્રક્રિયા છે.
વધુમાં,$Sn$ એ $PCl_5$ માંથી $P$ નું વિસ્થાપન કરે છે,તેથી તે વિસ્થાપન પ્રક્રિયા પણ છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.

(D) પ્રક્રિયા $PCl_5 \xrightarrow{\Delta} PCl_3 + Cl_2$ માં,$PCl_5$ માં ફોસ્ફરસ $(P)$ નો ઓક્સિડેશન આંક $+5$ છે અને $PCl_3$ માં $+3$ છે.
$PCl_5$ માં ક્લોરિન $(Cl)$ નો ઓક્સિડેશન આંક $-1$ છે અને $Cl_2$ માં $0$ છે.
અહીં $P$ નું $+5$ થી $+3$ માં રિડક્શન થાય છે અને $Cl$ નું $-1$ થી $0$ માં ઓક્સિડેશન થાય છે,તેથી આ એક રેડોક્ષ પ્રક્રિયા છે.
આ પ્રક્રિયામાં ગરમ કરવાથી એક સંયોજનનું બે કે તેથી વધુ પદાર્થોમાં વિઘટન થાય છે,તેથી તેને ઉષ્મીય વિઘટન રેડોક્ષ પ્રક્રિયા તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.

(C) આપેલ પ્રક્રિયામાં: $MnO_2 + 2NaCl + 2H_2SO_4 \longrightarrow MnSO_4 + Na_2SO_4 + 2H_2O + Cl_2 \uparrow$
$1$. $Mn$ નો ઓક્સિડેશન આંક $MnO_2$ માં $+4$ થી બદલાઈને $MnSO_4$ માં $+2$ થાય છે (રિડક્શન).
$2$. $Cl$ નો ઓક્સિડેશન આંક $NaCl$ માં $-1$ થી બદલાઈને $Cl_2$ માં $0$ થાય છે (ઓક્સિડેશન).
$3$. કારણ કે બે અલગ-અલગ તત્વો જુદા જુદા પ્રક્રિયકોમાં ઓક્સિડેશન અને રિડક્શન અનુભવે છે,આ એક આંતર-આણ્વીય રેડોક્ષ પ્રક્રિયા છે.
$4$. તેથી,આ પ્રક્રિયાને આંતર-આણ્વીય રેડોક્ષ પ્રક્રિયા તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.

(C) આપેલ પ્રક્રિયામાં: $2NaBr + MnO_2 + 2H_2SO_4 \longrightarrow MnSO_4 + Na_2SO_4 + Br_2 + 2H_2O$
$1$. $Mn$ નો ઓક્સિડેશન આંક $MnO_2$ માં $+4$ થી બદલાઈને $MnSO_4$ માં $+2$ થાય છે (રિડક્શન).
$2$. $Br$ નો ઓક્સિડેશન આંક $NaBr$ માં $-1$ થી બદલાઈને $Br_2$ માં $0$ થાય છે (ઓક્સિડેશન).
$3$. જ્યારે બે અલગ-અલગ તત્વો એક જ પ્રક્રિયામાં ઓક્સિડેશન અને રિડક્શન પામે છે,ત્યારે તેને આંતર-આણ્વીય રેડોક્ષ પ્રક્રિયા કહેવાય છે.
$4$. તેને વિસ્થાપન પ્રક્રિયા તરીકે પણ વર્ગીકૃત કરી શકાય છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.

(C) પ્રક્રિયા $2NaI + 2H_2SO_4 \,(Conc.) \longrightarrow Na_2SO_4 + I_2 + SO_2 + 2H_2O$ માં:
$1$. $I$ નો ઓક્સિડેશન આંક $NaI$ માં $-1$ થી બદલાઈને $I_2$ માં $0$ થાય છે (ઓક્સિડેશન).
$2$. $S$ નો ઓક્સિડેશન આંક $H_2SO_4$ માં $+6$ થી બદલાઈને $SO_2$ માં $+4$ થાય છે (રિડક્શન).
$3$. બે અલગ-અલગ તત્વો ($I$ અને $S$) એક જ પ્રક્રિયામાં ઓક્સિડેશન અને રિડક્શન અનુભવે છે,તેથી તે આંતર-આણ્વીય રેડોક્ષ પ્રક્રિયા છે.
$4$. તેથી,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.

(C) આપેલ પ્રક્રિયા છે: $2NaI + MnO_2 + 2H_2SO_4 \to MnSO_4 + Na_2SO_4 + I_2 + 2H_2O$.
આ પ્રક્રિયામાં,$I$ નો ઓક્સિડેશન આંક $NaI$ માં $-1$ થી બદલાઈને $I_2$ માં $0$ થાય છે (ઓક્સિડેશન).
$Mn$ નો ઓક્સિડેશન આંક $MnO_2$ માં $+4$ થી બદલાઈને $MnSO_4$ માં $+2$ થાય છે (રિડક્શન).
બે અલગ-અલગ ઘટકો ઓક્સિડેશન અને રિડક્શન અનુભવતા હોવાથી,આ એક આંતર-આણ્વીય રેડોક્ષ પ્રક્રિયા છે.
વધુમાં,$I^-$ નું વિસ્થાપન રેડોક્ષ પ્રક્રિયા દ્વારા થાય છે,તેથી તે વિસ્થાપન પ્રક્રિયા પણ છે.
તેથી,સાચું વર્ગીકરણ આંતર-આણ્વીય રેડોક્ષ પ્રક્રિયા અથવા વિસ્થાપન પ્રક્રિયા માટે છે.

(C) આપેલ પ્રક્રિયામાં: $3PbS + 8HNO_3 \longrightarrow 3Pb(NO_3)_2 + 3S + 2NO + 4H_2O$
$1$. $PbS$ માં $S$ નો ઓક્સિડેશન આંક $-2$ છે અને તે $S$ માં $0$ થાય છે. આમ,$S$ નું ઓક્સિડેશન થાય છે.
$2$. $HNO_3$ માં $N$ નો ઓક્સિડેશન આંક $+5$ છે અને તે $NO$ માં $+2$ થાય છે. આમ,$N$ નું રિડક્શન થાય છે.
$3$. ઓક્સિડેશન અને રિડક્શન અલગ-અલગ ઘટકો ($PbS$ અને $HNO_3$) માં થતું હોવાથી,આ એક આંતર-આણ્વીય રેડોક્ષ પ્રક્રિયા છે.
તેથી,આ પ્રક્રિયા આંતર-આણ્વીય રેડોક્ષ પ્રક્રિયા છે.

(C) આપેલ પ્રક્રિયા: $S + 2HNO_3 \longrightarrow H_2SO_4 + 2NO$ છે.
આ પ્રક્રિયામાં,$S$ નો ઓક્સિડેશન આંક $0$ થી વધીને $+6$ થાય છે (ઓક્સિડેશન) અને $HNO_3$ માં $N$ નો ઓક્સિડેશન આંક $+5$ થી ઘટીને $+2$ થાય છે (રિડક્શન).
આ પ્રક્રિયામાં બે અલગ-અલગ તત્વોનું ઓક્સિડેશન અને રિડક્શન થતું હોવાથી,તે આંતર-આણ્વીય રેડોક્ષ પ્રક્રિયા છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.

(C) આપેલ પ્રક્રિયામાં: $CuSO_4 + Zn_{(s)} \longrightarrow ZnSO_4 + Cu$,
$Zn$ નું $0$ માંથી $+2$ અવસ્થામાં ઓક્સિડેશન થાય છે,અને $Cu^{2+}$ નું $+2$ માંથી $0$ અવસ્થામાં રિડક્શન થાય છે.
આ એક વિસ્થાપન પ્રક્રિયા છે જેમાં વધુ સક્રિય ધાતુ $(Zn)$ ઓછી સક્રિય ધાતુ $(Cu)$ ને તેના ક્ષારના દ્રાવણમાંથી વિસ્થાપિત કરે છે.
આ એક આંતર-આણ્વીય રેડોક્ષ પ્રક્રિયા પણ છે કારણ કે ઓક્સિડેશન અને રિડક્શન અલગ-અલગ ઘટકોમાં થાય છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.

(D) પ્રક્રિયા $Na_2CO_3 + PbSO_4 \longrightarrow PbCO_3 \downarrow + Na_2SO_4$ છે.
આ પ્રક્રિયામાં,$PbCO_3$ (લેડ કાર્બોનેટ) અવક્ષેપ તરીકે બને છે.
$PbCO_3$ એ સફેદ રંગનો ઘન અવક્ષેપ છે.
તેથી,આ પ્રક્રિયા માટે સાચો વિકલ્પ $D$ (સફેદ અવક્ષેપ માટે) છે.

(B) સંતુલિત રાસાયણિક સમીકરણ છે: $2Na_2CrO_4 + 2HCl \longrightarrow H_2Cr_2O_7 + 2NaCl$.
આ પ્રક્રિયામાં,$Na_2CrO_4$ (સોડિયમ ક્રોમેટ) પીળા રંગનું છે,અને $H_2Cr_2O_7$ (ડાયક્રોમિક એસિડ) નારંગી-લાલ રંગનું દ્રાવણ બનાવે છે.
તેથી,નીપજ $H_2Cr_2O_7$ એ રંગીન દ્રાવણ હોવાથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.