What do we know Questions in Gujarati

(B) બેક્ટેરિયલ પ્રકાશસંશ્લેષણમાં,સજીવો હાઇડ્રોજન દાતા તરીકે $H_2O$ નો ઉપયોગ કરતા નથી. તેના બદલે,તેઓ સામાન્ય રીતે ઇલેક્ટ્રોન અને હાઇડ્રોજન દાતા તરીકે $H_2S$ (હાઇડ્રોજન સલ્ફાઇડ) નો ઉપયોગ કરે છે. પરિણામે,તેઓ ઓક્સિજનને બદલે આડપેદાશ તરીકે સલ્ફર અથવા સલ્ફેટ મુક્ત કરે છે.

(D) સાચો જવાબ $D$ છે.
વનસ્પતિઓને સ્વયંપોષી કહેવામાં આવે છે કારણ કે તેઓ હરિતદ્રવ્ય ધરાવે છે અને પ્રકાશસંશ્લેષણની પ્રક્રિયા દ્વારા પ્રકાશની હાજરીમાં અકાર્બનિક પદાર્થોમાંથી પોતાનો ખોરાક જાતે બનાવી શકે છે.

(C) વનસ્પતિઓ મુખ્યત્વે પ્રકાશસંશ્લેષણની પ્રક્રિયા દ્વારા વાતાવરણમાં રહેલા $CO_2$ માંથી કાર્બન મેળવે છે.
તે કાર્બોહાઇડ્રેટ્સ,પ્રોટીન,ચરબી અને ન્યુક્લિક એસિડના સંશ્લેષણ માટે જરૂરી એક પાયાનું તત્વ છે.
તેથી,જે સ્વરૂપમાં કાર્બન વનસ્પતિઓ માટે ઉપલબ્ધ છે તે $CO_2$ છે.

(A) સ્વયંપોષીઓ એવી લીલી વનસ્પતિઓ છે જે પ્રકાશસંશ્લેષણની પ્રક્રિયા દ્વારા કાચા માલ ($CO_2$,પાણી અને સૂર્યપ્રકાશ) માંથી પોતાનો ખોરાક જાતે બનાવવામાં સક્ષમ છે.
આમ,તેઓ સ્વતંત્ર અને સ્વયંપોષી સજીવો છે.

(B) દરિયાઈ વનસ્પતિઓ,જેમ કે લીલ અને દરિયાઈ ઘાસ,કાર્બનિક સંયોજનો બનાવવા માટે પ્રકાશસંશ્લેષણની પ્રક્રિયા કરે છે. આ વનસ્પતિઓ પ્રકાશસંશ્લેષણ માટે જરૂરી $CO_2$ મુખ્યત્વે આસપાસના દરિયાના પાણીમાંથી મેળવે છે. દરિયાના પાણીમાં,$CO_2$ એ બાયકાર્બોનેટ આયનો $(HCO_3^-)$ અને કાર્બોનેટ આયનો $(CO_3^{2-})$ સાથે સંતુલનમાં હોય છે,જેનો ઉપયોગ વનસ્પતિઓ કાર્બનના સ્ત્રોત તરીકે કરી શકે છે.

(B) પ્રકાશસંશ્લેષણ માટેનું સાચું સમીકરણ $6CO_2 + 12H_2O \xrightarrow{\text{Light, Chlorophyll}} C_6H_{12}O_6 + 6H_2O + 6O_2$ છે.
આ સમીકરણ વધુ યોગ્ય છે કારણ કે તે પ્રક્રિયામાં વપરાતા $12$ પાણીના અણુઓને ધ્યાનમાં લે છે,જેમાં $6$ પાણીના અણુઓ અને $6$ ઓક્સિજન $(O_2)$ ના અણુઓ આડપેદાશ તરીકે મુક્ત થાય છે.
આ પ્રકાશ-આધારિત અને પ્રકાશ-સ્વતંત્ર પ્રક્રિયાઓની વાસ્તવિક તત્વયોગમિતિ (stoichiometry) દર્શાવે છે.

(A) પાણી પ્રકાશસંશ્લેષણ માટે એક આવશ્યક કાચો માલ છે.
તે ભાગ્યે જ મર્યાદિત પરિબળ તરીકે કાર્ય કરે છે કારણ કે વનસ્પતિ દ્વારા શોષાયેલા કુલ પાણીના $1\%$ કરતા પણ ઓછો ભાગ પ્રકાશસંશ્લેષણની પ્રક્રિયામાં વપરાય છે.
બાકીનું પાણી બાષ્પોત્સર્જન દ્વારા ગુમાવાય છે.

(B) પ્રકાશસંશ્લેષણ એ એક રચનાત્મક (anabolic) પ્રક્રિયા છે જેમાં લીલી વનસ્પતિઓ સૂર્યપ્રકાશ અને ક્લોરોફિલની હાજરીમાં $CO_2$ અને $H_2O$ જેવા અકાર્બનિક કાચા માલમાંથી કાર્બનિક ખોરાક (ગ્લુકોઝ)નું સંશ્લેષણ કરે છે. તેથી,તે મુખ્યત્વે ખોરાક બનાવવાની પ્રક્રિયા છે. ખોરાકનું ઓક્સિડેશન એ શ્વસનની લાક્ષણિકતા છે,પ્રકાશસંશ્લેષણની નહીં.

(D) પ્રકાશસંશ્લેષણ એ એવી પ્રક્રિયા છે જેના દ્વારા લીલી વનસ્પતિઓ અને અન્ય કેટલાક સજીવો ક્લોરોફિલની મદદથી સૂર્યપ્રકાશનો ઉપયોગ કરીને પોતાનો ખોરાક બનાવે છે.
આ પ્રક્રિયા દરમિયાન,વનસ્પતિઓ વાતાવરણમાંથી પર્ણરંધ્રો દ્વારા $CO_2$ (કાર્બન ડાયોક્સાઈડ) વાયુ લે છે અને આડપેદાશ તરીકે $O_2$ (ઓક્સિજન) મુક્ત કરે છે.
તેથી,પ્રકાશસંશ્લેષણ દરમિયાન શોષાતો વાયુ કાર્બન ડાયોક્સાઈડ છે.

(B) પ્રકાશસંશ્લેષણ એ એક એવી પ્રક્રિયા છે જેના દ્વારા લીલી વનસ્પતિઓ અને અન્ય કેટલાક સજીવો પ્રકાશ ઉર્જાનું રાસાયણિક ઉર્જામાં રૂપાંતર કરે છે.
આ પ્રક્રિયા $Chloroplasts$ (હરિતકણ) નામની વિશિષ્ટ અંગિકાઓમાં થાય છે.
$Chloroplasts$ ની અંદર,પ્રકાશ-આધારિત પ્રતિક્રિયાઓ થાઇલેકોઇડ પટલમાં થાય છે,જ્યાં ક્લોરોફિલ રંજકદ્રવ્યો $ATP$ અને $NADPH$ નું સંશ્લેષણ કરવા માટે પ્રકાશ ઉર્જાને ગ્રહણ કરે છે,જે રાસાયણિક ઉર્જાના સ્વરૂપો છે.

(A) પ્રકાશસંશ્લેષણ એ એક ભૌતિક-રાસાયણિક પ્રક્રિયા છે જેના દ્વારા લીલી વનસ્પતિઓ પ્રકાશ ઉર્જાનો ઉપયોગ કરીને કાર્બનિક સંયોજનોનું સંશ્લેષણ કરે છે.
આ પ્રક્રિયામાં,પ્રકાશમાંથી મેળવેલી ઉર્જા (ફોટોફોસ્ફોરાયલેશન) અને $NADPH$ ની રિડક્શન ક્ષમતાનો ઉપયોગ કરીને $CO_2$ નું કાર્બોદિત (ગ્લુકોઝ) માં રિડક્શન થાય છે.
વિકલ્પ $A$ સાચો છે કારણ કે કેલ્વિન ચક્રમાં શર્કરા બનાવવા માટે $CO_2$ નું રિડક્શન થાય છે.
વિકલ્પ $B$ ખોટો છે કારણ કે શ્વસન દરમિયાન $NAD^+$ નું $NADH$ માં રિડક્શન થાય છે,પ્રકાશસંશ્લેષણમાં નહીં.
વિકલ્પ $C$ એ પ્રક્રિયાનો એક ભાગ છે (ફોટોફોસ્ફોરાયલેશન),પરંતુ પ્રકાશસંશ્લેષણની પ્રાથમિક વ્યાખ્યા પ્રકાશ ઉર્જાનું કાર્બોદિતમાં સંગ્રહિત રાસાયણિક ઉર્જામાં રૂપાંતર છે.
વિકલ્પ $D$ એ કોષીય શ્વસન દરમિયાન કણાભસૂત્રમાં થતી પ્રક્રિયા છે,હરિતકણમાં નહીં.

(A) સોલર કૂકર સૌર ઊર્જા (પ્રકાશ ઊર્જા) ને પકડીને તેને ખોરાક રાંધવા માટે ઉષ્મા ઊર્જામાં રૂપાંતરિત કરીને કાર્ય કરે છે.
તે જ રીતે,પ્રકાશસંશ્લેષણની પ્રક્રિયામાં,લીલી વનસ્પતિઓ સૌર ઊર્જા (પ્રકાશ ઊર્જા) ને પકડીને તેને ગ્લુકોઝના સ્વરૂપમાં સંગ્રહિત રાસાયણિક ઊર્જામાં રૂપાંતરિત કરે છે.
તેથી,સોલર કૂકરનો ઉપયોગ એ પ્રકાશસંશ્લેષણની કુદરતી પ્રક્રિયાની તકનીકી નકલ છે,જેમાં સૌર ઊર્જાનો ઉપયોગ કાર્ય કરવા અથવા ઊર્જા સંગ્રહિત કરવા માટે થાય છે.

(B) પ્રકાશસંશ્લેષણની પ્રક્રિયા દરમિયાન,લીલી વનસ્પતિઓ સૌર ઊર્જાનો ઉપયોગ કરીને કાર્બન ડાયોક્સાઇડ $(CO_2)$ અને પાણી $(H_2O)$ ને ગ્લુકોઝ (જેને $(CH_2O)_n$ તરીકે દર્શાવવામાં આવે છે) માં રૂપાંતરિત કરે છે અને આડપેદાશ તરીકે ઓક્સિજન $(O_2)$ મુક્ત કરે છે.
પ્રકાશસંશ્લેષણનું રાસાયણિક સમીકરણ નીચે મુજબ છે:
$CO_2 + 2H_2O \xrightarrow[\text{હરિતદ્રવ્ય}]{\text{પ્રકાશ ઊર્જા}} (CH_2O)_n + H_2O + O_2 \uparrow$
તેથી,વનસ્પતિઓ $CO_2$ નું શોષણ કરે છે અને $O_2$ મુક્ત કરે છે.

(B) પ્રકાશસંશ્લેષણ સક્રિય વિકિરણ $(PAR)$ એ સૌર વિકિરણનો $400$ થી $700 \,nm$ સુધીનો વર્ણપટ છે,જેનો ઉપયોગ પ્રકાશસંશ્લેષણની પ્રક્રિયામાં પ્રકાશસંશ્લેષી સજીવો દ્વારા કરવામાં આવે છે.
આ ગાળો દ્રશ્યમાન પ્રકાશના વર્ણપટને અનુરૂપ છે,જે પ્રકાશ-આધારિત પ્રતિક્રિયાઓ શરૂ કરવા માટે ક્લોરોફિલના અણુઓને ઉત્તેજિત કરવા માટે આવશ્યક છે.

(A) લીલી વનસ્પતિઓ $Autotrophs$ (સ્વયંપોષી) છે કારણ કે તેમની પાસે પ્રકાશસંશ્લેષણની પ્રક્રિયા દ્વારા પોતાનો ખોરાક જાતે બનાવવાની ક્ષમતા છે.
તેઓ સૂર્યની વિકિરણ ઉર્જાને કાર્બનિક સંયોજનોમાં સંગ્રહિત રાસાયણિક ઉર્જામાં રૂપાંતરિત કરી શકે છે.

(A) સાચો જવાબ $A$ છે.
વનસ્પતિઓ મુખ્યત્વે પ્રકાશસંશ્લેષણની પ્રક્રિયા દ્વારા વાતાવરણીય $CO_2$ માંથી કાર્બન મેળવે છે.
પ્રકાશસંશ્લેષણ દરમિયાન,વનસ્પતિઓ વાતાવરણીય $CO_2$ ને ગ્લુકોઝ જેવા કાર્બનિક સંયોજનોમાં સ્થાપિત કરે છે,જે તેમના વિકાસ અને વૃદ્ધિ માટે કાર્બનનો પાયાનો સ્ત્રોત છે.

(B) વનસ્પતિઓ મુખ્યત્વે વાતાવરણમાંથી $CO_2$ (કાર્બન ડાયોક્સાઇડ) ના સ્વરૂપમાં પ્રકાશસંશ્લેષણની પ્રક્રિયા દ્વારા કાર્બન મેળવે છે.
પ્રકાશસંશ્લેષણ દરમિયાન,વનસ્પતિઓ વાતાવરણીય $CO_2$ ને ગ્લુકોઝ જેવા કાર્બનિક સંયોજનોમાં સ્થાપિત કરે છે,જે તેમના વિકાસ અને વૃદ્ધિ માટે કાર્બનનો પ્રાથમિક સ્ત્રોત છે.
તેથી,કાર્બન ડાયોક્સાઇડ એ સ્વરૂપ છે જેમાં કાર્બન પાક માટે ઉપલબ્ધ હોય છે.

(A) પ્રકાશસંશ્લેષી સક્રિય વિકિરણ $(PAR)$ એ સૂર્યપ્રકાશના તે વર્ણપટને દર્શાવે છે જેની તરંગલંબાઈ $400$ થી $700 \ nm$ ની વચ્ચે હોય છે,જેનો ઉપયોગ પ્રકાશસંશ્લેષણની પ્રક્રિયામાં વનસ્પતિઓ દ્વારા કરવામાં આવે છે.
આ શ્રેણી દ્રશ્યમાન પ્રકાશના વર્ણપટને અનુરૂપ છે,જે ક્લોરોફિલ રંજકદ્રવ્યોને ઉત્તેજિત કરવા માટે અત્યંત આવશ્યક છે.

(C) વનસ્પતિ તેના મૂળ દ્વારા જમીનમાંથી મોટા પ્રમાણમાં પાણીનું શોષણ કરે છે.
જોકે,આ શોષાયેલા પાણીનો ખૂબ જ નાનો ભાગ પ્રકાશસંશ્લેષણની પ્રક્રિયામાં કાર્બનિક સંયોજનો બનાવવા માટે વપરાય છે.
અભ્યાસો દર્શાવે છે કે વનસ્પતિ દ્વારા શોષાયેલા કુલ પાણીના $1\%$ કરતા પણ ઓછો ભાગ પ્રકાશસંશ્લેષણમાં વપરાય છે.
બાકીનું મોટાભાગનું પાણી બાષ્પોત્સર્જનની પ્રક્રિયા દ્વારા ગુમાવાય છે.

(A) પ્રકાશસંશ્લેષણ એ એક એવી પ્રક્રિયા છે જેના દ્વારા લીલી વનસ્પતિઓ અને અન્ય કેટલાક સજીવો કાર્બન ડાયોક્સાઇડ અને પાણીમાંથી પોષક તત્વો બનાવવા માટે સૂર્યપ્રકાશનો ઉપયોગ કરે છે.
આ પ્રક્રિયા દરમિયાન,વનસ્પતિ વાતાવરણમાંથી $CO_2$ ગ્રહણ કરે છે અને આડપેદાશ તરીકે $O_2$ મુક્ત કરે છે.
તેનું એકંદર રાસાયણિક સમીકરણ આ મુજબ છે: $6CO_2 + 12H_2O \xrightarrow{\text{Light}} C_6H_{12}O_6 + 6O_2 + 6H_2O$.
તેથી,સાચું વિધાન એ છે કે $CO_2$ ગ્રહણ કરવામાં આવે છે.

(D) પ્રકાશસંશ્લેષણ એ એવી પ્રક્રિયા છે જેના દ્વારા લીલી વનસ્પતિ પોતાનો ખોરાક જાતે બનાવે છે.
પ્રકાશસંશ્લેષણનું રાસાયણિક સમીકરણ આ મુજબ છે: $6CO_2 + 12H_2O \xrightarrow{\text{પ્રકાશ, હરિતદ્રવ્ય}} C_6H_{12}O_6 + 6O_2 + 6H_2O$.
આ પ્રક્રિયામાં,કાર્બન ડાયોક્સાઇડ $(CO_2)$ અને પાણી $(H_2O)$ એ ગ્લુકોઝના સંશ્લેષણ માટે જરૂરી આવશ્યક કાચો માલ (પ્રક્રિયકો) છે.
હરિતદ્રવ્ય પ્રકાશ ઉર્જાને પકડવા માટે ઉદ્દીપક/રંજકદ્રવ્ય તરીકે કાર્ય કરે છે,અને ગ્લુકોઝ એ અંતિમ નીપજ છે,કાચો માલ નથી.

(A) પ્રકાશસંશ્લેષણ એ એવી પ્રક્રિયા છે જેના દ્વારા લીલી વનસ્પતિ પ્રકાશ ઉર્જાનું રાસાયણિક ઉર્જામાં રૂપાંતર કરે છે.
આ પ્રક્રિયા દરમિયાન,કાર્બન ડાયોક્સાઇડ અને પાણીનો ઉપયોગ ગ્લુકોઝ $(C_6H_{12}O_6)$ ના સંશ્લેષણ માટે થાય છે,જે એક સરળ શર્કરા છે.
જોકે વનસ્પતિઓ અંતે આ ઉર્જાનો સંગ્રહ સ્ટાર્ચના સ્વરૂપમાં કરે છે,પરંતુ પ્રકાશસંશ્લેષણની પ્રક્રિયા દ્વારા સીધી રીતે સંશ્લેષિત થતી પ્રાથમિક નીપજ સરળ શર્કરા (ગ્લુકોઝ) છે.

(C) નોન-ઓક્સિજેનિક પ્રકાશસંશ્લેષણ એ એક એવી પ્રક્રિયા છે જેમાં પ્રકાશ ઉર્જાનો ઉપયોગ કરીને કાર્બનિક સંયોજનોનું સંશ્લેષણ કરવામાં આવે છે,પરંતુ તેમાં આડપેદાશ તરીકે ઓક્સિજન મુક્ત થતો નથી.
આ પ્રક્રિયા બેક્ટેરિયાના ચોક્કસ જૂથોની લાક્ષણિકતા છે,જેમ કે ગ્રીન સલ્ફર બેક્ટેરિયા (દા.ત.,$Chlorobium$) અને પર્પલ સલ્ફર બેક્ટેરિયા (દા.ત.,$Chromatium$).
વનસ્પતિઓ,લીલ અને સાયનોબેક્ટેરિયાથી વિપરીત,જે ઇલેક્ટ્રોન દાતા તરીકે $H_2O$ નો ઉપયોગ કરે છે અને $O_2$ મુક્ત કરે છે,આ બેક્ટેરિયા ઇલેક્ટ્રોન દાતા તરીકે $H_2S$ જેવા અન્ય પદાર્થોનો ઉપયોગ કરે છે,જેના પરિણામે ઓક્સિજનને બદલે સલ્ફર અથવા અન્ય સંયોજનો મુક્ત થાય છે.
તેથી,બેક્ટેરિયા એવા સજીવો છે જે નોન-ઓક્સિજેનિક પ્રકાશસંશ્લેષણ દર્શાવે છે.

(C) પ્રકાશસંશ્લેષણ એ એક ભૌતિક-રાસાયણિક પ્રક્રિયા છે જેના દ્વારા વનસ્પતિઓ પ્રકાશ ઉર્જાનો ઉપયોગ કરીને $CO_2$ અને પાણીમાંથી કાર્બોહાઇડ્રેટ્સ (શર્કરા) નું સંશ્લેષણ કરે છે.
આ પ્રક્રિયામાં $CO_2$ નું રિડક્શન (reduction) થઈને કાર્બોહાઇડ્રેટ બને છે,જેને $CO_2$ નું સ્થાપન (fixation) કહેવામાં આવે છે.
તેથી,વિકલ્પ $C$ સૌથી સચોટ વૈજ્ઞાનિક સમજૂતી છે.

(A) પ્રકાશસંશ્લેષી સક્રિય વિકિરણ $(PAR)$ એ સૌર વિકિરણની $400 \ nm$ થી $700 \ nm$ સુધીની વર્ણપટ શ્રેણી છે,જેનો ઉપયોગ પ્રકાશસંશ્લેષણની પ્રક્રિયામાં પ્રકાશસંશ્લેષી સજીવો કરી શકે છે.
આ શ્રેણી દ્રશ્ય પ્રકાશના વર્ણપટને અનુરૂપ છે,જે પ્રકાશસંશ્લેષણની પ્રકાશ-આધારિત પ્રક્રિયાઓ માટે સૌથી અસરકારક છે.
તેથી,સાચી શ્રેણી $400-700 \ nm$ છે.

(A) પૃથ્વીના વાતાવરણમાં કાર્બન ડાયોક્સાઇડ $(CO_2)$ નું પ્રમાણ આશરે $0.03\%$ થી $0.04\%$ જેટલું હોય છે. આપેલા વિકલ્પોમાંથી,$0.03\%$ એ જીવવિજ્ઞાનના પાઠ્યપુસ્તકોમાં વાતાવરણમાં $CO_2$ ના પ્રમાણ માટે સામાન્ય રીતે દર્શાવવામાં આવતું પ્રમાણિત મૂલ્ય છે.

(A) મોટાભાગની વનસ્પતિઓ $Autotrophic$ (સ્વાવલંબી) હોય છે કારણ કે તેઓ હરિતદ્રવ્ય ધરાવે છે અને $Photosynthesis$ (પ્રકાશસંશ્લેષણ) ની પ્રક્રિયા દ્વારા પોતાનો ખોરાક જાતે બનાવી શકે છે. જોકે,કેટલીક વનસ્પતિઓ જેવી કે પરોપજીવી વનસ્પતિઓ (દા.ત.,$Cuscuta$) અને કીટાહારી વનસ્પતિઓ $Heterotrophic$ (પરાવલંબી) પોષણ દર્શાવે છે. તેથી,વનસ્પતિઓ એક સમૂહ તરીકે પોષણના બંને પ્રકારો દર્શાવે છે.

(A) પ્રકાશસંશ્લેષી સક્રિય વિકિરણ $(PAR)$ એ સૌર વિકિરણનો $400 \ nm$ થી $700 \ nm$ સુધીનો વર્ણપટ વિસ્તાર છે,જેનો ઉપયોગ પ્રકાશસંશ્લેષણની પ્રક્રિયામાં પ્રકાશસંશ્લેષી સજીવો દ્વારા કરવામાં આવે છે.
આ વિસ્તાર દ્રશ્ય પ્રકાશના વર્ણપટને અનુરૂપ છે,જે પ્રકાશસંશ્લેષણની પ્રકાશ-આધારિત પ્રક્રિયાઓને શરૂ કરવા માટે ક્લોરોફિલના અણુઓને ઉત્તેજિત કરવા માટે આવશ્યક છે.

(B) પ્રકાશસંશ્લેષી સક્રિય વિકિરણ $(PAR)$ એ સૂર્યવિકિરણના $400$ થી $700 \ nm$ સુધીના તરંગલંબાઈના વિસ્તારને દર્શાવે છે,જેનો ઉપયોગ પ્રકાશસંશ્લેષી સજીવો પ્રકાશસંશ્લેષણની પ્રક્રિયામાં કરી શકે છે.
આ વિસ્તાર દ્રશ્યમાન પ્રકાશના વર્ણપટને અનુરૂપ છે,જે ક્લોરોફિલ રંજકદ્રવ્યોના ઉત્તેજન માટે આવશ્યક છે.

(A) પ્રકાશસંશ્લેષી સૂક્ષ્મજીવો (જેમ કે સાયનોબેક્ટેરિયા અને લીલ) સૌર ઊર્જા (પ્રકાશ ઊર્જા) ને ગ્રહણ કરે છે અને તેનું રૂપાંતર રાસાયણિક ઊર્જામાં કરે છે,જે ગ્લુકોઝ જેવા કાર્બનિક સંયોજનોના સ્વરૂપમાં સંગ્રહિત થાય છે. જૈવિક દ્રષ્ટિએ,આ સંગ્રહિત રાસાયણિક ઊર્જા એ સ્થિતિ ઊર્જાનું એક સ્વરૂપ છે. તેથી,આ પ્રક્રિયા સૌર ઊર્જાનું સ્થિતિ ઊર્જામાં રૂપાંતર છે.

(B) સ્વયંપોષી પોષણ એ એક એવી પ્રક્રિયા છે જેમાં સજીવો સૂર્યપ્રકાશ (પ્રકાશસંશ્લેષણ) અથવા રાસાયણિક ઉર્જા (રસાયણસંશ્લેષણ) નો ઉપયોગ કરીને $CO_2$ અને $H_2O$ જેવા સરળ અકાર્બનિક પદાર્થોમાંથી પોતાનો ખોરાક જાતે બનાવે છે.
વનસ્પતિઓ સ્વયંપોષી સજીવોના મુખ્ય ઉદાહરણો છે કારણ કે તેમાં હરિતદ્રવ્ય હોય છે અને તે પ્રકાશસંશ્લેષણની પ્રક્રિયા કરે છે.
ફૂગ પરપોષી (મૃતોપજીવી) છે અને તે સડતા કાર્બનિક પદાર્થોમાંથી પોષણ મેળવે છે.
પ્રાણીઓ પરપોષી (પ્રાણીસમ) છે અને ખોરાક માટે અન્ય સજીવો પર આધાર રાખે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(A) પ્રકાશસંશ્લેષણને $Physico-chemical$ (ભૌતિક-રાસાયણિક) પ્રક્રિયા તરીકે વ્યાખ્યાયિત કરવામાં આવે છે,જેના દ્વારા લીલી વનસ્પતિઓ કાર્બનિક સંયોજનોના સંશ્લેષણ માટે પ્રકાશ ઉર્જાનો ઉપયોગ કરે છે.
તેમાં પ્રકાશ ઉર્જાનું (ભૌતિક) રાસાયણિક ઉર્જામાં (રાસાયણિક) રૂપાંતર થાય છે,જે ગ્લુકોઝ જેવા કાર્બોદિતોના બંધમાં સંગ્રહિત થાય છે.
તેથી,તેને $Physico-chemical$ પ્રક્રિયા તરીકે યોગ્ય રીતે વર્ણવવામાં આવે છે.

(B) પ્રકાશસંશ્લેષણ એ એક ભૌતિક-રાસાયણિક પ્રક્રિયા છે કારણ કે તેમાં પ્રકાશ ઉર્જાનું (ભૌતિક) કાર્બનિક સંયોજનોના બંધમાં સંગ્રહિત રાસાયણિક ઉર્જામાં (રાસાયણિક) રૂપાંતર થાય છે.
આ પ્રક્રિયા દરમિયાન,વનસ્પતિઓ અકાર્બનિક કાચા માલ ($CO_2$ અને $H_2O$) માંથી કાર્બનિક સંયોજનો (જેમ કે ગ્લુકોઝ) બનાવવા માટે પ્રકાશ ઉર્જાનો ઉપયોગ કરે છે.
તેથી,સાચો ક્રમ ભૌતિક-રાસાયણિક અને કાર્બનિક છે.

(B) પ્રકાશસંશ્લેષી સક્રિય વિકિરણ $(PAR)$ એ સૂર્યપ્રકાશના $400$ થી $700 \,nm$ સુધીની તરંગલંબાઈનો વિસ્તાર છે,જેનો ઉપયોગ પ્રકાશસંશ્લેષણની પ્રક્રિયામાં વનસ્પતિઓ દ્વારા કરવામાં આવે છે.
આ રેન્જ દ્રશ્ય પ્રકાશના વર્ણપટને અનુરૂપ છે,જે ક્લોરોફિલ રંજકદ્રવ્યોને ઉત્તેજિત કરવા માટે અનિવાર્ય છે.

(B) $PAR$ એટલે પ્રકાશસંશ્લેષી સક્રિય વિકિરણ (Photosynthetically Active Radiation).
તે સૂર્યપ્રકાશના એવા વર્ણપટને દર્શાવે છે જેની તરંગલંબાઈ $400\, nm$ થી $700\, nm$ ની વચ્ચે હોય છે,જેનો ઉપયોગ પ્રકાશસંશ્લેષી સજીવો પ્રકાશસંશ્લેષણની પ્રક્રિયામાં કરી શકે છે.
તેથી,સાચી શ્રેણી $400\, nm - 700\, nm$ છે.

(N/A) $\Rightarrow$ $19^{th}$ સદીના મધ્ય સુધીમાં વનસ્પતિ પ્રકાશસંશ્લેષણની મુખ્ય લાક્ષણિકતાઓ જાણીતી હતી,ખાસ કરીને એ કે વનસ્પતિઓ $CO_{2}$ અને પાણીમાંથી કાર્બોદિત પદાર્થો બનાવવા માટે પ્રકાશ ઉર્જાનો ઉપયોગ કરી શકે છે.
$\Rightarrow$ ઓક્સિજન મુક્ત કરતા સજીવો માટે પ્રકાશસંશ્લેષણની સમગ્ર પ્રક્રિયા દર્શાવતું પ્રાયોગિક સમીકરણ નીચે મુજબ સમજવામાં આવ્યું હતું:
$\Rightarrow$ $CO_{2} + H_{2}O \xrightarrow{\text{light}} [CH_{2}O] + O_{2}$
$\Rightarrow$ અહીં,$[CH_{2}O]$ એ કાર્બોદિત પદાર્થ (દા.ત.,ગ્લુકોઝ,છ-કાર્બન ધરાવતી શર્કરા) દર્શાવે છે.

(N/A) - પ્રકાશસંશ્લેષણ મુખ્યત્વે વનસ્પતિના લીલા પર્ણોમાં થાય છે,પરંતુ તે વનસ્પતિના અન્ય લીલા ભાગોમાં પણ થાય છે (દા.ત.,$Cactus$ - થોર).
- પર્ણોમાં આવેલા $mesophyll$ (પર્ણમધ્ય) કોષોમાં મોટી સંખ્યામાં $chloroplasts$ (હરિતકણ) આવેલા હોય છે.
- સામાન્ય રીતે,$chloroplasts$ એ $mesophyll$ કોષોની દીવાલ સાથે એવી રીતે ગોઠવાય છે કે જેથી તેઓ આપાત પ્રકાશનો મહત્તમ જથ્થો મેળવી શકે.

(B) ઓક્સિજન મુખ્યત્વે સાયનોબેક્ટેરિયા અને ત્યારબાદ વનસ્પતિઓ દ્વારા કરવામાં આવતી પ્રકાશસંશ્લેષણની પ્રક્રિયા દ્વારા વાતાવરણમાં મુક્ત થયો હતો.
પ્રકાશસંશ્લેષણ માટેનું રાસાયણિક સમીકરણ નીચે મુજબ છે:
$6CO_{2} + 6H_{2}O \xrightarrow{hv} C_{6}H_{12}O_{6} + 6O_{2} \uparrow$

(A) વનસ્પતિ તેના મૂળ દ્વારા મોટા પ્રમાણમાં પાણીનું શોષણ કરે છે. જો કે,આ પાણીનો ખૂબ જ નાનો ભાગ ચયાપચયની પ્રક્રિયાઓ માટે વપરાય છે. ખાસ કરીને,વનસ્પતિ દ્વારા શોષાયેલા કુલ પાણીના આશરે $0.2\%$ જેટલો ભાગ પ્રકાશસંશ્લેષણની પ્રક્રિયામાં વપરાય છે.

(B) પ્રકાશસંશ્લેષણની સમગ્ર સંતુલિત રાસાયણિક પ્રક્રિયા $6 CO_2 + 12 H_2O \xrightarrow{\text{પ્રકાશ}} C_6H_{12}O_6 + 6 O_2 + 6 H_2O$ છે.
આ પ્રક્રિયામાં, પ્રકાશની હાજરીમાં $6$ અણુ કાર્બન ડાયોક્સાઇડ અને $12$ અણુ પાણીનો ઉપયોગ કરીને $1$ અણુ ગ્લુકોઝ, $6$ અણુ ઓક્સિજન અને $6$ અણુ પાણી ઉત્પન્ન થાય છે.

(D) પ્રકાશસંશ્લેષણ એ એવી પ્રક્રિયા છે જેના દ્વારા લીલી વનસ્પતિઓ સૂર્યપ્રકાશ અને હરિતદ્રવ્યની હાજરીમાં કાર્બન ડાયોક્સાઇડ $(CO_{2})$ અને પાણી $(H_{2}O)$ નો ઉપયોગ કરીને ગ્લુકોઝ $(C_{6}H_{12}O_{6})$ નું સંશ્લેષણ કરે છે.
જોકે સરળ સમીકરણ ઘણીવાર $6CO_{2} + 6H_{2}O \rightarrow C_{6}H_{12}O_{6} + 6O_{2}$ તરીકે લખવામાં આવે છે,સૌથી સચોટ નિરૂપણમાં વપરાતા પાણીના $12$ અણુઓનો સમાવેશ થાય છે,જેના પરિણામે $6$ અણુ ઓક્સિજન મુક્ત થાય છે અને આડપેદાશ તરીકે $6$ અણુ પાણી ફરીથી ઉત્પન્ન થાય છે.
તેથી,સમીકરણ $6CO_{2} + 12H_{2}O \xrightarrow{\text{સૂર્યપ્રકાશ, હરિતદ્રવ્ય}} C_{6}H_{12}O_{6} + 6O_{2} + 6H_{2}O$ એ સૌથી વધુ રાસાયણિક રીતે યોગ્ય નિરૂપણ છે.

(D) પ્રકાશસંશ્લેષણ એ એક ભૌતિક-રાસાયણિક પ્રક્રિયા છે જેના દ્વારા લીલી વનસ્પતિઓ કાર્બનિક સંયોજનોના સંશ્લેષણ માટે પ્રકાશ ઉર્જાનો ઉપયોગ કરે છે.
આ પ્રક્રિયામાં,વનસ્પતિઓ પર્યાવરણમાંથી $CO_2$ (કાર્બન ડાયોક્સાઇડ) અને $H_2O$ (પાણી) જેવા અકાર્બનિક પદાર્થો લે છે.
સૌર ઉર્જાનો ઉપયોગ કરીને,આ અકાર્બનિક પદાર્થોનું રૂપાંતર ગ્લુકોઝ $(C_6H_{12}O_6)$ જેવા જટિલ કાર્બનિક સંયોજનોમાં થાય છે,જે વનસ્પતિ માટે ખોરાક તરીકે કાર્ય કરે છે.

(D) પ્રકાશસંશ્લેષણ એ એવી પ્રક્રિયા છે જેના દ્વારા લીલી વનસ્પતિઓ સૂર્યપ્રકાશ અને ક્લોરોફિલની હાજરીમાં કાર્બન ડાયોક્સાઇડ અને પાણીનો ઉપયોગ કરીને કાર્બોદિતોનું સંશ્લેષણ કરે છે.
પ્રકાશસંશ્લેષણ માટેનું સંતુલિત રાસાયણિક સમીકરણ નીચે મુજબ છે:
$6CO_2 + 12H_2O \xrightarrow{\text{light}} C_6H_{12}O_6 + 6H_2O + 6O_2$
આ પ્રક્રિયામાં,કાર્બન ડાયોક્સાઇડના $6$ અણુઓ પાણીના $12$ અણુઓ સાથે જોડાઈને ગ્લુકોઝ $(C_6H_{12}O_6)$ નો એક અણુ,પાણીના $6$ અણુઓ અને આડપેદાશ તરીકે ઓક્સિજનના $6$ અણુઓ ઉત્પન્ન કરે છે.

(A) મધ્યપર્ણકોષોમાં હરિતકણો કોષદીવાલની નજીક ગોઠવાયેલા હોય છે જેથી પ્રકાશસંશ્લેષણ માટે પ્રકાશનું શોષણ મહત્તમ કરી શકાય.
પરિઘની નજીક હોવાથી,તેઓ કોષરસમાંથી પસાર થતા પ્રકાશનું અંતર ઘટાડે છે,જે પ્રકાશ-આધારિત પ્રક્રિયાઓ માટે પ્રકાશનો ઈષ્ટતમ જથ્થો મેળવવાની ખાતરી આપે છે.
આ ગોઠવણી હરિતકણોમાં $CO_2$ ના કાર્યક્ષમ પ્રસરણમાં પણ મદદ કરે છે,પરંતુ તેમની પરિઘીય ગોઠવણીનું મુખ્ય કારણ પ્રકાશના શોષણને શ્રેષ્ઠ બનાવવાનું છે.

(B) પ્રકાશસંશ્લેષી સક્રિય વિકિરણ $\text{(PAR)}$ એ સૌર વિકિરણોના $400 \text{ થી } 700 \text{ nm}$ ની તરંગલંબાઈનો વિસ્તાર છે,જેનો ઉપયોગ પ્રકાશસંશ્લેષી સજીવો પ્રકાશસંશ્લેષણની પ્રક્રિયામાં કરે છે.
પરિસ્થિતિકીય રીતે એ સ્થાપિત તથ્ય છે કે આપાત સૌર વિકિરણોના $50 \%$ થી ઓછો ભાગ પ્રકાશસંશ્લેષી સક્રિય વિકિરણ $\text{(PAR)}$ તરીકે હોય છે.
વધુમાં,વનસ્પતિઓ નિવસનતંત્રમાં તમામ જીવન પ્રક્રિયાઓને ટકાવી રાખવા માટે $\text{PAR}$ ના માત્ર $2-10 \%$ જેટલા ભાગનો જ ઉપયોગ કરે છે.