Light reaction Questions in Gujarati

(D) $ATP$ સંશ્લેષણ માટેની રસાયણ-આસૃતિ (Chemiosmotic) ઉત્કલ્પના પીટર મિશેલ દ્વારા $1961$ માં આપવામાં આવી હતી.
આ ક્રિયાવિધિ સમજાવે છે કે કેવી રીતે પટલ (કણાભસૂત્રનું અંતઃપટલ અથવા થાઈલેકોઈડ પટલ) ની આરપાર પ્રોટોન ઢાળ $ATP$ સિન્થેઝ ઉત્સેચક દ્વારા $ATP$ ના સંશ્લેષણને પ્રેરે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.

(A) પીટર મિશેલ દ્વારા પ્રસ્તાવિત રસાયણ-આસૃતિવાદ સમજાવે છે કે હરિતકણ અને કણાભસૂત્રમાં $ATP$ નું સંશ્લેષણ કેવી રીતે થાય છે.
તે જણાવે છે કે $ATP$ સંશ્લેષણ માટેની ઉર્જા પટલ (હરિતકણમાં થાઈલેકોઈડ પટલ અને કણાભસૂત્રમાં અંદરનું પટલ) ની આરપાર રહેલા પ્રોટોન ઢાળ ($H^+$ ઢાળ) માંથી મેળવવામાં આવે છે.
જ્યારે પ્રોટોન $ATP$ સિન્થેઝ ઉત્સેચક દ્વારા તેમના વિદ્યુત-રાસાયણિક ઢાળની દિશામાં ગતિ કરે છે,ત્યારે મુક્ત થતી ઉર્જાનો ઉપયોગ $ADP$ નું $ATP$ માં ફોસ્ફોરાયલેશન કરવા માટે થાય છે.

(A) ફેરેડોક્સિન એ આયર્ન-સલ્ફર પ્રોટીન છે જે વિવિધ ચયાપચયની પ્રક્રિયાઓમાં ઇલેક્ટ્રોન ટ્રાન્સફરનું માધ્યમ બને છે.
તે પ્રકાશસંશ્લેષણ અને અન્ય જૈવિક પ્રક્રિયાઓમાં ઇલેક્ટ્રોન વાહક તરીકે કામ કરીને મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવે છે.
તેથી,તેને પ્રોટીન તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.

(B) મોટાભાગના નીંદણનાશકો પ્રકાશસંશ્લેષણની પ્રકાશ-આધારિત પ્રક્રિયાઓને અવરોધવા માટે બનાવવામાં આવે છે. ખાસ કરીને,ઘણા સામાન્ય નીંદણનાશકો (જેમ કે ડાયયુરોન અથવા એટ્રાઝિન) ફોટોસિસ્ટમ $II$ ના રિએક્શન સેન્ટરમાં રહેલા $D1$ પ્રોટીનને લક્ષ્ય બનાવે છે. આ સાઇટ સાથે જોડાઈને,તેઓ પ્રાથમિક ઇલેક્ટ્રોન સ્વીકારનારથી પ્લાસ્ટોક્વિનોન પૂલ સુધીના ઇલેક્ટ્રોન પ્રવાહને અવરોધે છે,જેનાથી પાણીનું પ્રકાશ-વિઘટન (photolysis) અને ઓક્સિજનનું ઉત્સર્જન અટકી જાય છે,જે અંતે છોડના મૃત્યુ તરફ દોરી જાય છે.

(B) ઘણા હર્બિસાઇડ્સ,જેમ કે $DCMU$ $(3-(3,4-dichlorophenyl)-1,1-dimethylurea)$,પ્રકાશસંશ્લેષણમાં ઇલેક્ટ્રોન પરિવહન શૃંખલાને અવરોધીને કાર્ય કરે છે. ખાસ કરીને,તેઓ $PS-II$ સંકુલમાં દખલ કરીને પાણીના પ્રકાશવિભાજનની પ્રક્રિયાને અટકાવે છે. આ પાણીના અણુઓના વિભાજનને અટકાવે છે,જેનાથી ઓક્સિજનનું ઉત્પાદન અને પ્રકાશ-આધારિત પ્રતિક્રિયાઓ માટે જરૂરી ઇલેક્ટ્રોનનો પ્રવાહ બંધ થઈ જાય છે.

(D) હીલ પ્રક્રિયા,જે રોબર્ટ હીલ દ્વારા $1937$ માં શોધવામાં આવી હતી,તે કૃત્રિમ ઇલેક્ટ્રોન સ્વીકારનારની હાજરીમાં અલગ કરેલા હરિતકણો દ્વારા પ્રકાશ-પ્રેરિત પાણીના વિભાજન (ફોટોલિસિસ) ને દર્શાવે છે.
$CO_2$ ની ગેરહાજરીમાં,હીલ પ્રક્રિયા ત્યારે થાય છે જ્યારે હરિતકણના દ્રાવણમાં ફેરિકસાયનાઇડ $(Fe(CN)_6^{3-})$ જેવા કૃત્રિમ ઇલેક્ટ્રોન સ્વીકારનાર ઉમેરવામાં આવે છે.
આ સ્વીકારનાર $NADP^+$ નું સ્થાન લે છે અને તેનું રિડક્શન થઈને ફેરોસાયનાઇડ $(Fe(CN)_6^{4-})$ બને છે,જ્યારે આડપેદાશ તરીકે ઓક્સિજન મુક્ત થાય છે.
તેથી,હીલ પ્રક્રિયા આગળ વધવા માટે ફેરિકસાયનાઇડ જેવા કૃત્રિમ ઇલેક્ટ્રોન સ્વીકારનારની હાજરી અનિવાર્ય છે.

(C) પ્રકાશસંશ્લેષણની પ્રકાશ-આધારિત પ્રક્રિયાઓમાં,પ્રક્રિયા $PS-II$ (ફોટોસિસ્ટમ $II$) થી શરૂ થાય છે.
જ્યારે પ્રક્રિયા કેન્દ્રનું ક્લોરોફિલ $a$ $(P_{680})$ પ્રકાશ ઉર્જાનું શોષણ કરે છે,ત્યારે તે ઉત્તેજિત થાય છે અને એક ઇલેક્ટ્રાન મુક્ત કરે છે.
આ ઉચ્ચ-ઉર્જા ધરાવતો ઇલેક્ટ્રાન તરત જ પ્રાથમિક ઇલેક્ટ્રાન ગ્રાહક દ્વારા સ્વીકારવામાં આવે છે,જે ફિઓફાઇટિન (એક ક્લોરોફિલ અણુ જેમાં મધ્યસ્થ $Mg^{2+}$ આયનનો અભાવ હોય છે) છે.
ત્યારબાદ,આ ઇલેક્ટ્રાન પ્લાસ્ટોક્વિનોન $(PQ)$ ને આપવામાં આવે છે,જે ક્વિનોન-આધારિત ઇલેક્ટ્રાન વાહક છે.
આપેલા વિકલ્પોમાંથી,ક્વિનોન એ ઇલેક્ટ્રાન પરિવહન શૃંખલામાં સામેલ પ્રાથમિક ઇલેક્ટ્રાન ગ્રાહક પ્રણાલીનો સાચો પ્રકાર છે.

(C) રેડ ડ્રોપ ઘટના એટલે જ્યારે વનસ્પતિઓને $680 \ nm$ થી વધુ તરંગલંબાઈ ધરાવતા એકવર્ણી પ્રકાશમાં રાખવામાં આવે ત્યારે પ્રકાશસંશ્લેષણના દરમાં થતો તીવ્ર ઘટાડો.
આ ઘટના એટલા માટે થાય છે કારણ કે $PS-II$ (ફોટોસિસ્ટમ $II$) મુખ્યત્વે $680 \ nm$ સુધીની તરંગલંબાઈના પ્રકાશ દ્વારા ઉત્તેજિત થાય છે.
જ્યારે તરંગલંબાઈ $680 \ nm$ થી વધી જાય છે,ત્યારે $PS-II$ અક્રિયાશીલ બની જાય છે,જેના પરિણામે ઇલેક્ટ્રોન ટ્રાન્સપોર્ટ ચેઇન ખોરવાઈ જાય છે અને પ્રકાશસંશ્લેષણના દરમાં ઘટાડો થાય છે.

(A) પ્રકાશસંશ્લેષણની પ્રકાશ-આધારિત પ્રક્રિયાઓ દરમિયાન પાણીનું પ્રકાશ-વિઘટન (પાણીના અણુઓનું વિભાજન) થાય છે. આ પ્રક્રિયા માટે $Mn^{2+}$ (મૅંગેનિઝ) અને $Cl^-$ (ક્લોરાઈડ) આયનોની હાજરી આવશ્યક છે. મૅંગેનિઝ એ ફોટોસિસ્ટમ $II$ માં ઓક્સિજન-ઉત્પન્ન કરતા સંકુલ માટે સહ-કારક (cofactor) તરીકે કાર્ય કરે છે,જે પાણીનું ઓક્સિજન,પ્રોટોન અને ઈલેક્ટ્રોનમાં ઓક્સિડેશન કરવામાં મદદ કરે છે. તેથી,આ પ્રક્રિયા માટે મૅંગેનિઝ અનિવાર્ય છે.

(B) હરિતકણમાં,પ્રકાશ-આધારિત પ્રક્રિયાઓ થાઇલેકોઇડ પટલમાં થાય છે.
$PS-II$ (ફોટોસિસ્ટમ-$II$) મુખ્યત્વે ગ્રાના થાઇલેકોઇડ્સના જોડાયેલા ભાગોમાં જોવા મળે છે.
$PS-I$ એ ગ્રાના થાઇલેકોઇડ્સ અને સ્ટ્રોમા લેમેલી બંનેમાં જોવા મળે છે.
જોકે,$PS-II$ સ્ટ્રોમા લેમેલીમાં ગેરહાજર હોય છે કારણ કે સ્ટ્રોમા લેમેલીમાં પાણીના વિભાજન અને $PS-II$ સાથે સંકળાયેલ ઓક્સિજન ઉત્સર્જન સંકુલ માટે જરૂરી ઘટકોનો અભાવ હોય છે.
તેથી,$PS-II$ માત્ર ગ્રાના થાઇલેકોઇડ્સમાં જ જોવા મળે છે.

(C) પ્લાસ્ટોસાયેનીન એ કોપર (તાંબા) ધરાવતું પ્રોટીન છે જે પ્રકાશસંશ્લેષણ દરમિયાન ઇલેક્ટ્રોન પરિવહનમાં ભાગ લે છે.
તે સાયટોક્રોમ $b_6f$ સંકુલ અને ફોટોસિસ્ટમ $I$ $(PSI)$ વચ્ચે ઇલેક્ટ્રોન વાહક તરીકે કાર્ય કરે છે.
પ્લાસ્ટોસાયેનીનમાં રહેલો કોપર આયન ઇલેક્ટ્રોન સ્થાનાંતરણની પ્રક્રિયાને સરળ બનાવવા માટે ઓક્સિડાઇઝ્ડ $(Cu^{2+})$ અને રિડ્યુસ્ડ $(Cu^+)$ અવસ્થાઓ વચ્ચે ફેરફાર પામે છે.

(D) $DCMU$ $(3-(3,4-dichlorophenyl)-1,1-dimethylurea)$ એ પ્રકાશસંશ્લેષણનું એક વિશિષ્ટ અવરોધક છે.
તે $PS-II$ માં રહેલા $D1$ પ્રોટીનના $Q_B$ બાઈન્ડિંગ સાઈટ સાથે જોડાઈને કાર્ય કરે છે.
આ જોડાણ પ્રાથમિક ક્વિનોન સ્વીકારક $(Q_A)$ થી દ્વિતીયક ક્વિનોન સ્વીકારક $(Q_B)$ તરફ ઈલેક્ટ્રોનના વહનને અટકાવે છે.
પરિણામે,$PS-II$ થી $PQ$ (પ્લાસ્ટોક્વિનોન) તરફનો ઈલેક્ટ્રોન પ્રવાહ અવરોધાય છે,જેનાથી અચક્રિય ફોટોફોસ્ફોરાયલેશન અટકી જાય છે.

(A) બેક્ટેરિયલ પ્રકાશસંશ્લેષણ એ ઓક્સિજનવિહીન (anoxygenic) પ્રક્રિયા છે,જેનો અર્થ છે કે તેમાં આડપેદાશ તરીકે ઓક્સિજન ઉત્પન્ન થતો નથી. લીલી વનસ્પતિઓ અને સાયનોબેક્ટેરિયાથી વિપરીત,જે અચક્રીય ફોટોફોસ્ફોરાયલેશન માટે $PS-I$ અને $PS-II$ બંનેનો ઉપયોગ કરે છે,પ્રકાશસંશ્લેષી બેક્ટેરિયા (જેમ કે જાંબલી અને લીલા સલ્ફર બેક્ટેરિયા) માં માત્ર એક જ પ્રકારની પ્રકાશ પ્રણાલી હોય છે,જે $PS-I$ જેવી હોય છે. આ પ્રણાલી પાણીના પ્રકાશવિઘટન વગર $ATP$ ઉત્પન્ન કરવા માટે ચક્રીય ફોટોફોસ્ફોરાયલેશનની મંજૂરી આપે છે.

(A) પ્રકાશસંશ્લેષણની પ્રકાશ પ્રક્રિયા હરિતકણના થાઈલેકોઈડ પટલમાં થાય છે.
આ પ્રક્રિયા દરમિયાન,સૌર ઉર્જાને પકડીને તેનું રાસાયણિક ઉર્જામાં રૂપાંતર કરવામાં આવે છે.
પ્રકાશ-આધારિત પ્રક્રિયાઓના અંતે બનતી પ્રાથમિક નીપજો $ATP$ (એડેનોસિન ટ્રાયફોસ્ફેટ) અને $NADPH$ (નિકોટિનામાઈડ એડેનાઈન ડાયન્યુક્લિઓટાઈડ ફોસ્ફેટ) છે.
આ નીપજો ત્યારબાદની અંધકાર પ્રક્રિયા (કેલ્વિન ચક્ર) માં શર્કરાના સંશ્લેષણ માટે આવશ્યક છે.
તેથી,સાચો જવાબ $ATP$ અને $NADPH_2$ છે.

(D) પ્રકાશસંશ્લેષણની પ્રકાશ પ્રક્રિયા હરિતકણના થાઈલેકોઈડ પટલમાં થાય છે.
આ પ્રક્રિયા દરમિયાન,પ્રકાશ ઉર્જાનું રાસાયણિક ઉર્જામાં રૂપાંતર થાય છે.
પ્રકાશ-આધારિત પ્રક્રિયાઓ દરમિયાન બનતી પ્રાથમિક નીપજો $ATP$ (એડેનોસિન ટ્રાયફોસ્ફેટ),$NADPH$ (નિકોટિનામાઈડ એડેનાઈન ડાયન્યુક્લિઓટાઈડ ફોસ્ફેટ) છે અને આડપેદાશ તરીકે $O_2$ (ઓક્સિજન) મુક્ત થાય છે.
ત્યારબાદ $ATP$ અને $NADPH$ નો ઉપયોગ અંધકાર પ્રક્રિયા (કેલ્વિન ચક્ર) માં કાર્બોદિતોના સંશ્લેષણ માટે કરવામાં આવે છે.

(B) પ્રકાશસંશ્લેષણની પ્રકાશ-આધારિત પ્રક્રિયાઓ દરમિયાન,પાણીના અણુઓ $(H_2O)$ નું ઓક્સિજન $(O_2)$,પ્રોટોન $(H^+)$ અને ઈલેક્ટ્રોન $(e^-)$ માં વિભાજન થાય છે. આ પ્રક્રિયાને પાણીનું પ્રકાશવિભાજન (Photolysis) અથવા હિલ પ્રક્રિયા કહેવામાં આવે છે. તે થાઈલેકોઈડ પટલના લ્યુમેનમાં થાય છે અને ફોટોસિસ્ટમ $II$ $(PSII)$ ને ઈલેક્ટ્રોન પૂરા પાડવા માટે આવશ્યક છે.

(C) પ્રકાશસંશ્લેષણની પ્રકાશ-આધારિત પ્રક્રિયાઓનું વર્ણન કરતી ઇલેક્ટ્રોન પરિવહનની $Z$-સ્કીમ $1960$ માં હિલ $(Hill)$ અને બેન્ડલ $(Bendall)$ દ્વારા પ્રસ્તાવિત કરવામાં આવી હતી.
આ સ્કીમ પાણીથી $NADP^+$ સુધી ઇલેક્ટ્રોનના પ્રવાહને બે પ્રકાશતંત્રો,$PSII$ અને $PSI$ દ્વારા શ્રેણીબદ્ધ રીતે દર્શાવે છે.

(A) રોબર્ટ ઈમર્સન દ્વારા શોધાયેલ ઈમર્સન અસર દર્શાવે છે કે જ્યારે વનસ્પતિઓને બે અલગ-અલગ તરંગલંબાઈના પ્રકાશ (દૂર-લાલ અને લાલ પ્રકાશ) માં એકસાથે રાખવામાં આવે છે,ત્યારે પ્રકાશસંશ્લેષણનો દર તે પ્રકાશમાં અલગ-અલગ રાખવામાં આવે ત્યારે મળતા દરોના સરવાળા કરતા વધારે હોય છે. આ ઘટનાએ પ્રકાશસંશ્લેષણની પ્રકાશ-આધારિત પ્રક્રિયાઓને ચલાવવા માટે એકસાથે કામ કરતા બે અલગ-અલગ ફોટોસિસ્ટમ,$PS-I$ અને $PS-II$ ના અસ્તિત્વ માટે પ્રથમ પ્રાયોગિક પુરાવા પૂરા પાડ્યા હતા.

(A) પ્રકાશસંશ્લેષણની પ્રકાશ-આધારિત પ્રક્રિયાઓમાં,જ્યારે પ્રકાશતંત્ર-$II$ $(P_{680})$ નું પ્રતિક્રિયા કેન્દ્ર પ્રકાશનું શોષણ કરે છે,ત્યારે તે ઉત્તેજિત થાય છે અને એક ઈલેક્ટ્રોન મુક્ત કરે છે.
આ ઉચ્ચ-ઊર્જા ધરાવતો ઈલેક્ટ્રોન તરત જ પ્રાથમિક ઈલેક્ટ્રોનગ્રાહી દ્વારા સ્વીકારવામાં આવે છે,જે ફીઓફાઈટિન છે.
જોકે,આપેલા વિકલ્પોમાં,ઈલેક્ટ્રોન ત્યારબાદ પ્લાસ્ટોક્વિનોન $(PQ)$ ને સ્થાનાંતરિત થાય છે,જે ઈલેક્ટ્રોન પરિવહન શૃંખલામાં પ્રાથમિક સ્થાયી ઈલેક્ટ્રોનગ્રાહી તરીકે કાર્ય કરે છે.
તેથી,આપેલા પાઠ્યપુસ્તકના વિકલ્પોના સંદર્ભમાં,ક્વિનોન (ખાસ કરીને પ્લાસ્ટોક્વિનોન) સાચો જવાબ છે.

(A) પ્રકાશસંશ્લેષણની પ્રકાશ-આધારિત પ્રક્રિયાઓમાં,$PS-II$ (ફોટોસિસ્ટમ-$II$) પાણીના પ્રકાશ વિભાજનમાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે.
જ્યારે $PS-II$ પ્રકાશનું શોષણ કરે છે,ત્યારે તે ઉત્તેજિત થાય છે અને ઇલેક્ટ્રોન ગુમાવે છે.
આ ગુમાવેલા ઇલેક્ટ્રોનને ફરીથી મેળવવા માટે,$PS-II$ સાથે સંકળાયેલ ઓક્સિજન-ઉત્પાદક સંકુલ પાણીના અણુઓ $(H_2O)$ ને પ્રોટોન $(H^+)$,ઇલેક્ટ્રોન $(e^-)$ અને ઓક્સિજન $(O_2)$ માં વિભાજિત કરે છે.
આ પ્રક્રિયાને પાણીનું પ્રકાશ વિભાજન કહેવામાં આવે છે,જે ઇલેક્ટ્રોન ટ્રાન્સપોર્ટ ચેઇનને જાળવી રાખવા માટે જરૂરી ઇલેક્ટ્રોન પૂરા પાડે છે.

(C) રોબર્ટ ઈમર્સન અને તેમના સહયોગીઓએ અવલોકન કર્યું હતું કે જ્યારે પ્રકાશની તરંગલંબાઈ $680 \ nm$ (ફાર-રેડ વિસ્તારમાં) થી વધારવામાં આવે છે,ત્યારે પ્રકાશસંશ્લેષણની ક્વોન્ટમ ક્ષમતામાં નોંધપાત્ર ઘટાડો થાય છે. આ ઘટનાને $Red \ Drop$ (રેડ ડ્રોપ) અસર તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. આ ઘટાડાનું કારણ એ છે કે $680 \ nm$ થી વધુ તરંગલંબાઈ પર માત્ર $Photosystem \ I$ $(PSI)$ જ કાર્યરત રહે છે,જ્યારે $Photosystem \ II$ $(PSII)$ નિષ્ક્રિય થઈ જાય છે,જેના પરિણામે ઈલેક્ટ્રોન ટ્રાન્સપોર્ટ ચેઈન માટે ઈલેક્ટ્રોનની અછત સર્જાય છે અને $NADPH$ તથા $ATP$ નું ઉત્પાદન ઘટે છે.

(B) ફોટોફોસ્ફોરાયલેશન એ હરિતકણમાં પ્રકાશ ઉર્જાની હાજરીમાં $ADP$ અને અકાર્બનિક ફોસ્ફેટ $(P_i)$ માંથી $ATP$ ના સંશ્લેષણની પ્રક્રિયા છે.
આ પ્રક્રિયાને નીચે મુજબ દર્શાવી શકાય છે: $ADP + P_i \xrightarrow{\text{Light energy}} ATP$.
તેથી,વિકલ્પ $B$ ફોટોફોસ્ફોરાયલેશનની પ્રક્રિયાને યોગ્ય રીતે દર્શાવે છે.

(C) પ્રકાશસંશ્લેષણની પ્રકાશ-આધારિત પ્રક્રિયાઓ દરમિયાન,પાણીનું પ્રકાશ-વિઘટન (photolysis) અથવા ફોટોઓક્સિડેશન થાઈલેકોઈડ પટલની અંદરની બાજુએ આવેલા ઓક્સિજન-ઉત્પાદક સંકુલ $(OEC)$ પર થાય છે.
આ પ્રક્રિયા ખાસ કરીને રંજકદ્રવ્ય તંત્ર-$II$ $(PS-II)$ સાથે સંકળાયેલી છે.
જ્યારે $PS-II$ પ્રકાશનું શોષણ કરે છે,ત્યારે તે ઉત્તેજિત થાય છે અને ઇલેક્ટ્રોન ગુમાવે છે,જે એક મજબૂત ઓક્સિડેશન ક્ષમતા ઉત્પન્ન કરે છે જે પાણીના અણુઓને પ્રોટોન $(H^+)$,ઇલેક્ટ્રોન $(e^-)$ અને ઓક્સિજન $(O_2)$ માં વિભાજિત કરે છે.

(B) પ્રકાશસંશ્લેષણની પ્રકાશ-આધારિત પ્રક્રિયાઓમાં,પ્રકાશ-ગ્રહણ કરતા સંકુલ બે પ્રકાશ પ્રણાલીઓમાં વહેંચાયેલા હોય છે: પ્રકાશ પ્રણાલી-$I$ $(PS-I)$ અને પ્રકાશ પ્રણાલી-$II$ $(PS-II)$।
દરેક પ્રકાશ પ્રણાલીમાં ક્લોરોફિલ-$a$ ના અણુઓનું બનેલું એક પ્રતિક્રિયા કેન્દ્ર હોય છે.
પ્રકાશ પ્રણાલી-$II$ $(PS-II)$ માં,પ્રતિક્રિયા કેન્દ્ર એ ક્લોરોફિલ-$a$ નો એક વિશિષ્ટ અણુ છે જે $680 \ nm$ ની તરંગલંબાઇ પર પ્રકાશનું શોષણ કરે છે,તેથી તેને $P-680$ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
તેનાથી વિપરીત,પ્રકાશ પ્રણાલી-$I$ $(PS-I)$ નું પ્રતિક્રિયા કેન્દ્ર $700 \ nm$ પર પ્રકાશનું શોષણ કરે છે અને તેને $P-700$ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
તેથી,સાચો જવાબ $P-680$ છે.

(C) પ્રકાશસંશ્લેષણની પ્રકાશ રાસાયણિક પ્રક્રિયા (પ્રકાશ પ્રક્રિયા) હરિતકણના થાઈલેકોઈડ પટલમાં થાય છે.
આ તબક્કા દરમિયાન,ક્લોરોફિલ રંજકદ્રવ્યો દ્વારા પ્રકાશ ઉર્જાનું શોષણ થાય છે.
આ ઉર્જાનો ઉપયોગ પાણીના પ્રકાશ-વિભાજન (photolysis) માટે થાય છે,જેના પરિણામે આડપેદાશ તરીકે $O_2$ મુક્ત થાય છે.
વધુમાં,ઈલેક્ટ્રોન પરિવહન શૃંખલા $ATP$ ના સંશ્લેષણ (ફોટોફોસ્ફોરાયલેશન) અને $NADP^+$ નું $NADPH_2$ માં રિડક્શન કરવામાં મદદ કરે છે.
તેથી,આ તબક્કા દરમિયાન $O_2$ મુક્ત થાય છે અને $ATP$ તથા $NADPH_2$ નું નિર્માણ થાય છે.

(C) ફોટોફોસ્ફોરાયલેશન એ એક એવી પ્રક્રિયા છે જેમાં પ્રકાશ ઉર્જાનો ઉપયોગ $ADP$ નું $ATP$ માં ફોસ્ફોરાયલેશન કરવા માટે થાય છે।
આ પ્રક્રિયા પ્રકાશસંશ્લેષણની પ્રકાશ-આધારિત પ્રક્રિયાઓ દરમિયાન વનસ્પતિના હરિતકણમાં થાય છે।
આ પ્રક્રિયામાં, પ્રકાશ અને $ATP$ સિન્થેઝ ઉત્સેચકની હાજરીમાં $ADP$ માં અકાર્બનિક ફોસ્ફેટ $(Pi)$ ઉમેરવામાં આવે છે, જેનાથી $ATP$ બને છે $(ADP + Pi \xrightarrow{\text{light}} ATP)$।
તેથી, તે $ADP$ માંથી $ATP$ નું સંશ્લેષણ છે।

(D) પ્રકાશસંશ્લેષણની પ્રકાશ-આધારિત પ્રક્રિયાઓ દરમિયાન,પાણીના અણુઓનું ફોટોલિસિસ થાય છે,જેનાથી ઇલેક્ટ્રોન અને પ્રોટોન ($H^+$ આયનો) મુક્ત થાય છે.
આ પ્રોટોન અને ઇલેક્ટ્રોન સહઉત્સેચક $NADP^+$ (નિકોટિનામાઇડ એડેનાઇન ડાયન્યુક્લિયોટાઇડ ફોસ્ફેટ) દ્વારા સ્વીકારવામાં આવે છે અને $NADPH$ બનાવે છે.
$NADPH$ એક રિડક્શનકર્તા તરીકે કાર્ય કરે છે અને હાઈડ્રોજન (પ્રોટોન અને ઇલેક્ટ્રોન) ને પ્રકાશ પ્રક્રિયામાંથી અંધકાર પ્રક્રિયા (કેલ્વિન ચક્ર) માં લઈ જાય છે,જ્યાં તેનો ઉપયોગ $CO_2$ નું ગ્લુકોઝમાં રિડક્શન કરવા માટે થાય છે.
તેથી,$NADP$ એ હાઈડ્રોજનના સ્થાનાંતરણ માટે જવાબદાર વાહક છે.

(C) પ્રકાશ પ્રક્રિયાની $Z$-સ્કીમમાં,$P_{700}$ (પ્રકાશતંત્ર $I$) પ્રકાશનું શોષણ કરે છે અને ઉત્તેજિત થઈને ઈલેક્ટ્રોન મુક્ત કરે છે.
આ ઈલેક્ટ્રોન સૌપ્રથમ $FeS$ (આયર્ન-સલ્ફર) પ્રોટીન સંકુલ દ્વારા સ્વીકારવામાં આવે છે,જે પ્રાથમિક ઈલેક્ટ્રોન ગ્રાહી તરીકે કાર્ય કરે છે.
$FeS$ સંકુલમાંથી,ઈલેક્ટ્રોન ફેરેડોક્સિન $(Fd)$ માં સ્થાનાંતરિત થાય છે અને ત્યારબાદ $NADP^+$ રિડક્ટેઝ ઉત્સેચક દ્વારા $NADP^+$ નું $NADPH + H^+$ માં રિડક્શન થાય છે.
તેથી,$P_{700}$ પછી ઈલેક્ટ્રોન પરિવહન શૃંખલામાં પ્રથમ ઈલેક્ટ્રોન ગ્રાહી અણુ $FeS$ પ્રોટીન/ફેરેડોક્સિન સંકુલ છે.

(A) ફોટોસિસ્ટમ-$II$ $(PS-II)$ એ પ્રકાશસંશ્લેષણની પ્રકાશ-આધારિત પ્રક્રિયાઓમાં સામેલ એક પ્રોટીન સંકુલ છે.
તે હરિતકણના થાઈલેકોઈડ પટલમાં આવેલું હોય છે.
થાઈલેકોઈડ પટલ એકબીજા પર ગોઠવાઈને ગ્રેના નામની રચના બનાવે છે.
તેથી,$PS-II$ હરિતકણના ગ્રેનામાં જોવા મળે છે.

(A) પ્રકાશસંશ્લેષણની પ્રકાશ-આધારિત પ્રક્રિયાઓ દરમિયાન,ઈલેક્ટ્રોન પરિવહન શૃંખલા $(ETC)$ વિવિધ સંકુલ દ્વારા ઈલેક્ટ્રોનની ગતિને સરળ બનાવે છે.
જ્યારે ઈલેક્ટ્રોન આ સંકુલમાંથી પસાર થાય છે,ત્યારે તેઓ ઉર્જા મુક્ત કરે છે,જેનો ઉપયોગ પ્રોટોન $(H^+)$ ને થાઈલેકોઈડ પટલની આરપાર લ્યુમેનમાં પંપ કરવા માટે થાય છે,જેનાથી પ્રોટોન ઢાળ (proton gradient) સર્જાય છે.
$ATP$ સિન્થેઝ ઉત્સેચક દ્વારા આ પ્રોટોન ઢાળનું વિસર્જન $ADP$ અને અકાર્બનિક ફોસ્ફેટ $(P_i)$ ના ફોસ્ફોરાયલેશન માટે જરૂરી ઉર્જા પૂરી પાડે છે,જેથી $ATP$ નું સંશ્લેષણ થાય છે.
આ પ્રક્રિયાને ફોટોફોસ્ફોરાયલેશન તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

(A) પ્રકાશસંશ્લેષણની પ્રકાશ-આધારિત પ્રક્રિયાઓમાં,જ્યારે પ્રકાશરંજકદ્રવ્ય તંત્ર-$II$ $(P_{680})$ નું રિએક્શન સેન્ટર પ્રકાશનું શોષણ કરે છે,ત્યારે તે ઉત્તેજિત થાય છે અને એક ઈલેક્ટ્રોન ગુમાવે છે.
આ ઉચ્ચ-ઊર્જા ધરાવતો ઈલેક્ટ્રોન તરત જ પ્રાથમિક ઈલેક્ટ્રોન ગ્રાહક દ્વારા સ્વીકારવામાં આવે છે,જે ફીઓફાઈટિન છે.
આપેલા વિકલ્પોમાં,ઈલેક્ટ્રોન ત્યારબાદ પ્લાસ્ટોક્વિનોન $(PQ)$ ને સ્થાનાંતરિત થાય છે,જે એક ક્વિનોન અણુ છે.
અહીં ફીઓફાઈટિન વિકલ્પમાં ન હોવાથી,આપેલા વિકલ્પોમાંથી ક્વિનોન $(PQ)$ એ સાચો જવાબ છે જે ઈલેક્ટ્રોન પરિવહન શૃંખલામાં ભાગ લે છે.

(D) પ્રકાશસંશ્લેષણની પ્રક્રિયા પ્રકાશ-આધારિત પ્રક્રિયાથી શરૂ થાય છે.
જ્યારે પ્રકાશનો ફોટોન ફોટોસિસ્ટમમાં રહેલા ક્લોરોફિલના અણુ પર પડે છે,ત્યારે તે ઈલેક્ટ્રોનને ઉર્જા આપે છે.
આના કારણે ક્લોરોફિલનો ઈલેક્ટ્રોન ઉત્તેજિત થઈને ઉચ્ચ ઉર્જા અવસ્થામાં જાય છે,જે પ્રકાશસંશ્લેષણની સમગ્ર પ્રક્રિયાને શરૂ કરનારી પ્રાથમિક પ્રકાશ-રાસાયણિક ઘટના છે.

(C) પ્રકાશસંશ્લેષણ એ ક્લોરોફિલ $a$ અને $b$ જેવા રંજકદ્રવ્યો દ્વારા શોષાયેલી પ્રકાશ ઉર્જા દ્વારા ચાલતી પ્રક્રિયા છે.
પ્રકાશસંશ્લેષણના એક્શન સ્પેક્ટ્રમ (કાર્ય વર્ણપટ) મુજબ,દ્રશ્ય પ્રકાશના વર્ણપટમાં લાલ અને વાદળી રંગના વિસ્તારમાં પ્રકાશસંશ્લેષણનો દર સૌથી વધુ હોય છે.
આપેલા વિકલ્પોમાંથી,લાલ પ્રકાશ પ્રકાશસંશ્લેષણ માટે સૌથી વધુ અસરકારક છે,જ્યારે લીલો પ્રકાશ સૌથી ઓછો અસરકારક છે કારણ કે તે મોટાભાગે પાંદડાઓ દ્વારા પરાવર્તિત થાય છે.

(B) પ્રકાશસંશ્લેષણની પ્રકાશ-આધારિત પ્રક્રિયાઓ દરમિયાન,થાઈલેકોઈડના લ્યુમેનમાં પાણીના અણુઓનું પ્રકાશ-વિઘટન (photolysis) થાય છે.
આ પ્રક્રિયામાં ઈલેક્ટ્રોન,પ્રોટોન $(H^+)$ અને ઓક્સિજન $(O_2)$ મુક્ત થાય છે.
ઈલેક્ટ્રોન ઈલેક્ટ્રોન ટ્રાન્સપોર્ટ ચેઈન દ્વારા આગળ વધે છે,જ્યારે પ્રોટોન થાઈલેકોઈડ લ્યુમેનમાં એકઠા થાય છે.
અંતે,આ $H^+$ આયનોનો ઉપયોગ $NADP$ રિડક્ટેઝ ઉત્સેચકની મદદથી $NADP^+$ નું $NADPH$ માં રિડક્શન કરવા માટે થાય છે,જે થાઈલેકોઈડ પટલની બહારની બાજુએ આવેલું હોય છે.

(B) પ્રકાશસંશ્લેષણ માટેનું કુલ સમીકરણ આ મુજબ છે: $6CO_2 + 12H_2O \rightarrow C_6H_{12}O_6 + 6O_2 + 6H_2O$.
આ પ્રક્રિયામાં,હેક્સોઝ શર્કરા $(C_6H_{12}O_6)$ બનાવવા માટે $CO_2$ ના રિડક્શન માટે જરૂરી હાઇડ્રોજન પરમાણુઓ પૂરા પાડવા માટે પાણીના $12$ અણુઓ વપરાય છે.
જોકે ઉપપેદાશ તરીકે પાણીના $6$ અણુઓ મુક્ત થાય છે,પરંતુ $CO_2$ ના $6$ અણુઓના રિડક્શન માટે પ્રકાશ-આધારિત પ્રક્રિયાઓ દરમિયાન પાણીના $12$ અણુઓનું વિભાજન થવું જરૂરી છે.

(B) પ્રકાશરંજકદ્રવ્ય તંત્ર-$I$ $(PS-I)$ માં પ્રતિક્રિયા કેન્દ્ર $P_{700}$ છે.
જ્યારે $P_{700}$ પ્રકાશનું શોષણ કરે છે,ત્યારે તે ઉત્તેજિત થાય છે અને એક ઈલેક્ટ્રોન મુક્ત કરે છે.
આ ઉત્તેજિત ઈલેક્ટ્રોન સૌપ્રથમ આયર્ન-સલ્ફર પ્રોટીન (જેને $Fe-S$ કેન્દ્ર અથવા $Fd$ સંકુલ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) દ્વારા સ્વીકારવામાં આવે છે.
તેથી,$PS-I$ માં પ્રથમ ઈલેક્ટ્રોન ગ્રાહી આયર્ન-સલ્ફર પ્રોટીન છે.

(D) હિલ પ્રક્રિયા,જેને પ્રકાશસંશ્લેષણની પ્રકાશ-આધારિત પ્રક્રિયા તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે હરિતકણના થાઈલેકોઈડ પટલમાં થાય છે.
આ પ્રક્રિયા દરમિયાન,પાણીના અણુઓનું વિભાજન (ફોટોલિસિસ) કરવા માટે પ્રકાશ ઉર્જાનો ઉપયોગ થાય છે,જેના પરિણામે આડપેદાશ તરીકે ઓક્સિજન $(O_2)$ મુક્ત થાય છે.
પાણીમાંથી મુક્ત થયેલા ઇલેક્ટ્રોનનો ઉપયોગ $NADP^+$ નું $NADPH$ (અથવા $NADPH_2$) માં રિડક્શન કરવા માટે અને ફોટોફોસ્ફોરાયલેશન દ્વારા $ATP$ ઉત્પન્ન કરવા માટે થાય છે.
તેથી,હિલ પ્રક્રિયાની નીપજો $ATP$,$NADPH$ અને $O_2$ છે.

(A) પ્રકાશસંશ્લેષણની પ્રકાશ-આધારિત પ્રક્રિયા (પ્રકાશ પ્રક્રિયા) હરિતકણના થાઈલેકોઈડ્સમાં થાય છે,જે એકબીજા પર ગોઠવાઈને $Grana$ (ગ્રેના) બનાવે છે.
રોબર્ટ હિલે દર્શાવ્યું હતું કે અલગ કરેલા હરિતકણો પ્રકાશ અને ઈલેક્ટ્રોન સ્વીકારકની હાજરીમાં ઓક્સિજન ઉત્પન્ન કરી શકે છે,આ પ્રક્રિયાને $Hill$ પ્રક્રિયા તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
ડેનિયલ અર્નોને હરિતકણના $Grana$ માં ફોટોફોસ્ફોરાયલેશનની ક્રિયાવિધિને વધુ સ્પષ્ટ કરી હતી.
તેથી,અર્નોન અને હિલ એ વૈજ્ઞાનિકો છે જેઓ પ્રકાશ પ્રક્રિયા અને તેના સ્થાન,$Grana$ સાથે સંકળાયેલા છે.

(A) પ્રકાશસંશ્લેષણની પ્રકાશ પ્રક્રિયા દરમિયાન,પાણીના પ્રકાશવિઘટન (photolysis) ની પ્રક્રિયા થાય છે.
પ્રકાશની હાજરીમાં અને ફોટોસિસ્ટમ-$II$ સાથે સંકળાયેલ ઓક્સિજન-ઉત્પન્ન કરતા સંકુલ દ્વારા પાણીના અણુઓ $(H_2O)$ પ્રોટોન $(H^+)$,ઇલેક્ટ્રોન $(e^-)$ અને ઓક્સિજન $(O_2)$ માં વિભાજિત થાય છે.
આ ઓક્સિજન આડપેદાશ તરીકે વાતાવરણમાં મુક્ત થાય છે.
તેથી,પ્રકાશસંશ્લેષણ દરમિયાન મુક્ત થતો ઓક્સિજન પાણીમાંથી આવે છે,$CO_2$ માંથી નહીં.

(B) હિલની પ્રક્રિયા,જેને પ્રકાશસંશ્લેષણની પ્રકાશ-આધારિત પ્રક્રિયા તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તેમાં પ્રકાશની હાજરીમાં પાણીનું પ્રકાશ-વિભાજન (photolysis) અને ઇલેક્ટ્રોન ગ્રાહકનું રિડક્શન થાય છે. આ પ્રક્રિયા માટે પાણીના અણુઓ $(H_2O)$ નું ઓક્સિજન $(O_2)$,પ્રોટોન $(H^+)$ અને ઇલેક્ટ્રોન $(e^-)$ માં વિભાજન કરવા માટે પ્રકાશ ઉર્જાની જરૂર પડે છે,જે માત્ર પ્રકાશની હાજરીમાં જ શક્ય છે. તેથી,હિલની પ્રક્રિયા માત્ર દિવસ દરમિયાન જ જોવા મળે છે.

(A) ફોટોફોસ્ફોરાયલેશન એ પ્રકાશની હાજરીમાં $ADP$ અને અકાર્બનિક ફોસ્ફેટ $(Pi)$ માંથી $ATP$ સંશ્લેષણ કરવાની પ્રક્રિયા છે. આ પ્રક્રિયા પ્રકાશસંશ્લેષણની પ્રકાશ-આધારિત પ્રક્રિયાઓ દરમિયાન હરિતકણના થાઇલેકોઇડ પટલમાં થાય છે. તેથી,ફોટોફોસ્ફોરાયલેશન માટેનું સાચું સ્થાન હરિતકણ છે.

(B) પ્રકાશસંશ્લેષણની પ્રકાશ પ્રક્રિયા હરિતકણના થાઈલેકોઈડ પટલમાં થાય છે.
આ પ્રક્રિયા દરમિયાન,પ્રકાશ ઉર્જા હરિતદ્રવ્ય દ્વારા શોષાય છે અને તેનો ઉપયોગ પાણીના અણુઓને તોડવા માટે થાય છે,જેને પ્રકાશ-વિભાજન (Photolysis) કહેવામાં આવે છે.
આ પ્રક્રિયાનું સમીકરણ: $2H_2O \rightarrow 4H^+ + O_2 + 4e^-$ છે.
પરિણામે,ઓક્સિજન $(O_2)$ ઉપ-પેદાશ તરીકે મુક્ત થાય છે,અને પ્રોટોન $(H^+)$ તથા ઇલેક્ટ્રોન $(e^-)$ નો ઉપયોગ $ATP$ અને $NADPH$ બનાવવા માટે થાય છે.

(B) હરિતકણમાં પ્રકાશની હાજરીમાં $ADP$ અને અકાર્બનિક ફોસ્ફેટ $(Pi)$ માંથી $ATP$ નાં સંશ્લેષણની પ્રક્રિયાને ફોટોફોસ્ફોરાયલેશન કહેવામાં આવે છે.
આ પ્રક્રિયા પ્રકાશસંશ્લેષણની પ્રકાશ-આધારિત પ્રક્રિયાઓ દરમિયાન થાય છે.
ફોસ્ફોરાયલેશન એ $ATP$ સંશ્લેષણ માટેનો સામાન્ય શબ્દ છે,જ્યારે ઓક્સિડેટિવ ફોસ્ફોરાયલેશન કોષીય શ્વસન દરમિયાન કણાભસૂત્રમાં થાય છે.

(B) પ્રકાશસંશ્લેષણ એ એક એવી પ્રક્રિયા છે જેમાં લીલી વનસ્પતિઓ સૂર્યપ્રકાશનો ઉપયોગ કરીને $CO_2$ અને પાણીમાંથી પોષક તત્વોનું સંશ્લેષણ કરે છે.
આ પ્રક્રિયા દરમિયાન,પાણીના અણુઓનું વિભાજન (ફોટોલિસિસ) થાય છે,જેનાથી ઇલેક્ટ્રોન,પ્રોટોન અને ઓક્સિજન મુક્ત થાય છે.
ઓક્સિજન ઉપનીપજ તરીકે વાતાવરણમાં મુક્ત થાય છે.
તેથી,સાચો જવાબ ઓક્સિજન છે.

(D) પાણીનું પ્રકાશવિભાજન (પાણીના અણુઓનું વિઘટન) પ્રકાશસંશ્લેષણની પ્રકાશ-આધારિત પ્રક્રિયાઓ દરમિયાન થાય છે.
આ પ્રક્રિયા થાયલેકોઈડના પોલાણ (lumen) માં થાય છે.
પાણીનું વિભાજન કરતું સંકુલ,જે પ્રકાશતંત્ર-$II$ $(PSII)$ સાથે સંકળાયેલું છે,તે થાયલેકોઈડ પટલની અંદરની બાજુએ આવેલું હોય છે,જે પોલાણ (lumen) તરફ હોય છે.
જેમ પાણીના અણુઓ પ્રોટોન $(H^+)$,ઇલેક્ટ્રોન $(e^-)$ અને ઓક્સિજન $(O_2)$ માં વિભાજિત થાય છે,તેમ પ્રોટોન થાયલેકોઈડના પોલાણમાં એકઠા થાય છે,જે $ATP$ સંશ્લેષણ માટે જરૂરી પ્રોટોન ઢાળ (proton gradient) બનાવવામાં મદદ કરે છે.

(A) પીટર મિશેલ દ્વારા પ્રસ્તાવિત રસાયણ આસૃતિ (Chemiosmosis) સિદ્ધાંત સમજાવે છે કે હરિતકણ અને કણાભસૂત્રમાં $ATP$ નું સંશ્લેષણ કેવી રીતે થાય છે.
આ સિદ્ધાંત મુજબ,$ATP$ ના સંશ્લેષણ માટેની ઉર્જા પટલ (હરિતકણમાં થાઈલેકોઈડ પટલ અને કણાભસૂત્રમાં અંદરનું પટલ) ની આરપાર રહેલા પ્રોટોન ઢોળાંશ ($H^+$ ઢોળાંશ) માંથી પ્રાપ્ત થાય છે.
જ્યારે પ્રોટોન લ્યુમેન (હરિતકણમાં) અથવા આંતરપટલીય અવકાશ (કણાભસૂત્રમાં) માં એકઠા થાય છે,ત્યારે સાંદ્રતા ઢોળાંશ સર્જાય છે.
આ પ્રોટોનનું $ATP$ સિન્થેઝ ઉત્સેચક સંકુલ દ્વારા પટલની બહારની તરફ વહન થવાથી $ADP$ નું $ATP$ માં રૂપાંતર કરવા માટે જરૂરી ઉર્જા પ્રાપ્ત થાય છે.

(B) પ્રકાશસંશ્લેષણની પ્રકાશ-આધારિત પ્રક્રિયાઓ દરમિયાન,ઈલેક્ટ્રોન પરિવહન તંત્ર $(ETS)$ થાઈલેકોઈડ પટલમાં આવેલું હોય છે.
જ્યારે ઈલેક્ટ્રોન ઈલેક્ટ્રોન પરિવહન શૃંખલા દ્વારા ગતિ કરે છે,ત્યારે તેઓ પ્લાસ્ટોક્વિનોન,સાયટોક્રોમ $b_6f$ સંકુલ અને પ્લાસ્ટોસાયનિન સહિતના વિવિધ વાહકોમાંથી પસાર થાય છે.
ઈલેક્ટ્રોનની આ ગતિ ઉર્જા મુક્ત કરે છે,જેનો ઉપયોગ પ્રોટોન $(H^+)$ ને થાઈલેકોઈડ લ્યુમેનમાં પંપ કરવા માટે થાય છે,જેનાથી પ્રોટોન ઢાળ (gradient) સર્જાય છે.
$ATP$ સિન્થેઝ દ્વારા આ ઢાળનું વિસર્જન $ATP$ ના સંશ્લેષણને પ્રેરે છે.
તેથી,$ATP$ સંશ્લેષણ દરમિયાન સાયટોક્રોમ એ ઈલેક્ટ્રોન પરિવહન શૃંખલાના આવશ્યક ઘટકો છે.

(B) પ્રકાશસંશ્લેષણની ક્વોન્ટમ જરૂરિયાત મુજબ,પ્રાયોગિક રીતે એવું નક્કી કરવામાં આવ્યું છે કે પ્રકાશસંશ્લેષણની પ્રકાશ-આધારિત પ્રક્રિયાઓ દરમિયાન $O_2$ ના એક અણુને મુક્ત કરવા માટે $8$ ક્વોન્ટા પ્રકાશની જરૂર પડે છે. આ હકીકત પર આધારિત છે કે $H_2O$ ના $2$ અણુઓના પ્રકાશ-વિઘટન (photolysis) માટે ઇલેક્ટ્રોન ટ્રાન્સપોર્ટ ચેઇન દ્વારા $4$ ઇલેક્ટ્રોનનું વહન થાય છે,જેના પરિણામે $O_2$ નો $1$ અણુ મુક્ત થાય છે અને $8$ ફોટોન (ક્વોન્ટા) પ્રકાશનું શોષણ થાય છે.

(B) પ્રકાશસંશ્લેષી બેક્ટેરિયા,જેમ કે જાંબલી અને લીલા સલ્ફર બેક્ટેરિયા,ઓક્સિજનવિહીન પ્રકાશસંશ્લેષણ કરે છે.
તેઓ માત્ર એક જ પ્રકાશતંત્ર,$PS-I$ ધરાવે છે,જેનો ઉપયોગ $ATP$ ઉત્પન્ન કરવા માટે ચક્રીય ફોટોફોસ્ફોરાયલેશનમાં થાય છે.
તેમની પાસે $PS-II$ નો અભાવ હોય છે,જે પાણીના પ્રકાશવિઘટન અને ઓક્સિજનના મુક્તિ માટે જરૂરી છે.
તેથી,તેઓ અચક્રીય ફોટોફોસ્ફોરાયલેશન કરી શકતા નથી અને આડપેદાશ તરીકે ઓક્સિજન ઉત્પન્ન કરતા નથી.

(D) ફોટોફોસ્ફોરાયલેશન એ પ્રકાશની હાજરીમાં $ADP$ અને અકાર્બનિક ફોસ્ફેટ $(Pi)$ માંથી $ATP$ સંશ્લેષણ કરવાની પ્રક્રિયા છે.
આ પ્રક્રિયા પ્રકાશસંશ્લેષણની પ્રકાશ-આધારિત પ્રક્રિયાઓ દરમિયાન હરિતકણના થાઇલેકોઇડ પટલમાં થાય છે.
આ પ્રક્રિયા દરમિયાન,પ્રકાશઉર્જા ક્લોરોફિલ રંજકદ્રવ્યો દ્વારા ગ્રહણ કરવામાં આવે છે અને તેનું રૂપાંતરણ $ATP$ અણુઓના સ્વરૂપમાં સંગ્રહિત રાસાયણિક ઉર્જામાં થાય છે.
તેથી,સાચું વર્ણન એ છે કે પ્રકાશઉર્જાનું રાસાયણિક ઉર્જામાં રૂપાંતરણ થાય છે અને $ATP$ ઉત્પન્ન થાય છે.