Ear Questions in Gujarati

(B) માનવ કાનને શરીરરચનાની દ્રષ્ટિએ ત્રણ મુખ્ય ભાગોમાં વહેંચવામાં આવે છે: બાહ્યકર્ણ,મધ્યકર્ણ અને અંતઃકર્ણ.
$1$. બાહ્યકર્ણ એ કર્ણપલ્લવ $(P)$ અને બાહ્ય કર્ણનળી $(Q)$ નો બનેલો છે.
$2$. મધ્યકર્ણ એ કર્ણપટલ $(S)$ અને કાનના હાડકાં (કર્ણ અસ્થિઓ) નો બનેલો છે.
$3$. અંતઃકર્ણ એ લેબિરિન્થનો બનેલો છે,જેમાં કર્ણાવર્ત (cochlea) અને વેસ્ટિબ્યુલર ઉપકરણનો સમાવેશ થાય છે.
તેથી,બાહ્યકર્ણ એ $P$ (કર્ણપલ્લવ) અને $Q$ (બાહ્ય કર્ણનળી) દ્વારા દર્શાવવામાં આવે છે.

(C) માનવ કાનને ત્રણ ભાગોમાં વહેંચવામાં આવે છે: બાહ્યકર્ણ,મધ્યકર્ણ અને અંતઃકર્ણ. અંતઃકર્ણ,જેને લેબિરિન્થ (labyrinth) તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે પ્રવાહીથી ભરેલી ગુહાઓની બનેલી રચના છે. તેમાં કોક્લિયા અને વેસ્ટિબ્યુલર એપરેટસનો સમાવેશ થાય છે,જે પેરિલિમ્ફ અને એન્ડોલિમ્ફ નામના પ્રવાહીથી ભરેલા હોય છે. તેથી,કાનનો પ્રવાહીથી ભરેલો ભાગ અંતઃકર્ણ છે.

(B) માનવ કાનના કર્ણાવર્ત (cochlea) માં પ્રવાહીથી ભરેલા ત્રણ ભાગો હોય છે: $Scala$ $vestibuli$,$Scala$ $media$ અને $Scala$ $tympani$.
$1$. $Scala$ $vestibuli$ એ અંડાકાર ગવાક્ષ (oval window) થી શરૂ થાય છે અને કર્ણાવર્તના ટોચના ભાગ સુધી વિસ્તરે છે.
$2$. $Scala$ $tympani$ એ કર્ણાવર્તના ટોચના ભાગથી શરૂ થઈને ગોળાકાર ગવાક્ષ (round window) માં અંત પામે છે,જે મધ્યકર્ણ સાથે જોડાયેલ છે.
તેથી,$P$ એ $Scala$ $vestibuli$ છે અને $Q$ એ $Scala$ $tympani$ છે.

(A) કર્ણાવર્ત (Cochlea) એ અંતઃકર્ણની ગૂંચળાદાર રચના છે.
તે ત્રણ પ્રવાહીથી ભરેલા ખંડો ધરાવે છે: $Scala \text{ vestibuli}$, $Scala \text{ media}$ અને $Scala \text{ tympani}$.
$Scala \text{ media}$ એ મધ્યસ્થ નલિકા છે જેમાં અંતઃલસિકા (endolymph) હોય છે, જ્યારે $Scala \text{ vestibuli}$ અને $Scala \text{ tympani}$ માં પરિલસિકા (perilymph) હોય છે.
કર્ણાવર્તની રચનાના સંદર્ભમાં, $Scala \text{ media}$ એ $Scala \text{ vestibuli}$ અને $Scala \text{ tympani}$ ની વચ્ચે આવેલી હોય છે.

(A) કોર્ટીકાય (Organ of Corti) માં રોમકોષો આવેલા હોય છે જે શ્રવણગ્રાહી તરીકે કાર્ય કરે છે.
$1$. આ રોમકોષો કોર્ટીકાયની અંદરની બાજુએ હરોળમાં ગોઠવાયેલા હોય છે.
$2$. રોમકોષનો પાયાનો છેડો બહિર્વાહી ચેતાતંતુઓના નજદીકના સંપર્કમાં હોય છે.
$3$. દરેક રોમકોષના ટોચના ભાગેથી અસંખ્ય પ્રવર્ધો નીકળે છે,જેને સ્ટીરિયોસીલિયા કહે છે.
$4$. રોમકોષોની હરોળની ઉપર એક પાતળી સ્થિતિસ્થાપક કલા આવેલી હોય છે,જેને ટેક્ટોરિયલ કલા (Tectorial membrane) કહે છે.
વિકલ્પ $A$ અસંગત છે કારણ કે રોમકોષો મુખ્યત્વે બેસિલર કલા (Basilar membrane) પર ગોઠવાયેલા હોય છે,જે કોર્ટીકાયનો ભાગ છે.

(A) ઓર્ગન ઓફ કોર્ટી એ આધારકલા (basilar membrane) પર આવેલી રચના છે,જેમાં શ્રવણગ્રાહી તરીકે કાર્ય કરતા રોમકોષો આવેલા હોય છે. રોમકોષો ઓર્ગન ઓફ કોર્ટીની અંદરની બાજુએ હરોળમાં ગોઠવાયેલા હોય છે. આ રોમકોષોની હરોળની ઉપર એક પાતળી સ્થિતિસ્થાપક કલા આવેલી હોય છે,જેને ટેક્ટોરિયલ કલા (Tectorial membrane) કહે છે. તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.

(B) કોર્ટી અંગ એ અંતઃકર્ણના કર્ણાવર્ત (cochlea) માં આવેલી એક રચના છે.
તે આધારકલા (basilar membrane) પર સ્થિત છે.
તેમાં વાળકોષો (hair cells) હોય છે જે શ્રવણ ગ્રાહી તરીકે કાર્ય કરે છે.
જ્યારે ધ્વનિ તરંગો આધારકલામાં કંપન પેદા કરે છે,ત્યારે વાળકોષો ટેક્ટોરિયલ કલાની સામે દબાય છે,જેનાથી ચેતા આવેગ ઉત્પન્ન થાય છે.

(C) આંતરિક કર્ણમાં કર્ણાવર્ત (Cochlea) આવેલું હોય છે,જે ત્રણ પ્રવાહીથી ભરેલા ભાગોમાં વહેંચાયેલું છે:
$1$. સ્કેલા વેસ્ટીબ્યુલી: બાહ્યલસિકા $(P)$ થી ભરેલું હોય છે.
$2$. સ્કેલા ટિમ્પેની: બાહ્યલસિકા $(P)$ થી ભરેલું હોય છે.
$3$. સ્કેલા મિડીયા: અંત:લસિકા $(Q)$ થી ભરેલું હોય છે.
આમ,$P$ માં સ્કેલા વેસ્ટીબ્યુલી $(I)$ અને સ્કેલા ટિમ્પેની $(II)$ નો સમાવેશ થાય છે,જ્યારે $Q$ માં સ્કેલા મિડીયા $(III)$ નો સમાવેશ થાય છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.

(A) કર્ણાવર્ત (Cochlea) ત્રણ પ્રવાહીથી ભરેલા ખંડોમાં વિભાજિત થયેલ છે: $ \text{સ્કેલા વેસ્ટીબ્યુલી} $, $ \text{સ્કેલા મીડિયા} $ અને $ \text{સ્કેલા ટિમ્પેની} $.
રાઈસનરની પટલ (જેને વેસ્ટીબ્યુલર પટલ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) $ \text{સ્કેલા વેસ્ટીબ્યુલી} $ ને $ \text{સ્કેલા મીડિયા} $ થી અલગ પાડે છે।
તેનાથી વિપરીત, બેઝિલર પટલ $ \text{સ્કેલા મીડિયા} $ ને $ \text{સ્કેલા ટિમ્પેની} $ થી અલગ પાડે છે।

(C) કર્ણાવર્ત (Cochlea) ત્રણ પ્રવાહીથી ભરેલા ખંડોમાં વહેંચાયેલું છે: સ્કેલા વેસ્ટીબ્યુલી,સ્કેલા મીડિયા અને સ્કેલા ટિમ્પેની.
$1$. રાઈસનરનું પટલ (Reissner's membrane) સ્કેલા વેસ્ટીબ્યુલીને સ્કેલા મીડિયાથી અલગ પાડે છે.
$2$. બેસિલર પટલ (Basilar membrane) સ્કેલા મીડિયાને સ્કેલા ટિમ્પેનીથી અલગ પાડે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.

(D) વેસ્ટિબ્યુલર અંગ એ અંતઃકર્ણમાં આવેલી એક જટિલ સંવેદી રચના છે,જે શંખિકાની ઉપર સ્થિત હોય છે.
તે મુખ્ય બે ભાગોનું બનેલું છે: ત્રણ અર્ધવર્તુળી નલિકાઓ અને ઓટોલિથ અંગ (જેમાં સેક્યુલ અને યુટ્રીકલનો સમાવેશ થાય છે).
આ રચનાઓ શરીરનું સંતુલન અને સ્થિતિ જાળવી રાખવા માટે જવાબદાર છે.
તેથી,આપેલા તમામ વિધાનો સાચા છે.

(C) વેસ્ટિબ્યુલર ઉપકરણ અર્ધવર્તુળાકાર નલિકાઓ અને ઓટોલિથ અંગ (જે સેક્યુલ અને યુટ્રિકલનું બનેલું છે) નું બનેલું છે.
સેક્યુલ અને યુટ્રિકલની અંદર એક ઉપસેલ ભાગ હોય છે જેને $Macula$ (મેક્યુલા) કહેવામાં આવે છે.
$Macula$ એ સંવેદનાત્મક ગ્રાહક છે જે રેખીય પ્રવેગ અને ગુરુત્વાકર્ષણની સાપેક્ષમાં માથાની સ્થિતિને ઓળખીને સંતુલન અને શરીરની સ્થિતિ જાળવવા માટે જવાબદાર છે.

(A) સાચો જવાબ $A$ છે.
અંતઃકર્ણમાં,અસ્થિ ગહન (bony labyrinth) એ નલિકાઓની બનેલી રચના છે જેમાં બાહ્યલસિકા (perilymph) નામનું પ્રવાહી હોય છે.
અસ્થિ ગહનની અંદર પટલીય ગહન (membranous labyrinth) આવેલું હોય છે,જે અંતઃલસિકા (endolymph) થી ભરેલું હોય છે.
તેથી,'અસ્થિનલિકાઓ,પટલીય નલિકાઓના બાહ્યલસિકામાં ડૂબેલી રહે છે' તે વિધાન ખોટું છે; વાસ્તવમાં,પટલીય નલિકાઓ અસ્થિનલિકાઓના બાહ્યલસિકામાં તરતી હોય છે.
ત્રણ અર્ધવર્તુળી નલિકાઓ એકબીજાથી કાટખૂણે અલગ-અલગ તલમાં ગોઠવાયેલી હોય છે.
દરેક નલિકાનો પાયાનો ભાગ ફૂલેલો હોય છે,જેને તુંબિકા (ampulla) કહેવાય છે.
તુંબિકાની અંદર એક ઉપસેલી ધાર હોય છે જેને ક્રિસ્ટા તુંબિકા (crista ampullaris) કહે છે,જેમાં સંવેદી રોમકોષો આવેલા હોય છે જે ગતિશીલ સંતુલન જાળવવામાં મદદ કરે છે.

(C) સાંભળવાની ક્રિયાવિધિ નીચે મુજબના ક્રમમાં થાય છે:
$1$. ધ્વનિતરંગો $(I)$ કર્ણનળીમાં પ્રવેશ કરે છે અને કર્ણપટલ $(VII)$ સાથે અથડાય છે.
$2$. આ ધ્રુજારી કર્ણાસ્થિઓ $(IX)$ દ્વારા અંડાકાર ગવાક્ષ $(II)$ સુધી પહોંચાડવામાં આવે છે.
$3$. અંડાકાર ગવાક્ષ આ ધ્રુજારીને કર્ણાવર્ત (cochlea) ના પ્રવાહીમાં મોકલે છે,જેનાથી લસિકામાં તરંગો $(VI)$ ઉત્પન્ન થાય છે.
$4$. આ તરંગોને કારણે આધારકલા (basilar membrane) માં હલનચલન $(VIII)$ થાય છે.
$5$. આ હલનચલનને કારણે રોમકોષો ટેક્ટોરીયલ કલા $(III)$ પર દબાણ લાવે છે.
$6$. આ યાંત્રિક ઉત્તેજનાને કારણે ચેતાઊર્મિવેગ $(X)$ ઉત્પન્ન થાય છે.
$7$. આ ઊર્મિવેગ શ્રવણ ચેતા $(V)$ દ્વારા મગજના શ્રવણ બાહ્યક $(IV)$ સુધી પહોંચાડવામાં આવે છે.
આમ,સાચો ક્રમ $I \rightarrow VII \rightarrow IX \rightarrow II \rightarrow VI \rightarrow VIII \rightarrow III \rightarrow X \rightarrow V \rightarrow IV$ છે.

(B) શંખિકા (cochlea) એ અંતઃકર્ણની ગૂંચળાદાર રચના છે. શંખિકાનો આડછેદ ત્રણ પ્રવાહીથી ભરેલા ખંડો અથવા નલિકાઓ દર્શાવે છે:
$1$. ઉપરનો ખંડ એ $Scala$ $vestibuli$ (આકૃતિમાં $P$) છે.
$2$. વચ્ચેનો ખંડ એ $Scala$ $media$ (આકૃતિમાં $Q$) છે,જેમાં ઓર્ગન ઓફ કોર્ટી આવેલું હોય છે.
$3$. નીચેનો ખંડ એ $Scala$ $tympani$ (આકૃતિમાં $R$) છે.
તેથી,સાચો ક્રમ $P$: $Scala$ $vestibuli$,$Q$: $Scala$ $media$,$R$: $Scala$ $tympani$ છે.

(C) દેડકામાં,કાન એ એક જ્ઞાનેન્દ્રિય છે જે બે મુખ્ય કાર્યો કરે છે: શ્રવણ (સાંભળવું) અને સંતુલન (સમતોલન જાળવવું).
તે આંતરિક કાન અને કર્ણપટલ (tympanum) ધરાવે છે જે ધ્વનિના તરંગોને ગ્રહણ કરે છે.
તેથી,કાન એ શ્રવણ અને સંતુલનનું અંગ છે.

(C) સાચું વિધાન એ છે કે ઓર્ગન ઓફ કોર્ટી ટ્રાન્સડ્યુસર તરીકે કાર્ય કરે છે.
$1$. ઓર્ગન ઓફ કોર્ટી બેસિલર મેમ્બ્રેન પર આવેલું છે,ટેક્ટોરિયલ મેમ્બ્રેન પર નહીં.
$2$. સ્કેલા મીડિયા એન્ડોલિમ્ફથી ભરેલું હોય છે,પેરીલિમ્ફથી નહીં.
$3$. ઓર્ગન ઓફ કોર્ટીમાં હેર સેલ્સ હોય છે જે યાંત્રિક સ્પંદનોને ચેતા આવેગમાં રૂપાંતરિત કરે છે,તેથી તે ટ્રાન્સડ્યુસર તરીકે કાર્ય કરે છે.
$4$. વેસ્ટિબ્યુલના સંવેદનાત્મક સ્થાનને મેક્યુલા કહેવામાં આવે છે,જ્યારે અર્ધવર્તુળાકાર નલિકાઓના સંવેદનાત્મક સ્થાનને ક્રિસ્ટા કહેવામાં આવે છે.

(D) વિધાન $I$ ખોટું છે કારણ કે કર્ણપટલ પ્રથમ કર્ણ અસ્થિકા સાથે જોડાયેલું હોય છે,જે હથોડી (malleus) છે,એરણ (incus) નથી. એરણ એ બીજી કર્ણ અસ્થિકા છે.
વિધાન $II$ સાચું છે કારણ કે કર્ણાવર્ત (cochlea) ત્રણ પ્રવાહીથી ભરેલા ખંડોનું બનેલું છે: સ્કેલા વેસ્ટિબ્યુલી,સ્કેલા મીડિયા અને સ્કેલા ટિમ્પેની. સ્કેલા વેસ્ટિબ્યુલી અને સ્કેલા ટિમ્પેની પેરિલિમ્ફથી ભરેલા હોય છે.

(C) આંતરિક કાનમાં મેક્યુલા નામની વિશિષ્ટ રચનાઓ હોય છે,જે યુટ્રિકલ અને સેક્યુલમાં જોવા મળે છે.
આ રચનાઓમાં જેલેટિનસ મેટ્રિક્સમાં જડિત કેલ્શિયમ કાર્બોનેટ $(CaCO_3)$ ના સૂક્ષ્મ સ્ફટિકો હોય છે,જેને ઓટોકોનિયા અથવા ઓટોલિથ્સ કહેવામાં આવે છે.
આ કણો સંતુલન જાળવવામાં અને રેખીય પ્રવેગ તથા ગુરુત્વાકર્ષણને ઓળખવામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે.
તેથી,આ કણો માટેનો સાચો શબ્દ ઓટોકોનિયા છે.

(B) અંતઃકર્ણ અસ્થિમય લેબિરિન્થનું બનેલું છે જે પેરિલિમ્ફથી ભરેલું હોય છે અને તેની અંદર પટલમય લેબિરિન્થ હોય છે જે એન્ડોલિમ્ફથી ભરેલું હોય છે。
$Scala \text{ } vestibuli$ એ ઓવલ વિન્ડો (અંડાકાર બારી) પર સમાપ્ત થાય છે, જ્યારે $Scala \text{ } tympani$ એ રાઉન્ડ વિન્ડો (ગોળાકાર બારી) પર સમાપ્ત થાય છે。
રાઉન્ડ વિન્ડો એ પટલથી ઢંકાયેલું છિદ્ર છે જે મધ્યકર્ણની ગુહાને અંતઃકર્ણથી અલગ કરે છે。
તેથી, $A$ એ રાઉન્ડ વિન્ડો છે અને $B$ એ મધ્યકર્ણ છે。

(A) ઓર્ગન ઓફ કોર્ટી એ અંતઃકર્ણના કર્ણાવર્ત (cochlea) માં આવેલી એક રચના છે.
તે બેસિલર પટલ (basilar membrane) પર સ્થિત છે.
તેમાં વાળ જેવા કોષો (hair cells) હોય છે જે શ્રવણ સંવેદનાગ્રાહી તરીકે કાર્ય કરે છે.
જ્યારે અવાજના તરંગોને કારણે બેસિલર પટલમાં હલનચલન થાય છે,ત્યારે આ વાળ જેવા કોષો ટેક્ટોરિયલ પટલની સામે ઉત્તેજિત થાય છે,જે યાંત્રિક ઉર્જાને ચેતા આવેગોમાં રૂપાંતરિત કરે છે.

(A) આપેલ આકૃતિ કર્ણાવર્ત (cochlea) નો આડછેદ દર્શાવે છે.
કર્ણાવર્તની રચનામાં, પ્રવાહીથી ભરેલા ત્રણ ખંડો નીચે મુજબ ગોઠવાયેલા હોય છે:
$1$. ઉપરનો ખંડ $Scala \text{ vestibuli}$ (સ્કેલા વેસ્ટિબ્યુલી) છે.
$2$. મધ્યનો ખંડ, જેમાં ઓર્ગન ઓફ કોર્ટી આવેલું હોય છે, તે $Scala \text{ media}$ (સ્કેલા મીડિયા) છે.
$3$. નીચેનો ખંડ $Scala \text{ tympani}$ (સ્કેલા ટિમ્પેની) છે.
આકૃતિમાં આપેલા લેબલ્સ જોતા:
- લેબલ $I$ ઉપરના ખંડ તરફ નિર્દેશ કરે છે, જે $Scala \text{ vestibuli}$ છે.
- લેબલ $II$ મધ્યના ખંડ તરફ નિર્દેશ કરે છે, જે $Scala \text{ media}$ છે.
- લેબલ $III$ નીચેના ખંડ તરફ નિર્દેશ કરે છે, જે $Scala \text{ tympani}$ છે.
તેથી, સાચી ઓળખ $I$ - $Scala \text{ vestibuli}$, $II$ - $Scala \text{ media}$, $III$ - $Scala \text{ tympani}$ છે.