Respiratory volumes and capacities Questions in Gujarati

(C) ફંક્શનલ રેસિડ્યુઅલ કેપેસિટી $(FRC)$ એટલે સામાન્ય ઉચ્છવાસ પછી ફેફસામાં બાકી રહેલા હવાનું કદ.
તે એક્સપાયરેટરી રિઝર્વ વોલ્યુમ $(ERV)$ અને રેસિડ્યુઅલ વોલ્યુમ $(RV)$ ના સરવાળા જેટલું હોય છે.
સૂત્ર: $FRC = ERV + RV$.
આપેલ છે: $ERV = 1100 \ ml$,$RV = 1200 \ ml$.
ગણતરી: $FRC = 1100 \ ml + 1200 \ ml = 2300 \ ml$.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.

(C) બળપૂર્વક ઉચ્છવાસ કર્યા પછી પણ ફેફસામાં બાકી રહેતા હવાના કદને $Residual \ Volume$ $(RV)$ એટલે કે શેષ કદ કહેવામાં આવે છે.
આ તે હવા છે જે સૌથી વધુ બળપૂર્વક ઉચ્છવાસ કરવા છતાં ફેફસામાંથી બહાર કાઢી શકાતી નથી.
$Tidal \ Volume$ $(TV)$ એ સામાન્ય શ્વસન દરમિયાન અંદર લેવાયેલ અથવા બહાર કાઢેલ હવાનું કદ છે.
$Functional \ Residual \ Capacity$ $(FRC)$ એ સામાન્ય ઉચ્છવાસ પછી ફેફસામાં બાકી રહેતી હવાનું કદ છે $(ERV + RV)$.
$Vital \ Capacity$ $(VC)$ એ બળપૂર્વક ઉચ્છવાસ કર્યા પછી વ્યક્તિ દ્વારા અંદર લઈ શકાતી હવાનું મહત્તમ કદ છે $(ERV + TV + IRV)$.

(D) બળજબરીપૂર્વક ઉચ્છવાસ કર્યા પછી વ્યક્તિ જે મહત્તમ હવા અંદર લઈ શકે છે તેને $Vital \ Capacity$ $(VC)$ એટલે કે જૈવિક ક્ષમતા કહેવામાં આવે છે.
$Vital \ Capacity$ ની વ્યાખ્યા મહત્તમ ઉચ્છવાસ પછી વ્યક્તિ દ્વારા અંદર લઈ શકાતી હવાના મહત્તમ જથ્થા તરીકે કરવામાં આવે છે.
તે $Inspiratory \ Reserve \ Volume$ $(IRV)$,$Tidal \ Volume$ $(TV)$,અને $Expiratory \ Reserve \ Volume$ $(ERV)$ ના સરવાળા જેટલી હોય છે.
ગાણિતિક રીતે,$VC = IRV + TV + ERV$.

(B) શ્વસનતંત્રના વહન ક્ષેત્રમાં (નાકથી ટર્મિનલ બ્રોન્કિઓલ્સ સુધી) રહેલી હવાનું કદ જે વાયુ વિનિમયમાં ભાગ લેતું નથી,તેને એનાટોમિકલ ડેડ સ્પેસ કહેવામાં આવે છે.
એક સ્વસ્થ પુખ્ત માનવીમાં,આ એનાટોમિકલ ડેડ સ્પેસનું કદ આશરે $150 \ ml$ હોય છે.

(D) માનવ શ્વસનતંત્રમાં ડેડ સ્પેસ એટલે શ્વાસમાં લેવાયેલી હવાનું તે કદ જે વાયુ વિનિમયમાં ભાગ લેતું નથી.
આ હવા શ્વસન માર્ગના વહન ક્ષેત્રોમાં રહે છે,જેમ કે શ્વાસનળી અને શ્વાસવાહિનીઓ.
એક સ્વસ્થ પુખ્ત માનવીમાં એનાટોમિકલ ડેડ સ્પેસ આશરે $150 \ ml$ હોય છે.

(C) સામાન્ય શ્વસન દરમિયાન શ્વાસમાં લેવાયેલ અથવા બહાર કાઢેલ હવાના કદને ટાઈડલ વોલ્યુમ $(TV)$ કહેવામાં આવે છે.
$TV$ પ્રતિ શ્વાસ આશરે $500 \ mL$ હોય છે.
પ્રતિ મિનિટ શ્વાસમાં લેવાયેલ અથવા બહાર કાઢેલ હવાનું કદ શોધવા માટે,આપણે $TV$ ને સરેરાશ શ્વસન દર (શ્વાસ લેવાનો દર) સાથે ગુણીએ છીએ,જે પ્રતિ મિનિટ $12-16$ વખત હોય છે.
ગણતરી: $500 \ mL \times 12 = 6000 \ mL$ અને $500 \ mL \times 16 = 8000 \ mL$.
તેથી,એક સ્વસ્થ મનુષ્ય પ્રતિ મિનિટ આશરે $6000 \ mL$ થી $8000 \ mL$ હવા શ્વાસમાં લઈ શકે છે અથવા બહાર કાઢી શકે છે.

(C) $A-q, B-t, C-p, D-r, E-s$
$1$. શેષ કદ $(RV)$ એ બળપૂર્વકના ઉચ્છ્વસન પછી પણ ફેફસામાં રહેલા હવાના કદને દર્શાવે છે, જે આશરે $1100 \text{ ml} - 1200 \text{ ml}$ હોય છે.
$2$. અંતઃશ્વસન અનામત કદ $(IRV)$ એ વધારાનું હવાના કદને દર્શાવે છે જે વ્યક્તિ બળપૂર્વક શ્વાસ લઈને અંદર લઈ શકે છે, જે $2500 \text{ ml} - 3000 \text{ ml}$ હોય છે.
$3$. જૈવિક ક્ષમતા $(VC)$ એ બળપૂર્વકના ઉચ્છ્વસન પછી વ્યક્તિ દ્વારા અંદર લઈ શકાતા હવાના મહત્તમ કદને દર્શાવે છે, જે $4000 \text{ ml} - 4600 \text{ ml}$ હોય છે.
$4$. ઉચ્છ્વસન અનામત કદ $(ERV)$ એ વધારાનું હવાના કદને દર્શાવે છે જે વ્યક્તિ બળપૂર્વક ઉચ્છ્વસન કરીને બહાર કાઢી શકે છે, જે $1000 \text{ ml} - 1100 \text{ ml}$ હોય છે.
$5$. અંતઃશ્વસન ક્ષમતા $(IC)$ એ સામાન્ય ઉચ્છ્વસન પછી વ્યક્તિ દ્વારા અંદર લઈ શકાતા હવાના કુલ કદને દર્શાવે છે, જે $3000 \text{ ml} - 3500 \text{ ml}$ હોય છે.

(A) પ્રમાણિત શ્વસન કદ નીચે મુજબ છે:
$A$. $ERV$ (ઉચ્છવાસ અનામત કદ) એ વધારાનું હવાનું કદ છે જે બળપૂર્વક ઉચ્છવાસ દ્વારા બહાર કાઢી શકાય છે,જે $1000-1100 \text{ mL}$ $(III)$ છે.
$B$. $RV$ (અવશિષ્ટ કદ) એ બળપૂર્વક ઉચ્છવાસ કર્યા પછી પણ ફેફસામાં બાકી રહેતી હવાનું કદ છે,જે $1100-1200 \text{ mL}$ $(IV)$ છે.
$C$. $IRV$ (અંતઃશ્વાસ અનામત કદ) એ વધારાનું હવાનું કદ છે જે બળપૂર્વક અંતઃશ્વાસ દ્વારા અંદર લઈ શકાય છે,જે $2500-3000 \text{ mL}$ $(I)$ છે.
$D$. $TV$ (ટાઈડલ વોલ્યુમ) એ સામાન્ય શ્વસન દરમિયાન અંદર લેવાયેલ અથવા બહાર કાઢેલ હવાનું કદ છે,જે $500 \text{ mL}$ $(II)$ છે.
આમ,સાચી જોડ $A-III, B-IV, C-I, D-II$ છે.