શ્યાનતા (Viscosity) એટલે શું? તેનું કારણ શું છે?

(N/A) શ્યાનતા એ તરલનો એવો ગુણધર્મ છે જેના કારણે તે તેના પાસપાસેના સ્તરો વચ્ચેની સાપેક્ષ ગતિનો વિરોધ કરે છે.
શ્યાનતાનું કારણ:
લેમિનર પ્રવાહમાં,તરલના કોઈપણ બે ક્રમિક સ્તરો વચ્ચે સાપેક્ષ વેગ હોય છે. આ સાપેક્ષ ગતિને કારણે,સંપર્કમાં રહેલા સ્તરોની સપાટી પર સ્પર્શકની દિશામાં એક અવરોધક બળ ઉત્પન્ન થાય છે. આ આંતરિક ઘર્ષણ બળને શ્યાનતા બળ (viscous force) કહેવામાં આવે છે.
ધારો કે બે સમાંતર કાચની પ્લેટો વચ્ચે એક તરલ (જેમ કે તેલ) ભરેલું છે. નીચેની પ્લેટ સ્થિર છે,જ્યારે ઉપરની પ્લેટને સ્થિર પ્લેટની સાપેક્ષમાં $v$ જેટલા અચળ વેગથી ગતિ કરાવવામાં આવે છે.
સપાટીના સંપર્કમાં રહેલા તરલના સ્તરનો વેગ તે સપાટીના વેગ જેટલો જ હોય છે. તેથી,ઉપરની પ્લેટના સંપર્કમાં રહેલું પ્રવાહીનું સ્તર $v$ વેગથી ગતિ કરે છે અને નીચેની (સ્થિર) પ્લેટના સંપર્કમાં રહેલા સ્તરનો વેગ શૂન્ય હોય છે.
જુદા જુદા સ્તરોનો વેગ નીચેથી ઉપર તરફ સમાન રીતે વધે છે ($0$ થી $v$ સુધી).
પ્રવાહીના કોઈપણ સ્તર માટે,ઉપરનું સ્તર તેને આગળ ખેંચે છે,જ્યારે નીચેનું સ્તર તેને પાછળ ખેંચે છે. આ આંતરક્રિયાને કારણે સ્તરો વચ્ચે અવરોધક બળ ઉદભવે છે,જે શ્યાનતાનું કારણ છે.