સાર્થક અંકો (Significant figures) એટલે શું? સાર્થક અંકો (Significant digits) એટલે શું? ઉદાહરણ સાથે સમજાવો.

(N/A) દરેક માપનમાં ભૂલો હોય છે. માપનનું પરિણામ એવી રીતે દર્શાવવું જોઈએ કે જે માપનની ચોકસાઈ સૂચવે.
સામાન્ય રીતે,માપનનું પરિણામ એક એવી સંખ્યા છે જેમાં વિશ્વસનીય રીતે જાણીતા તમામ અંકો અને પ્રથમ અનિશ્ચિત અંકનો સમાવેશ થાય છે.
વિશ્વસનીય અંકો અને પ્રથમ અનિશ્ચિત અંકને સાર્થક અંકો (Significant digits) અથવા સાર્થક આંકડા (Significant figures) કહેવામાં આવે છે.
- સાર્થક આંકડામાં રહેલા અંકોને સાર્થક અંક કહેવાય છે.
- કોઈપણ સાર્થક આંકડામાં છેલ્લો અંક (સૌથી જમણી બાજુનો) અનિશ્ચિત હોય છે.
- ઉદાહરણ તરીકે,સાદા લોલકનો આવર્તકાળ $1.62 \ s$ છે. આમાં $1$ અને $6$ વિશ્વસનીય અને નિશ્ચિત છે,જ્યારે અંક $2$ અનિશ્ચિત છે. આમ,આ અવલોકનમાં $3$ સાર્થક અંકો છે.
- જ્યારે કોઈ પદાર્થની લંબાઈ $287.5 \ cm$ તરીકે નોંધવામાં આવે છે,ત્યારે આ માપનમાં $2, 8$ અને $7$ નિશ્ચિત છે,જ્યારે અંક $5$ અનિશ્ચિત છે.
- માપનનું પરિણામ સાર્થક અંકો કરતાં વધુ અંકો સાથે દર્શાવવું તે અર્થહીન અને ગેરમાર્ગે દોરનારું છે,કારણ કે તે માપનની ચોકસાઈ વિશે ખોટો ખ્યાલ આપે છે.
- એકમો બદલવાથી માપનમાં સાર્થક અંકોની સંખ્યા બદલાતી નથી.
- ઉદાહરણ તરીકે,$2.308 \ cm$ લંબાઈના માપનમાં $4$ સાર્થક અંકો છે. તેને $0.02308 \ m$ અથવા $23.08 \ mm$ અથવા $23080 \ \mu m$ તરીકે દર્શાવી શકાય છે.
- દરેક કિસ્સામાં સાર્થક અંકો $2, 3, 0, 8$ છે,તેથી સાર્થક અંકોની સંખ્યા $4$ છે.
- આમ,સાર્થક અંકોની સંખ્યા નક્કી કરવામાં દશાંશ ચિહ્નનું સ્થાન કોઈ મહત્વ ધરાવતું નથી.