રાઈઝોબિયમ (Rhizobium) ના શિંબીકુળની વનસ્પતિના મૂળના સંપર્કમાં આવવાથી લઈને મૂળગંડિકા (nodule) ના નિર્માણ સુધીની ઘટનાઓ વર્ણવો. લેગહિમોગ્લોબિન (leghemoglobin) ના મહત્વ પર નોંધ લખો.

(N/A) મૂળગંડિકા નિર્માણની પ્રક્રિયા નીચે મુજબના તબક્કાઓ ધરાવે છે:
$1$. રાઈઝોબિયમ બેક્ટેરિયા સંવેદનશીલ મૂળરોમના સંપર્કમાં આવે છે અને તેની નજીક વિભાજન પામે છે.
$2$. ચેપગ્રસ્ત મૂળરોમ વળે છે અને બેક્ટેરિયા મૂળરોમમાં પ્રવેશ કરે છે.
$3$. ચેપતંતુ (infection thread) ઉત્પન્ન થાય છે,જે બેક્ટેરિયાને મૂળના અંદરના બાહ્યક (cortex) સુધી લઈ જાય છે.
$4$. બેક્ટેરિયા તંતુમાંથી કોષોમાં મુક્ત થાય છે,જ્યાં તેઓ દંડાકાર બેક્ટેરોઈડ્સ (bacteroids) માં વિભેદિત થાય છે.
$5$. આ પ્રક્રિયા બાહ્યક અને પરિચક્ર (pericycle) માં કોષવિભાજનને ઉત્તેજિત કરે છે,જેના પરિણામે મૂળગંડિકાઓનું નિર્માણ થાય છે.
$6$. પરિપક્વ મૂળગંડિકા પોષક તત્વોના વિનિમય માટે યજમાન વનસ્પતિ સાથે સીધો વાહક પેશીનો સંપર્ક સ્થાપિત કરે છે.
લેગહિમોગ્લોબિનનું મહત્વ:
લેગહિમોગ્લોબિન એ શિંબીકુળની વનસ્પતિની મૂળગંડિકાઓમાં જોવા મળતું ગુલાબી રંગનું રંજકદ્રવ્ય છે. તેનું મુખ્ય કાર્ય ઓક્સિજનને દૂર કરવાનું (oxygen scavenger) છે. નાઈટ્રોજન સ્થાપન માટે જવાબદાર ઉત્સેચક નાઈટ્રોજેનેઝ (nitrogenase) આણ્વિય ઓક્સિજન પ્રત્યે અત્યંત સંવેદનશીલ છે. લેગહિમોગ્લોબિન ગંડિકાની અંદર ઓક્સિજનનું પ્રમાણ ઓછું રાખે છે,જે નાઈટ્રોજેનેઝ ઉત્સેચકને ઓક્સિડેટીવ નુકસાનથી બચાવે છે અને સાથે સાથે બેક્ટેરિયાના શ્વસન માટે પૂરતો ઓક્સિજન પૂરો પાડે છે.