બે સંયોજનોના અણુઓની રચના નીચે મુજબ છે:
$(a)$ બેમાંથી કયા સંયોજનમાં આંતર-આણ્વીય હાઇડ્રોજન બંધન હશે અને કયા સંયોજનમાં આંતઃ-આણ્વીય હાઇડ્રોજન બંધન જોવા મળશે?
$(b)$ સંયોજનનું ગલનબિંદુ અન્ય પરિબળોની સાથે હાઇડ્રોજન બંધનની માત્રા પર આધાર રાખે છે. આ આધારે સમજાવો કે ઉપરના બે સંયોજનોમાંથી કોનું ગલનબિંદુ ઊંચું હશે.
$(c)$ પાણીમાં સંયોજનોની દ્રાવ્યતા પાણી સાથે હાઇડ્રોજન બંધ બનાવવાની ક્ષમતા પર આધાર રાખે છે. ઉપરનામાંથી કયું સંયોજન પાણી સાથે સરળતાથી હાઇડ્રોજન બંધ બનાવશે અને તેમાં વધુ દ્રાવ્ય હશે?

(N/A) સંયોજન $(i)$ માં આંતઃ-આણ્વીય $H$-બંધન રચાય છે. અહીં,$H$-પરમાણુ એક જ અણુમાં બે અત્યંત વિદ્યુતઋણ ઓક્સિજન પરમાણુઓ વચ્ચે હાજર છે (ઓર્થો-નાઈટ્રોફિનોલ).
સંયોજન $(ii)$ માં આંતર-આણ્વીય $H$-બંધન રચાય છે. પેરા-નાઈટ્રોફિનોલમાં $NO_2$ અને $OH$ સમૂહ વચ્ચે અંતર હોવાથી,એક અણુના $H$-પરમાણુ અને બીજા અણુના $O$-પરમાણુ વચ્ચે $H$-બંધ રચાય છે.
$(b)$ સંયોજન $(ii)$ નું ગલનબિંદુ ઊંચું છે કારણ કે મોટી સંખ્યામાં અણુઓ આંતર-આણ્વીય $H$-બંધ દ્વારા જોડાયેલા હોય છે,જેને તોડવા માટે વધુ ઉર્જાની જરૂર પડે છે.
$(c)$ આંતઃ-આણ્વીય $H$-બંધનને કારણે,સંયોજન $(i)$ પાણી સાથે $H$-બંધ બનાવવામાં ઓછું સક્ષમ છે,તેથી તે ઓછું દ્રાવ્ય છે. સંયોજન $(ii)$ ના અણુઓ $H_2O$ સાથે સરળતાથી $H$-બંધ બનાવે છે,તેથી તે પાણીમાં વધુ દ્રાવ્ય છે.